वायुरुवाच ॥ प्रतिकल्पं प्रवक्ष्यामि रुद्राविर्भावकारणम् ॥ यतो विच्छिन्नसंताना ब्रह्मसृष्टिः प्रवर्तते ॥ १ ॥

vAyuruvAca ॥ pratikalpaM pravakSyAmi rudrAvirbhAvakAraNam ॥ yato vicchinnasaMtAnA brahmasRSTiH pravartate ॥ 1 ॥

कल्पेकल्पे प्रजाः सृष्ट्वा ब्रह्मा ब्रह्मांडसंभवः ॥ अवृद्धिहेतोर्भूतानां मुमोह भृशदुःखितः ॥ २ ॥

kalpekalpe prajAH sRSTvA brahmA brahmAMDasaMbhavaH ॥ avRddhihetorbhUtAnAM mumoha bhRzaduHkhitaH ॥ 2 ॥

तस्य दुःखप्रशांत्यर्थं प्रजानां च विवृद्धये ॥ तत्तत्कल्पेषु कालात्मा रुद्रो रुद्रगणाधिपः ॥ ३ ॥

tasya duHkhaprazAMtyarthaM prajAnAM ca vivRddhaye ॥ tattatkalpeSu kAlAtmA rudro rudragaNAdhipaH ॥ 3 ॥

निर्दिष्टः पममेशेन महेशो नीललोहितः ॥ पुत्रो भूत्वानुगृह्णाति ब्रह्माणं ब्रह्मणोनुजः ॥ ४ ॥

nirdiSTaH pamamezena mahezo nIlalohitaH ॥ putro bhUtvAnugRhNAti brahmANaM brahmaNonujaH ॥ 4 ॥

स एव भगवानीशस्तेजोराशिरनामयः ॥ अनादिनिधनोधाता भूतसंकोचको विभुः ॥ ५ ॥

sa eva bhagavAnIzastejorAziranAmayaH ॥ anAdinidhanodhAtA bhUtasaMkocako vibhuH ॥ 5 ॥

परमैश्वर्यसंयुक्तः परमेश्वरभावितः ॥ तच्छक्त्याधिष्ठितश्शश्वत्तच्चिह्नैरपि चिह्नितः ॥ ६ ॥

paramaizvaryasaMyuktaH paramezvarabhAvitaH ॥ tacchaktyAdhiSThitazzazvattaccihnairapi cihnitaH ॥ 6 ॥

तन्नामनामा तद्रूपस्तत्कार्यकरणक्षमः ॥ तत्तुल्यव्यवहारश्च तदाज्ञापरिपालकः ॥ ७ ॥

tannAmanAmA tadrUpastatkAryakaraNakSamaH ॥ tattulyavyavahArazca tadAjJAparipAlakaH ॥ 7 ॥

सहस्रादित्यसंकाशश्चन्द्रावयवभूषणः ॥ भुजंगहारकेयूरवलयो मुंजमेखलः ॥ ८ ॥

sahasrAdityasaMkAzazcandrAvayavabhUSaNaH ॥ bhujaMgahArakeyUravalayo muMjamekhalaH ॥ 8 ॥

जलंधरविरिंचेन्द्रकपालशकलोज्ज्वलः ॥ गङ्गातुंगतरंगार्धपिंगलाननमूर्धजः ॥ ९ ॥

jalaMdharaviriMcendrakapAlazakalojjvalaH ॥ gaGgAtuMgataraMgArdhapiMgalAnanamUrdhajaH ॥ 9 ॥

भग्नदंष्ट्रांकुराक्रान्तप्रान्तकान्तधराधरः ॥ सव्यश्रवणपार्श्वांतमंडलीकृतकुण्डलः ॥ १० ॥

bhagnadaMSTrAMkurAkrAntaprAntakAntadharAdharaH ॥ savyazravaNapArzvAMtamaMDalIkRtakuNDalaH ॥ 10 ॥

महावृषभनिर्याणो महाजलदनिःस्वनः ॥ महानलसमप्रख्यो महाबलपराक्रमः ॥ ११ ॥

mahAvRSabhaniryANo mahAjaladaniHsvanaH ॥ mahAnalasamaprakhyo mahAbalaparAkramaH ॥ 11 ॥

