श्रीकृष्ण उवाच ॥ भगवान्मंत्रमाहात्म्यं भवता कथितं प्रभो ॥ तत्प्रयोगविधानं च साक्षाच्छ्रुतिसमं यथा ॥ १ ॥

zrIkRSNa uvAca ॥ bhagavAnmaMtramAhAtmyaM bhavatA kathitaM prabho ॥ tatprayogavidhAnaM ca sAkSAcchrutisamaM yathA ॥ 1 ॥

इदानीं श्रोतुमिच्छामि शिवसंस्कारमुत्तमम् ॥ मंत्रसंग्रहणे किंचित्सूचितन्न तु विस्मृतम् ॥ २ ॥

idAnIM zrotumicchAmi zivasaMskAramuttamam ॥ maMtrasaMgrahaNe kiMcitsUcitanna tu vismRtam ॥ 2 ॥

उपमन्युरुवाच ॥ हन्त ते कथयिष्यामि सर्वपापविशोधनम् ॥ संस्कारं परमं पुण्यं शिवेन पतिभाषितम् ॥ ३ ॥

upamanyuruvAca ॥ hanta te kathayiSyAmi sarvapApavizodhanam ॥ saMskAraM paramaM puNyaM zivena patibhASitam ॥ 3 ॥

सम्यक्कृताधिकारः स्यात्पूजादिषु नरो यतः ॥ संस्कारः कथ्यते तेन षडध्वपरिशोधनम् ॥ ४ ॥

samyakkRtAdhikAraH syAtpUjAdiSu naro yataH ॥ saMskAraH kathyate tena SaDadhvaparizodhanam ॥ 4 ॥

दीयते येन विज्ञानं क्षीयते पाशबंधनम् ॥ तस्मात्संस्कार एवायं दीक्षेत्यपि च कथ्यते ॥ ५ ॥

dIyate yena vijJAnaM kSIyate pAzabaMdhanam ॥ tasmAtsaMskAra evAyaM dIkSetyapi ca kathyate ॥ 5 ॥

शांभवी चैव शाक्ती च मांत्री चैव शिवागमे ॥ दीक्षोपदिश्यते त्रेधा शिवेन परमात्मना ॥ ६ ॥

zAMbhavI caiva zAktI ca mAMtrI caiva zivAgame ॥ dIkSopadizyate tredhA zivena paramAtmanA ॥ 6 ॥

गुरोरालोकमात्रेण स्पर्शात्संभाषणादपि ॥ सद्यस्संज्ञा भवेज्जंतोः पाशोपक्षयकारिणी ॥ ७ ॥

gurorAlokamAtreNa sparzAtsaMbhASaNAdapi ॥ sadyassaMjJA bhavejjaMtoH pAzopakSayakAriNI ॥ 7 ॥

सा दीक्षा शांभवी प्रोक्ता सा पुनर्भिद्यते द्विधा ॥ तीव्रा तीव्रतरा चेति पाशो पक्षयभेदतः ॥ ८ ॥

sA dIkSA zAMbhavI proktA sA punarbhidyate dvidhA ॥ tIvrA tIvratarA ceti pAzo pakSayabhedataH ॥ 8 ॥

यया स्यान्निर्वृतिः सद्यस्सैव तीव्रतरा मता ॥ तीव्रा तु जीवतोत्यंतं पुंसः पापविशोधिका ॥ ९ ॥

yayA syAnnirvRtiH sadyassaiva tIvratarA matA ॥ tIvrA tu jIvatotyaMtaM puMsaH pApavizodhikA ॥ 9 ॥

शक्ती ज्ञानवती दीक्षा शिष्यदेहं प्रविश्य तु ॥ गुरुणा योगमार्गेण क्रियते ज्ञानचक्षुषा ॥ १० ॥

zaktI jJAnavatI dIkSA ziSyadehaM pravizya tu ॥ guruNA yogamArgeNa kriyate jJAnacakSuSA ॥ 10 ॥

