वायुरुवाच ॥ ततः प्रदक्षिणीकृत्य पतिमम्बा पतिव्रता ॥ नियम्य च वियोगार्तिं जगाम हिमवद्गिरिम् ॥ १ ॥

vAyuruvAca ॥ tataH pradakSiNIkRtya patimambA pativratA ॥ niyamya ca viyogArtiM jagAma himavadgirim ॥ 1 ॥

तपःकृतवती पूर्वं देशे यस्मिन्सखीजनैः ॥ तमेव देशमवृनोत्तपसे प्रणयात्पुनः ॥ २ ॥

tapaHkRtavatI pUrvaM deze yasminsakhIjanaiH ॥ tameva dezamavRnottapase praNayAtpunaH ॥ 2 ॥

ततः स्वपितरं दृष्ट्वा मातरं च तयोर्गृहे ॥ प्रणम्य वृत्तं विज्ञाप्य ताभ्यां चानुमता सती ॥ ३ ॥

tataH svapitaraM dRSTvA mAtaraM ca tayorgRhe ॥ praNamya vRttaM vijJApya tAbhyAM cAnumatA satI ॥ 3 ॥

पुनस्तपोवनं गत्वा भूषणानि विसृज्य च ॥ स्नात्वा तपस्विनो वेषं कृत्वा परमपावनम् ॥ ४ ॥

punastapovanaM gatvA bhUSaNAni visRjya ca ॥ snAtvA tapasvino veSaM kRtvA paramapAvanam ॥ 4 ॥

संकल्प्य च महातीव्रं तपः परमदुश्चरम् ॥ सदा मनसि सन्धाय भर्तुश्चरणपंकजम् ॥ ५ ॥

saMkalpya ca mahAtIvraM tapaH paramaduzcaram ॥ sadA manasi sandhAya bhartuzcaraNapaMkajam ॥ 5 ॥

तमेव क्षणिके लिंगे ध्यात्वा बाह्यविधानतः ॥ त्रिसन्ध्यमभ्यर्चयन्ती वन्यैः पुष्पैः फलादिभिः ॥ ६ ॥

tameva kSaNike liMge dhyAtvA bAhyavidhAnataH ॥ trisandhyamabhyarcayantI vanyaiH puSpaiH phalAdibhiH ॥ 6 ॥

स एव ब्रह्मणो मूर्तिमास्थाय तपसः फलम् ॥ प्रदास्यति ममेत्येवं नित्यं कृत्वा ऽकरोत्तपः ॥ ७ ॥

sa eva brahmaNo mUrtimAsthAya tapasaH phalam ॥ pradAsyati mametyevaM nityaM kRtvA 'karottapaH ॥ 7 ॥

तथा तपश्चरन्तीं तां काले बहुतिथे गते ॥ दृष्टः कश्चिन्महाव्याघ्रो दुष्टभावादुपागमत् ॥ ८ ॥

tathA tapazcarantIM tAM kAle bahutithe gate ॥ dRSTaH kazcinmahAvyAghro duSTabhAvAdupAgamat ॥ 8 ॥

तथैवोपगतस्यापि तस्यातीवदुरात्मनः ॥ गात्रं चित्रार्पितमिव स्तब्धं तस्यास्सकाशतः ॥ ९ ॥

tathaivopagatasyApi tasyAtIvadurAtmanaH ॥ gAtraM citrArpitamiva stabdhaM tasyAssakAzataH ॥ 9 ॥

तं दृष्ट्वापि तथा व्याघ्रं दुष्टभावादुपागतम् ॥ न पृथग्जनवद्देवी स्वभावेन विविच्यते ॥ १० ॥

taM dRSTvApi tathA vyAghraM duSTabhAvAdupAgatam ॥ na pRthagjanavaddevI svabhAvena vivicyate ॥ 10 ॥

स तु विष्टब्धसर्वांगो बुभुक्षापरिपीडितः ॥ ममामिषं ततो नान्यदिति मत्वा निरन्तरम् ॥ ११ ॥

sa tu viSTabdhasarvAMgo bubhukSAparipIDitaH ॥ mamAmiSaM tato nAnyaditi matvA nirantaram ॥ 11 ॥

निरीक्ष्यमाणः सततं देवीमेव तदा ऽनिशम् ॥ अतिष्ठदग्रतस्तस्या उपासनमिवाचरत् ॥ १२ ॥

nirIkSyamANaH satataM devImeva tadA 'nizam ॥ atiSThadagratastasyA upAsanamivAcarat ॥ 12 ॥

