Chapter 38
अध्यायः 38
Vāyavīya Saṃhitā, Chapter 38
Shlokas (33)
+ Add ShlokaVayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 1
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 1
उपमन्युरुवाच ॥ शृणु कृष्ण महेशस्य शिवस्य परमात्मनः ॥ मूर्त्यात्मभिस्ततं कृत्स्नं जगदेतच्चराचरम् ॥ १ ॥
upamanyuruvAca ॥ zRNu kRSNa mahezasya zivasya paramAtmanaH ॥ mUrtyAtmabhistataM kRtsnaM jagadetaccarAcaram ॥ 1 ॥
Upamanyu said:— O Kṛṣṇa, listen; this universe of the mobile and immobile beings is pervaded by the Mūrtyātmans of lord Śiva, the great Ātman.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 2
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 2
स शिवस्सर्वमेवेदं स्वकीयाभिश्च मूर्तिभिः ॥ अधितिष्ठत्यमेयात्मा ह्येतत्सर्वमनुस्मृतम् ॥ २ ॥
sa zivassarvamevedaM svakIyAbhizca mUrtibhiH ॥ adhitiSThatyameyAtmA hyetatsarvamanusmRtam ॥ 2 ॥
Śiva presides over all these by means of his own Mūrtis. His Ātman is incomprehensible. This is said by the sages.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 3
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 3
ब्रह्मा विष्णुस्तथा रुद्रो महेशानस्सदाशिवः ॥ मूर्तयस्तस्य विज्ञेया याभिर्विश्वमिदं ततम् ॥ ३ ॥
brahmA viSNustathA rudro mahezAnassadAzivaH ॥ mUrtayastasya vijJeyA yAbhirvizvamidaM tatam ॥ 3 ॥
These shall be known as his Mūrtis whereby this universe is pervaded viz:—Brahmā, Viṣṇu, Rudra, Maheśāna and Sadāśiva.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 4
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 4
अथान्याश्चापि तनवः पञ्च ब्रह्मसमाह्वयाः ॥ तनूभिस्ताभिराव्याप्तमिह किंचिन्न विद्यते ॥ ४ ॥
athAnyAzcApi tanavaH paJca brahmasamAhvayAH ॥ tanUbhistAbhirAvyAptamiha kiMcinna vidyate ॥ 4 ॥
There are other bodies as well, called Pañcabrahmans. There is nothing which is not pervaded by those bodies.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 5
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 5
ईशानः पुरुषो ऽघोरो वामः सद्यस्तथैव च ॥ ब्रह्माण्येतानि देवस्य मूर्तयः पञ्च विश्रुताः ॥ ५ ॥
IzAnaH puruSo 'ghoro vAmaH sadyastathaiva ca ॥ brahmANyetAni devasya mUrtayaH paJca vizrutAH ॥ 5 ॥
The famous Pañcabrahmans, the bodies of the lord are Īśāna, Puruṣa, Aghora, Vāmadeva and Sadyojāta.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 6
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 6
ईशानाख्या तु या तस्य मूर्तिराद्या गरीयसी ॥ भोक्तारं प्रकृतेः साक्षात्क्षेत्रज्ञमधितिष्ठति ॥ ६ ॥
IzAnAkhyA tu yA tasya mUrtirAdyA garIyasI ॥ bhoktAraM prakRteH sAkSAtkSetrajJamadhitiSThati ॥ 6 ॥
His greatest first Mūrti, Īśāna, presides over the individual soul the enjoyer of Prakṛti.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 7
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 7
स्थाणोस्तत्पुरुषाख्या या मूर्तिर्मूर्तिमतः प्रभोः ॥ गुणाश्रयात्मकं भोग्यमव्यक्तमधितिष्ठति ॥ ७ ॥
sthANostatpuruSAkhyA yA mUrtirmUrtimataH prabhoH ॥ guNAzrayAtmakaM bhogyamavyaktamadhitiSThati ॥ 7 ॥
The Mūrti of Śiva the lord having embodied forms, named Tatpuruṣā, presides over the unmanifest which is worthy of being enjoyed and which is in the form of the support of the Guṇas.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 8
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 8
धर्माद्यष्टांगसंयुक्तं बुद्धितत्त्वं पिनाकिनः ॥ अधितिष्ठत्यघोराख्या मूर्तिरत्यंतपूजिता ॥ ८ ॥
dharmAdyaSTAMgasaMyuktaM buddhitattvaM pinAkinaH ॥ adhitiSThatyaghorAkhyA mUrtiratyaMtapUjitA ॥ 8 ॥
