कृष्ण उवाच ॥ भगवन्परमेशस्य शर्वस्यामिततेजसः ॥ मूर्तिभिर्विश्वमेवेदं यथा व्याप्तं तथा श्रुतम् ॥ १ ॥

kRSNa uvAca ॥ bhagavanparamezasya zarvasyAmitatejasaH ॥ mUrtibhirvizvamevedaM yathA vyAptaM tathA zrutam ॥ 1 ॥

अथैतज्ज्ञातुमिच्छामि याथात्म्यं पमेशयोः ॥ स्त्रीपुंभावात्मकं चेदं ताभ्यां कथमधिष्ठितम् ॥ २ ॥

athaitajjJAtumicchAmi yAthAtmyaM pamezayoH ॥ strIpuMbhAvAtmakaM cedaM tAbhyAM kathamadhiSThitam ॥ 2 ॥

उपमन्युरुवाच ॥ श्रीमद्विभूतिं शिवयोर्याथात्म्यं च समासतः ॥ वक्ष्ये तद्विस्तराद्वक्तुं भवेनापि न शक्यते ॥ ३ ॥

upamanyuruvAca ॥ zrImadvibhUtiM zivayoryAthAtmyaM ca samAsataH ॥ vakSye tadvistarAdvaktuM bhavenApi na zakyate ॥ 3 ॥

शक्तिः साक्षान्महादेवी महादेवश्च शक्तिमान् ॥ तयोर्विभूतिलेशो वै सर्वमेतच्चराचरम् ॥ ४ ॥

zaktiH sAkSAnmahAdevI mahAdevazca zaktimAn ॥ tayorvibhUtilezo vai sarvametaccarAcaram ॥ 4 ॥

वस्तु किंचिदचिद्रूपं किंचिद्वस्तु चिदात्मकम् ॥ द्वयं शुद्धमशुद्धं च परं चापरमेव च ॥ ५ ॥

vastu kiMcidacidrUpaM kiMcidvastu cidAtmakam ॥ dvayaM zuddhamazuddhaM ca paraM cAparameva ca ॥ 5 ॥

यत्संसरति चिच्चक्रमचिच्चक्रसमन्वितम् ॥ तदेवाशुद्धमपरमितरं तु परं शुभम् ॥ ६ ॥

yatsaMsarati ciccakramaciccakrasamanvitam ॥ tadevAzuddhamaparamitaraM tu paraM zubham ॥ 6 ॥

अपरं च परं चैव द्वयं चिदचिदात्मकम् ॥ शिवस्य च शिवायाश्च स्वाम्यं चैतत्स्वभावतः ॥ ७ ॥

aparaM ca paraM caiva dvayaM cidacidAtmakam ॥ zivasya ca zivAyAzca svAmyaM caitatsvabhAvataH ॥ 7 ॥

शिवयोर्वै वशे विश्वं न विश्वस्य वशे शिवौ ॥ ईशितव्यमिदं यस्मात्तस्माद्विश्वेश्वरौ शिवौ ॥ ८ ॥

zivayorvai vaze vizvaM na vizvasya vaze zivau ॥ IzitavyamidaM yasmAttasmAdvizvezvarau zivau ॥ 8 ॥

यथा शिवस्तथा देवी यथा देवी तथा शिवः ॥ नानयोरंतरं विद्याच्चंद्रचन्द्रिकयोरिव ॥ ९ ॥

yathA zivastathA devI yathA devI tathA zivaH ॥ nAnayoraMtaraM vidyAccaMdracandrikayoriva ॥ 9 ॥

चंद्रो न खलु भात्येष यथा चंद्रिकया विना ॥ न भाति विद्यमानो ऽपि तथा शक्त्या विना शिवः ॥ १० ॥

caMdro na khalu bhAtyeSa yathA caMdrikayA vinA ॥ na bhAti vidyamAno 'pi tathA zaktyA vinA zivaH ॥ 10 ॥

प्रभया हि विनायद्वद्भानुरेष न विद्यते ॥ प्रभा च भानुना तेन सुतरां तदुपाश्रया ॥ ११ ॥

prabhayA hi vinAyadvadbhAnureSa na vidyate ॥ prabhA ca bhAnunA tena sutarAM tadupAzrayA ॥ 11 ॥

