ऋषय ऊचुः ॥ देवी दक्षस्य तनया त्यक्त्वा दाक्षायणी तनुम् ॥ कथं हिमवतः पुत्री मेनायामभवत्पुरा ॥ १ ॥

RSaya UcuH ॥ devI dakSasya tanayA tyaktvA dAkSAyaNI tanum ॥ kathaM himavataH putrI menAyAmabhavatpurA ॥ 1 ॥

कथं च निन्दितो रुद्रो दक्षेण च महात्मना ॥ निमित्तमपि किं तत्र येन स्यान्निंदितो भवः ॥ २ ॥

kathaM ca nindito rudro dakSeNa ca mahAtmanA ॥ nimittamapi kiM tatra yena syAnniMdito bhavaH ॥ 2 ॥

उत्पन्नश्च कथं दक्षो अभिशापाद्भवस्य तु ॥ चाक्षुषस्यांतरे पूर्वं मनोः प्रब्रूहि मारुत ॥ ३ ॥

utpannazca kathaM dakSo abhizApAdbhavasya tu ॥ cAkSuSasyAMtare pUrvaM manoH prabrUhi mAruta ॥ 3 ॥

वायुरुवाव ॥ शृण्वंतु कथयिष्यामि दक्षस्य लघुचेतसः ॥ वृत्तं पापात्प्रमादाच्च विश्वामरविदूषणम् ॥ ४ ॥

vAyuruvAva ॥ zRNvaMtu kathayiSyAmi dakSasya laghucetasaH ॥ vRttaM pApAtpramAdAcca vizvAmaravidUSaNam ॥ 4 ॥

पुरा सुरासुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ कदाचिद्द्रष्टुमीशानं हिमवच्छिखरं ययुः ॥ ५ ॥

purA surAsurAH sarve siddhAzca paramarSayaH ॥ kadAciddraSTumIzAnaM himavacchikharaM yayuH ॥ 5 ॥

तदा देवश्च देवी च दिव्यासनगतावुभौ ॥ दर्शनं ददतुस्तेषां देवादीनां द्विजोत्तमाः ॥ ६ ॥

tadA devazca devI ca divyAsanagatAvubhau ॥ darzanaM dadatusteSAM devAdInAM dvijottamAH ॥ 6 ॥

तदानीमेव दक्षो ऽपि गतस्तत्र सहामरैः ॥ जामातरं हरं द्रष्टुं द्रष्टुं चात्मसुतां सतीम् ॥ ७ ॥

tadAnImeva dakSo 'pi gatastatra sahAmaraiH ॥ jAmAtaraM haraM draSTuM draSTuM cAtmasutAM satIm ॥ 7 ॥

तदात्मगौरवाद्देवो देव्या दक्षे समागते ॥ देवादिभ्यो विशेषेण न कदाचिदभूत्स्मृतिः ॥ ८ ॥

tadAtmagauravAddevo devyA dakSe samAgate ॥ devAdibhyo vizeSeNa na kadAcidabhUtsmRtiH ॥ 8 ॥

तस्य तस्याः परं भावमज्ञातुश्चापि केवलम् ॥ पुत्रीत्येवं विमूढस्य तस्यां वैरमजायत ॥ ९ ॥

tasya tasyAH paraM bhAvamajJAtuzcApi kevalam ॥ putrItyevaM vimUDhasya tasyAM vairamajAyata ॥ 9 ॥

ततस्तेनैव वैरेण विधिना च प्रचोदितः ॥ नाजुवाह भवं दक्षो दीक्षितस्तामपि द्विषन् ॥ १० ॥

tatastenaiva vaireNa vidhinA ca pracoditaH ॥ nAjuvAha bhavaM dakSo dIkSitastAmapi dviSan ॥ 10 ॥

अन्याञ्१ आमातरस्सर्वानाहूय स यथाक्रमम् ॥ शतशः पुष्कलामर्चाञ्चकार च पृथक्पृथक् ॥ ११ ॥

anyAJ1 AmAtarassarvAnAhUya sa yathAkramam ॥ zatazaH puSkalAmarcAJcakAra ca pRthakpRthak ॥ 11 ॥

तथा तान्संगताञ्छ्रुत्वा नारदस्य मुखात्तदा ॥ ययौ रुद्राय रुद्राणी विज्ञाप्य भवनं पितुः ॥ १२ ॥

tathA tAnsaMgatAJchrutvA nAradasya mukhAttadA ॥ yayau rudrAya rudrANI vijJApya bhavanaM pituH ॥ 12 ॥