मांत्री क्रियावती दीक्षा कुंडमंडलपूर्विका ॥ मंदमंदतरोद्देशात्कर्तव्या गुरुणा बहिः ॥ ११ ॥

mAMtrI kriyAvatI dIkSA kuMDamaMDalapUrvikA ॥ maMdamaMdataroddezAtkartavyA guruNA bahiH ॥ 11 ॥

शक्तिपातानुसारेण शिष्यो ऽनुग्रहमर्हति ॥ शैवधर्मानुसारस्य तन्मूलत्वात्समासतः ॥ १२ ॥

zaktipAtAnusAreNa ziSyo 'nugrahamarhati ॥ zaivadharmAnusArasya tanmUlatvAtsamAsataH ॥ 12 ॥

यत्र शक्तिर्न पतिता तत्र शुद्धिर्न जायते ॥ न विद्या न शिवाचारो न मुक्तिर्न च सिद्धयः ॥ १३ ॥

yatra zaktirna patitA tatra zuddhirna jAyate ॥ na vidyA na zivAcAro na muktirna ca siddhayaH ॥ 13 ॥

तस्माल्लिंगानि संवीक्ष्य शक्तिपातस्य भूयसः ॥ ज्ञानेन क्रियया वाथ गुरुश्शिष्यं विशोधयेत् ॥ १४ ॥

tasmAlliMgAni saMvIkSya zaktipAtasya bhUyasaH ॥ jJAnena kriyayA vAtha guruzziSyaM vizodhayet ॥ 14 ॥

यो ऽन्यथा कुरुते मोहात्स विनश्यति दुर्मतिः ॥ तस्मात्सर्वप्रकारेण गुरुः शिष्यं परीक्षयेत् ॥ १५ ॥

yo 'nyathA kurute mohAtsa vinazyati durmatiH ॥ tasmAtsarvaprakAreNa guruH ziSyaM parIkSayet ॥ 15 ॥

लक्षणं शक्तिपातस्य प्रबोधानंदसंभवः ॥ सा यस्मात्परमा शक्तिः प्रबोधानंदरूपिणी ॥ १६ ॥

lakSaNaM zaktipAtasya prabodhAnaMdasaMbhavaH ॥ sA yasmAtparamA zaktiH prabodhAnaMdarUpiNI ॥ 16 ॥

आनंदबोधयोर्लिंगमंतःकरणविक्रियाः ॥ यथा स्यात्कंपरोमांचस्वरनेत्रांगविक्रियाः ॥ १७ ॥

AnaMdabodhayorliMgamaMtaHkaraNavikriyAH ॥ yathA syAtkaMparomAMcasvaranetrAMgavikriyAH ॥ 17 ॥

शिष्योपि लक्षणैरेभिः कुर्याद्गुरुपरीक्षणम् ॥ तत्संपर्कैः शिवार्चादौ संगतैर्वाथ तद्गतैः ॥ १८ ॥

ziSyopi lakSaNairebhiH kuryAdguruparIkSaNam ॥ tatsaMparkaiH zivArcAdau saMgatairvAtha tadgataiH ॥ 18 ॥

शिष्यस्तु शिक्षणीयत्वाद्गुरोर्गौरवकारणात् ॥ १९ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गुरोर्गौरवमाचरेत् ॥ १९ ॥

ziSyastu zikSaNIyatvAdgurorgauravakAraNAt ॥ 19 tasmAtsarvaprayatnena gurorgauravamAcaret ॥ 19 ॥

यो गुरुस्स शिवः प्रोक्तो यः शिवः स गुरुः स्मृतः ॥ गुरुर्वा शिव एवाथ विद्याकारेण संस्थितः ॥ २० ॥

yo gurussa zivaH prokto yaH zivaH sa guruH smRtaH ॥ gururvA ziva evAtha vidyAkAreNa saMsthitaH ॥ 20 ॥

यथा शिवस्तथा विद्या यथा विद्या तथा गुरुः ॥ शिवविद्या गुरूणां च पूजया सदृशं फलम् ॥ २१ ॥

yathA zivastathA vidyA yathA vidyA tathA guruH ॥ zivavidyA gurUNAM ca pUjayA sadRzaM phalam ॥ 21 ॥

