वायुरुवाच ॥ ततो विष्णुप्रधानानां सुराणाममितौजसाम् ॥ ददर्श च महत्सत्रं चित्रध्वजपरिच्छदम् ॥ १ ॥

vAyuruvAca ॥ tato viSNupradhAnAnAM surANAmamitaujasAm ॥ dadarza ca mahatsatraM citradhvajaparicchadam ॥ 1 ॥

सुदर्भऋतुसंस्तीर्णं सुसमिद्धहुताशनम् ॥ कांचनैर्यज्ञभांडैश्च भ्राजिष्णुभिरलंकृतम् ॥ २ ॥

sudarbhaRtusaMstIrNaM susamiddhahutAzanam ॥ kAMcanairyajJabhAMDaizca bhrAjiSNubhiralaMkRtam ॥ 2 ॥

ऋषिभिर्यज्ञपटुभिर्यथावत्कर्मकर्तृभिः ॥ विधिना वेददृष्टेन स्वनुष्ठितबहुक्रमम् ॥ ३ ॥

RSibhiryajJapaTubhiryathAvatkarmakartRbhiH ॥ vidhinA vedadRSTena svanuSThitabahukramam ॥ 3 ॥

देवांगनासहस्राढ्यमप्सरोगणसेवितम् ॥ वेणुवीणारवैर्जुष्टं वेदघोषैश्च बृंहितम् ॥ ४ ॥

devAMganAsahasrADhyamapsarogaNasevitam ॥ veNuvINAravairjuSTaM vedaghoSaizca bRMhitam ॥ 4 ॥

दृष्ट्वा दक्षाध्वरे वीरो वीरभद्रः प्रतापवान् ॥ सिंहनादं तदा चक्रे गंभीरो जलदो यथा ॥ ५ ॥

dRSTvA dakSAdhvare vIro vIrabhadraH pratApavAn ॥ siMhanAdaM tadA cakre gaMbhIro jalado yathA ॥ 5 ॥

ततः किलकिलाशब्द आकाशं पूरयन्निव ॥ गणेश्वरैः कृतो जज्ञे महान्न्यक्कृतसागरः ॥ ६ ॥

tataH kilakilAzabda AkAzaM pUrayanniva ॥ gaNezvaraiH kRto jajJe mahAnnyakkRtasAgaraH ॥ 6 ॥

तेन शब्देन महताः ग्रस्ता सर्वेदिवौकसः ॥ दुद्रुवुः परितो भीताः स्रस्तवस्त्रविभूषणाः ॥ ७ ॥

tena zabdena mahatAH grastA sarvedivaukasaH ॥ dudruvuH parito bhItAH srastavastravibhUSaNAH ॥ 7 ॥

किंस्विद्भग्नो महामेरुः किंस्वित्संदीर्यते मही ॥ किमिदं किमिदं वेति जजल्पुस्त्रिदशा भृशम् ॥ ८ ॥

kiMsvidbhagno mahAmeruH kiMsvitsaMdIryate mahI ॥ kimidaM kimidaM veti jajalpustridazA bhRzam ॥ 8 ॥

मृगेन्द्राणां यथा नादं गजेंद्रा गहने वने ॥ श्रुत्वा तथाविधं केचित्तत्यजुर्जीवितं भयात् ॥ ९ ॥

mRgendrANAM yathA nAdaM gajeMdrA gahane vane ॥ zrutvA tathAvidhaM kecittatyajurjIvitaM bhayAt ॥ 9 ॥

पर्वताश्च व्यशीर्यंत चकम्पे च वसुंधरा ॥ मरुतश्च व्यघूर्णंत चुक्षुभे मकरालयः ॥ १० ॥

parvatAzca vyazIryaMta cakampe ca vasuMdharA ॥ marutazca vyaghUrNaMta cukSubhe makarAlayaH ॥ 10 ॥

अग्नयो नैव दीप्यंते न च दीप्यति भास्करः ॥ ग्रहाश्च न प्रकाशंते नक्षत्राणि च तारकाः ॥ ११ ॥

agnayo naiva dIpyaMte na ca dIpyati bhAskaraH ॥ grahAzca na prakAzaMte nakSatrANi ca tArakAH ॥ 11 ॥

