Chapter 51
अध्यायः 51
Vāyavīya Saṃhitā, Chapter 51
Shlokas (78)
+ Add ShlokaVayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 1
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 1
उपमन्युरुवाच ॥ पुण्ये ऽहनि शुचौ देशे बहुदोषविवर्जिते ॥ देशिकः प्रथमं कुर्यात्संस्कारं समयाह्वयम् ॥ १ ॥
upamanyuruvAca ॥ puNye 'hani zucau deze bahudoSavivarjite ॥ dezikaH prathamaM kuryAtsaMskAraM samayAhvayam ॥ 1 ॥
Upamanyu said:— On an auspicious day, in a pure spot devoid of major defects, the preceptor shall at the outset perform the consecration ‘Samaya’.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 2
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 2
परीक्ष्य भूमिं विधिवद्गंधवर्णरसादिभिः ॥ शिल्पिशास्त्रोक्तमार्गेण मण्डपं तत्र कल्पयेत् ॥ २ ॥
parIkSya bhUmiM vidhivadgaMdhavarNarasAdibhiH ॥ zilpizAstroktamArgeNa maNDapaM tatra kalpayet ॥ 2 ॥
After testing the ground duly by way of smell, colour, taste etc., he shall cause a platform to be constructed along the path mentioned in the science of architecture.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 3
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 3
कृत्वा वेदिं च तन्मध्ये कुण्डानि परिकल्पयेत् ॥ अष्टदिक्षु तथा दिक्षु तत्रैशान्यां पुनः क्रमात् ॥ ३ ॥
kRtvA vediM ca tanmadhye kuNDAni parikalpayet ॥ aSTadikSu tathA dikSu tatraizAnyAM punaH kramAt ॥ 3 ॥
After making an altar, one should arrange pots in the middle of the altar. Then in the eight directions, and then in the north-east, one after the other.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 4
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 4
प्रधानकुंडं कुर्वीत यद्वा पश्चिमभागतः ॥ प्रधानमेकमेवाथ कृत्वा शोभां प्रकल्पयेत् ॥ ४ ॥
pradhAnakuMDaM kurvIta yadvA pazcimabhAgataH ॥ pradhAnamekamevAtha kRtvA zobhAM prakalpayet ॥ 4 ॥
One should make a principal well or one on the west side. Then one should make one of the principal things and arrange the beauty.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 5
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 5
वितानध्वजमालाभिर्विविधाभिरनेकशः ॥ वेदिमध्ये ततः कुर्यान्मंडलं शुभलक्षणम् ॥ ५ ॥
vitAnadhvajamAlAbhirvividhAbhiranekazaH ॥ vedimadhye tataH kuryAnmaMDalaM zubhalakSaNam ॥ 5 ॥
It shall be decorated with garlands, festoons, banners and canopy. In the middle of the altar a mystic diagram shall be drawn. It shall have auspicious characteristics.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 6
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 6
रक्तहेमादिभिश्चूर्णैरीश्वरावाहनोचितम् ॥ सिंदूरशालिनीवारचूर्णैरेवाथ निर्धनः ॥ ६ ॥
raktahemAdibhizcUrNairIzvarAvAhanocitam ॥ siMdUrazAlinIvAracUrNairevAtha nirdhanaH ॥ 6 ॥
The powder used for the mystic diagram shall be gold dust mixed with saffron so as to befit for the invocation of the lord. If the devotee is poor he can use the powdered Nīvāra grain mixed with saffron.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 7
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 7
एकहस्तं द्विहस्तं वा सितं वा रक्तमेव वा ॥ एकहस्तस्य पद्मस्य कर्णिकाष्टांगुला मता ॥ ७ ॥
ekahastaM dvihastaM vA sitaM vA raktameva vA ॥ ekahastasya padmasya karNikASTAMgulA matA ॥ 7 ॥
The width of the mystic lotus diagram may be one hand or two hands. It may be white or red in colour. The pericarp of the lotus of a hand’s width shall be eight aṅgulas.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 8
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 8
केसराणि तदर्धानि शेषं चाष्टदलादिकम् ॥ द्विहस्तस्य तु पद्मस्य द्विगुणं कर्णिकादिकम् ॥ ८ ॥
kesarANi tadardhAni zeSaM cASTadalAdikam ॥ dvihastasya tu padmasya dviguNaM karNikAdikam ॥ 8 ॥
The filaments shall be half that length. The remaining portion is occupied by the eight petals. If the width of the lotus is two hands, the measurements will be doubled.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 9
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 9
कृत्वा शोभोपशोभाढ्यमैशान्यां तस्य कल्पयेत् ॥ एकहस्तं तदर्धं वा पुनर्वेद्यः तु मंडलम् ॥ ९ ॥
kRtvA zobhopazobhADhyamaizAnyAM tasya kalpayet ॥ ekahastaM tadardhaM vA punarvedyaH tu maMDalam ॥ 9 ॥
Another diagram shall be made on the altar one hand in width or half of it, to the north-east of the previous one and decorated well.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 10
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 10