सर्वदेवात्मकश्चासौ सर्वमंत्रमयो गुरुः ॥ तस्मात्सर्वप्रयत्नेन यस्याज्ञां शिरसा वहेत् ॥ २२ ॥

sarvadevAtmakazcAsau sarvamaMtramayo guruH ॥ tasmAtsarvaprayatnena yasyAjJAM zirasA vahet ॥ 22 ॥

श्रेयो ऽर्थी यदि गुर्वाज्ञां मनसापि न लंघयेत् ॥ गुर्वाज्ञापालको यस्माज्ज्ञानसंपत्तिमश्नुते ॥ २३ ॥

zreyo 'rthI yadi gurvAjJAM manasApi na laMghayet ॥ gurvAjJApAlako yasmAjjJAnasaMpattimaznute ॥ 23 ॥

गच्छंस्तिष्ठन्स्वपन्भुंजन्नान्यत्कर्म समाचरेत् ॥ समक्षं यदि कुर्वीत सर्वं चानुज्ञया गुरोः ॥ २४ ॥

gacchaMstiSThansvapanbhuMjannAnyatkarma samAcaret ॥ samakSaM yadi kurvIta sarvaM cAnujJayA guroH ॥ 24 ॥

गुरोर्गृहे समक्षं वा न यथेष्टासनो भवेत् ॥ गुरुर्देवो यतः साक्षात्तद्गृहं देवमन्दिरम् ॥ २५ ॥

gurorgRhe samakSaM vA na yatheSTAsano bhavet ॥ gururdevo yataH sAkSAttadgRhaM devamandiram ॥ 25 ॥

पापिनां च यथा संगात्तत्पापात्पतितो भवेत् ॥ यथेह वह्निसंपर्कान्मलं त्यजति कांचनम् ॥ २६ ॥

pApinAM ca yathA saMgAttatpApAtpatito bhavet ॥ yatheha vahnisaMparkAnmalaM tyajati kAMcanam ॥ 26 ॥

तथैव गुरुसंपर्कात्पापं त्यजति मानवः ॥ यथा वह्निसमीपस्थो घृतकुम्भो विलीयते ॥ २७ ॥

tathaiva gurusaMparkAtpApaM tyajati mAnavaH ॥ yathA vahnisamIpastho ghRtakumbho vilIyate ॥ 27 ॥

तथा पापं विलीयेत ह्याचार्यस्य समीपतः ॥ यथा प्रज्वलितो वह्निः शुष्कमार्द्रं च निर्दहेत् ॥ २८ ॥

tathA pApaM vilIyeta hyAcAryasya samIpataH ॥ yathA prajvalito vahniH zuSkamArdraM ca nirdahet ॥ 28 ॥

तथायमपि संतुष्टो गुरुः पापं क्षणाद्दहेत् ॥ मनसा कर्मणा वाचा गुरोः क्रोधं न कारयेत् ॥ २९ ॥

tathAyamapi saMtuSTo guruH pApaM kSaNAddahet ॥ manasA karmaNA vAcA guroH krodhaM na kArayet ॥ 29 ॥

तस्य क्रोधेन दह्यंते ह्यायुःश्रीज्ञानसत्क्रियाः ॥ तत्क्रोधकारिणो ये स्युस्तेषां यज्ञाश्च निष्फलाः ॥ ३० ॥

tasya krodhena dahyaMte hyAyuHzrIjJAnasatkriyAH ॥ tatkrodhakAriNo ye syusteSAM yajJAzca niSphalAH ॥ 30 ॥

यमश्च नियमाश्चैव नात्र कार्या विचारणा ॥ गुरोर्विरुद्धं यद्वाक्यं न वदेज्जातुचिन्नरः ॥ ३१ ॥

yamazca niyamAzcaiva nAtra kAryA vicAraNA ॥ gurorviruddhaM yadvAkyaM na vadejjAtucinnaraH ॥ 31 ॥

वदेद्यदि महामोहाद्रौरवं नरकं व्रजेत् ॥ मनसा कर्मणा वाचा गुरुमुद्दिश्य यत्नतः ॥ ३२ ॥

vadedyadi mahAmohAdrauravaM narakaM vrajet ॥ manasA karmaNA vAcA gurumuddizya yatnataH ॥ 32 ॥