एवं परस्परापेक्षा शक्तिशक्तिमतोः स्थिता ॥ न शिवेन विना शक्तिर्न शक्त्या च विना शिवः ॥ १२ ॥

evaM parasparApekSA zaktizaktimatoH sthitA ॥ na zivena vinA zaktirna zaktyA ca vinA zivaH ॥ 12 ॥

शक्तौयया शिवो नित्यं भक्तौ मुक्तौ च देहिनाम् ॥ आद्या सैका परा शक्तिश्चिन्मयी शिवसंश्रया ॥ १३ ॥

zaktauyayA zivo nityaM bhaktau muktau ca dehinAm ॥ AdyA saikA parA zaktizcinmayI zivasaMzrayA ॥ 13 ॥

यामाहुरखिलेशस्य तैस्तैरनुगुणैर्गुणैः ॥ समानधर्मिणीमेव शिवस्य परमात्मनः ॥ १४ ॥

yAmAhurakhilezasya taistairanuguNairguNaiH ॥ samAnadharmiNImeva zivasya paramAtmanaH ॥ 14 ॥

सैका परा च चिद्रूपा शक्तिः प्रसवधर्मिणी ॥ विभज्य बहुधा विश्वं विदधाति शिवेच्छया ॥ १५ ॥

saikA parA ca cidrUpA zaktiH prasavadharmiNI ॥ vibhajya bahudhA vizvaM vidadhAti zivecchayA ॥ 15 ॥

सा मूलप्रकृतिर्माया त्रिगुणा च त्रिधा स्मृता ॥ शिवया च विपर्यस्तं यया ततमिदं जगत् ॥ १६ ॥

sA mUlaprakRtirmAyA triguNA ca tridhA smRtA ॥ zivayA ca viparyastaM yayA tatamidaM jagat ॥ 16 ॥

एकधा च द्विधा चैव तथा शतसहस्रधा ॥ शक्तयः खलु भिद्यंते बहुधा व्यवहारतः ॥ १७ ॥

ekadhA ca dvidhA caiva tathA zatasahasradhA ॥ zaktayaH khalu bhidyaMte bahudhA vyavahArataH ॥ 17 ॥

शिवेच्छया पराशक्तिः शिवतत्त्वैकतां गता ॥ ततः परिस्फुरत्यादौ सर्गे तैलं तिलादिव ॥ १८ ॥

zivecchayA parAzaktiH zivatattvaikatAM gatA ॥ tataH parisphuratyAdau sarge tailaM tilAdiva ॥ 18 ॥

ततः क्रियाख्यया शक्त्या शक्तौ शक्तिमदुत्थया ॥ तस्यां विक्षोभ्यमाणायामादौ नादः समुद्बभौ ॥ १९ ॥

tataH kriyAkhyayA zaktyA zaktau zaktimadutthayA ॥ tasyAM vikSobhyamANAyAmAdau nAdaH samudbabhau ॥ 19 ॥

नादाद्विनिःसृतो बिंदुर्बिंदोदेवस्सदाशिवः ॥ तस्मान्महेश्वरो जातः शुद्धविद्या महेश्वरात् ॥ २० ॥

nAdAdviniHsRto biMdurbiMdodevassadAzivaH ॥ tasmAnmahezvaro jAtaH zuddhavidyA mahezvarAt ॥ 20 ॥

सा वाचामीश्वरी शक्तिर्वागीशाख्या हि शूलिनः ॥ या सा वर्णस्वरूपेण मातृकेपि विजृम्भते ॥ २१ ॥

sA vAcAmIzvarI zaktirvAgIzAkhyA hi zUlinaH ॥ yA sA varNasvarUpeNa mAtRkepi vijRmbhate ॥ 21 ॥

अथानंतसमावेशान्माया कालमवासृजत् ॥ नियतिञ्च कलां विद्यां कलातोरागपूरुषौ ॥ २२ ॥

athAnaMtasamAvezAnmAyA kAlamavAsRjat ॥ niyatiJca kalAM vidyAM kalAtorAgapUruSau ॥ 22 ॥

मायातः पुनरेवाभूदव्यक्तं त्रिगुणात्मकम् ॥ त्रिगुणाच्च ततो व्यक्ताद्विभक्ताः स्युस्त्रयो गुणाः ॥ २३ ॥

mAyAtaH punarevAbhUdavyaktaM triguNAtmakam ॥ triguNAcca tato vyaktAdvibhaktAH syustrayo guNAH ॥ 23 ॥

