ऋषय ऊचुः कृत्वा गौरं वपुर्दिव्यं देवी गिरिवरात्मजा ॥ कथं ददर्श भर्तारं प्रविष्टा मन्दितं सती ॥ १ ॥

RSaya UcuH kRtvA gauraM vapurdivyaM devI girivarAtmajA ॥ kathaM dadarza bhartAraM praviSTA manditaM satI ॥ 1 ॥

प्रवेशसमये तस्या भवनद्वारगोचरैः ॥ गणेशैः किं कृतं देवस्तान्दृष्ट्वा किन्तदा ऽकरोत् ॥ २ ॥

pravezasamaye tasyA bhavanadvAragocaraiH ॥ gaNezaiH kiM kRtaM devastAndRSTvA kintadA 'karot ॥ 2 ॥

वायुरुवाच ॥ प्रवक्तुमंजसा ऽशक्यः तादृशः परमो रसः ॥ येन प्रणयगर्भेण भावो भाववतां हृतः ॥ ३ ॥

vAyuruvAca ॥ pravaktumaMjasA 'zakyaH tAdRzaH paramo rasaH ॥ yena praNayagarbheNa bhAvo bhAvavatAM hRtaH ॥ 3 ॥

द्वास्थैस्ससंभ्रमैरेव देवो देव्यागमोत्सुकः ॥ शंकमाना प्रविष्टान्तस्तञ्च सा समपश्यत ॥ ४ ॥

dvAsthaissasaMbhramaireva devo devyAgamotsukaH ॥ zaMkamAnA praviSTAntastaJca sA samapazyata ॥ 4 ॥

तैस्तैः प्रणयभावैश्च भवनान्तरवर्तिभिः ॥ गणेन्द्रैर्वन्दिता वाचा प्रणनाम त्रियम्बकम् ॥ ५ ॥

taistaiH praNayabhAvaizca bhavanAntaravartibhiH ॥ gaNendrairvanditA vAcA praNanAma triyambakam ॥ 5 ॥

प्रणम्य नोत्थिता यावत्तावत्तां परमेश्वरः ॥ प्रगृह्य दोर्भ्यामाश्लिष्य परितः परया मुदा ॥ ६ ॥

praNamya notthitA yAvattAvattAM paramezvaraH ॥ pragRhya dorbhyAmAzliSya paritaH parayA mudA ॥ 6 ॥

स्वांके धर्तुं प्रवृत्तो ऽपि सा पर्यंके न्यषीदत ॥ पर्यंकतो बलाद्देवीं सोङ्कमारोप्य सुस्मिताम् ॥ ७ ॥

svAMke dhartuM pravRtto 'pi sA paryaMke nyaSIdata ॥ paryaMkato balAddevIM soGkamAropya susmitAm ॥ 7 ॥

सस्मितो विवृतैर्नेत्रैस्तद्वक्त्रं प्रपिबन्निव ॥ तया संभाषणायेशः पूर्वभाषितमब्रवीत् ॥ ८ ॥

sasmito vivRtairnetraistadvaktraM prapibanniva ॥ tayA saMbhASaNAyezaH pUrvabhASitamabravIt ॥ 8 ॥

देवदेव उवाच ॥ सा दशा च व्यतीता किं तव सर्वांगसुन्दरि ॥ यस्यामनुनयोपायः को ऽपि कोपान्न लभ्यते ॥ ९ ॥

devadeva uvAca ॥ sA dazA ca vyatItA kiM tava sarvAMgasundari ॥ yasyAmanunayopAyaH ko 'pi kopAnna labhyate ॥ 9 ॥

स्वेच्छयापि न कालीति नान्यवर्णवतीति च ॥ त्वत्स्वभावाहृतं चित्तं सुभ्रु चिंतावहं मम ॥ १० ॥

svecchayApi na kAlIti nAnyavarNavatIti ca ॥ tvatsvabhAvAhRtaM cittaM subhru ciMtAvahaM mama ॥ 10 ॥

विस्मृतः परमो भावः कथं स्वेच्छांगयोगतः ॥ न सम्भवन्ति ये तत्र चित्तकालुष्यहेतवः ॥ ११ ॥

vismRtaH paramo bhAvaH kathaM svecchAMgayogataH ॥ na sambhavanti ye tatra cittakAluSyahetavaH ॥ 11 ॥

पृथग्जनवदन्योन्यं विप्रियस्यापि कारणम् ॥ आवयोरपि यद्यस्ति नास्त्येवैतच्चराचरम् ॥ १२ ॥

pRthagjanavadanyonyaM vipriyasyApi kAraNam ॥ Avayorapi yadyasti nAstyevaitaccarAcaram ॥ 12 ॥