देव्याश्च हृदये नित्यं ममैवायमुपासकः ॥ त्राता च दुष्टसत्त्वेभ्य इति प्रववृते कृपा ॥ १३ ॥

devyAzca hRdaye nityaM mamaivAyamupAsakaH ॥ trAtA ca duSTasattvebhya iti pravavRte kRpA ॥ 13 ॥

तस्या एव कृपा योगात्सद्योनष्टमलत्रयः ॥ बभूव सहसा व्याघ्रो देवीं च बुबुधे तदा ॥ १४ ॥

tasyA eva kRpA yogAtsadyonaSTamalatrayaH ॥ babhUva sahasA vyAghro devIM ca bubudhe tadA ॥ 14 ॥

न्यवर्तत बुभुक्षा च तस्यांगस्तम्भनं तथा ॥ दौरात्म्यं जन्मसिद्धं च तृप्तिश्च समजायत ॥ १५ ॥

nyavartata bubhukSA ca tasyAMgastambhanaM tathA ॥ daurAtmyaM janmasiddhaM ca tRptizca samajAyata ॥ 15 ॥

तदा परमभावेन ज्ञात्वा कार्तार्थ्यमात्मनः ॥ सद्योपासक एवैष सिषेवे परमेश्वरीम् ॥ १६ ॥

tadA paramabhAvena jJAtvA kArtArthyamAtmanaH ॥ sadyopAsaka evaiSa siSeve paramezvarIm ॥ 16 ॥

दुष्टानामपि सत्त्वानां तथान्येषान्दुरात्मनाम् ॥ स एव द्रावको भूत्वा विचचार तपोवने ॥ १७ ॥

duSTAnAmapi sattvAnAM tathAnyeSAndurAtmanAm ॥ sa eva drAvako bhUtvA vicacAra tapovane ॥ 17 ॥

तपश्च ववृधे देव्यास्तीव्रं तीव्रतरात्मकम् ॥ देवाश्च दैत्यनिर्बन्धाद्ब्रह्माणं शरणं गताः ॥ १८ ॥

tapazca vavRdhe devyAstIvraM tIvratarAtmakam ॥ devAzca daityanirbandhAdbrahmANaM zaraNaM gatAH ॥ 18 ॥

चक्रुर्निवेदनं देवाः स्वदुःखस्यारिपीडनात् ॥ यथा च ददतुः शुम्भनिशुम्भौ वरसम्मदात् ॥ १९ ॥

cakrurnivedanaM devAH svaduHkhasyAripIDanAt ॥ yathA ca dadatuH zumbhanizumbhau varasammadAt ॥ 19 ॥

सो ऽपि श्रुत्वा विधिर्दुःखं सुराणां कृपयान्वितः ॥ आसीद्दैत्यवधायैव स्मृत्वा हेत्वाश्रयां कथाम् ॥ २० ॥

so 'pi zrutvA vidhirduHkhaM surANAM kRpayAnvitaH ॥ AsIddaityavadhAyaiva smRtvA hetvAzrayAM kathAm ॥ 20 ॥

सामरः प्रार्थितो ब्रह्मा ययौ देव्यास्तपोवनम् ॥ संस्मरन्मनसा देवदुःखमोक्षं स्वयत्नतः ॥ २१ ॥

sAmaraH prArthito brahmA yayau devyAstapovanam ॥ saMsmaranmanasA devaduHkhamokSaM svayatnataH ॥ 21 ॥

ददर्श च सुरश्रेष्ठः श्रेष्ठे तपसि निष्ठिताम् ॥ प्रतिष्ठामिव विश्वस्य भवानीं परमेश्वरीम् ॥ २२ ॥

dadarza ca surazreSThaH zreSThe tapasi niSThitAm ॥ pratiSThAmiva vizvasya bhavAnIM paramezvarIm ॥ 22 ॥

ननाम चास्य जगतो मातरं स्वस्य वै हरेः ॥ रुद्रस्य च पितुर्भार्यामार्यामद्रीश्वरात्मजाम् ॥ २३ ॥

nanAma cAsya jagato mAtaraM svasya vai hareH ॥ rudrasya ca piturbhAryAmAryAmadrIzvarAtmajAm ॥ 23 ॥

ब्रह्माणमागतं दृष्ट्वा देवी देवगणैः सह ॥ अर्घ्यं तदर्हं दत्त्वा ऽस्मै स्वागताद्यैरुपाचरत् ॥ २४ ॥

brahmANamAgataM dRSTvA devI devagaNaiH saha ॥ arghyaM tadarhaM dattvA 'smai svAgatAdyairupAcarat ॥ 24 ॥

