ऋषय ऊचुः ॥ किं तच्छ्रेष्टमनुष्ठानं मोक्षो येनपरोक्षितः ॥ तत्तस्य साधनं चाद्य वक्तुमर्हसि मारुत ॥ १ ॥

RSaya UcuH ॥ kiM tacchreSTamanuSThAnaM mokSo yenaparokSitaH ॥ tattasya sAdhanaM cAdya vaktumarhasi mAruta ॥ 1 ॥

वायुरुवाच ॥ शैवो हि परमो धर्मः श्रेष्ठानुष्ठानशब्दितः ॥ यत्रापरोक्षो लक्ष्येत साक्षान्मोक्षप्रदः शिवः ॥ २ ॥

vAyuruvAca ॥ zaivo hi paramo dharmaH zreSThAnuSThAnazabditaH ॥ yatrAparokSo lakSyeta sAkSAnmokSapradaH zivaH ॥ 2 ॥

स तु पञ्चविधो ज्ञेयः पञ्चभिः पर्वभिः क्रमात् ॥ क्रियातपोजपध्यानज्ञानात्मभिरनुत्तरैः ॥ ३ ॥

sa tu paJcavidho jJeyaH paJcabhiH parvabhiH kramAt ॥ kriyAtapojapadhyAnajJAnAtmabhiranuttaraiH ॥ 3 ॥

तैरेव सोत्तरैस्सिद्धो धर्मस्तु परमो मतः ॥ परोक्षमपरोक्षं च ज्ञानं यत्र च मोक्षदम् ॥ ४ ॥

taireva sottaraissiddho dharmastu paramo mataH ॥ parokSamaparokSaM ca jJAnaM yatra ca mokSadam ॥ 4 ॥

परमो ऽपरमश्चोभौ धर्मौ हि श्रुतिचोदितौ ॥ धर्मशब्दाभिधेयेर्थे प्रमाणं श्रुतिरेव नः ॥ ५ ॥

paramo 'paramazcobhau dharmau hi zruticoditau ॥ dharmazabdAbhidheyerthe pramANaM zrutireva naH ॥ 5 ॥

परमो योगपर्यन्तो धर्मः श्रुतिशिरोगतः ॥ धर्मस्त्वपरमस्तद्वदधः श्रुतिमुखोत्थितः ॥ ६ ॥

paramo yogaparyanto dharmaH zrutizirogataH ॥ dharmastvaparamastadvadadhaH zrutimukhotthitaH ॥ 6 ॥

अपश्वात्माधिकारत्वाद्यो धरमः परमो मतः ॥ साधारणस्ततो ऽन्यस्तु सर्वेषामधिकारतः ॥ ७ ॥

apazvAtmAdhikAratvAdyo dharamaH paramo mataH ॥ sAdhAraNastato 'nyastu sarveSAmadhikArataH ॥ 7 ॥

स चायं परमो धर्मः परधर्मस्य साधनम् ॥ धर्मशास्त्रादिभिस्सम्यक्सांग एवोपबृंहितः ॥ ८ ॥

sa cAyaM paramo dharmaH paradharmasya sAdhanam ॥ dharmazAstrAdibhissamyaksAMga evopabRMhitaH ॥ 8 ॥

शैवो यः परमो धर्मः श्रेष्ठानुष्ठानशब्दितः ॥ इतिहासपुराणाभ्यां कथंचिदुपबृंहितः ॥ ९ ॥

zaivo yaH paramo dharmaH zreSThAnuSThAnazabditaH ॥ itihAsapurANAbhyAM kathaMcidupabRMhitaH ॥ 9 ॥

शैवागमैस्तु संपन्नः सहांगोपांविस्तरः ॥ तत्संस्काराधिकारैश्च सम्यगेवोपबृंहितः ॥ १० ॥

zaivAgamaistu saMpannaH sahAMgopAMvistaraH ॥ tatsaMskArAdhikAraizca samyagevopabRMhitaH ॥ 10 ॥

शैवागमो हि द्विविधः श्रौतो ऽश्रौतश्च संस्कृतः ॥ श्रुतिसारमयः श्रौतस्स्वतंत्र इतरो मतः ॥ ११ ॥

zaivAgamo hi dvividhaH zrauto 'zrautazca saMskRtaH ॥ zrutisAramayaH zrautassvataMtra itaro mataH ॥ 11 ॥