The highly venerable Mūrti Aghora, of the trident-bearing lord, presides over the principle of cosmic intellect consisting of eight parts of Dharma etc.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 9
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 9
वामदेवाह्वयां मूर्तिं महादेवस्य वेधसः ॥ अहंकृतेरधिष्ठात्रीमाहुरागमवेदिनः ॥ ९ ॥
vAmadevAhvayAM mUrtiM mahAdevasya vedhasaH ॥ ahaMkRteradhiSThAtrImAhurAgamavedinaH ॥ 9 ॥
Persons who know the Āgamas call the Mūrti Vāmadeva as the presiding deity of Ego.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 10
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 10
सद्यो जाताह्वयां मूर्तिं शम्भोरमितवर्चसः ॥ मानसः समधिष्ठात्रीं मतिमंतः प्रचक्षते ॥ १० ॥
sadyo jAtAhvayAM mUrtiM zambhoramitavarcasaH ॥ mAnasaH samadhiSThAtrIM matimaMtaH pracakSate ॥ 10 ॥
The intelligent men say that the Mūrti Sadyojāta of Śiva of unmeasured splendour is the presiding deity of the mind.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 11
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 11
श्रोत्रस्य वाचः शब्दस्य विभोर्व्योम्नस्तथैव च ॥ ईश्वरीमीश्वरस्येमामीशाख्यां हि विदुर्बुधाः ॥ ११ ॥
zrotrasya vAcaH zabdasya vibhorvyomnastathaiva ca ॥ IzvarImIzvarasyemAmIzAkhyAM hi vidurbudhAH ॥ 11 ॥
Scholars understand that the Mūrti Īśāna is the presiding deity of the ear speech, sound and the all-pervasive ether.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 12
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 12
त्वक्पाणिस्पर्शवायूनामीश्वरीं मूर्तिमैश्वरीम् ॥ पुरुषाख्यं विदुस्सर्वे पुराणार्थविशारदाः ॥ १२ ॥
tvakpANisparzavAyUnAmIzvarIM mUrtimaizvarIm ॥ puruSAkhyaM vidussarve purANArthavizAradAH ॥ 12 ॥
Experts of the Purāṇas understand that the Mūrti Tatpuruṣa is the presiding deity of the skin, hand, touch and Vayu.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 13
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 13
चक्षुषश्चरणस्यापि रूपस्याग्नेस्तथैव च ॥ अघोराख्यामधिष्ठात्रीं मूर्तिमाहुर्मनीषिणः ॥ १३ ॥
cakSuSazcaraNasyApi rUpasyAgnestathaiva ca ॥ aghorAkhyAmadhiSThAtrIM mUrtimAhurmanISiNaH ॥ 13 ॥
The wise understand that the Mūrti Aghora is the presiding deity of the eye, leg, colour and fire.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 14
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 14
रसनायाश्च पायोश्च रसस्यापां तथैव च ॥ ईश्वरीं वामदेवाख्यां मूर्तिं तन्निरतां विदुः ॥ १४ ॥
rasanAyAzca pAyozca rasasyApAM tathaiva ca ॥ IzvarIM vAmadevAkhyAM mUrtiM tanniratAM viduH ॥ 14 ॥
The devotees understand that the Mūrti Vāmadeva is the presiding deity of the tongue, anus, taste and the waters.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 15
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 15
घ्राणस्य चैवोपस्थस्य गंधस्य च भुवस्तथा ॥ सद्यो जाताह्वयां मूर्तिमीश्वरीं संप्रचक्षते ॥ १५ ॥
ghrANasya caivopasthasya gaMdhasya ca bhuvastathA ॥ sadyo jAtAhvayAM mUrtimIzvarIM saMpracakSate ॥ 15 ॥
They say that the Mūrti Sadyojāta is the presiding deity of the nose, sexual organ, smell and the earth.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 16
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 16
मूर्तयः पञ्च देवस्य वंदनीयाः प्रयत्नतः ॥ श्रेयोर्थिभिर्नरैर्नित्यं श्रेयसामेकहेतवः ॥ १६ ॥
mUrtayaH paJca devasya vaMdanIyAH prayatnataH ॥ zreyorthibhirnarairnityaM zreyasAmekahetavaH ॥ 16 ॥
The five Mūrtis of the lord, the sole causes of prosperity shall be assiduously saluted by men seeking Śreyas.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 17
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 17