श्रेयोर्थी चेन्नरो धीमान्न मिथ्याचारमाचरेत् ॥ गुरोर्हितं प्रियं कुर्यादादिष्टो वा न वा सदा ॥ ३३ ॥

zreyorthI cennaro dhImAnna mithyAcAramAcaret ॥ gurorhitaM priyaM kuryAdAdiSTo vA na vA sadA ॥ 33 ॥

असमक्षं समक्षं वा तस्य कार्यं समाचरेत् ॥ इत्थमाचारवान्भक्तो नित्यमुद्युक्तमानसः ॥ ३४ ॥

asamakSaM samakSaM vA tasya kAryaM samAcaret ॥ itthamAcAravAnbhakto nityamudyuktamAnasaH ॥ 34 ॥

गुरुप्रियकरः शिष्यः शैवधर्मांस्ततो ऽर्हति ॥ गुरुश्चेद्गुणवान्प्राज्ञः परमानंदभासकः ॥ ३५ ॥

gurupriyakaraH ziSyaH zaivadharmAMstato 'rhati ॥ guruzcedguNavAnprAjJaH paramAnaMdabhAsakaH ॥ 35 ॥

तत्त्वविच्छिवसंसक्तो मुक्तिदो न तु चापरः ॥ ३६ संवित्संजननं तत्त्वं परमानंदसंभवम् ॥ ३६ ॥

tattvavicchivasaMsakto muktido na tu cAparaH ॥ 36 saMvitsaMjananaM tattvaM paramAnaMdasaMbhavam ॥ 36 ॥

तत्तत्त्वं विदितं येन स एवानंददर्शकः ॥ न पुनर्नाममात्रेण संविदारहितस्तु यः ॥ ३७ ॥

tattattvaM viditaM yena sa evAnaMdadarzakaH ॥ na punarnAmamAtreNa saMvidArahitastu yaH ॥ 37 ॥

अन्योन्यं तारयेन्नौका किं शिला तारयेच्छिलाम् ॥ एतस्या नाममात्रेण मुक्तिर्वै नाममात्रिका ॥ ३८ ॥

anyonyaM tArayennaukA kiM zilA tArayecchilAm ॥ etasyA nAmamAtreNa muktirvai nAmamAtrikA ॥ 38 ॥

यैः पुनर्विदितं तत्त्वं ते मुक्ता मोचयन्त्यपि ॥ तत्त्वहीने कुतो बोधः कुतो ह्यात्मपरिग्रहः ॥ ३९ ॥

yaiH punarviditaM tattvaM te muktA mocayantyapi ॥ tattvahIne kuto bodhaH kuto hyAtmaparigrahaH ॥ 39 ॥

परिग्रहविनिर्मुक्तः पशुरित्यभिधीयते ॥ पशुभिः प्रेरितश्चापि पशुत्वं नातिवर्तते ॥ ४० ॥

parigrahavinirmuktaH pazurityabhidhIyate ॥ pazubhiH preritazcApi pazutvaM nAtivartate ॥ 40 ॥

तस्मात्तत्त्वविदेवेह मुक्तो मोचक इष्यते ॥ सर्वलक्षणसंयुक्तः सर्वशास्त्रविदप्ययम् ॥ ४१ ॥

tasmAttattvavideveha mukto mocaka iSyate ॥ sarvalakSaNasaMyuktaH sarvazAstravidapyayam ॥ 41 ॥

सर्वोपायविधिज्ञो ऽपि तत्त्वहीनस्तु निष्फलः ॥ यस्यानुभवपर्यंता बुद्धिस्तत्त्वे प्रवर्तते ॥ ४२ ॥

sarvopAyavidhijJo 'pi tattvahInastu niSphalaH ॥ yasyAnubhavaparyaMtA buddhistattve pravartate ॥ 42 ॥

तस्यावलोकनाद्यैश्च परानन्दो ऽभिजायते ॥ तस्माद्यस्यैव संपर्कात्प्रबोधानंदसंभवः ॥ ४३ ॥

tasyAvalokanAdyaizca parAnando 'bhijAyate ॥ tasmAdyasyaiva saMparkAtprabodhAnaMdasaMbhavaH ॥ 43 ॥