व्रीहितंदुलसिद्धार्थतिलपुष्पकुशास्तृते ॥ तत्र लक्षणसंयुक्तं शिवकुंभं प्रसाधयेत् ॥ १० ॥
vrIhitaMdulasiddhArthatilapuSpakuzAstRte ॥ tatra lakSaNasaMyuktaM zivakuMbhaM prasAdhayet ॥ 10 ॥
Paddy or rice grains mixed with gingelly seeds and flowers shall be strewn on it and covered with Darbha grass. The water-jar with the necessary characteristics shall be placed thereon.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 11
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 11
सौवर्णं राजतं वापि ताम्रजं मृन्मयं तु वा ॥ गन्धपुष्पाक्षताकीर्णं कुशदूर्वांकुराचितम् ॥ ११ ॥
sauvarNaM rAjataM vApi tAmrajaM mRnmayaM tu vA ॥ gandhapuSpAkSatAkIrNaM kuzadUrvAMkurAcitam ॥ 11 ॥
They may be made of gold, silver, copper or clay. It was strewn with fragrant flowers and unbroken grains and was decorated with kuśa and durva sprouts.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 12
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 12
सितसूत्रावृतं कंठे नववस्त्रयुगावृतम् ॥ शुद्धाम्बुपूर्णमुत्कूर्चं सद्रव्यं सपिधानकम् ॥ १२ ॥
sitasUtrAvRtaM kaMThe navavastrayugAvRtam ॥ zuddhAmbupUrNamutkUrcaM sadravyaM sapidhAnakam ॥ 12 ॥
He was wrapped in a white thread around his neck and covered with a pair of new clothes. The pot was filled with pure water and the ingredients were covered with a lid.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 13
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 13
भृङ्गारं वर्धनीं चापि शंखं च चक्रमेव वा ॥ विना सूत्रादिकं सर्वं पद्मपत्रमथापि वा ॥ १३ ॥
bhRGgAraM vardhanIM cApi zaMkhaM ca cakrameva vA ॥ vinA sUtrAdikaM sarvaM padmapatramathApi vA ॥ 13 ॥
A bee, a vardhaṇī, a conchshell or a wheel are also used. Without a thread or anything else, even a lotus leaf.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 14
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 14
तस्यासनारविंदस्य कल्पयेदुत्तरे दले ॥ अग्रतश्चंदनांभोभिरस्त्रराजस्य वर्धनीम् ॥ १४ ॥
tasyAsanAraviMdasya kalpayeduttare dale ॥ agratazcaMdanAMbhobhirastrarAjasya vardhanIm ॥ 14 ॥
On the northern side of the seat one should place the lotus flower. In front of her was a garland of sandalwood flowers that enhanced the weapons of the king.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 15
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 15
मण्डलस्य ततः प्राच्यां मंत्रकुंभे च पूर्ववत् ॥ कृत्वा विधिवदीशस्य महापूजां समाचरेत् ॥ १५ ॥
maNDalasya tataH prAcyAM maMtrakuMbhe ca pUrvavat ॥ kRtvA vidhivadIzasya mahApUjAM samAcaret ॥ 15 ॥
To the east of the diagram the great worship of the lord shall start on the consecrated jar.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 16
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 16
अथार्णवस्य तीरे वा नद्यां गोष्ठे ऽपि वा गिरौ ॥ देवागरे गृहे वापि देशे ऽन्यस्मिन्मनोहरे ॥ १६ ॥
athArNavasya tIre vA nadyAM goSThe 'pi vA girau ॥ devAgare gRhe vApi deze 'nyasminmanohare ॥ 16 ॥
Whether it is on the bank of the ocean, in a river, in a cowshed or on a mountain In a temple or in a house or in any other pleasant place.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 17
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 17
कृत्वा पूर्वोदितं सर्वं विना वा मंडपादिकम् ॥ मंडलं पूर्ववत्कृत्वा स्थंडिलं च विभावसोः ॥ १७ ॥
kRtvA pUrvoditaM sarvaM vinA vA maMDapAdikam ॥ maMDalaM pUrvavatkRtvA sthaMDilaM ca vibhAvasoH ॥ 17 ॥
After performing all the prescribed rituals without or without the footprints of the pavilion Make the circle as before and place the sthaṇḍila for the fire.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 18
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 18
प्रविश्य पूजाभवनं प्रहृष्टवदनो गुरुः ॥ सर्वमंगलसंयुक्तः समाचरितनैत्यकः ॥ १८ ॥
pravizya pUjAbhavanaM prahRSTavadano guruH ॥ sarvamaMgalasaMyuktaH samAcaritanaityakaH ॥ 18 ॥
The spiritual master entered the hall of worship with a cheerful countenance He is endowed with all auspiciousness and is a daily practitioner.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 19
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 19
महापूजां महेशस्य कृत्वा मण्डलमध्यतः ॥ शिवकुंभे तथा भूयः शिवमावाह्य पूजयेत् ॥ १९ ॥
mahApUjAM mahezasya kRtvA maNDalamadhyataH ॥ zivakuMbhe tathA bhUyaH zivamAvAhya pUjayet ॥ 19 ॥
After performing great worship of Lord Mahesh in the middle of the circle In the same way, one should again invoke Lord Śiva in the Śiva-kumbha and worship him.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 20