एतस्मिन्नेव काले तु यज्ञवाटं तदुज्ज्वलम् ॥ संप्राप भगवान्भद्रो भद्रैश्च सह भद्रया ॥ १२ ॥

etasminneva kAle tu yajJavATaM tadujjvalam ॥ saMprApa bhagavAnbhadro bhadraizca saha bhadrayA ॥ 12 ॥

तं दृष्ट्वा भीतभीतो ऽपि दक्षो दृढ इव स्थितः ॥ क्रुद्धवद्वचनं प्राह को भवान् किमिहेच्छसि ॥ १३ ॥

taM dRSTvA bhItabhIto 'pi dakSo dRDha iva sthitaH ॥ kruddhavadvacanaM prAha ko bhavAn kimihecchasi ॥ 13 ॥

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दक्षस्य च दुरात्मनः ॥ वीरभद्रो महातेजा मेघसंभीरनिस्स्वनः ॥ १४ ॥

tasya tadvacanaM zrutvA dakSasya ca durAtmanaH ॥ vIrabhadro mahAtejA meghasaMbhIranissvanaH ॥ 14 ॥

स्मयन्निव तमालोक्य दक्षं देवाश्च ऋत्विजः ॥ अर्थगर्भमसंभ्रान्तमवोचदुचितं वचः ॥ १५ ॥

smayanniva tamAlokya dakSaM devAzca RtvijaH ॥ arthagarbhamasaMbhrAntamavocaducitaM vacaH ॥ 15 ॥

वीरभद्र उवाच ॥ वयं ह्यनुचराः सर्वे शर्वस्यामिततेजसः ॥ भागाभिलिप्सया प्राप्ता भागो नस्संप्रदीयताम् ॥ १६ ॥

vIrabhadra uvAca ॥ vayaM hyanucarAH sarve zarvasyAmitatejasaH ॥ bhAgAbhilipsayA prAptA bhAgo nassaMpradIyatAm ॥ 16 ॥

अथ चेदध्वरे ऽस्माकं न भागः परिकल्पितः ॥ कथ्यतां कारणं तत्र युध्यतां वा मयामरैः ॥ १७ ॥

atha cedadhvare 'smAkaM na bhAgaH parikalpitaH ॥ kathyatAM kAraNaM tatra yudhyatAM vA mayAmaraiH ॥ 17 ॥

इत्युक्तास्ते गणेंद्रेण देवा दक्षपुरोगमाः ॥ ऊचुर्मन्त्राः प्रमाणं नो न वयं प्रभवस्त्विति ॥ १८ ॥

ityuktAste gaNeMdreNa devA dakSapurogamAH ॥ UcurmantrAH pramANaM no na vayaM prabhavastviti ॥ 18 ॥

मन्त्रा ऊचुस्सुरा यूयं मोहोपहतचेतसः ॥ येन प्रथमभागार्हं न यजध्वं महेश्वरम् ॥ १९ ॥

mantrA UcussurA yUyaM mohopahatacetasaH ॥ yena prathamabhAgArhaM na yajadhvaM mahezvaram ॥ 19 ॥

मंत्रोक्ता अपि ते देवाः सर्वे संमूढचेतसः ॥ भद्राय न ददुर्भागं तत्प्रहाणमभीप्सवः ॥ २० ॥

maMtroktA api te devAH sarve saMmUDhacetasaH ॥ bhadrAya na dadurbhAgaM tatprahANamabhIpsavaH ॥ 20 ॥

यदा तथ्यं च पथ्यं च स्ववाक्यं तद्वृथा ऽभवत् ॥ तदा ततो ययुर्मंदा ब्रह्मलोकं सनातनम् ॥ २१॥

yadA tathyaM ca pathyaM ca svavAkyaM tadvRthA 'bhavat ॥ tadA tato yayurmaMdA brahmalokaM sanAtanam ॥ 21॥

अथोवाच गणाध्यक्षो देवान्विष्णुपुरोगमान् ॥ मन्त्राः प्रमाणं न कृता युष्माभिर्बलगर्वितैः ॥ २२ ॥

athovAca gaNAdhyakSo devAnviSNupurogamAn ॥ mantrAH pramANaM na kRtA yuSmAbhirbalagarvitaiH ॥ 22 ॥