स्वतंत्रो दशधा पूर्वं तथाष्टादशधा पुनः ॥ कामिकादिसमाख्याभिस्सिद्धः सिद्धान्तसंज्ञितः ॥ १२ ॥

svataMtro dazadhA pUrvaM tathASTAdazadhA punaH ॥ kAmikAdisamAkhyAbhissiddhaH siddhAntasaMjJitaH ॥ 12 ॥

श्रुतिसारमयो यस्तु शतकोटिप्रविस्तरः ॥ परं पाशुपतं यत्र व्रतं ज्ञानं च कथ्यते ॥ १३ ॥

zrutisAramayo yastu zatakoTipravistaraH ॥ paraM pAzupataM yatra vrataM jJAnaM ca kathyate ॥ 13 ॥

युगावर्तेषु शिष्येत योगाचार्यस्वरूपिणा ॥ तत्रतत्रावतीर्णेन शिवेनैव प्रवर्त्यते ॥ १४ ॥

yugAvarteSu ziSyeta yogAcAryasvarUpiNA ॥ tatratatrAvatIrNena zivenaiva pravartyate ॥ 14 ॥

संक्षिप्यास्य प्रवक्तारश्चत्वारः परमर्षय ॥ रुरुर्दधीचो ऽगस्त्यश्च उपमन्युर्महायशाः ॥ १५ ॥

saMkSipyAsya pravaktArazcatvAraH paramarSaya ॥ rururdadhIco 'gastyazca upamanyurmahAyazAH ॥ 15 ॥

ते च पाशुपता ज्ञेयास्संहितानां प्रवर्तकाः ॥ तत्संततीया गुरवः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ १६ ॥

te ca pAzupatA jJeyAssaMhitAnAM pravartakAH ॥ tatsaMtatIyA guravaH zatazo 'tha sahasrazaH ॥ 16 ॥

तत्रोक्तः परमो धर्मश्चर्याद्यात्मा चतुर्विधः ॥ तेषु पाशुपतो योगः शिवं प्रत्यक्षयेद्दृढम् ॥ १७ ॥

tatroktaH paramo dharmazcaryAdyAtmA caturvidhaH ॥ teSu pAzupato yogaH zivaM pratyakSayeddRDham ॥ 17 ॥

तस्माच्छ्रेष्ठमनुष्ठानं योगः पाशुपतो मतः ॥ तत्राप्युपायको युक्तो ब्रह्मणा स तु कथ्यते ॥ १८ ॥

tasmAcchreSThamanuSThAnaM yogaH pAzupato mataH ॥ tatrApyupAyako yukto brahmaNA sa tu kathyate ॥ 18 ॥

नामाष्टकमयो योगश्शिवेन परिकल्पितः ॥ तेन योगेन सहसा शैवी प्रज्ञा प्रजायते ॥ १९ ॥

nAmASTakamayo yogazzivena parikalpitaH ॥ tena yogena sahasA zaivI prajJA prajAyate ॥ 19 ॥

प्रज्ञया परमं ज्ञानमचिराल्लभते स्थिरम् ॥ प्रसीदति शिवस्तस्य यस्य ज्ञानं प्रतिष्ठितम् ॥ २० ॥

prajJayA paramaM jJAnamacirAllabhate sthiram ॥ prasIdati zivastasya yasya jJAnaM pratiSThitam ॥ 20 ॥

प्रसादात्परमो योगो यः शिवं चापरोक्षयेत् ॥ शिवापरोक्षात्संसारकारणेन वियुज्यते ॥ २१ ॥

prasAdAtparamo yogo yaH zivaM cAparokSayet ॥ zivAparokSAtsaMsArakAraNena viyujyate ॥ 21 ॥

ततः स्यान्मुक्तसंसारो मुक्तः शिवसमो भवेत् ॥ ब्रह्मप्रोक्त इत्युपायः स एव पृथगुच्यते ॥ २२ ॥

tataH syAnmuktasaMsAro muktaH zivasamo bhavet ॥ brahmaprokta ityupAyaH sa eva pRthagucyate ॥ 22 ॥