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 20
पश्चिमाभिमुखं ध्यात्वा यज्ञरक्षकमीश्वरम् ॥ अर्चयेदस्त्रवर्धन्यामस्त्रमीशस्य दक्षिणे ॥ २० ॥
pazcimAbhimukhaM dhyAtvA yajJarakSakamIzvaram ॥ arcayedastravardhanyAmastramIzasya dakSiNe ॥ 20 ॥
One should meditate on the Supreme Personality of Godhead, who protects the sacrifice, facing west. One should worship the weapon on the right side of the Lord’s weapon.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 21
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 21
मन्त्रकुम्भे च विन्यस्य मन्त्रं मन्त्रविशारदः ॥ कृत्वा मुद्रादिकं सर्वं मन्त्रयागं समाचरेत् ॥ २१ ॥
mantrakumbhe ca vinyasya mantraM mantravizAradaH ॥ kRtvA mudrAdikaM sarvaM mantrayAgaM samAcaret ॥ 21 ॥
The expert in chanting mantras placed the mantra in a mantra pot After performing all the mudras and other rituals, one should perform the mantra-yajña.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 22
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 22
ततश्शिवानले होमं कुर्याद्देशिकसत्तमः ॥ प्रधानकुण्डे परितो जुहुयुश्चापरे द्विजाः ॥ २२ ॥
tatazzivAnale homaM kuryAddezikasattamaH ॥ pradhAnakuNDe parito juhuyuzcApare dvijAH ॥ 22 ॥
The excellent preceptor shall perform the sacrifice in the sacred fire in the main pit. The other brahmins shall perform the sacrifice all round in the other pits.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 23
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 23
आचार्यात्पादमर्धं वा होमस्तेषां विधीयते ॥ प्रधानकुण्ड एवाथ जुहुयाद्देशिकोत्तमः ॥ २३ ॥
AcAryAtpAdamardhaM vA homasteSAM vidhIyate ॥ pradhAnakuNDa evAtha juhuyAddezikottamaH ॥ 23 ॥
The excellent preceptor shall perform the sacrifice only in the main pit. The number of sacrifices made by the others is half or one fourth of those of the chief priest.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 24
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 24
स्वाध्यायमपरे कुर्युः स्तोत्रं मंगलवाचनम् ॥ जपं च विधिवच्चान्ये शिवभक्तिपरायणाः ॥ २४ ॥
svAdhyAyamapare kuryuH stotraM maMgalavAcanam ॥ japaM ca vidhivaccAnye zivabhaktiparAyaNAH ॥ 24 ॥
Some shall recite the Vedic mantras or auspicious hymns. Some shall perform the Japa duly.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 25
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 25
नृत्यं गीतं च वाद्यं च मंगलान्यपराणि च ॥ पूजनं च सदस्यानां कृत्वा सम्यग्विधानतः ॥ २५ ॥
nRtyaM gItaM ca vAdyaM ca maMgalAnyaparANi ca ॥ pUjanaM ca sadasyAnAM kRtvA samyagvidhAnataH ॥ 25 ॥
They danced, sang, played musical instruments and performed other auspicious rituals. After worshiping the members in accordance with the prescribed rituals.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 26
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 26
पुण्याहं कारयित्वाथ पुनः संपूज्य शंकरम् ॥ प्रार्थयेद्देशिको देवं शिष्यानुग्रहकाम्यया ॥ २६ ॥
puNyAhaM kArayitvAtha punaH saMpUjya zaMkaram ॥ prArthayeddeziko devaM ziSyAnugrahakAmyayA ॥ 26 ॥
After observing a holy day he worshiped Lord Śiva again A ācārya should pray to the Lord to show mercy to his disciple.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 27
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 27
प्रसीद देवदेवेश देहमाविश्य मामकम् ॥ विमोचयैनं विश्वेश घृणया च घृणानिधे ॥ २७ ॥
prasIda devadeveza dehamAvizya mAmakam ॥ vimocayainaM vizveza ghRNayA ca ghRNAnidhe ॥ 27 ॥
O Lord of the demigods, please enter into my body and be pleased with me. O Lord of the universe, O treasure of all compassion, please release him out of your compassion.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 28
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 28
अथ चैवं करोमीति लब्धानुज्ञस्तु देशिकः ॥ आनीयोपोषितं शिष्यं हविष्याशिनमेव वा ॥ २८ ॥
atha caivaM karomIti labdhAnujJastu dezikaH ॥ AnIyopoSitaM ziSyaM haviSyAzinameva vA ॥ 28 ॥
Then the priest, having obtained permission, said, "I shall do so. Bring a disciple who is fasting or who is eating oblations.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 29
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 29
एकाशनं वा विरतं स्नातं प्रातःकृतक्रियम् ॥ जपंतं प्रणवं देवं ध्यायंतं कृतमंगलम् ॥ २९ ॥
ekAzanaM vA virataM snAtaM prAtaHkRtakriyam ॥ japaMtaM praNavaM devaM dhyAyaMtaM kRtamaMgalam ॥ 29 ॥
One should eat only one meal or refrain from taking a bath and perform morning rituals He was chanting the oṁkāra and meditating on the Supreme Personality of Godhead.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 30