एवं घोरमहारूपो ब्रह्मपुत्रीं महेश्वरः ॥ विज्ञानं ब्रह्मणे दत्त्वा सर्गे सहकरोति च ॥ १२ ॥

evaM ghoramahArUpo brahmaputrIM mahezvaraH ॥ vijJAnaM brahmaNe dattvA sarge sahakaroti ca ॥ 12 ॥

तस्माद्रुद्रप्रसादेन प्रतिकल्पं प्रजापतेः ॥ प्रवाहरूपतो नित्या प्रजासृष्टिः प्रवर्तते ॥ १३ ॥

tasmAdrudraprasAdena pratikalpaM prajApateH ॥ pravAharUpato nityA prajAsRSTiH pravartate ॥ 13 ॥

कदाचित्प्रार्थितः स्रष्टुं ब्रह्मणा नीललोहितः ॥ स्वात्मना सदृशान् सर्वान् ससर्ज मनसा विभुः ॥ १४ ॥

kadAcitprArthitaH sraSTuM brahmaNA nIlalohitaH ॥ svAtmanA sadRzAn sarvAn sasarja manasA vibhuH ॥ 14 ॥

कपर्दिनो निरातंकान्नीलग्रीवांस्त्रिलोचनान् ॥ जरामरणनिर्मुक्तान् दीप्तशूलवरायुधान् ॥ १५ ॥

kapardino nirAtaMkAnnIlagrIvAMstrilocanAn ॥ jarAmaraNanirmuktAn dIptazUlavarAyudhAn ॥ 15 ॥

तैस्तु संच्छादितं सर्वं चतुर्दशविधं जगत् ॥ तान्दृष्टा विविधान्रुद्रान् रुद्रमाह पितामहः ॥ १६ ॥

taistu saMcchAditaM sarvaM caturdazavidhaM jagat ॥ tAndRSTA vividhAnrudrAn rudramAha pitAmahaH ॥ 16 ॥

नमस्ते देवदेवेश मास्राक्षीरीदृशीः प्रजाः ॥ अन्याः सृज त्वं भद्रं ते प्रजा मृत्युसमन्विताः ॥ १७ ॥

namaste devadeveza mAsrAkSIrIdRzIH prajAH ॥ anyAH sRja tvaM bhadraM te prajA mRtyusamanvitAH ॥ 17 ॥

इत्युक्तः प्रहसन्प्राह ब्रह्माणं परमेश्वरः ॥ नास्ति मे तादृशस्सर्गस्सृज त्वमशुभाः प्रजाः ॥ १८ ॥

ityuktaH prahasanprAha brahmANaM paramezvaraH ॥ nAsti me tAdRzassargassRja tvamazubhAH prajAH ॥ 18 ॥

ये त्विमे मनसा सृष्टा महात्मानो महाबलाः ॥ चरिष्यंति मया सार्धं सर्व एव हि याज्ञिकाः ॥ १९ ॥

ye tvime manasA sRSTA mahAtmAno mahAbalAH ॥ cariSyaMti mayA sArdhaM sarva eva hi yAjJikAH ॥ 19 ॥

इत्युक्त्वा विश्वकर्माणं विश्वभूतेश्वरो हरः ॥ सह रुद्रैः प्रजासर्गान्निवृत्तात्मा व्यतिष्ठत ॥ २० ॥

ityuktvA vizvakarmANaM vizvabhUtezvaro haraH ॥ saha rudraiH prajAsargAnnivRttAtmA vyatiSThata ॥ 20 ॥

ततः प्रभृति देवो ऽसौ न प्रसूते प्रजाः शुभाः ॥ ऊर्ध्वरेताः स्थितः स्थाणुर्यावदाभूतसंप्लवम् ॥ २१ ॥

tataH prabhRti devo 'sau na prasUte prajAH zubhAH ॥ UrdhvaretAH sthitaH sthANuryAvadAbhUtasaMplavam ॥ 21 ॥