सत्त्वं रजस्तमश्चेति यैर्व्याप्तमखिलं जगत् ॥ गुणेभ्यः क्षोभ्यमाणेभ्यो गुणेशाख्यास्त्रिमूर्तयः ॥ २४ ॥

sattvaM rajastamazceti yairvyAptamakhilaM jagat ॥ guNebhyaH kSobhyamANebhyo guNezAkhyAstrimUrtayaH ॥ 24 ॥

अभवन्महदादीनि तत्त्वानि च यथाक्रमम् ॥ तेभ्यस्स्युरण्डपिण्डानि त्वसंख्यानि शिवाज्ञया ॥ अधिष्ठितान्यनन्ताद्यैर्विद्येशैश्चक्रवर्तिभिः ॥ २५ ॥

abhavanmahadAdIni tattvAni ca yathAkramam ॥ tebhyassyuraNDapiNDAni tvasaMkhyAni zivAjJayA ॥ adhiSThitAnyanantAdyairvidyezaizcakravartibhiH ॥ 25 ॥

शरीरांतरभेदेन शक्तेर्भेदाः प्रकीर्तिताः ॥ नानारूपास्तु विज्ञेयाः स्थूलसूक्ष्मविभेदतः ॥ २६ ॥

zarIrAMtarabhedena zakterbhedAH prakIrtitAH ॥ nAnArUpAstu vijJeyAH sthUlasUkSmavibhedataH ॥ 26 ॥

रुद्रस्य रौद्री सा शक्तिर्विष्णौर्वै वैष्णवी मता ॥ ब्रह्माणी ब्रह्मणः प्रोक्ता चेन्द्रस्यैंद्रीति कथ्यते ॥ २७ ॥

rudrasya raudrI sA zaktirviSNaurvai vaiSNavI matA ॥ brahmANI brahmaNaH proktA cendrasyaiMdrIti kathyate ॥ 27 ॥

किमत्र बहुनोक्तेन यद्विश्वमिति कीर्तितम् ॥ शक्यात्मनैव तद्व्याप्तं यथा देहे ऽंतरात्मना ॥ २८ ॥

kimatra bahunoktena yadvizvamiti kIrtitam ॥ zakyAtmanaiva tadvyAptaM yathA dehe 'MtarAtmanA ॥ 28 ॥

तस्माच्छक्तिमयं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम् ॥ कला या परमा शक्तिः कथिता परमात्मनः ॥ २९ ॥

tasmAcchaktimayaM sarvaM jagatsthAvarajaMgamam ॥ kalA yA paramA zaktiH kathitA paramAtmanaH ॥ 29 ॥

एवमेषा परा शक्तिरीश्वरेच्छानुयायिनी ॥ स्थिरं चरं च यद्विश्वं सृजतीति विनिश्चयः ॥ ३० ॥

evameSA parA zaktirIzvarecchAnuyAyinI ॥ sthiraM caraM ca yadvizvaM sRjatIti vinizcayaH ॥ 30 ॥

ज्ञानक्रिया चिकीर्षाभिस्तिसृभिस्स्वात्मशक्तिभिः ॥ शक्तिमानीश्वरः शश्वद्विश्वं व्याप्याधितिष्ठति ॥ ३१ ॥

jJAnakriyA cikIrSAbhistisRbhissvAtmazaktibhiH ॥ zaktimAnIzvaraH zazvadvizvaM vyApyAdhitiSThati ॥ 31 ॥

इदमित्थमिदं नेत्थं भवेदित्येवमात्मिका ॥ इच्छाशक्तिर्महेशस्य नित्या कार्यनियामिका ॥ ३२ ॥

idamitthamidaM netthaM bhavedityevamAtmikA ॥ icchAzaktirmahezasya nityA kAryaniyAmikA ॥ 32 ॥

ज्ञानशक्तिस्तु तत्कार्यं करणं कारणं तथा ॥ प्रयोजनं च तत्त्वेन बुद्धिरूपाध्यवस्यति ॥ ३३ ॥

jJAnazaktistu tatkAryaM karaNaM kAraNaM tathA ॥ prayojanaM ca tattvena buddhirUpAdhyavasyati ॥ 33 ॥