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 30
द्वारस्य पश्चिमस्याग्रमण्डले दक्षिणस्य वा ॥ दर्भासने समासीनं विधायोदङ्मुखं शिशुम् ॥ ३० ॥
dvArasya pazcimasyAgramaNDale dakSiNasya vA ॥ darbhAsane samAsInaM vidhAyodaGmukhaM zizum ॥ 30 ॥
The doorway should be placed in the front circle on the west or on the right. She placed the child sitting on a throne facing north.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 31
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 31
स्वयं प्राग्वदनस्तिष्ठन्नूर्ध्वकायं कृतांजलिम् ॥ संप्रोक्ष्य प्रोक्षणौतोयैर्मूर्धन्यस्त्रेण मुद्रया ॥ ३१ ॥
svayaM prAgvadanastiSThannUrdhvakAyaM kRtAMjalim ॥ saMprokSya prokSaNautoyairmUrdhanyastreNa mudrayA ॥ 31 ॥
He himself stood with his face facing forward and his body raised with folded hands. After sprinkling the body with water for sprinkling, place the weapon on the head and seal it.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 32
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 32
पुष्पक्षेपेण संताड्य बध्नीयाल्लोचनं गुरुः ॥ दुकूलार्धेन वस्त्रेण मंत्रितेन नवेन च ॥ ३२ ॥
puSpakSepeNa saMtADya badhnIyAllocanaM guruH ॥ dukUlArdhena vastreNa maMtritena navena ca ॥ 32 ॥
The preceptor should beat him with a flower and tie his eyes. He gave him half a dukula and a new garment, which he had consulted.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 33
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 33
ततः प्रवेशयेच्छिष्यं गुरुर्द्वारेण मंडलम् ॥ सो ऽपि तेनेरितः शंभोराचरेत्त्रिः प्रदक्षिणम् ॥ ३३ ॥
tataH pravezayecchiSyaM gururdvAreNa maMDalam ॥ so 'pi teneritaH zaMbhorAcarettriH pradakSiNam ॥ 33 ॥
Then he shall make the disciple enter the Maṇḍapa through the door and circumambulate thrice.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 34
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 34
ततस्सुवर्णसंमिश्रं दत्त्वा पुष्पांजलिं प्रभोः ॥ प्राङ्मुखश्चोदङ्मुखो वा प्रणमेद्दंडवत्क्षितो ॥ ३४ ॥
tatassuvarNasaMmizraM dattvA puSpAMjaliM prabhoH ॥ prAGmukhazcodaGmukho vA praNameddaMDavatkSito ॥ 34 ॥
Then after offering a handful of flowers with a piece of gold to the lord he shall prostrate on the ground facing the cast or the north.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 35
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 35
ततस्संप्रोक्ष्य मूलेन शिरस्यस्त्रेण पूर्ववत् ॥ संताड्य देशिकस्तस्य मोचयेन्नेत्रबंधनम् ॥ ३५ ॥
tatassaMprokSya mUlena zirasyastreNa pUrvavat ॥ saMtADya dezikastasya mocayennetrabaMdhanam ॥ 35 ॥
Then as before, the preceptor shall sprinkle the water on his head and strew flowers. The bandage around his eyes shall be removed.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 36
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 36
स दृष्ट्वा मंडलं भूयः प्रणमेत्साञ्जलिः प्रभुम् ॥ अथासीनं शिवाचार्यो मंडलस्य तु दक्षिणे ॥ ३६ ॥
sa dRSTvA maMDalaM bhUyaH praNametsAJjaliH prabhum ॥ athAsInaM zivAcAryo maMDalasya tu dakSiNe ॥ 36 ॥
Seeing the circle he should again offer obeisances to the Lord with folded hands Then Lord Śiva’s ācārya sat down on the right side of the Mandala.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 37
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 37
उपवेश्यात्मनस्सव्ये शिष्यं दर्भासने गुरुः ॥ आराध्य च महादेवं शिवहस्तं प्रविन्यसेत् ॥ ३७ ॥
upavezyAtmanassavye ziSyaM darbhAsane guruH ॥ ArAdhya ca mahAdevaM zivahastaM pravinyaset ॥ 37 ॥
The spiritual master seated his disciple on a seat of darbha grass on his left After worshiping Lord Mahādeva, one should place the hand of Lord Śiva.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 38
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 38
शिवतेजोमयं पाणिं शिवमंत्रमुदीरयेत् ॥ शिवाभिमानसंपन्नो न्यसेच्छिष्यस्य मस्तके ॥ ३८ ॥
zivatejomayaM pANiM zivamaMtramudIrayet ॥ zivAbhimAnasaMpanno nyasecchiSyasya mastake ॥ 38 ॥
Uttering the mantra of Śiva, the preceptor, identical with Śiva, shall place his hand refulgent with Śaivite splendour, on the head of the disciple.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 39
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 39
सर्वांगालंबनं चैव कुर्यात्तेनैव देशिकः ॥ शिष्यो ऽपि प्रणमेद्भूमौ देशिकाकृतमीश्वरम् ॥ ३९ ॥
sarvAMgAlaMbanaM caiva kuryAttenaiva dezikaH ॥ ziSyo 'pi praNamedbhUmau dezikAkRtamIzvaram ॥ 39 ॥