गुरुं तमेव वृणुयान्नापरं मतिमान्नरः ॥ स शिष्यैर्विनयाचारचतुरैरुचितो गुरुः ॥ ४४ ॥

guruM tameva vRNuyAnnAparaM matimAnnaraH ॥ sa ziSyairvinayAcAracaturairucito guruH ॥ 44 ॥

यावद्विज्ञायते तावत्सेवनीयो मुमुक्षुभिः ॥ ज्ञाते तस्मिन्स्थिरा भक्तिर्यावत्तत्त्वं समाश्रयेत् ॥ ४५ ॥

yAvadvijJAyate tAvatsevanIyo mumukSubhiH ॥ jJAte tasminsthirA bhaktiryAvattattvaM samAzrayet ॥ 45 ॥

न तु तत्त्वं त्यजेज्जातु नोपेक्षेत कथंचन ॥ यत्रानंदः प्रबोधो वा नाल्पमप्युपलभ्यते ॥ ४६ ॥

na tu tattvaM tyajejjAtu nopekSeta kathaMcana ॥ yatrAnaMdaH prabodho vA nAlpamapyupalabhyate ॥ 46 ॥

वत्सरादपि शिष्येण सो ऽन्यं गुरुमुपाश्रयेत् ॥ गुरुमन्यं प्रपन्ने ऽपि नावमन्येत पौर्विकम् ॥ गुरोर्भ्रात्ःंस्तथा पुत्रान्बोधकान्प्रेरकानपि ॥ ४७ ॥

vatsarAdapi ziSyeNa so 'nyaM gurumupAzrayet ॥ gurumanyaM prapanne 'pi nAvamanyeta paurvikam ॥ gurorbhrAtHMstathA putrAnbodhakAnprerakAnapi ॥ 47 ॥

तत्रादावुपसंगम्य ब्राह्मणं वेदपारगम् ॥ गुरुमाराधयेत्प्राज्ञं शुभगं प्रियदर्शनम् ॥ ४८ ॥

tatrAdAvupasaMgamya brAhmaNaM vedapAragam ॥ gurumArAdhayetprAjJaM zubhagaM priyadarzanam ॥ 48 ॥

सर्वाभयप्रदातारं करुणाक्रांतमानसम् ॥ तोषयेत्तं प्रयत्नेन मनसा कर्मणा गिरा ॥ ४९ ॥

sarvAbhayapradAtAraM karuNAkrAMtamAnasam ॥ toSayettaM prayatnena manasA karmaNA girA ॥ 49 ॥

तावदाराधयेच्छिष्यः प्रसन्नोसौ भवेद्यथा ॥ तस्मिन्प्रसन्ने शिष्यस्य सद्यः पापक्षयो भवेत् ॥ ५० ॥

tAvadArAdhayecchiSyaH prasannosau bhavedyathA ॥ tasminprasanne ziSyasya sadyaH pApakSayo bhavet ॥ 50 ॥

तस्माद्धनानि रत्नानि क्षेत्राणि च गृहाणि च ॥ भूषणानि च वासांसि यानशय्यासनानि च ॥ ५१ ॥

tasmAddhanAni ratnAni kSetrANi ca gRhANi ca ॥ bhUSaNAni ca vAsAMsi yAnazayyAsanAni ca ॥ 51 ॥

एतानि गुरवे दद्याद्भक्त्या वित्तानुसारतः ॥ वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेत्परमां गतिम् ॥ ५२ ॥

etAni gurave dadyAdbhaktyA vittAnusArataH ॥ vittazAThyaM na kurvIta yadIcchetparamAM gatim ॥ 52 ॥

स एव जनको माता भर्ता बन्धुर्धनं सुखम् ॥ सखा मित्रं च यत्तस्मात्सर्वं तस्मै निवेदयेत् ॥ ५३ ॥

sa eva janako mAtA bhartA bandhurdhanaM sukham ॥ sakhA mitraM ca yattasmAtsarvaM tasmai nivedayet ॥ 53 ॥