तां च प्रत्युपचारोक्तिं पुरस्कृत्याभिनंद्य च ॥ पप्रच्छ तपसो हेतुमजानन्निव पद्मजः ॥ २५ ॥

tAM ca pratyupacAroktiM puraskRtyAbhinaMdya ca ॥ papraccha tapaso hetumajAnanniva padmajaH ॥ 25 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ तीव्रेण तपसानेन देव्या किमिह साध्यते ॥ तपःफलानां सर्वेषां त्वदधीना हि सिद्धयः ॥ २६ ॥

brahmovAca ॥ tIvreNa tapasAnena devyA kimiha sAdhyate ॥ tapaHphalAnAM sarveSAM tvadadhInA hi siddhayaH ॥ 26 ॥

यश्चैव जगतां भर्ता तमेव परमेश्वरम् ॥ भर्तारमात्मना प्राप्य प्राप्तञ्च तपसः फलम् ॥ २७ ॥

yazcaiva jagatAM bhartA tameva paramezvaram ॥ bhartAramAtmanA prApya prAptaJca tapasaH phalam ॥ 27 ॥

अथवा सर्वमेवैतत्क्रीडाविलसितं तव ॥ इदन्तु चित्रं देवस्य विरहं सहसे कथम् ॥ २८ ॥

athavA sarvamevaitatkrIDAvilasitaM tava ॥ idantu citraM devasya virahaM sahase katham ॥ 28 ॥

देव्युवाच ॥ सर्गादौ भवतो देवादुत्पत्तिः श्रूयते यदा ॥ तदा प्रजानां प्रथमस्त्वं मे प्रथमजः सुतः ॥ २९ ॥

devyuvAca ॥ sargAdau bhavato devAdutpattiH zrUyate yadA ॥ tadA prajAnAM prathamastvaM me prathamajaH sutaH ॥ 29 ॥

यदा पुनः प्रजावृद्ध्यै ललाटाद्भवतो भवः ॥ उत्पन्नो ऽभूत्तदा त्वं मे गुरुः श्वशुरभावतः ॥ ३० ॥

yadA punaH prajAvRddhyai lalATAdbhavato bhavaH ॥ utpanno 'bhUttadA tvaM me guruH zvazurabhAvataH ॥ 30 ॥

यदा भवद्गिरीन्द्रस्ते पुत्रो मम पिता स्वयम् ॥ तदा पितामहस्त्वं मे जातो लोकपितामह ॥ ३१ ॥

yadA bhavadgirIndraste putro mama pitA svayam ॥ tadA pitAmahastvaM me jAto lokapitAmaha ॥ 31 ॥

तदीदृशस्य भवतो लोकयात्राविधायिनः ॥ वृत्तवन्तःपुरे भर्ता कथयिष्ये कथं पुनः ॥ ३२ ॥

tadIdRzasya bhavato lokayAtrAvidhAyinaH ॥ vRttavantaHpure bhartA kathayiSye kathaM punaH ॥ 32 ॥

किमत्र बहुना देहे यश्चायं मम कालिमा ॥ त्यक्त्वा सत्त्वविधानेन गौरी भवितुमुत्सहे ॥ ३३ ॥

kimatra bahunA dehe yazcAyaM mama kAlimA ॥ tyaktvA sattvavidhAnena gaurI bhavitumutsahe ॥ 33 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ एतावता किमर्थेन तीव्रं देवि तपः कृतम् ॥ स्वेच्छैव किमपर्याप्ता क्रीडेयं हि तवेदृशी ॥ ३४ ॥

brahmovAca ॥ etAvatA kimarthena tIvraM devi tapaH kRtam ॥ svecchaiva kimaparyAptA krIDeyaM hi tavedRzI ॥ 34 ॥

क्रीडा ऽपि च जगन्मातस्तव लोकहिताय वै ॥ अतो ममेष्टमनया फलं किमपि साध्यताम् ॥ ३५ ॥

krIDA 'pi ca jaganmAtastava lokahitAya vai ॥ ato mameSTamanayA phalaM kimapi sAdhyatAm ॥ 35 ॥

निशुंभशुंभनामानौ दैत्यौ दत्तवरौ मया ॥ दृप्तौ देवान्प्रबाधेते त्वत्तो लब्धस्तयोर्वधः ॥ ३६ ॥

nizuMbhazuMbhanAmAnau daityau dattavarau mayA ॥ dRptau devAnprabAdhete tvatto labdhastayorvadhaH ॥ 36 ॥