शिवो महेश्वरश्चैव रुद्रो विष्णुः पितामहः ॥ संसारवैद्यः सर्वज्ञः परमात्मेति मुख्यतः ॥ २३ ॥

zivo mahezvarazcaiva rudro viSNuH pitAmahaH ॥ saMsAravaidyaH sarvajJaH paramAtmeti mukhyataH ॥ 23 ॥

नामाष्टकमिदं मुख्यं शिवस्य प्रतिपादकम् ॥ आद्यन्तु पञ्चकं ज्ञेयं शान्त्यतीताद्यनुक्रमात् ॥ २४ ॥

nAmASTakamidaM mukhyaM zivasya pratipAdakam ॥ Adyantu paJcakaM jJeyaM zAntyatItAdyanukramAt ॥ 24 ॥

संज्ञा सदाशिवादीनां पञ्चोपाधिपरिग्रहात् ॥ उपाधिविनिवृत्तौ तु यथास्वं विनिवर्तते ॥ २५ ॥

saMjJA sadAzivAdInAM paJcopAdhiparigrahAt ॥ upAdhivinivRttau tu yathAsvaM vinivartate ॥ 25 ॥

पदमेव हि तन्नित्यमनित्याः पदिनः स्मृताः ॥ पदानां प्रतिकृत्तौ तु मुच्यन्ते पदिनो यतः ॥ २६ ॥

padameva hi tannityamanityAH padinaH smRtAH ॥ padAnAM pratikRttau tu mucyante padino yataH ॥ 26 ॥

परिवृत्त्यन्तरे भूयस्तत्पदप्राप्तिरुच्यते ॥ आत्मान्तराभिधानं स्याद्यदाद्यं नाम पञ्चकम् ॥ २७ ॥

parivRttyantare bhUyastatpadaprAptirucyate ॥ AtmAntarAbhidhAnaM syAdyadAdyaM nAma paJcakam ॥ 27 ॥

अन्यत्तु त्रितयं नाम्नामुपादानादियोगतः ॥ त्रिविधोपाधिवचनाच्छिव एवानुवर्तते ॥ २८ ॥

anyattu tritayaM nAmnAmupAdAnAdiyogataH ॥ trividhopAdhivacanAcchiva evAnuvartate ॥ 28 ॥

अनादिमलसंश्लेषः प्रागभावात्स्वभावतः ॥ अत्यंतं परिशुद्धात्मेत्यतो ऽयं शिव उच्यते ॥ २९ ॥

anAdimalasaMzleSaH prAgabhAvAtsvabhAvataH ॥ atyaMtaM parizuddhAtmetyato 'yaM ziva ucyate ॥ 29 ॥

अथवाशेषकल्याणगुणैकधन ईश्वरः ॥ शिव इत्युच्यते सद्भिश्शिवतत्त्वार्थवादिभिः ॥ ३० ॥

athavAzeSakalyANaguNaikadhana IzvaraH ॥ ziva ityucyate sadbhizzivatattvArthavAdibhiH ॥ 30 ॥

त्रयोविंशतितत्त्वेभ्यः प्रकृतिर्हि परा मता ॥ प्रकृतेस्तु परं प्राहुः पुरुषं पञ्चविंशकम् ॥ ३१ ॥

trayoviMzatitattvebhyaH prakRtirhi parA matA ॥ prakRtestu paraM prAhuH puruSaM paJcaviMzakam ॥ 31 ॥

यं वेदादौ स्वरं प्राहुर्वाच्यवाचकभावतः ॥ वेदैकवेद्ययाथात्म्याद्वेदान्ते च प्रतिष्ठितः ॥ ३२ ॥

yaM vedAdau svaraM prAhurvAcyavAcakabhAvataH ॥ vedaikavedyayAthAtmyAdvedAnte ca pratiSThitaH ॥ 32 ॥

तस्य प्रकृतिलीनस्य यः परस्स महेश्वरः ॥ तदधीनप्रवृत्तित्वात्प्रकृतेः पुरुषस्य च ॥ ३३ ॥

tasya prakRtilInasya yaH parassa mahezvaraH ॥ tadadhInapravRttitvAtprakRteH puruSasya ca ॥ 33 ॥

अथवा त्रिगुणं तत्त्वमुपेयमिदमव्ययम् ॥ मायान्तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं तु महेश्वरम् ॥ ३४ ॥

athavA triguNaM tattvamupeyamidamavyayam ॥ mAyAntu prakRtiM vidyAnmAyinaM tu mahezvaram ॥ 34 ॥