निवेद्य पश्चात्स्वात्मानं सान्वयं सपरिग्रहम् ॥ समर्प्य सोदकं तस्मै नित्यं तद्वशगो भवेत् ॥ ५४ ॥

nivedya pazcAtsvAtmAnaM sAnvayaM saparigraham ॥ samarpya sodakaM tasmai nityaM tadvazago bhavet ॥ 54 ॥

यदा शिवाय स्वात्मानं दत्तवान् देशिकात्मने ॥ तदा शैवो भवेद्देही न ततो ऽस्ति पुनर्भवः ॥ ५५ ॥

yadA zivAya svAtmAnaM dattavAn dezikAtmane ॥ tadA zaivo bhaveddehI na tato 'sti punarbhavaH ॥ 55 ॥

गुरुश्च स्वाश्रितं शिष्यं वर्षमेकं परीक्षयेत् ॥ ५६ ब्राह्मणं क्षत्रियं वैश्यं द्विवर्षं च त्रिवर्षकम् ॥ ५६ ॥

guruzca svAzritaM ziSyaM varSamekaM parIkSayet ॥ 56 brAhmaNaM kSatriyaM vaizyaM dvivarSaM ca trivarSakam ॥ 56 ॥

प्राणद्रव्यप्रदानाद्यैरादेशैश्च समासमैः ॥ उत्तमांश्चाधमे कृत्वा नीचानुत्तमकर्मणि ॥ ५७ ॥

prANadravyapradAnAdyairAdezaizca samAsamaiH ॥ uttamAMzcAdhame kRtvA nIcAnuttamakarmaNi ॥ 57 ॥

आक्रुष्टास्ताडिता वापि ये विषादं न यान्त्यपि ॥ ते योग्याः संयताः शुद्धाः शिवसंस्कारकर्मणि ॥ ५८ ॥

AkruSTAstADitA vApi ye viSAdaM na yAntyapi ॥ te yogyAH saMyatAH zuddhAH zivasaMskArakarmaNi ॥ 58 ॥

अहिंसका दयावंतो नित्यमुद्युक्तचेतसः ॥ अमानिनो बुद्धिमंतस्त्यक्तस्पर्धाः प्रियंवदाः ॥ ५९ ॥

ahiMsakA dayAvaMto nityamudyuktacetasaH ॥ amAnino buddhimaMtastyaktaspardhAH priyaMvadAH ॥ 59 ॥

ऋजवो मृदवः स्वच्छा विनीताः स्थिरचेतसः ॥ शौचाचारसमायुक्ताः शिवभक्ता द्विजातयः ॥ ६० ॥

Rjavo mRdavaH svacchA vinItAH sthiracetasaH ॥ zaucAcArasamAyuktAH zivabhaktA dvijAtayaH ॥ 60 ॥

एवं वृत्तसमोपेता वाङ्मनःकायकर्मभिः ॥ शोध्या बोध्या यथान्यायमिति शास्त्रेषु निश्चयः ॥ ६१ ॥

evaM vRttasamopetA vAGmanaHkAyakarmabhiH ॥ zodhyA bodhyA yathAnyAyamiti zAstreSu nizcayaH ॥ 61 ॥

नाधिकारः स्वतो नार्याः शिवसंस्कारकर्मणि ॥ नियोगाद्भर्तुरस्त्येव भक्तियुक्ता यदीश्वरे ॥ ६२ ॥

nAdhikAraH svato nAryAH zivasaMskArakarmaNi ॥ niyogAdbharturastyeva bhaktiyuktA yadIzvare ॥ 62 ॥

तथैव भर्तृहीनाया पुत्रादेरभ्यनुज्ञया ॥ अधिकारो भवत्येव कन्यायाः पितुराज्ञया ॥ शूद्राणां मर्त्यजातीनां पतितानां विशेषतः ॥ ६३ ॥

tathaiva bhartRhInAyA putrAderabhyanujJayA ॥ adhikAro bhavatyeva kanyAyAH piturAjJayA ॥ zUdrANAM martyajAtInAM patitAnAM vizeSataH ॥ 63 ॥