With the same hand the preceptor shall touch all the parts of his body. The disciple shall prostrate on the ground before the lord in the form of the preceptor.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 40
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 40
ततश्शिवानले देवं समभ्यर्च्य यथाविधि ॥ हुताहुतित्रयं शिष्यमुपवेश्य यथा पुरा ॥ ४० ॥
tatazzivAnale devaM samabhyarcya yathAvidhi ॥ hutAhutitrayaM ziSyamupavezya yathA purA ॥ 40 ॥
Thereafter he worshiped Lord Śiva in the fire in accordance with tradition After offering three kinds of oblations to the disciple, he sat down as before.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 41
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 41
दर्भाग्रैः संस्पृशंस्तं च विद्ययात्मानमाविशेत् ॥ नमस्कृत्य महादेवं नाडीसंधानमाचरेत् ॥ ४१ ॥
darbhAgraiH saMspRzaMstaM ca vidyayAtmAnamAvizet ॥ namaskRtya mahAdevaM nADIsaMdhAnamAcaret ॥ 41 ॥
Touching the tips of the palm trees, one should enter into the self of knowledge. After offering obeisances to Lord Mahādeva, one should perform the nadī-sandhana.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 42
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 42
शिवशास्त्रोक्तमार्गेण कृत्वा प्राणस्य निर्गमम् ॥ शिष्यदेहप्रवेशं च स्मृत्वा मंत्रांस्तु तर्पयेत् ॥ ४२ ॥
zivazAstroktamArgeNa kRtvA prANasya nirgamam ॥ ziSyadehapravezaM ca smRtvA maMtrAMstu tarpayet ॥ 42 ॥
After performing the ritualistic ceremonies prescribed in the scriptures of Lord Śiva Remembering that the disciple has entered the body, one should chant mantras to satisfy him.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 43
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 43
संतर्पणाय मूलस्य तेनैवाहुतयो दश ॥ देयास्तिस्रस्तथांगानामंगैरेव यथाक्रमम् ॥ ४३ ॥
saMtarpaNAya mUlasya tenaivAhutayo daza ॥ deyAstisrastathAMgAnAmaMgaireva yathAkramam ॥ 43 ॥
To satisfy the root of the tree, ten oblations were offered. The three kinds of limbs should be given in order.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 44
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 44
ततः पूर्णाहुतिं दत्त्वा प्रायश्चित्ताय देशिकः ॥ पुनर्दशाहुतीन्कुर्यान्मूलमंत्रेण मंत्रवित् ॥ ४४ ॥
tataH pUrNAhutiM dattvA prAyazcittAya dezikaH ॥ punardazAhutInkuryAnmUlamaMtreNa maMtravit ॥ 44 ॥
Then the priest should offer the complete oblation for atonement A mantra-wise person should again chant the ten oblations with the root mantra.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 45
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 45
पुनः संपूज्य देवेशं सम्यगाचम्य देशिकः ॥ हुत्वा चैव यथान्यायं स्वजात्या वैश्यमुद्धरेत् ॥ ४५ ॥
punaH saMpUjya devezaM samyagAcamya dezikaH ॥ hutvA caiva yathAnyAyaM svajAtyA vaizyamuddharet ॥ 45 ॥
Again the priest worshiped Lord of the gods and washed himself thoroughly. After offering oblations in accordance with the prescribed rituals, one should rescue a vaiśya from his own race.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 46
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 46
तस्यैवं जनयेत्क्षात्रमुद्धारं च ततः पुनः ॥ कृत्वा तथैव विप्रत्वं जनयेदस्य देशिकः ॥ ४६ ॥
tasyaivaM janayetkSAtramuddhAraM ca tataH punaH ॥ kRtvA tathaiva vipratvaM janayedasya dezikaH ॥ 46 ॥
In this way one should beget a kṣatriya and then rescue him again and again. After doing so the śāstra should make him a brāhmaṇa.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 47
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 47
राजन्यं चैवमुद्धृत्य कृत्वा विप्रं पुनस्तयोः ॥ रुद्रत्वं जनयेद्विप्रे रुद्रनामैव साधयेत् ॥ ४७ ॥
rAjanyaM caivamuddhRtya kRtvA vipraM punastayoH ॥ rudratvaM janayedvipre rudranAmaiva sAdhayet ॥ 47 ॥
They also took away the kingdom and made him a brāhmaṇa again. O brāhmaṇa, one should chant the holy name of Lord Śiva.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 48
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 48
प्रोक्षणं ताडनं कृत्वा शिशोस्स्वात्मानमात्मनि ॥ शिवात्मकमनुस्मृत्य स्फुरंतं विस्फुलिंगवत् ॥ ४८ ॥
prokSaNaM tADanaM kRtvA zizossvAtmAnamAtmani ॥ zivAtmakamanusmRtya sphuraMtaM visphuliMgavat ॥ 48 ॥
Sprinkle and beat the child on his own body Remembering Lord Śiva’s form, he shone like a spark.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 49
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 49
नाड्या यथोक्तया वायुं रेचयेन्मंत्रतो गुरुः ॥ निर्गम्य प्रविशेन्नाड्या शिष्यस्य हृदयं तथा ॥ ४९ ॥