तस्य देवादिदेवस्य मूर्त्यष्टकमयं जगत् ॥ तस्मिन्व्याप्य स्थितं विश्वं सूत्रे मणिगणा इव ॥ १७ ॥
tasya devAdidevasya mUrtyaSTakamayaM jagat ॥ tasminvyApya sthitaM vizvaM sUtre maNigaNA iva ॥ 17 ॥
The universe consists of eight Munis, of the primordial lord of the gods, wherein lies stretched the universe as the gems and beads in the string.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 18
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 18
शर्वो भवस्तथा रुद्र उग्रो भीमः पशोः पतिः ॥ ईशानश्च महादेवो मूर्तयश्चाष्ट विश्रुताः ॥ १८ ॥
zarvo bhavastathA rudra ugro bhImaH pazoH patiH ॥ IzAnazca mahAdevo mUrtayazcASTa vizrutAH ॥ 18 ॥
These famous eight Mūrtis are Śarva, Bhava, Rudra, Ugra, Bhīma, Paśupati, Īśāna, and Mahādeva.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 19
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 19
भूम्यंभोग्निमरुद्व्योमक्षेत्रज्ञार्कनिशाकराः ॥ अधिष्ठिता महेशस्य शर्वाद्यैरष्टमूर्तिभिः ॥ १९ ॥
bhUmyaMbhognimarudvyomakSetrajJArkanizAkarAH ॥ adhiSThitA mahezasya zarvAdyairaSTamUrtibhiH ॥ 19 ॥
The earth, waters, fire, wind, ether, Kṣetrajña, the sun and the moon are presided over by the eight Mūrtis, Śarva, etc, of the lord.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 20
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 20
चराचरात्मकं विश्वं धत्ते विश्वंभरात्मिका ॥ शार्वीर्शिवाह्वया मूर्तिरिति शास्त्रस्य निश्चयः ॥ २० ॥
carAcarAtmakaM vizvaM dhatte vizvaMbharAtmikA ॥ zArvIrzivAhvayA mUrtiriti zAstrasya nizcayaH ॥ 20 ॥
This is the conclusion of the scripture that the Mūrti of Śarva, in the form of the earth upholds the universe consisting of the mobile and immobile beings.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 21
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 21
संजीवनं समस्तस्य जगतस्सलिलात्मिका ॥ भावीति गीयते मूर्तिभवस्य परमात्मनः ॥ २१ ॥
saMjIvanaM samastasya jagatassalilAtmikA ॥ bhAvIti gIyate mUrtibhavasya paramAtmanaH ॥ 21 ॥
The Mūrti of Bhava the great Ātman, in the form of water enlivens the universe.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 22
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 22
बहिरंतर्गता विश्वं व्याप्य तेजोमयी शुभा ॥ रौद्री रुद्राव्यया मूर्तिरास्थिता घोररूपिणी ॥ २२ ॥
bahiraMtargatA vizvaM vyApya tejomayI zubhA ॥ raudrI rudrAvyayA mUrtirAsthitA ghorarUpiNI ॥ 22 ॥
The Mūrti of Rudra having terrible form, is stationed all over the universe internally and externally and it consists of fire.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 23
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 23
स्पंदयत्यनिलात्मदं बिभर्ति स्पंदते स्वयम् ॥ औग्रीति कथ्यते सद्भिर्मूर्तिरुग्रस्य वेधसः ॥ २३ ॥
spaMdayatyanilAtmadaM bibharti spaMdate svayam ॥ augrIti kathyate sadbhirmUrtirugrasya vedhasaH ॥ 23 ॥
The Mūrti of Ugra in the form of the wind throbs itself and sustains eyerything and makes everything throb.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 24
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 24
सर्वावकाशदा सर्वव्यापिका गगनात्मिका ॥ मूर्तिर्भीमस्य भीमाख्या भूतवृंदस्य भेदिका ॥ २४ ॥
sarvAvakAzadA sarvavyApikA gaganAtmikA ॥ mUrtirbhImasya bhImAkhyA bhUtavRMdasya bhedikA ॥ 24 ॥
The Mūrti of Bhīma is in the form of the ether It splits the elements. It. is all-pervasive and gives space to everything.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 25
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 25
सर्वात्मनामधिष्ठात्री सर्वक्षेत्रनिवासिनी ॥ मूर्तिः पशुपतेर्ज्ञेया पशुपाशनिकृंतनी ॥ २५ ॥