यथेप्सितं क्रियाशक्तिर्यथाध्यवसितं जगत् ॥ कल्पयत्यखिलं कार्यं क्षणात्संकल्परूपिणी ॥ ३४ ॥

yathepsitaM kriyAzaktiryathAdhyavasitaM jagat ॥ kalpayatyakhilaM kAryaM kSaNAtsaMkalparUpiNI ॥ 34 ॥

यथा शक्तित्रयोत्थानं शक्तिप्रसवधर्मिणी ॥ शक्त्या परमया नुन्ना प्रसूते सकलं जगत् ॥ ३५ ॥

yathA zaktitrayotthAnaM zaktiprasavadharmiNI ॥ zaktyA paramayA nunnA prasUte sakalaM jagat ॥ 35 ॥

एवं शक्तिसमायोगाच्छक्तिमानुच्यते शिवः ॥ शक्तिशक्तिमदुत्थं तु शाक्तं शैवमिदं जगत् ॥ ३६ ॥

evaM zaktisamAyogAcchaktimAnucyate zivaH ॥ zaktizaktimadutthaM tu zAktaM zaivamidaM jagat ॥ 36 ॥

यथा न जायते पुत्रः पितरं मातरं विना ॥ तथा भवं भवानीं च विना नैतच्चराचरम् ॥ स्त्रीपुंसप्रभवं विश्वं स्त्रीपुंसात्मकमेव च ॥ ३७ ॥

yathA na jAyate putraH pitaraM mAtaraM vinA ॥ tathA bhavaM bhavAnIM ca vinA naitaccarAcaram ॥ strIpuMsaprabhavaM vizvaM strIpuMsAtmakameva ca ॥ 37 ॥

स्त्रीपुंसयोर्विभूतिश्च स्त्रीपुंसाभ्यामधिष्ठितम् ॥ परमात्मा शिवः प्रोक्तश्शिवा सा च प्रकीर्तिता ॥ ३८ ॥

strIpuMsayorvibhUtizca strIpuMsAbhyAmadhiSThitam ॥ paramAtmA zivaH proktazzivA sA ca prakIrtitA ॥ 38 ॥

शिवस्सदाशिवः प्रोक्तः शिवा सा च मनोन्मनी ॥ शिवो महेश्वरो ज्ञेयः शिवा मायेति कथ्यते ॥ ३९ ॥

zivassadAzivaH proktaH zivA sA ca manonmanI ॥ zivo mahezvaro jJeyaH zivA mAyeti kathyate ॥ 39 ॥

पुरुषः परमेशानः प्रकृतिः परमेश्वरी ॥ रुद्रो महेश्वरस्साक्षाद्रुद्राणी रुद्रवल्लभा ॥ ४० ॥

puruSaH paramezAnaH prakRtiH paramezvarI ॥ rudro mahezvarassAkSAdrudrANI rudravallabhA ॥ 40 ॥

विष्णुर्विश्वेश्वरो देवो लक्ष्मीर्विश्वेश्वरप्रिया ॥ ब्रह्मा शिवो यदा स्रष्टा ब्रह्माणी ब्रह्मणः प्रिया ॥ ४१ ॥

viSNurvizvezvaro devo lakSmIrvizvezvarapriyA ॥ brahmA zivo yadA sraSTA brahmANI brahmaNaH priyA ॥ 41 ॥

भास्करो भगवाञ्छंभुः प्रभा भगवती शिवा ॥ महेंद्रो मन्मथारातिः शची शैलेन्द्रकन्यका ॥ ४२ ॥

bhAskaro bhagavAJchaMbhuH prabhA bhagavatI zivA ॥ maheMdro manmathArAtiH zacI zailendrakanyakA ॥ 42 ॥

जातवेदा महादेवः स्वाहा शर्वार्धदेहिनी ॥ यमस्त्रियंबको देवस्तत्प्रिया गिरिकन्यका ॥ ४३ ॥

jAtavedA mahAdevaH svAhA zarvArdhadehinI ॥ yamastriyaMbako devastatpriyA girikanyakA ॥ 43 ॥