nADyA yathoktayA vAyuM recayenmaMtrato guruH ॥ nirgamya pravizennADyA ziSyasya hRdayaM tathA ॥ 49 ॥
The spiritual master should chant the mantra and infuse the air into the veins as described above. It should exit the veins and enter the heart of the disciple.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 50
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 50
प्रविश्य तस्य चैतन्यं नीलबिन्दुनिभं स्मरन् ॥ स्वतेजसापास्तमलं ज्वलंतमनुचिंतयेत् ॥ ५० ॥
pravizya tasya caitanyaM nIlabindunibhaM smaran ॥ svatejasApAstamalaM jvalaMtamanuciMtayet ॥ 50 ॥
He entered into his consciousness and remembered it as a blue dot. One should meditate on the immaculate waters burning with one’s own effulgence.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 51
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 51
तमादाय तया नाड्या मंत्री संहारमुद्रया ॥ न पूरकेण निवेश्यैनमेकीभावार्थमात्मनः ॥ ५१ ॥
tamAdAya tayA nADyA maMtrI saMhAramudrayA ॥ na pUrakeNa nivezyainamekIbhAvArthamAtmanaH ॥ 51 ॥
The minister took the vein with the seal of destruction It is not for the sake of oneness of the self by investing it with a complement.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 52
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 52
कुंभकेन तथा नाड्या रेचकेन यथा पुरा ॥ तस्मादादाय शिष्यस्य हृदये तन्निवेशयेत् ॥ ५२ ॥
kuMbhakena tathA nADyA recakena yathA purA ॥ tasmAdAdAya ziSyasya hRdaye tannivezayet ॥ 52 ॥
Just as in the past, the pot was used to cleanse the veins. Therefore one should take it and place it in the heart of the disciple.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 53
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 53
तमालभ्य शिवाल्लब्धं तस्मै दत्त्वोपवीतकम् ॥ हुत्वा"हुतित्रयं पश्चाद्दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः ॥ ५३ ॥
tamAlabhya zivAllabdhaM tasmai dattvopavItakam ॥ hutvA"hutitrayaM pazcAddadyAtpUrNAhutiM tataH ॥ 53 ॥
She found him and gave him the sacred thread she had obtained from Lord Śiva. After offering"three oblations one should offer the complete oblation.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 54
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 54
देवस्य दक्षिणे शिष्यमुपवेश्यवरासने ॥ कुशपुष्पपरिस्तीर्णे बद्धांजलिरुदङ्मुखम् ॥ ५४ ॥
devasya dakSiNe ziSyamupavezyavarAsane ॥ kuzapuSpaparistIrNe baddhAMjalirudaGmukham ॥ 54 ॥
He seated his disciple on the right side of the Lord on a splendid throne. With folded palms he faced north on a spread of kuśa flowers.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 55
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 55
स्वस्तिकासनमारूढं विधाय प्राङ्मुखः स्वयम् ॥ वरासनस्थितो मंत्रैर्महामंगलनिःस्वनैः ॥ ५५ ॥
svastikAsanamArUDhaM vidhAya prAGmukhaH svayam ॥ varAsanasthito maMtrairmahAmaMgalaniHsvanaiH ॥ 55 ॥
He himself placed himself on a swastika seat and faced east. Seated on a splendid throne he chanted mantras resounding with great auspiciousness.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 56
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 56
समादाय घटं पूर्णं पूर्णमेव प्रसादितम् ॥ ध्यायमानः शिवं शिष्यमाभिषिंचेत देशिकः ॥ ५६ ॥
samAdAya ghaTaM pUrNaM pUrNameva prasAditam ॥ dhyAyamAnaH zivaM ziSyamAbhiSiMceta dezikaH ॥ 56 ॥
Then he took the pot full and satisfied it The śāstra should meditate on Lord Śiva and consecrate his disciple.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 57
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 57
अथापनुद्य स्नानांबु परिधाय सितांबरम् ॥ आचान्तोलंकृतश्शिष्यः प्रांजलिर्मंडपं व्रजेत् ॥ ५७ ॥
athApanudya snAnAMbu paridhAya sitAMbaram ॥ AcAntolaMkRtazziSyaH prAMjalirmaMDapaM vrajet ॥ 57 ॥
Wiping off the water over his body and wearing a white cloth, he shall perform the Ācamana. Fully bedecked he shall go to the Maṇḍapa with palms joined in reverence.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 58
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 58
उपवेश्य यथापूर्वं तं गुरुर्दर्भविष्टरे ॥ संपूज्य मंडलं देवं करन्यासं समाचरेत् ॥ ५८ ॥
upavezya yathApUrvaM taM gururdarbhaviSTare ॥ saMpUjya maMDalaM devaM karanyAsaM samAcaret ॥ 58 ॥
He shall make him sit as before on the Kuśa seat and worship the lord in the Maṇḍala. He shall perform the Karanyāsa rite.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 59
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 59