यस्मादस्मिन्मखे देवैरित्थं वयमसत्कृताः ॥ तस्माद्वो जीवितैस्सार्धमपनेष्यामि गर्वितम् ॥ २३ ॥

yasmAdasminmakhe devairitthaM vayamasatkRtAH ॥ tasmAdvo jIvitaissArdhamapaneSyAmi garvitam ॥ 23 ॥

इत्युक्त्वा भगवान् क्रुद्धो व्यदहन्नेत्रवह्निना ॥ यक्षवाटं महाकूटं यथातिस्रः पुरो हरः ॥ २४ ॥

ityuktvA bhagavAn kruddho vyadahannetravahninA ॥ yakSavATaM mahAkUTaM yathAtisraH puro haraH ॥ 24 ॥

ततो गणेश्वरास्सर्वे पर्वतोदग्रविग्रहाः ॥ यूपानुत्पाट्य होत्ःणां कंठेष्वाबध्य रज्जुभिः ॥ २५ ॥

tato gaNezvarAssarve parvatodagravigrahAH ॥ yUpAnutpATya hotHNAM kaMTheSvAbadhya rajjubhiH ॥ 25 ॥

यज्ञपात्राणि चित्राणि भित्त्वा संचूर्ण्य वारिणि ॥ गृहीत्वा चैव यज्ञांगं गंगास्रोतसि चिक्षिपुः ॥ २६ ॥

yajJapAtrANi citrANi bhittvA saMcUrNya vAriNi ॥ gRhItvA caiva yajJAMgaM gaMgAsrotasi cikSipuH ॥ 26 ॥

तत्र दिव्यान्नपानानां राशयः पर्वतोपमाः ॥ क्षीरनद्यो ऽमृतस्रावाः सुस्निग्धदधिकर्दमाः ॥ २७ ॥

tatra divyAnnapAnAnAM rAzayaH parvatopamAH ॥ kSIranadyo 'mRtasrAvAH susnigdhadadhikardamAH ॥ 27 ॥

उच्चावचानि मांसानि भक्ष्याणि सुरभीणि च ॥ रसवन्ति च पानानि लेह्यचोष्याणि तानि वै ॥ २८ ॥

uccAvacAni mAMsAni bhakSyANi surabhINi ca ॥ rasavanti ca pAnAni lehyacoSyANi tAni vai ॥ 28 ॥

वीरास्तद्भुजते वक्त्रैर्विलुंपंति क्षिपंति च ॥ वज्रैश्चक्रैर्महाशूलैश्शक्तिभिः पाशपट्टिशैः ॥ २९ ॥

vIrAstadbhujate vaktrairviluMpaMti kSipaMti ca ॥ vajraizcakrairmahAzUlaizzaktibhiH pAzapaTTizaiH ॥ 29 ॥

मुसलैरसिभिष्टंकैर्भिधिपालैः परश्वधैः ॥ उद्धतांस्त्रिदशान्सर्वांल्लोकपालपुरस्सरान् ॥ ३० ॥

musalairasibhiSTaMkairbhidhipAlaiH parazvadhaiH ॥ uddhatAMstridazAnsarvAMllokapAlapurassarAn ॥ 30 ॥

बिभिदुर्बलिनो वीरा वीरभद्रांगसंभवाः ॥ छिंधि भिंधि क्षिप क्षिप्रं मार्यतां दार्यतामिति ॥ ३१ ॥

bibhidurbalino vIrA vIrabhadrAMgasaMbhavAH ॥ chiMdhi bhiMdhi kSipa kSipraM mAryatAM dAryatAmiti ॥ 31 ॥

हरस्व प्रहरस्वेति पाटयोत्पाटयेति च ॥ संरंभप्रभवाः क्रूराश्शब्दाः श्रवणशंकवः ॥ ३२ ॥

harasva praharasveti pATayotpATayeti ca ॥ saMraMbhaprabhavAH krUrAzzabdAH zravaNazaMkavaH ॥ 32 ॥

यत्रतत्र गणेशानां जज्ञिरे समरोचिताः ॥ विवृत्तनयनाः केचिद्दष्टदंष्ट्रोष्ठतालवः ॥ ३३ ॥

yatratatra gaNezAnAM jajJire samarocitAH ॥ vivRttanayanAH keciddaSTadaMSTroSThatAlavaH ॥ 33 ॥