sarvAtmanAmadhiSThAtrI sarvakSetranivAsinI ॥ mUrtiH pazupaterjJeyA pazupAzanikRMtanI ॥ 25 ॥
The Mūrti of Paśupati is the presiding deity of the Ātmans, immanent in the souls and splitting the binding cords of the Paśus.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 26
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 26
दीपयंती जगत्सर्वं दिवाकरसमाह्वया ॥ ईशानाख्यमहेशस्य मूर्तिर्दिवि विसर्पति ॥ २६ ॥
dIpayaMtI jagatsarvaM divAkarasamAhvayA ॥ IzAnAkhyamahezasya mUrtirdivi visarpati ॥ 26 ॥
The Mūrti of Maheśa named Īśāna, otherwise called the sun, illuminates the universe and moves about in the firmament.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 27
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 27
आप्याययति यो विश्वममृतांशुर्निशाकरः ॥ महादेवस्य सा मूर्तिर्महादेवसमाह्वया ॥ २७ ॥
ApyAyayati yo vizvamamRtAMzurnizAkaraH ॥ mahAdevasya sA mUrtirmahAdevasamAhvayA ॥ 27 ॥
The Mūrti of Mahādeva is the cause of the moon who delights and nourishes the universe with his nectarine rays.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 28
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 28
आत्मा तस्याष्टमी मूर्तिः शिवस्य परमात्मनः ॥ व्यापिकेतरमूर्तीनां विश्वं तस्माच्छिवात्मकम् ॥ २८ ॥
AtmA tasyASTamI mUrtiH zivasya paramAtmanaH ॥ vyApiketaramUrtInAM vizvaM tasmAcchivAtmakam ॥ 28 ॥
The eighth Mūrti of the supreme lord Śiva is the Ātman. It pervades all the Mūrtis. Hence the universe has Śiva as its Ātman.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 29
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 29
वृक्षस्य मूलसेकेन शाखाः पुष्यंति वै यथा ॥ शिवस्य पूजया तद्वत्पुष्यत्यस्य वपुर्जगत् ॥ २९ ॥
vRkSasya mUlasekena zAkhAH puSyaMti vai yathA ॥ zivasya pUjayA tadvatpuSyatyasya vapurjagat ॥ 29 ॥
Just as the branches are nourished by watering the roots of the tree, so also by the worship of Śiva his body, the universe, is nourished.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 30
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 30
सर्वाभयप्रदानं च सर्वानुग्रहणं तथा ॥ सर्वोपकारकरणं शिवस्याराधनं विदुः ॥ ३० ॥
sarvAbhayapradAnaM ca sarvAnugrahaNaM tathA ॥ sarvopakArakaraNaM zivasyArAdhanaM viduH ॥ 30 ॥
The propitiation of Śiva bestows protection, blessing and renders help unto all.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 31
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 31
यथेह पुत्रपौत्रादेः प्रीत्या प्रीतो भवेत्पिता ॥ तथा सर्वस्य संप्रीत्या प्रीतो भवति शंकरः ॥ ३१ ॥
yatheha putrapautrAdeH prItyA prIto bhavetpitA ॥ tathA sarvasya saMprItyA prIto bhavati zaMkaraH ॥ 31 ॥
As the father is delighted at the pleasure of his sons and grandsons so also Śiva is pleased at the pleasure of all.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 32
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 32
देहिनो यस्य कस्यापि क्रियते यदि निग्रहः ॥ अनिष्टमष्टमूर्तेस्तत्कृतमेव न संशयः ॥ ३२ ॥
dehino yasya kasyApi kriyate yadi nigrahaH ॥ aniSTamaSTamUrtestatkRtameva na saMzayaH ॥ 32 ॥
There is no doubt if any embodied soul is curbed it is a displeasing injury committed on the eight-bodied lord.
Vayaviya-samhita - Chapter 38 - Verse 33
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 38 · Verse 33
अष्टमूर्त्यात्मना विश्वमधिष्ठाय स्थितं शिवम् ॥ भजस्व सर्वभावेन रुद्रः परमकारणम् ॥ ३३ ॥
aSTamUrtyAtmanA vizvamadhiSThAya sthitaM zivam ॥ bhajasva sarvabhAvena rudraH paramakAraNam ॥ 33 ॥
With pious emotions worship Śiva who presides over the universe in the form of Aṣṭamūrti Rudra, the great cause.