अथ संनिहितं दिव्यं विमानं विश्वतोमुखम् ॥ लक्षणाढ्यं सुखारोहमतिमात्रमनोहरम् ॥ १३ ॥

atha saMnihitaM divyaM vimAnaM vizvatomukham ॥ lakSaNADhyaM sukhArohamatimAtramanoharam ॥ 13 ॥

तप्तजांबूनदप्रख्यं चित्ररत्नपरिष्कृतम् ॥ मुक्तामयवितानाग्न्यं स्रग्दामसमलंकृतम् ॥ १४ ॥

taptajAMbUnadaprakhyaM citraratnapariSkRtam ॥ muktAmayavitAnAgnyaM sragdAmasamalaMkRtam ॥ 14 ॥

तप्तकंचननिर्व्यूहं रत्नस्तंभशतावृतम् ॥ वज्रकल्पितसोपानं विद्रुमस्तंभतोरणम् ॥ १५ ॥

taptakaMcananirvyUhaM ratnastaMbhazatAvRtam ॥ vajrakalpitasopAnaM vidrumastaMbhatoraNam ॥ 15 ॥

पुष्पपट्टपरिस्तीर्णं चित्ररत्नमहासनम् ॥ वज्रजालकिरच्छिद्रमच्छिद्रमणिकुट्टिमम् ॥ १६ ॥

puSpapaTTaparistIrNaM citraratnamahAsanam ॥ vajrajAlakiracchidramacchidramaNikuTTimam ॥ 16 ॥

मणिदंडमनोज्ञेन महावृषभलक्ष्मणा ॥ अलंकृतपुरोभागमब्भ्रशुब्भ्रेण केतुना ॥ १७ ॥

maNidaMDamanojJena mahAvRSabhalakSmaNA ॥ alaMkRtapurobhAgamabbhrazubbhreNa ketunA ॥ 17 ॥

रत्नकंचुकगुप्तांगैश्चित्रवेत्रकपाणिभिः ॥ अधिष्ठितमहाद्वारमप्रधृष्यैर्गुणेश्वरैः ॥ १८ ॥

ratnakaMcukaguptAMgaizcitravetrakapANibhiH ॥ adhiSThitamahAdvAramapradhRSyairguNezvaraiH ॥ 18 ॥

मृदंगतालगीतादिवेणुवीणाविशारदैः ॥ विदग्धवेषभाषैश्च बहुभिः स्त्रीजनैर्वृतम् ॥ १९ ॥

mRdaMgatAlagItAdiveNuvINAvizAradaiH ॥ vidagdhaveSabhASaizca bahubhiH strIjanairvRtam ॥ 19 ॥

आरुरोह महादेवी सह प्रियसखीजनैः ॥ चामारव्यञ्जनं तस्या वज्रदंडमनोहरे ॥ २० ॥

Aruroha mahAdevI saha priyasakhIjanaiH ॥ cAmAravyaJjanaM tasyA vajradaMDamanohare ॥ 20 ॥

गृहीत्वा रुद्रकन्ये द्वे विवीजतुरुभे शुभे ॥ तदाचामरयोर्मध्ये देव्या वदनमाबभौ ॥ २१ ॥

gRhItvA rudrakanye dve vivIjaturubhe zubhe ॥ tadAcAmarayormadhye devyA vadanamAbabhau ॥ 21 ॥

अन्योन्यं युध्यतोर्मध्ये हंसयोरिव पंकजम् ॥ छत्रं शशिनिभं तस्याश्चूडोपरि सुमालिनी ॥ २२ ॥

anyonyaM yudhyatormadhye haMsayoriva paMkajam ॥ chatraM zazinibhaM tasyAzcUDopari sumAlinI ॥ 22 ॥

धृतमुक्तापरिक्षिप्तं बभार प्रेमनिर्भरा ॥ तच्छत्रमुज्ज्वलं देव्या रुरुचे वदनोपरि ॥ २३ ॥

dhRtamuktAparikSiptaM babhAra premanirbharA ॥ tacchatramujjvalaM devyA ruruce vadanopari ॥ 23 ॥

उपर्यमृतभांडस्य मंडलं शशिनो यथा ॥ अथ चाग्रे समासीना सुस्मितास्या शुभावती ॥ २४ ॥

uparyamRtabhAMDasya maMDalaM zazino yathA ॥ atha cAgre samAsInA susmitAsyA zubhAvatI ॥ 24 ॥

अक्षद्यूतविनोदेन रमयामास वै सतीम् ॥ सुयशाः पादुके देव्याश्शुभे रत्नपरिष्कृते ॥ २५ ॥

akSadyUtavinodena ramayAmAsa vai satIm ॥ suyazAH pAduke devyAzzubhe ratnapariSkRte ॥ 25 ॥