आश्रमस्थान्समाकृष्य मारयन्ति तपोधनात् ॥ स्रुवानपहरन्तश्च क्षिपन्तोग्निं जलेषु च ॥ ३४ ॥

AzramasthAnsamAkRSya mArayanti tapodhanAt ॥ sruvAnapaharantazca kSipantogniM jaleSu ca ॥ 34 ॥

कलशानपि भिन्दंतश्छिंदंतो मणिवेदिकाः ॥ गायंतश्च नदन्तश्च हसन्तश्च मुहुर्मुहुः ॥ ३५ ॥

kalazAnapi bhindaMtazchiMdaMto maNivedikAH ॥ gAyaMtazca nadantazca hasantazca muhurmuhuH ॥ 35 ॥

रक्तासवं पिबन्तश्च ननृतुर्गणपुंगवाः ॥ निर्मथ्य सेंद्रानमरान् गणेन्द्रान्वृषेन्द्रनागेन्द्रमृगेन्द्रसाराः ॥ ३६ ॥

raktAsavaM pibantazca nanRturgaNapuMgavAH ॥ nirmathya seMdrAnamarAn gaNendrAnvRSendranAgendramRgendrasArAH ॥ 36 ॥

चक्रुर्बहून्यप्रतिमभावाः सहर्षरोमाणि विचेष्टितानि ॥ नन्दंति केचित्प्रहरन्ति केचिद्धावन्ति केचित्प्रलपन्ति केचित् ॥ ३७ ॥

cakrurbahUnyapratimabhAvAH saharSaromANi viceSTitAni ॥ nandaMti kecitpraharanti keciddhAvanti kecitpralapanti kecit ॥ 37 ॥

नृत्यन्ति केचिद्विहसन्ति केचिद्वल्गन्ति केचित्प्रमथा बलेन ॥ ३८ ॥

nRtyanti kecidvihasanti kecidvalganti kecitpramathA balena ॥ 38 ॥

केचिज्जिघृक्षंति घनान्स तोयान्केचिद्ग्रहीतुं रविमुत्पतंति ॥ केचित्प्रसर्तुं पवनेन सार्धमिच्छंति भीमाः प्रमथा वियत्स्थाः ॥ ३९ ॥

kecijjighRkSaMti ghanAnsa toyAnkecidgrahItuM ravimutpataMti ॥ kecitprasartuM pavanena sArdhamicchaMti bhImAH pramathA viyatsthAH ॥ 39 ॥

आक्षिप्य केचिच्च वरायुधानि महा भुजंगानिव वैनतेयाः ॥ भ्रमंति देवानपि विद्रवंतः खमंडले पर्वतकूटकल्पाः ॥ ४० ॥

AkSipya kecicca varAyudhAni mahA bhujaMgAniva vainateyAH ॥ bhramaMti devAnapi vidravaMtaH khamaMDale parvatakUTakalpAH ॥ 40 ॥

उत्पाट्य चोत्पाट्यगृहाणि केचित्सजालवातायनवेदिकानि ॥ विक्षिप्य विक्षिप्य जलस्य मध्ये कालांबुदाभाः प्रमथा निनेदुः ॥ ४१ ॥

utpATya cotpATyagRhANi kecitsajAlavAtAyanavedikAni ॥ vikSipya vikSipya jalasya madhye kAlAMbudAbhAH pramathA nineduH ॥ 41 ॥

उद्वर्तितद्वारकपाटकुड्यं विध्वस्तशालावलभीगवाक्षम् ॥ अहो बताभज्यत यज्ञवाटमनाथवद्वाक्यमिवायथार्थम् ॥ ४२ ॥

udvartitadvArakapATakuDyaM vidhvastazAlAvalabhIgavAkSam ॥ aho batAbhajyata yajJavATamanAthavadvAkyamivAyathArtham ॥ 42 ॥

हा नाथ तातेति पितुः सुतेति भ्रतर्ममाम्बेति च मातुलेति ॥ उत्पाट्यमानेषु गृहेषु नार्यो ह्यानाथशब्दान्बहुशः प्रचक्रुः ॥ ४३ ॥

hA nAtha tAteti pituH suteti bhratarmamAmbeti ca mAtuleti ॥ utpATyamAneSu gRheSu nAryo hyAnAthazabdAnbahuzaH pracakruH ॥ 43 ॥