ततस्तु भस्मना देवं ध्यायन्मनसि देशिकः ॥ समालभेत पाणिभ्यां शिशुं शिवमुदीरयेत् ॥ ५९ ॥
tatastu bhasmanA devaM dhyAyanmanasi dezikaH ॥ samAlabheta pANibhyAM zizuM zivamudIrayet ॥ 59 ॥
Meditating on the lord he shall take Bhasma in both the hands and smear it over the body of the disciple repeating Śiva’s names.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 60
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 60
अथ तस्य शिवाचार्यो दहनप्लावनादिकम् ॥ सकलीकरणं कृत्वा मातृकान्यासवर्त्मना ॥ ६० ॥
atha tasya zivAcAryo dahanaplAvanAdikam ॥ sakalIkaraNaM kRtvA mAtRkAnyAsavartmanA ॥ 60 ॥
Then the ācārya of Lord Śiva described the burning and floating of the demon. After completing the whole process, the matrix is placed in the same position.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 61
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 61
ततः शिवासनं ध्यात्वा शिष्यमूर्ध्नि देशिकः ॥ तत्रावाह्य यथान्यायमर्चयेन्मनसा शिवम् ॥ ६१ ॥
tataH zivAsanaM dhyAtvA ziSyamUrdhni dezikaH ॥ tatrAvAhya yathAnyAyamarcayenmanasA zivam ॥ 61 ॥
Then the priest should meditate on the seat of Lord Śiva and place it on the head of his disciple There one should call upon Lord Śiva in accordance with prescribed rituals and worship him with his mind.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 62
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 62
प्रार्थयेत्प्रांजलिर्देवं नित्यमत्र स्थितो भव ॥ इति विज्ञाप्य तं शंभोस्तेजसा भासुरं स्मरेत् ॥ ६२ ॥
prArthayetprAMjalirdevaM nityamatra sthito bhava ॥ iti vijJApya taM zaMbhostejasA bhAsuraM smaret ॥ 62 ॥
With palms joined in reverence he shall pray to the lord. ‘Stay here permanently’. After submitting this he shall remember him shining with refulgent splendour.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 63
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 63
संपूज्याथ शिवं शैवीमाज्ञां प्राप्य शिवात्मिकाम् ॥ कर्णे शिष्यस्य शनकैश्शिवमन्त्रमुदीरयेत् ॥ ६३ ॥
saMpUjyAtha zivaM zaivImAjJAM prApya zivAtmikAm ॥ karNe ziSyasya zanakaizzivamantramudIrayet ॥ 63 ॥
After worshipping Śiva and securing his behest in the form of Śiva he shall slowly mutter Śiva’s Mantra into the ear of the disciple.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 64
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 64
स तु बद्धांजलिः श्रुत्वा मन्त्रं तद्गतमानसः ॥ शनैस्तं व्याहरेच्छिष्यशिवाचार्यस्य शासनात् ॥ ६४ ॥
sa tu baddhAMjaliH zrutvA mantraM tadgatamAnasaH ॥ zanaistaM vyAharecchiSyazivAcAryasya zAsanAt ॥ 64 ॥
At the behest of the preceptor he shall repeat the mantra with palms joined in reverence and mind concentrating on it.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 65
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 65
ततः शाक्तं च संदिश्य मन्त्रं मन्त्रविचक्षणः ॥ उच्चारयित्वा च सुखं तस्मै मंगलमादिशेत् ॥ ६५ ॥
tataH zAktaM ca saMdizya mantraM mantravicakSaNaH ॥ uccArayitvA ca sukhaM tasmai maMgalamAdizet ॥ 65 ॥
Then after instructing him in the Śakti mantra, the expert preceptor shall make him repeat it easily and bless him with auspiciousness.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 66
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 66
ततस्समासान्मन्त्रार्थं वाच्यवाचकयोगतः ॥ समदिश्येश्वरं रूपं योगमासनमादिशेत् ॥ ६६ ॥
tatassamAsAnmantrArthaM vAcyavAcakayogataH ॥ samadizyezvaraM rUpaM yogamAsanamAdizet ॥ 66 ॥
After briefly explaining to him the syllabic meaning of the mantra, the preceptor shall advise him about the form of the lord and instruct him in different postures.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 67
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 67
अथ गुर्वाज्ञया शिष्यः शिवाग्निगुरुसन्निधौ ॥ भक्त्यैवमभिसंधाय दीक्षावाक्यमुदीरयेत् ॥ ६७ ॥
atha gurvAjJayA ziSyaH zivAgnigurusannidhau ॥ bhaktyaivamabhisaMdhAya dIkSAvAkyamudIrayet ॥ 67 ॥
Then at the behest of the preceptor, in the presence of Śaivite fire and the preceptor, the disciple shall think with devotion and repeat the statement of initiation.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 68
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 68
वरं प्राणपरित्यागश्छेदनं शिरसो ऽपि वा ॥ न त्वनभ्यर्च्य भुंजीय भगवन्तं त्रिलोचनम् ॥ ६८ ॥
varaM prANaparityAgazchedanaM ziraso 'pi vA ॥ na tvanabhyarcya bhuMjIya bhagavantaM trilocanam ॥ 68 ॥
‘Better to abandon life, better to cut off the head than to take food without worshipping the three-eyed lord.’