निरृतिर्भगवानीशो नैरृती नगनंदनी ॥ वरुणो भगवान्रुद्रो वारुणी भूधरात्मजा ॥ ४४ ॥

nirRtirbhagavAnIzo nairRtI naganaMdanI ॥ varuNo bhagavAnrudro vAruNI bhUdharAtmajA ॥ 44 ॥

बालेंदुशेखरो वायुः शिवा शिवमनोहरा ॥ यक्षो यज्ञशिरोहर्ता ऋद्धिर्हिमगिरीन्द्रजा ॥ ४५ ॥

bAleMduzekharo vAyuH zivA zivamanoharA ॥ yakSo yajJazirohartA RddhirhimagirIndrajA ॥ 45 ॥

चंद्रार्धशेखरश्चंद्रो रोहिणी रुद्रवल्लभा ॥ ईशानः परमेशानस्तदार्या परमेश्वरी ॥ ४६ ॥

caMdrArdhazekharazcaMdro rohiNI rudravallabhA ॥ IzAnaH paramezAnastadAryA paramezvarI ॥ 46 ॥

अनंतवलयो ऽनंतो ह्यनंतानंतवल्लभा ॥ कालाग्निरुद्रः कालारिः काली कालांतकप्रिया ॥ ४७ ॥

anaMtavalayo 'naMto hyanaMtAnaMtavallabhA ॥ kAlAgnirudraH kAlAriH kAlI kAlAMtakapriyA ॥ 47 ॥

पुरुषाख्यो मनुश्शंभुः शतरूपा शिवप्रिया ॥ दक्षस्साक्षान्महादेवः प्रसूतिः परमेश्वरी ॥ ४८ ॥

puruSAkhyo manuzzaMbhuH zatarUpA zivapriyA ॥ dakSassAkSAnmahAdevaH prasUtiH paramezvarI ॥ 48 ॥

रुचिर्भवो भवानी च बुधैराकूतिरुच्यते ॥ भृगुर्भगाक्षिहा देवः ख्यातिस्त्रिनयनप्रिया ॥ ४९ ॥

rucirbhavo bhavAnI ca budhairAkUtirucyate ॥ bhRgurbhagAkSihA devaH khyAtistrinayanapriyA ॥ 49 ॥

मरीचिभगवान्रुद्रः संभूतिश्शर्ववल्लभा ॥ गंगाधरो ऽंगिरा ज्ञेयः स्मृतिः साक्षादुमा स्मृता ॥ ५० ॥

marIcibhagavAnrudraH saMbhUtizzarvavallabhA ॥ gaMgAdharo 'MgirA jJeyaH smRtiH sAkSAdumA smRtA ॥ 50 ॥

पुलस्त्यः शशभृन्मौलिः प्रीतिः कांता पिनाकिनः ॥ पुलहस्त्रिपुरध्वंसी तत्प्रिया तु शिवप्रिया ॥ ५१ ॥

pulastyaH zazabhRnmauliH prItiH kAMtA pinAkinaH ॥ pulahastripuradhvaMsI tatpriyA tu zivapriyA ॥ 51 ॥

क्रतुध्वंसी क्रतुः प्रोक्तः संनतिर्दयिता विभोः ॥ त्रिनेत्रो ऽत्रिरुमा साक्षादनसूया स्मृता बुधैः ॥ ५२ ॥

kratudhvaMsI kratuH proktaH saMnatirdayitA vibhoH ॥ trinetro 'trirumA sAkSAdanasUyA smRtA budhaiH ॥ 52 ॥

कश्यपः कालहा देवो देवमाता महेश्वरी ॥ वसिष्ठो मन्मथारातिर्देवी साक्षादरुंधती ॥ ५३ ॥

kazyapaH kAlahA devo devamAtA mahezvarI ॥ vasiSTho manmathArAtirdevI sAkSAdaruMdhatI ॥ 53 ॥

शंकरः पुरुषास्सर्वे स्त्रियस्सर्वा महेश्वरी ॥ सर्वे स्त्रीपुरुषास्तस्मात्तयोरेव विभूतयः ॥ ५४ ॥

zaMkaraH puruSAssarve striyassarvA mahezvarI ॥ sarve strIpuruSAstasmAttayoreva vibhUtayaH ॥ 54 ॥

विषयी भगवानीशो विषयः परमेश्वरी ॥ श्राव्यं सर्वमुमारूपं श्रोता शूलवरायुधः ॥ ५५ ॥

viSayI bhagavAnIzo viSayaH paramezvarI ॥ zrAvyaM sarvamumArUpaM zrotA zUlavarAyudhaH ॥ 55 ॥