अलं विलंबनेनात्र त्वं क्षणेन स्थिरा भव ॥ शक्तिर्विसृज्यमाना ऽद्य तयोर्मृत्युर्भविष्यति ॥ ३७ ॥

alaM vilaMbanenAtra tvaM kSaNena sthirA bhava ॥ zaktirvisRjyamAnA 'dya tayormRtyurbhaviSyati ॥ 37 ॥

ब्राह्मणाभ्यर्थिता चैव देवी गिरिवरात्मजा ॥ त्वक्कोशं सहसोत्सृज्य गौरी सा समजायत ॥ ३८ ॥

brAhmaNAbhyarthitA caiva devI girivarAtmajA ॥ tvakkozaM sahasotsRjya gaurI sA samajAyata ॥ 38 ॥

सा त्वक्कोशात्मनोत्सृष्टा कौशिकी नाम नामतः ॥ काली कालाम्बुदप्रख्या कन्यका समपद्यत ॥ ३९ ॥

sA tvakkozAtmanotsRSTA kauzikI nAma nAmataH ॥ kAlI kAlAmbudaprakhyA kanyakA samapadyata ॥ 39 ॥

सा तु मायात्मिका शक्तिर्योगनिद्रा च वैष्णवी ॥ शंखचक्रत्रिशूलादिसायुधाष्टमहाभुजा ॥ ४० ॥

sA tu mAyAtmikA zaktiryoganidrA ca vaiSNavI ॥ zaMkhacakratrizUlAdisAyudhASTamahAbhujA ॥ 40 ॥

सौम्या घोरा च मिश्रा च त्रिनेत्रा चन्द्रशेखरा ॥ अजातपुंस्पर्शरतिरधृष्या चातिसुन्दरी ॥ ४१ ॥

saumyA ghorA ca mizrA ca trinetrA candrazekharA ॥ ajAtapuMsparzaratiradhRSyA cAtisundarI ॥ 41 ॥

दत्ता च ब्रह्मणे देव्या शक्तिरेषा सनातनी ॥ निशुंभस्य च शुंभस्य निहंत्री दैत्यसिंहयोः ॥ ४२ ॥

dattA ca brahmaNe devyA zaktireSA sanAtanI ॥ nizuMbhasya ca zuMbhasya nihaMtrI daityasiMhayoH ॥ 42 ॥

ब्रह्मणापि प्रहृष्टेन तस्यै परमशक्तये ॥ प्रबलः केसरी दत्तो वाहनत्वे समागतः ॥ ४३ ॥

brahmaNApi prahRSTena tasyai paramazaktaye ॥ prabalaH kesarI datto vAhanatve samAgataH ॥ 43 ॥

विन्ध्ये च वसतिं तस्याः पूजामासवपूर्वकैः ॥ मांसैर्मत्स्यैरपूपैश्च निर्वर्त्यासौ समादिशत् ॥ ४४ ॥

vindhye ca vasatiM tasyAH pUjAmAsavapUrvakaiH ॥ mAMsairmatsyairapUpaizca nirvartyAsau samAdizat ॥ 44 ॥

सा चैव संमता शक्तिर्ब्रह्मणो विश्वकर्मणः ॥ प्रणम्य मातरं गौरीं ब्रह्माणं चानुपूर्वशः ॥ ४५ ॥

sA caiva saMmatA zaktirbrahmaNo vizvakarmaNaH ॥ praNamya mAtaraM gaurIM brahmANaM cAnupUrvazaH ॥ 45 ॥

शक्तिभिश्चापि तुल्याभिः स्वात्मजाभिरनेकशः ॥ परीता प्रययौ विन्ध्यं दैत्येन्द्रौ हन्तुमुद्यता ॥ ४६ ॥

zaktibhizcApi tulyAbhiH svAtmajAbhiranekazaH ॥ parItA prayayau vindhyaM daityendrau hantumudyatA ॥ 46 ॥

निहतौ च तया तत्र समरे दैत्यपुंगवौ ॥ तद्बाणैः कामबाणैश्च च्छिन्नभिन्नांगमानसौ ॥ ४७ ॥

nihatau ca tayA tatra samare daityapuMgavau ॥ tadbANaiH kAmabANaizca cchinnabhinnAMgamAnasau ॥ 47 ॥

तद्युद्धविस्तरश्चात्र न कृतो ऽन्यत्र वर्णनात् ॥ ऊहनीयं परस्माच्च प्रस्तुतं वर्णयामि वः ॥ ४८ ॥

tadyuddhavistarazcAtra na kRto 'nyatra varNanAt ॥ UhanIyaM parasmAcca prastutaM varNayAmi vaH ॥ 48 ॥