अहमग्निशिरोनिष्ठस्त्वं सोमशिरसि स्थिता ॥ अग्नीषोमात्मकं विश्वमावाभ्यां समधिष्ठितम् ॥ १३ ॥

ahamagnizironiSThastvaM somazirasi sthitA ॥ agnISomAtmakaM vizvamAvAbhyAM samadhiSThitam ॥ 13 ॥

जगद्धिताय चरतोः स्वेच्छाधृतशरीरयोः ॥ आवयोर्विप्रयोगे हि स्यान्निरालम्बनं जगत् ॥ १४ ॥

jagaddhitAya caratoH svecchAdhRtazarIrayoH ॥ Avayorviprayoge hi syAnnirAlambanaM jagat ॥ 14 ॥

अस्ति हेत्वन्तरं चात्र शास्त्रयुक्तिविनिश्चितम् ॥ वागर्थमिव मे वैतज्जगत्स्थावरजंगमम् ॥ १५ ॥

asti hetvantaraM cAtra zAstrayuktivinizcitam ॥ vAgarthamiva me vaitajjagatsthAvarajaMgamam ॥ 15 ॥

त्वं हि वागमृतं साक्षादहमर्थामृतं परम् ॥ द्वयमप्यमृतं कस्माद्वियुक्तमुपपद्यते ॥ १६ ॥

tvaM hi vAgamRtaM sAkSAdahamarthAmRtaM param ॥ dvayamapyamRtaM kasmAdviyuktamupapadyate ॥ 16 ॥

विद्याप्रत्यायिका त्वं मे वेद्यो ऽहं प्रत्ययात्तव ॥ विद्यावेद्यात्मनोरेव विश्लेषः कथमावयोः ॥ १७ ॥

vidyApratyAyikA tvaM me vedyo 'haM pratyayAttava ॥ vidyAvedyAtmanoreva vizleSaH kathamAvayoH ॥ 17 ॥

न कर्मणा सृजामीदं जगत्प्रतिसृजामि च ॥ सर्वस्याज्ञैकलभ्यत्वादाज्ञात्वं हि गरीयसी ॥ १८ ॥

na karmaNA sRjAmIdaM jagatpratisRjAmi ca ॥ sarvasyAjJaikalabhyatvAdAjJAtvaM hi garIyasI ॥ 18 ॥

आज्ञैकसारमैश्वर्यं यस्मात्स्वातंत्र्यलक्षणम् ॥ आज्ञया विप्रयुक्तस्य चैश्वर्यं मम कीदृशम् ॥ १९ ॥

AjJaikasAramaizvaryaM yasmAtsvAtaMtryalakSaNam ॥ AjJayA viprayuktasya caizvaryaM mama kIdRzam ॥ 19 ॥

न कदाचिदवस्थानमावयोर्विप्रयुक्तयोः ॥ देवानां कार्यमुद्दिश्य लीलोक्तिं कृतवानहम् ॥ २० ॥

na kadAcidavasthAnamAvayorviprayuktayoH ॥ devAnAM kAryamuddizya lIloktiM kRtavAnaham ॥ 20 ॥

त्वयाप्यविदितं नास्ति कथं कुपितवत्यसि ॥ ततस्त्रिलोकरक्षार्थे कोपो मय्यपि ते कृतः ॥ २१ ॥

tvayApyaviditaM nAsti kathaM kupitavatyasi ॥ tatastrilokarakSArthe kopo mayyapi te kRtaH ॥ 21 ॥

यदनर्थाय भूतानां न तदस्ति खलु त्वयि ॥ इति प्रियंवदे साक्षादीश्वरे परमेश्वरे ॥ २२ ॥

yadanarthAya bhUtAnAM na tadasti khalu tvayi ॥ iti priyaMvade sAkSAdIzvare paramezvare ॥ 22 ॥

शृंगारभावसाराणां जन्मभूमिरकृत्रिमा ॥ स्वभर्त्रा ललितन्तथ्यमुक्तं मत्वा स्मितोत्तरम् ॥ २३ ॥

zRMgArabhAvasArANAM janmabhUmirakRtrimA ॥ svabhartrA lalitantathyamuktaM matvA smitottaram ॥ 23 ॥

लज्जया न किमप्यूचे कौशिकी वर्णनात्परम् ॥ तदेव वर्णयाम्यद्य शृणु देव्याश्च वर्णनम् ॥ २४ ॥

lajjayA na kimapyUce kauzikI varNanAtparam ॥ tadeva varNayAmyadya zRNu devyAzca varNanam ॥ 24 ॥

देव्युवाच ॥ किं देवेन न सा दृष्टा या सृष्टा कौशिकी मया ॥ तादृशी कन्यका लोके न भूता न भविष्यति ॥ २५ ॥

devyuvAca ॥ kiM devena na sA dRSTA yA sRSTA kauzikI mayA ॥ tAdRzI kanyakA loke na bhUtA na bhaviSyati ॥ 25 ॥