तथा संकरजातीनां नाध्वशुद्धिर्विधीयते ॥ तैप्यकृत्रिमभावश्चेच्छिवे परमकारणे ॥ ६४ ॥

tathA saMkarajAtInAM nAdhvazuddhirvidhIyate ॥ taipyakRtrimabhAvazcecchive paramakAraNe ॥ 64 ॥

पादोदकप्रदानाद्यैः कुर्युः पापविशोधनम् ॥ अत्रानुलोमजाता ये युक्ता एव द्विजातिषु ॥ ६५ ॥

pAdodakapradAnAdyaiH kuryuH pApavizodhanam ॥ atrAnulomajAtA ye yuktA eva dvijAtiSu ॥ 65 ॥

तेषामध्वविशुद्ध्यादि कुर्यान्मातृकुलोचितम् ॥ या तु कन्या स्वपित्राद्यैश्शिवधर्मे नियोजिता ॥ ६६ ॥

teSAmadhvavizuddhyAdi kuryAnmAtRkulocitam ॥ yA tu kanyA svapitrAdyaizzivadharme niyojitA ॥ 66 ॥

सा भक्ताय प्रदातव्या नापराय विरोधिने ॥ दत्ता चेत्प्रतिकूलाय प्रमादाद्बोधयेत्पतिम् ॥ ६७ ॥

sA bhaktAya pradAtavyA nAparAya virodhine ॥ dattA cetpratikUlAya pramAdAdbodhayetpatim ॥ 67 ॥

अशक्ता तं परित्यज्य मनसा धर्ममाचरेत् ॥ यथा मुनिवरं त्यक्त्वा पतिमत्रिं पतिव्रता ॥ ६८ ॥

azaktA taM parityajya manasA dharmamAcaret ॥ yathA munivaraM tyaktvA patimatriM pativratA ॥ 68 ॥

कृतकृत्या ऽभवत्पूर्वं तपसाराध्य शङ्करम् ॥ यथा नारायणं देवं तपसाराध्य पांडवान् ॥ ६९ ॥

kRtakRtyA 'bhavatpUrvaM tapasArAdhya zaGkaram ॥ yathA nArAyaNaM devaM tapasArAdhya pAMDavAn ॥ 69 ॥

पतींल्लब्धवती धर्मे गुरुभिर्न नियोजिता ॥ अस्वातन्त्र्यकृतो दोषो नेहास्ति परमार्थतः ॥ ७० ॥

patIMllabdhavatI dharme gurubhirna niyojitA ॥ asvAtantryakRto doSo nehAsti paramArthataH ॥ 70 ॥

शिवधर्मे नियुक्तायाश्शिवशासनगौरवात् ॥ बहुनात्र किमुक्तेन यो ऽपि को ऽपि शिवाश्रयः ॥ ७१ ॥

zivadharme niyuktAyAzzivazAsanagauravAt ॥ bahunAtra kimuktena yo 'pi ko 'pi zivAzrayaH ॥ 71 ॥

संस्कार्यो गुर्वधीनश्चेत्संस्क्रिया न प्रभिद्यते ॥ गुरोरालोकनादेव स्पर्शात्संभाषणादपि ॥ ७२ ॥

saMskAryo gurvadhInazcetsaMskriyA na prabhidyate ॥ gurorAlokanAdeva sparzAtsaMbhASaNAdapi ॥ 72 ॥

यस्य संजायते प्रज्ञा तस्य नास्ति पराजयः ॥ मनसा यस्तु संस्कारः क्रियते योगवर्त्मना ॥ ७३ ॥

yasya saMjAyate prajJA tasya nAsti parAjayaH ॥ manasA yastu saMskAraH kriyate yogavartmanA ॥ 73 ॥

स नेह कथितो गुह्यो गुरुवक्त्रैकगोचरः ॥ क्रियावान्यस्तु संस्कारः कुंडमंडपपूर्वकः ॥ स वक्ष्यते समासेन तस्य शक्यो न विस्तरः ॥ ७४ ॥

sa neha kathito guhyo guruvaktraikagocaraH ॥ kriyAvAnyastu saMskAraH kuMDamaMDapapUrvakaH ॥ sa vakSyate samAsena tasya zakyo na vistaraH ॥ 74 ॥