प्रष्टव्यं वस्तुजातं तु धत्ते शंकरवल्लभा ॥ प्रष्टा स एव विश्वात्मा बालचन्द्रावतंसकः ॥ ५६ ॥

praSTavyaM vastujAtaM tu dhatte zaMkaravallabhA ॥ praSTA sa eva vizvAtmA bAlacandrAvataMsakaH ॥ 56 ॥

द्रष्टव्यं वस्तुरूपं तु बिभर्ति वक्तवल्लभा ॥ द्रष्टा विश्वेश्वरो देवः शशिखंडशिखामणिः ॥ ५७ ॥

draSTavyaM vasturUpaM tu bibharti vaktavallabhA ॥ draSTA vizvezvaro devaH zazikhaMDazikhAmaNiH ॥ 57 ॥

रसजातं महादेवी देवो रसयिता शिवः ॥ प्रेयजातं च गिरिजा प्रेयांश्चैव गराशनः ॥ ५८ ॥

rasajAtaM mahAdevI devo rasayitA zivaH ॥ preyajAtaM ca girijA preyAMzcaiva garAzanaH ॥ 58 ॥

मंतव्यवस्तुतां धत्ते सदा देवी महेश्वरी ॥ मंता स एव विश्वात्मा महादेवो महेश्वरः ॥ ५९ ॥

maMtavyavastutAM dhatte sadA devI mahezvarI ॥ maMtA sa eva vizvAtmA mahAdevo mahezvaraH ॥ 59 ॥

बोद्धव्यवस्तुरूपं तु बिभर्ति भववल्लभा ॥ देवस्स एव भगवान्बोद्धा मुग्धेन्दुशेखरः ॥ ६० ॥

boddhavyavasturUpaM tu bibharti bhavavallabhA ॥ devassa eva bhagavAnboddhA mugdhenduzekharaH ॥ 60 ॥

प्राणः पिनाकी सर्वेषां प्राणिनां भगवान्प्रभुः ॥ प्राणस्थितिस्तु सर्वेषामंबिका चांबुरूपिणी ॥ ६१ ॥

prANaH pinAkI sarveSAM prANinAM bhagavAnprabhuH ॥ prANasthitistu sarveSAmaMbikA cAMburUpiNI ॥ 61 ॥

बिभर्ति क्षेत्रतां देवी त्रिपुरांतकवल्लभा ॥ क्षेत्रज्ञत्वं तदा धत्ते भगवानंतकांतकः ॥ ६२ ॥

bibharti kSetratAM devI tripurAMtakavallabhA ॥ kSetrajJatvaM tadA dhatte bhagavAnaMtakAMtakaH ॥ 62 ॥

अहः शूलायुधो देवः शूलपाणिप्रिया निशा ॥ आकाशः शंकरो देवः पृथिवी शंकरप्रिया ॥ ६३ ॥

ahaH zUlAyudho devaH zUlapANipriyA nizA ॥ AkAzaH zaMkaro devaH pRthivI zaMkarapriyA ॥ 63 ॥

समुद्रो भगवानीशो वेला शैलेन्द्रकन्यका ॥ वृक्षो वृषध्वजो देवो लता विश्वेश्वरप्रिया ॥ ६४ ॥

samudro bhagavAnIzo velA zailendrakanyakA ॥ vRkSo vRSadhvajo devo latA vizvezvarapriyA ॥ 64 ॥

पुंल्लिंगमखिलं धत्ते भगवान्पुरशासनः ॥ स्त्रिलिंगं चाखिलं धत्ते देवी देवमनोरमा ॥ ६५ ॥

puMlliMgamakhilaM dhatte bhagavAnpurazAsanaH ॥ striliMgaM cAkhilaM dhatte devI devamanoramA ॥ 65 ॥

शब्दजालमशेषं तु धत्ते सर्वस्य वल्लभा ॥ अर्थस्वरूपमखिलं धत्ते मुग्धेन्दुशेखरः ॥ ६६ ॥

zabdajAlamazeSaM tu dhatte sarvasya vallabhA ॥ arthasvarUpamakhilaM dhatte mugdhenduzekharaH ॥ 66 ॥