मायाविक्षोभको ऽनंतो महेश्वरसमन्वयात् ॥ कालात्मा परमात्मादिः स्थूलः सूक्ष्मः प्रकीर्तितः ॥ ३५ ॥

mAyAvikSobhako 'naMto mahezvarasamanvayAt ॥ kAlAtmA paramAtmAdiH sthUlaH sUkSmaH prakIrtitaH ॥ 35 ॥

रुद्दुःखं दुःखहेतुर्वा तद्रावयति नः प्रभुः ॥ रुद्र इत्युच्यते सद्भिः शिवः परमकारणम् ॥ ३६ ॥

rudduHkhaM duHkhaheturvA tadrAvayati naH prabhuH ॥ rudra ityucyate sadbhiH zivaH paramakAraNam ॥ 36 ॥

तत्त्वादिभूतपर्यन्तं शरीरादिष्वतन्द्रितः ॥ व्याप्याधितिष्ठति शिवस्ततो रुद्र इतस्ततः ॥ ३७ ॥

tattvAdibhUtaparyantaM zarIrAdiSvatandritaH ॥ vyApyAdhitiSThati zivastato rudra itastataH ॥ 37 ॥

जगतः पितृभूतानां शिवो मूर्त्यात्मनामपि ॥ पितृभावेन सर्वेषां पितामह उदीरितः ॥ ३८ ॥

jagataH pitRbhUtAnAM zivo mUrtyAtmanAmapi ॥ pitRbhAvena sarveSAM pitAmaha udIritaH ॥ 38 ॥

निदानज्ञो यथा वैद्यो रोगस्य विनिवर्तकः ॥ उपायैर्भेषजैस्तद्वल्लयभोगाधिकारतः ॥ ३९ ॥

nidAnajJo yathA vaidyo rogasya vinivartakaH ॥ upAyairbheSajaistadvallayabhogAdhikArataH ॥ 39 ॥

संसारस्येश्वरो नित्यं समूलस्य निवर्तकः ॥ संसारवैद्य इत्युक्तः सर्वतत्त्वार्थवेदिभिः ॥ ४० ॥

saMsArasyezvaro nityaM samUlasya nivartakaH ॥ saMsAravaidya ityuktaH sarvatattvArthavedibhiH ॥ 40 ॥

दशार्थज्ञानसिद्ध्यर्थमिन्द्रियेष्वेषु सत्स्वपि ॥ त्रिकालभाविनो भावान्स्थूलान्सूक्ष्मानशेषतः ॥ ४१ ॥

dazArthajJAnasiddhyarthamindriyeSveSu satsvapi ॥ trikAlabhAvino bhAvAnsthUlAnsUkSmAnazeSataH ॥ 41 ॥

अणवो नैव जानन्ति माययैव मलावृताः ॥ असत्स्वपि च सर्वेषु सर्वार्थज्ञानहेतुषु ॥ ४२ ॥

aNavo naiva jAnanti mAyayaiva malAvRtAH ॥ asatsvapi ca sarveSu sarvArthajJAnahetuSu ॥ 42 ॥

यद्यथावस्थितं वस्तु तत्तथैव सदाशिवः ॥ अयत्नेनैव जानाति तस्मात्सर्वज्ञ उच्यते ॥ ४३ ॥

yadyathAvasthitaM vastu tattathaiva sadAzivaH ॥ ayatnenaiva jAnAti tasmAtsarvajJa ucyate ॥ 43 ॥

सर्वात्मा परमैरेभिर्गुणैर्नित्यसमन्वयात् ॥ स्वस्मात्परात्मविरहात्परमात्मा शिवः स्वयम् ॥ ४४ ॥

sarvAtmA paramairebhirguNairnityasamanvayAt ॥ svasmAtparAtmavirahAtparamAtmA zivaH svayam ॥ 44 ॥

नामाष्टकमिदं चैव लब्ध्वाचार्यप्रसादतः ॥ निवृत्त्यादिकलाग्रन्थिं शिवाद्यैः पञ्चनामभिः ॥ ४५ ॥

nAmASTakamidaM caiva labdhvAcAryaprasAdataH ॥ nivRttyAdikalAgranthiM zivAdyaiH paJcanAmabhiH ॥ 45 ॥