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 69
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 69
स एव दद्यान्नियतो यावन्मोहविपर्ययः ॥ तावदाराधयेद्देवं तन्निष्ठस्तत्परायणः ॥ ६९ ॥
sa eva dadyAnniyato yAvanmohaviparyayaH ॥ tAvadArAdhayeddevaM tanniSThastatparAyaNaH ॥ 69 ॥
The lord alone will invariably give till the delusion is removed. The disciple shall propitiate the lord with concentrated devotion till delusion is quelled.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 70
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 70
ततः स समयो नाम भविष्यति शिवाश्रमे ॥ लब्धाधिकारो गुर्वाज्ञापालकस्तद्वशो भवेत् ॥ ७० ॥
tataH sa samayo nAma bhaviSyati zivAzrame ॥ labdhAdhikAro gurvAjJApAlakastadvazo bhavet ॥ 70 ॥
Thereafter the disciple will be known as Samaya in the preceptor’s hermitage. He shall carry out the behests of the preceptor and remain subservient to him.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 71
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 71
अतः परं न्यस्तकरो भस्मादाय स्वहस्ततः ॥ दद्याच्छिष्याय मूलेन रुद्राक्षं चाभिमंत्रितम् ॥ ७१ ॥
ataH paraM nyastakaro bhasmAdAya svahastataH ॥ dadyAcchiSyAya mUlena rudrAkSaM cAbhimaMtritam ॥ 71 ॥
Then after performing the rite of Karanyāsa the preceptor shall take the Bhasma with his own hand and hand it over to the disciple along with the Mūlamantra and the Rudrākṣa over which the mantra has been repeated.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 72
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 72
प्रतिमा वापि देवस्य गूढदेहमथापि वा ॥ पूजाहोमजपध्यानसाधनानि च संभवे ॥ ७२ ॥
pratimA vApi devasya gUDhadehamathApi vA ॥ pUjAhomajapadhyAnasAdhanAni ca saMbhave ॥ 72 ॥
If it is possible he shall give him the phallic or the embodied idol of the lord, the requisites of worship, sacrifice, Japa and meditation.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 73
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 73
सोपि शिष्यः शिवाचार्याल्लब्धानि बहुमानतः ॥ आददीताज्ञया तस्य देशिकस्य न चान्यथा ॥ ७३ ॥
sopi ziSyaH zivAcAryAllabdhAni bahumAnataH ॥ AdadItAjJayA tasya dezikasya na cAnyathA ॥ 73 ॥
The disciple (śiṣya) shall take these things from the Śaiva preceptor with great respect only at the behest of his family preceptor. Not otherwise.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 74
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 74
आचार्यादाप्तमखिलं शिरस्याधाय भक्तितः ॥ रक्षयेत्पूजयेच्छंभुं मठे वा गृह एववा ॥ ७४ ॥
AcAryAdAptamakhilaM zirasyAdhAya bhaktitaH ॥ rakSayetpUjayecchaMbhuM maThe vA gRha evavA ॥ 74 ॥
He shall keep on his head everything obtained from the preceptor, with great devotion and preserve it carefully. He shall worship Śiva in the hermitage or in his own house.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 75
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 75
अतः परं शिवाचारमादिशेदस्य देशिकः ॥ भक्तिश्रद्धानुसारेण प्रज्ञायाश्चानुसारतः ॥ ७५ ॥
ataH paraM zivAcAramAdizedasya dezikaH ॥ bhaktizraddhAnusAreNa prajJAyAzcAnusArataH ॥ 75 ॥
The preceptor shall impart to him the Śaivite conduct of life in proportion to his devotion and faith as well as his grasping capacity.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 76
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 76
यदुक्तं यत्समाज्ञातं यच्चैवान्यत्प्रकीर्तितम् ॥ शिवाचार्येण समये तत्सर्वं शिरसा वहेत् ॥ ७६ ॥
yaduktaM yatsamAjJAtaM yaccaivAnyatprakIrtitam ॥ zivAcAryeNa samaye tatsarvaM zirasA vahet ॥ 76 ॥
Whatever is mentioned, or commanded, or even glorified by the preceptor to the Samaya, he shall retain in his intellect.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 77
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 77
शिवागमस्य ग्रहणं वाचनं श्रवणं तथा ॥ देशिकदेशतः कुर्यान्न स्वेच्छातो न चान्यतः ॥ ७७ ॥
zivAgamasya grahaNaM vAcanaM zravaNaM tathA ॥ dezikadezataH kuryAnna svecchAto na cAnyataH ॥ 77 ॥
Understanding of Śaivite Āgama, reading it and listening to it shall be done at the behest of the preceptor. Not by himself at his will nor from anyone else.
Vayaviya-samhita - Chapter 51 - Verse 78
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 51 · Verse 78
इति संक्षेपतः प्रोक्तः संस्कारः समयाह्वयः ॥ साक्षाच्छिवपुरप्राप्तौ नृणां परमसाधनम् ॥ ७८ ॥
iti saMkSepataH proktaH saMskAraH samayAhvayaH ॥ sAkSAcchivapuraprAptau nRNAM paramasAdhanam ॥ 78 ॥
Thus the consecration ‘Samaya’ has been briefly explained to you. It is the greatest means in attaining the city of Śiva himself.