यस्य यस्य पदार्थस्य या या शक्तिरुदाहृता ॥ सा सा विश्वेश्वरी देवी स स सर्वो महेश्वरः ॥ ६७ ॥

yasya yasya padArthasya yA yA zaktirudAhRtA ॥ sA sA vizvezvarI devI sa sa sarvo mahezvaraH ॥ 67 ॥

यत्परं यत्पवित्रं च यत्पुण्यं यच्च मंगलम् ॥ तत्तदाह महाभागास्तयोस्तेजोविजृंभितम् ॥ ६८ ॥

yatparaM yatpavitraM ca yatpuNyaM yacca maMgalam ॥ tattadAha mahAbhAgAstayostejovijRMbhitam ॥ 68 ॥

यथा दीपस्य दीप्तस्य शिखा दीपयते गृहम् ॥ तथा तेजस्तयोरेतद्व्याप्य दीपयते जगत् ॥ ६९ ॥

yathA dIpasya dIptasya zikhA dIpayate gRham ॥ tathA tejastayoretadvyApya dIpayate jagat ॥ 69 ॥

तृणादिशिवमूर्त्यंतं विश्वख्यातिशयक्रमः ॥ सन्निकर्षक्रमवशात्तयोरिति परा श्रुतिः ॥ ७० ॥

tRNAdizivamUrtyaMtaM vizvakhyAtizayakramaH ॥ sannikarSakramavazAttayoriti parA zrutiH ॥ 70 ॥

सर्वाकारात्मकावेतौ सर्वश्रेयोविधायिनौ ॥ पूजनीयौ नमस्कार्यौ चिंतनीयौ च सर्वदा ॥ ७१ ॥

sarvAkArAtmakAvetau sarvazreyovidhAyinau ॥ pUjanIyau namaskAryau ciMtanIyau ca sarvadA ॥ 71 ॥

यथाप्रज्ञमिदं कृष्ण याथात्म्यं परमेशयोः ॥ कथितं हि मया ते ऽद्य न तु तावदियत्तया ॥ ७२ ॥

yathAprajJamidaM kRSNa yAthAtmyaM paramezayoH ॥ kathitaM hi mayA te 'dya na tu tAvadiyattayA ॥ 72 ॥

तत्कथं शक्यते वक्तुं याथात्म्यं परमेशयोः ॥ महतामपि सर्वेषां मनसो ऽपि बहिर्गतम् ॥ ७३ ॥

tatkathaM zakyate vaktuM yAthAtmyaM paramezayoH ॥ mahatAmapi sarveSAM manaso 'pi bahirgatam ॥ 73 ॥

अंतर्गतमनन्यानामीश्वरार्पितचेतसाम् ॥ अन्येषां बुद्ध्यनारूढमारूढं च यथैव तत् ॥ ७४ ॥

aMtargatamananyAnAmIzvarArpitacetasAm ॥ anyeSAM buddhyanArUDhamArUDhaM ca yathaiva tat ॥ 74 ॥

येयमुक्ता विभूतिर्वै प्राकृती सा परा मता ॥ अप्राकृतां परामन्यां गुह्यां गुह्यविदो विदुः ॥ ७५ ॥

yeyamuktA vibhUtirvai prAkRtI sA parA matA ॥ aprAkRtAM parAmanyAM guhyAM guhyavido viduH ॥ 75 ॥

यतो वाचो निवर्तंते मनसा चेन्द्रियैस्सह ॥ अप्राकृती परा चैषा विभूतिः पारमेश्वरी ॥ ७६ ॥

yato vAco nivartaMte manasA cendriyaissaha ॥ aprAkRtI parA caiSA vibhUtiH pAramezvarI ॥ 76 ॥

सैवेह परमं धाम सैवेह परमा गतिः ॥ सैवेह परमा काष्ठा विभूतिः परमेष्ठिनः ॥ ७७ ॥

saiveha paramaM dhAma saiveha paramA gatiH ॥ saiveha paramA kASThA vibhUtiH parameSThinaH ॥ 77 ॥

तां प्राप्तुं प्रयतंते ऽत्र जितश्वासा जितेंद्रियाः ॥ गर्भकारा गृहद्वारं निश्छिद्रं घटितुं यथा ॥ ७८ ॥

tAM prAptuM prayataMte 'tra jitazvAsA jiteMdriyAH ॥ garbhakArA gRhadvAraM nizchidraM ghaTituM yathA ॥ 78 ॥