यथास्वं क्रमशश्छित्वा शोधयित्वा यथागुणम् ॥ गुणितैरेव सोद्धातैरनिरुद्धैरथापि वा ॥ ४६ ॥

yathAsvaM kramazazchitvA zodhayitvA yathAguNam ॥ guNitaireva soddhAtairaniruddhairathApi vA ॥ 46 ॥

हृत्कण्ठतालुभ्रूमध्यब्रह्मरन्ध्रसमन्विताम् ॥ छित्त्वा पर्यष्टकाकारं स्वात्मानं च सुषुम्णया ॥ ४७ ॥

hRtkaNThatAlubhrUmadhyabrahmarandhrasamanvitAm ॥ chittvA paryaSTakAkAraM svAtmAnaM ca suSumNayA ॥ 47 ॥

द्वादशांतःस्थितस्येन्दोर्नीत्वोपरि शिवौजसि ॥ संहृत्यं वदनं पश्चाद्यथासंस्करणं लयात् ॥ ४८ ॥

dvAdazAMtaHsthitasyendornItvopari zivaujasi ॥ saMhRtyaM vadanaM pazcAdyathAsaMskaraNaM layAt ॥ 48 ॥

शाक्तेनामृतवर्षेण संसिक्तायां तनौ पुनः ॥ अवतार्य स्वमात्मानममृतात्माकृतिं हृदि ॥ ४९ ॥

zAktenAmRtavarSeNa saMsiktAyAM tanau punaH ॥ avatArya svamAtmAnamamRtAtmAkRtiM hRdi ॥ 49 ॥

द्वादशांतःस्थितस्येन्दोः परस्ताच्छ्वेतपंकजे ॥ समासीनं महादेवं शंकरम्भक्तवत्सलम् ॥ ५० ॥

dvAdazAMtaHsthitasyendoH parastAcchvetapaMkaje ॥ samAsInaM mahAdevaM zaMkarambhaktavatsalam ॥ 50 ॥

अर्धनारीश्वरं देवं निर्मलं मधुराकृतिम् ॥ शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रसन्नं शीतलद्युतिम् ॥ ५१ ॥

ardhanArIzvaraM devaM nirmalaM madhurAkRtim ॥ zuddhasphaTikasaMkAzaM prasannaM zItaladyutim ॥ 51 ॥

ध्यात्वा हि मानसे देवं स्वस्थचित्तो ऽथ मानवः ॥ शिवनामाष्टकेनैव भावपुष्पैस्समर्चयेत् ॥ ५२ ॥

dhyAtvA hi mAnase devaM svasthacitto 'tha mAnavaH ॥ zivanAmASTakenaiva bhAvapuSpaissamarcayet ॥ 52 ॥

अभ्यर्चनान्ते तु पुनः प्राणानायम्य मानवः ॥ सम्यक्चित्तं समाधाय शार्वं नामाष्टकं जपेत् ॥ ५३ ॥

abhyarcanAnte tu punaH prANAnAyamya mAnavaH ॥ samyakcittaM samAdhAya zArvaM nAmASTakaM japet ॥ 53 ॥

नाभौ चाष्टाहुतीर्हुत्वा पूर्णाहुत्या नमस्ततः ॥ अष्टपुष्पप्रदानेन कृत्वाभ्यर्चनमंतिमम् ॥ ५४ ॥

nAbhau cASTAhutIrhutvA pUrNAhutyA namastataH ॥ aSTapuSpapradAnena kRtvAbhyarcanamaMtimam ॥ 54 ॥

निवेदयेत्स्वमात्मानं चुलुकोदकवर्त्मना ॥ एवं कृत्वा चिरादेव ज्ञानं पाशुपतं शुभम् ॥ ५५ ॥

nivedayetsvamAtmAnaM culukodakavartmanA ॥ evaM kRtvA cirAdeva jJAnaM pAzupataM zubham ॥ 55 ॥

लभते तत्प्रतिष्ठां च वृत्तं चानुत्तमं तथा ॥ योगं च परमं लब्ध्वा मुच्यते नात्र संशयः ॥ ५६ ॥

labhate tatpratiSThAM ca vRttaM cAnuttamaM tathA ॥ yogaM ca paramaM labdhvA mucyate nAtra saMzayaH ॥ 56 ॥