तस्या वीर्यं बलं विन्ध्यनिलयं विजयं तथा ॥ शुंभस्य च निशुंभस्य मारणे च रणे तयोः ॥ २६ ॥

tasyA vIryaM balaM vindhyanilayaM vijayaM tathA ॥ zuMbhasya ca nizuMbhasya mAraNe ca raNe tayoH ॥ 26 ॥

प्रत्यक्षफलदानं च लोकाय भजते सदा ॥ लोकानां रक्षणं शश्वद्ब्रह्मा विज्ञापयिष्यति ॥ २७ ॥

pratyakSaphaladAnaM ca lokAya bhajate sadA ॥ lokAnAM rakSaNaM zazvadbrahmA vijJApayiSyati ॥ 27 ॥

इति संभाषमाणाया देव्या एवाज्ञया तदा ॥ व्याघ्रः सख्या समानीय पुरो ऽवस्थापितस्तदा ॥ २८ ॥

iti saMbhASamANAyA devyA evAjJayA tadA ॥ vyAghraH sakhyA samAnIya puro 'vasthApitastadA ॥ 28 ॥

तं प्रेक्ष्याह पुनर्देवी देवानीतमुपायतम् ॥ व्याघ्रं पश्य न चानेन सदृशो मदुपासकः ॥ २९ ॥

taM prekSyAha punardevI devAnItamupAyatam ॥ vyAghraM pazya na cAnena sadRzo madupAsakaH ॥ 29 ॥

अनेन दुष्टसंघेभ्यो रक्षितं मत्तपोवनम् ॥ अतीव मम भक्तश्च विश्रब्धश्च स्वरक्षणात् ॥ ३० ॥

anena duSTasaMghebhyo rakSitaM mattapovanam ॥ atIva mama bhaktazca vizrabdhazca svarakSaNAt ॥ 30 ॥

स्वदेशं च परित्यज्य प्रसादार्थं समागतः ॥ यदि प्रीतिरभून्मत्तः परां प्रीतिं करोषि मे ॥ ३१ ॥

svadezaM ca parityajya prasAdArthaM samAgataH ॥ yadi prItirabhUnmattaH parAM prItiM karoSi me ॥ 31 ॥

नित्यमन्तःपुरद्वारि नियोगान्नन्दिनः स्वयम् ॥ रक्षिभिस्सह तच्चिह्नैर्वर्ततामयमीश्वर ॥ ३२ ॥

nityamantaHpuradvAri niyogAnnandinaH svayam ॥ rakSibhissaha taccihnairvartatAmayamIzvara ॥ 32 ॥

वायुरुवाच ॥ मधुरं प्रणयोदर्कं श्रुत्वा देव्याः शुभं वचः ॥ प्रीतो ऽस्मीत्याह तं देवस्स चादृश्यत तत्क्षणात् ॥ ३३ ॥

vAyuruvAca ॥ madhuraM praNayodarkaM zrutvA devyAH zubhaM vacaH ॥ prIto 'smItyAha taM devassa cAdRzyata tatkSaNAt ॥ 33 ॥

बिभ्रद्वेत्रलतां हैमीं रत्नचित्रं च कंचुकम् ॥ छुरिकामुरगप्रख्यां गणेशो रक्षवेषधृक् ॥ ३४ ॥

bibhradvetralatAM haimIM ratnacitraM ca kaMcukam ॥ churikAmuragaprakhyAM gaNezo rakSaveSadhRk ॥ 34 ॥

यस्मात्सोमो महादेवो नन्दी चानेन नन्दितः ॥ सोमनन्दीति विख्यातस्तस्मादेष समाख्यया ॥ ३५ ॥

yasmAtsomo mahAdevo nandI cAnena nanditaH ॥ somanandIti vikhyAtastasmAdeSa samAkhyayA ॥ 35 ॥

इत्थं देव्याः प्रियं कृत्वा देवश्चर्धेन्दुभूषणः ॥ भूषयामास तन्दिव्यैर्भूषणै रत्नभूषितैः ॥ ३६ ॥

itthaM devyAH priyaM kRtvA devazcardhendubhUSaNaH ॥ bhUSayAmAsa tandivyairbhUSaNai ratnabhUSitaiH ॥ 36 ॥

ततस्स गौरीं गिरिशो गिरीन्द्रजां सगौरवां सर्वमनोहरां हरः ॥ पर्यंकमारोप्य वरांगभूषणैर्विभूषयामास शशांकभूषणः ॥ ३७ ॥

tatassa gaurIM girizo girIndrajAM sagauravAM sarvamanoharAM haraH ॥ paryaMkamAropya varAMgabhUSaNairvibhUSayAmAsa zazAMkabhUSaNaH ॥ 37 ॥