संसाराशीविषालीढमृतसंजीवनौषधम् ॥ विभूतिं शिवयोर्विद्वान्न बिभेति कुतश्चन ॥ ७९ ॥

saMsArAzIviSAlIDhamRtasaMjIvanauSadham ॥ vibhUtiM zivayorvidvAnna bibheti kutazcana ॥ 79 ॥

यः परामपरां चैव विभूतिं वेत्ति तत्त्वतः ॥ सो ऽपरो भूतिमुल्लंघ्य परां भूतिं समश्नुते ॥ ८० ॥

yaH parAmaparAM caiva vibhUtiM vetti tattvataH ॥ so 'paro bhUtimullaMghya parAM bhUtiM samaznute ॥ 80 ॥

एतत्ते कथितं कृष्ण याथात्म्यं परमात्मनोः ॥ रहस्यमपि योग्यो ऽसि भर्गभक्तो भवानिति ॥ ८१ ॥

etatte kathitaM kRSNa yAthAtmyaM paramAtmanoH ॥ rahasyamapi yogyo 'si bhargabhakto bhavAniti ॥ 81 ॥

नाशिष्येभ्यो ऽप्यशैवेभ्यो नाभक्तेभ्यः कदाचन ॥ व्याहरेदीशयोर्भूतिमिति वेदानुशासनम् ॥ ८२ ॥

nAziSyebhyo 'pyazaivebhyo nAbhaktebhyaH kadAcana ॥ vyAharedIzayorbhUtimiti vedAnuzAsanam ॥ 82 ॥

तस्मात्त्वमतिकल्याणपरेभ्यः कथयेन्न हि ॥ त्वादृशेभ्यो ऽनुरूपेभ्यः कथयैतन्न चान्यथा ॥ ८३ ॥

tasmAttvamatikalyANaparebhyaH kathayenna hi ॥ tvAdRzebhyo 'nurUpebhyaH kathayaitanna cAnyathA ॥ 83 ॥

विभूतिमेतां शिवयोर्योग्येभ्यो यः प्रदापयेत् ॥ संसारसागरान्मुक्तः शिवसायुज्यमाप्नुयात् ॥ ८४ ॥

vibhUtimetAM zivayoryogyebhyo yaH pradApayet ॥ saMsArasAgarAnmuktaH zivasAyujyamApnuyAt ॥ 84 ॥

कीर्तनादस्य नश्यंति महान्त्यः पापकोटयः ॥ त्रिश्चतुर्धासमभ्यस्तैर्विनश्यंति ततो ऽधिकाः ॥ ८५ ॥

kIrtanAdasya nazyaMti mahAntyaH pApakoTayaH ॥ trizcaturdhAsamabhyastairvinazyaMti tato 'dhikAH ॥ 85 ॥

नश्यंत्यनिष्टरिपवो वर्धन्ते सुहृदस्तथा ॥ विद्या च वर्धते शैवी मतिस्सत्ये प्रवर्तते ॥ ८६ ॥

nazyaMtyaniSTaripavo vardhante suhRdastathA ॥ vidyA ca vardhate zaivI matissatye pravartate ॥ 86 ॥

भक्तिः पराः शिवे साम्बे सानुगे सपरिच्छिदे ॥ यद्यदिष्टतमं चान्यत्तत्तदाप्नोत्यसंशयम् ॥ ८७ ॥

bhaktiH parAH zive sAmbe sAnuge saparicchide ॥ yadyadiSTatamaM cAnyattattadApnotyasaMzayam ॥ 87 ॥

अन्तःशुचिः शिवे भक्तो विस्रब्धः कीर्तयेद्यदि ॥ प्रबलैः कर्मभिः पूर्वैः फलं चेत्प्रतिबध्यते ॥ पुनः पुनः समभ्यस्येत्तस्य नास्तीह दुर्ल्लभम् ॥ ८८ ॥

antaHzuciH zive bhakto visrabdhaH kIrtayedyadi ॥ prabalaiH karmabhiH pUrvaiH phalaM cetpratibadhyate ॥ punaH punaH samabhyasyettasya nAstIha durllabham ॥ 88 ॥