स्तनयोरंतरे कृत्वा तदा देवीमसेवतः ॥ अन्या कांचनचार्वंगी दीप्तं जग्राह दर्पणम् ॥ २६ ॥

stanayoraMtare kRtvA tadA devImasevataH ॥ anyA kAMcanacArvaMgI dIptaM jagrAha darpaNam ॥ 26 ॥

अपरा तालवृन्तं च परा तांबूलपेटिकाम् ॥ काचित्क्रीडाशुकं चारु करे ऽकुरुत भामिनी ॥ २७ ॥

aparA tAlavRntaM ca parA tAMbUlapeTikAm ॥ kAcitkrIDAzukaM cAru kare 'kuruta bhAminI ॥ 27 ॥

काचित्तु सुमनोज्ञानि पुष्पाणि सुरभीणि च ॥ काचिदाभरणाधारं बभार कमलेक्षणा ॥ २८ ॥

kAcittu sumanojJAni puSpANi surabhINi ca ॥ kAcidAbharaNAdhAraM babhAra kamalekSaNA ॥ 28 ॥

काचिच्च पुनरालेपं सुप्रसूतं शुभांजनम् ॥ अन्याश्च सदृशास्तास्ता यथास्वमुचितक्रियाः ॥ २९ ॥

kAcicca punarAlepaM suprasUtaM zubhAMjanam ॥ anyAzca sadRzAstAstA yathAsvamucitakriyAH ॥ 29 ॥

आवृत्त्या तां महादेवीमसेवंत समंततः ॥ अतीव शुशुभे तासामंतरे परमेश्वरी ॥ ३० ॥

AvRttyA tAM mahAdevImasevaMta samaMtataH ॥ atIva zuzubhe tAsAmaMtare paramezvarI ॥ 30 ॥

तारापरिषदो मध्ये चंद्रलेखेव शारदी ॥ ततः शंखसमुत्थस्य नादस्य समनंतरम् ॥ ३१ ॥

tArApariSado madhye caMdralekheva zAradI ॥ tataH zaMkhasamutthasya nAdasya samanaMtaram ॥ 31 ॥

प्रास्थानिको महानादः पटहः समताड्यत ॥ ततो मधुरवाद्यानि सह तालोद्यतैस्स्वनैः ॥ ३२ ॥

prAsthAniko mahAnAdaH paTahaH samatADyata ॥ tato madhuravAdyAni saha tAlodyataissvanaiH ॥ 32 ॥

अनाहतानि सन्नेदुः काहलानां शतानि च ॥ सायुधानां गणेशानां महेशसमतेजसाम् ॥ ३३ ॥

anAhatAni sanneduH kAhalAnAM zatAni ca ॥ sAyudhAnAM gaNezAnAM mahezasamatejasAm ॥ 33 ॥

सहस्राणि शतान्यष्टौ तदानीं पुरतो ययुः ॥ तेषां मध्ये वृषारूढो गजारूढो यथा गुरुः ॥ ३४ ॥

sahasrANi zatAnyaSTau tadAnIM purato yayuH ॥ teSAM madhye vRSArUDho gajArUDho yathA guruH ॥ 34 ॥

जगाम गणपः श्रीमान् सोमनंदीश्वरार्चितः ॥ देवदुंदुभयो नेदुर्दिवि दिव्यसुखा घनाः ॥ ३५ ॥

jagAma gaNapaH zrImAn somanaMdIzvarArcitaH ॥ devaduMdubhayo nedurdivi divyasukhA ghanAH ॥ 35 ॥

ननृतुर्मुनयस्सर्वे मुमुदुः सिद्धयोगिनः ॥ ससृजुः पुष्पवृष्टिं च वितानोपरि वारिदाः ॥ ३६ ॥

nanRturmunayassarve mumuduH siddhayoginaH ॥ sasRjuH puSpavRSTiM ca vitAnopari vAridAH ॥ 36 ॥

तदा देवगणैश्चान्यैः पथि सर्वत्र संगता ॥ क्षणादिव पितुर्गेहं प्रविवेश महेश्वरी ॥ ३७ ॥

tadA devagaNaizcAnyaiH pathi sarvatra saMgatA ॥ kSaNAdiva piturgehaM praviveza mahezvarI ॥ 37 ॥

तां दृष्ट्वा कुपितो दक्षश्चात्मनः क्षयकारणात् ॥ तस्या यवीयसीभ्यो ऽपि चक्रे पूजाम सत्कृताम् ॥ ३८ ॥

tAM dRSTvA kupito dakSazcAtmanaH kSayakAraNAt ॥ tasyA yavIyasIbhyo 'pi cakre pUjAma satkRtAm ॥ 38 ॥

तदा शशिमुखी देवी पितरं सदसि स्थितम् ॥ अंबिका युक्तमव्यग्रमुवाचाकृपणं वचः ॥ ३९ ॥

tadA zazimukhI devI pitaraM sadasi sthitam ॥ aMbikA yuktamavyagramuvAcAkRpaNaM vacaH ॥ 39 ॥

देव्युवाच ॥ ब्रह्मादयः पिशाचांता यस्याज्ञावशवर्तिनः ॥ स देवस्सांप्रतं तात विधिना नार्चितः किल ॥ ४० ॥

devyuvAca ॥ brahmAdayaH pizAcAMtA yasyAjJAvazavartinaH ॥ sa devassAMprataM tAta vidhinA nArcitaH kila ॥ 40 ॥

तदास्तां मम ज्यायस्याः पुत्र्याः पूजां किमीदृशीम् ॥ असत्कृतामवज्ञाय कृतवानसि गर्हितम् ॥ ४१ ॥

tadAstAM mama jyAyasyAH putryAH pUjAM kimIdRzIm ॥ asatkRtAmavajJAya kRtavAnasi garhitam ॥ 41 ॥

एवमुक्तो ऽब्रवीदेनां दक्षः क्रोधादमर्षितः ॥ त्वत्तः श्रेष्ठा विशिष्टाश्च पूज्या बालाः सुता मम ॥ ४२ ॥

evamukto 'bravIdenAM dakSaH krodhAdamarSitaH ॥ tvattaH zreSThA viziSTAzca pUjyA bAlAH sutA mama ॥ 42 ॥

तासां तु ये च भर्तारस्ते मे बहुमता मुदा ॥ गुनैश्चाप्यधिकास्सर्वैर्भर्तुस्ते त्र्यंबकादपि ॥ ४३ ॥

tAsAM tu ye ca bhartAraste me bahumatA mudA ॥ gunaizcApyadhikAssarvairbhartuste tryaMbakAdapi ॥ 43 ॥

स्तब्धात्मा तामसश्शर्वस्त्वमिमं समुपाश्रिता ॥ तेन त्वामवमन्ये ऽहं प्रतिकूलो हि मे भवः ॥ ४४ ॥

stabdhAtmA tAmasazzarvastvamimaM samupAzritA ॥ tena tvAmavamanye 'haM pratikUlo hi me bhavaH ॥ 44 ॥

तथोक्ता पितरं दक्षं क्रुद्धा देवी तमब्रवीत् ॥ शृण्वतामेव सर्वेषां ये यज्ञसदसि स्थिताः ॥ ४५ ॥

tathoktA pitaraM dakSaM kruddhA devI tamabravIt ॥ zRNvatAmeva sarveSAM ye yajJasadasi sthitAH ॥ 45 ॥

अकस्मान्मम भर्तारमजाताशेषदूषणम् ॥ वाचा दूषयसे दक्ष साक्षाल्लोकमहेश्वरम् ॥ ४६ ॥

akasmAnmama bhartAramajAtAzeSadUSaNam ॥ vAcA dUSayase dakSa sAkSAllokamahezvaram ॥ 46 ॥

विद्याचौरो गुरुद्रोही वेदेश्वरविदूषकः ॥ त एते बहुपाप्मानस्सर्वे दंड्या इति श्रुतिः ॥ ४७ ॥

vidyAcauro gurudrohI vedezvaravidUSakaH ॥ ta ete bahupApmAnassarve daMDyA iti zrutiH ॥ 47 ॥

तस्मादत्युत्कटस्यास्य पापस्य सदृशो भृशम् ॥ सहसा दारुणो दंडस्तव दैवाद्भविष्यति ॥ ४८ ॥

tasmAdatyutkaTasyAsya pApasya sadRzo bhRzam ॥ sahasA dAruNo daMDastava daivAdbhaviSyati ॥ 48 ॥

त्वया न पूजितो यस्माद्देवदेवस्त्रियंबकः ॥ तस्मात्तव कुलं दुष्टं नष्टमित्यवधारय ॥ ४९ ॥

tvayA na pUjito yasmAddevadevastriyaMbakaH ॥ tasmAttava kulaM duSTaM naSTamityavadhAraya ॥ 49 ॥

इत्युक्त्वा पितरं रुष्टा सती संत्यक्तसाध्वसा ॥ तदीयां च तनुं त्यक्त्वा हिमवंतं ययौ गिरिम् ॥ ५० ॥

ityuktvA pitaraM ruSTA satI saMtyaktasAdhvasA ॥ tadIyAM ca tanuM tyaktvA himavaMtaM yayau girim ॥ 50 ॥

स पर्वतपरः श्रीमांल्लब्धपुण्यफलोदयः ॥ तदर्थमेव कृतवान् सुचिरं दुश्चरं तपः ॥ ५१ ॥

sa parvataparaH zrImAMllabdhapuNyaphalodayaH ॥ tadarthameva kRtavAn suciraM duzcaraM tapaH ॥ 51 ॥

तस्मात्तमनुगृह्णाति भूधरेश्वरमीश्वरी ॥ स्वेच्छया पितरं चक्रे स्वात्मनो योगमायया ॥ ५२ ॥

tasmAttamanugRhNAti bhUdharezvaramIzvarI ॥ svecchayA pitaraM cakre svAtmano yogamAyayA ॥ 52 ॥

यदा गता सती दक्षं विनिंद्य भयविह्वला ॥ तदा तिरोहिता मंत्रा विहतश्च ततो ऽध्वरः ॥ ५३ ॥

yadA gatA satI dakSaM viniMdya bhayavihvalA ॥ tadA tirohitA maMtrA vihatazca tato 'dhvaraH ॥ 53 ॥

तदुपश्रुत्य गमनं देव्यास्त्रिपुरुमर्दनः ॥ दक्षाय च ऋषिभ्यश्च चुकोप च शशाप तान् ॥ ५४ ॥

tadupazrutya gamanaM devyAstripurumardanaH ॥ dakSAya ca RSibhyazca cukopa ca zazApa tAn ॥ 54 ॥

यस्मादवमता दक्षमत्कृते ऽनागसा सती ॥ पूजिताश्चेतराः सर्वाः स्वसुता भर्तृभिः सह ॥ ५५ ॥

yasmAdavamatA dakSamatkRte 'nAgasA satI ॥ pUjitAzcetarAH sarvAH svasutA bhartRbhiH saha ॥ 55 ॥

वैवस्वते ऽंतरे तस्मात्तव जामातरस्त्वमी ॥ उत्पत्स्यंते समं सर्वे ब्रह्मयज्ञेष्वयोनिजाः ॥ ५६ ॥

vaivasvate 'Mtare tasmAttava jAmAtarastvamI ॥ utpatsyaMte samaM sarve brahmayajJeSvayonijAH ॥ 56 ॥

भविता मानुषो राजा चाक्षुषस्य त्वमन्वये ॥ प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चापि प्रचेतसः ॥ ५७ ॥

bhavitA mAnuSo rAjA cAkSuSasya tvamanvaye ॥ prAcInabarhiSaH pautraH putrazcApi pracetasaH ॥ 57 ॥

अहं तत्रापि ते विघ्नमाचरिष्यामि दुर्मते ॥ धर्मार्थकामयुक्तेषु कर्मस्वपि पुनः पुनः ॥ ५८ ॥

ahaM tatrApi te vighnamAcariSyAmi durmate ॥ dharmArthakAmayukteSu karmasvapi punaH punaH ॥ 58 ॥

तेनैवं व्याहृतो दक्षो रुद्रेणामिततेजसा ॥ स्वायंभुवीं तनुं त्यक्त्वा पपात भुवि दुःखितः ॥ ५९ ॥

tenaivaM vyAhRto dakSo rudreNAmitatejasA ॥ svAyaMbhuvIM tanuM tyaktvA papAta bhuvi duHkhitaH ॥ 59 ॥

ततः प्राचेतसो दक्षो जज्ञे वै चाक्षुषे ऽन्तरे ॥ प्राचीनबर्हिषः पौत्रः पुत्रश्चैव प्रचेतसाम् ॥ ६० ॥

tataH prAcetaso dakSo jajJe vai cAkSuSe 'ntare ॥ prAcInabarhiSaH pautraH putrazcaiva pracetasAm ॥ 60 ॥

भृग्वादयो ऽपि जाता वै मनोर्वैवस्वतस्य तु ॥ अंतरे ब्रह्मणो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम् ॥ ६१ ॥

bhRgvAdayo 'pi jAtA vai manorvaivasvatasya tu ॥ aMtare brahmaNo yajJe vAruNIM bibhratastanum ॥ 61 ॥

तदा दक्षस्य धर्मार्थं यज्ञे तस्य दुरात्मनः ॥ महेशः कृतवान्विघ्नं मना ववस्वते सति ॥ ६२ ॥

tadA dakSasya dharmArthaM yajJe tasya durAtmanaH ॥ mahezaH kRtavAnvighnaM manA vavasvate sati ॥ 62 ॥