मुनय ऊचुः ॥ श्रोतुकामा वयं सर्वे दुर्गाचरितमन्वहम् ॥ अपरं च महाप्राज्ञ तत्त्वं वर्णय नोऽद्भुतम् ॥ १॥

munaya UcuH ॥ zrotukAmA vayaM sarve durgAcaritamanvaham ॥ aparaM ca mahAprAjJa tattvaM varNaya no'dbhutam ॥ 1॥

शृण्वतान्त्वन्मुखाम्भोजात्कथा नाना सुधोपमाः ॥ न तृप्यति मनोऽस्माकं सूत सर्वार्थवित्तम ॥ २ ॥

zRNvatAntvanmukhAmbhojAtkathA nAnA sudhopamAH ॥ na tRpyati mano'smAkaM sUta sarvArthavittama ॥ 2 ॥

॥ सूत उवाच ॥ दुर्गमः प्रथितो नाम्ना रुरुपुत्रो महाबलः ॥ ब्रह्मणो वरदानेन चतस्रोऽलभत श्रुतीः ॥ ३ ॥

॥ sUta uvAca ॥ durgamaH prathito nAmnA ruruputro mahAbalaH ॥ brahmaNo varadAnena catasro'labhata zrutIH ॥ 3 ॥

देवाजेयबलं चापि संप्राप्य जगतीतले ॥ करोति स्म बहूत्पातान्दिवि देवाश्चकम्पिरे ॥ ४॥

devAjeyabalaM cApi saMprApya jagatItale ॥ karoti sma bahUtpAtAndivi devAzcakampire ॥ 4॥

सर्वा नष्टेषु वेदेषु क्रिया नष्टा बभूव ह ॥ ब्राह्मणाश्च दुराचारा बभूबुस्ससुरास्तदा ॥ ५ ॥

sarvA naSTeSu vedeSu kriyA naSTA babhUva ha ॥ brAhmaNAzca durAcArA babhUbussasurAstadA ॥ 5 ॥

न दानं न तपोऽत्युग्रं न यागो हवनं न हि ॥ अनावृष्टिस्ततो जाता पृथिव्यां शतवार्षिकी ॥ ६॥

na dAnaM na tapo'tyugraM na yAgo havanaM na hi ॥ anAvRSTistato jAtA pRthivyAM zatavArSikI ॥ 6॥

हाहाकारो महानासीत्त्रिषु लोकेषु दुःखिताः ॥ अभवंश्च जनास्सर्वे क्षुत्तृड्भ्यां पीडिता भृशम् ॥ ७ ॥

hAhAkAro mahAnAsIttriSu lokeSu duHkhitAH ॥ abhavaMzca janAssarve kSuttRDbhyAM pIDitA bhRzam ॥ 7 ॥

सरितः सागराश्चैव वापीकूपसरांसि च ॥ निर्जला अभवन्सर्वे संशुष्का वृक्षवीरुधः ॥ ८ ॥

saritaH sAgarAzcaiva vApIkUpasarAMsi ca ॥ nirjalA abhavansarve saMzuSkA vRkSavIrudhaH ॥ 8 ॥

ततो दृष्ट्वा मदाद्दुःखं प्रजानां दीनचेतसाम् ॥ त्रिदशाश्शरणं याता योगमायां महेश्वरीम् ॥ ९ ॥

tato dRSTvA madAdduHkhaM prajAnAM dInacetasAm ॥ tridazAzzaraNaM yAtA yogamAyAM mahezvarIm ॥ 9 ॥

देवा ऊचुः ॥ रक्षरक्ष महामाये स्वकीयास्सकलाः प्रजाः ॥ कोपं संहर नूनन्त्वं लोका नंक्ष्यंति वान्यथा ॥ १० ॥

devA UcuH ॥ rakSarakSa mahAmAye svakIyAssakalAH prajAH ॥ kopaM saMhara nUnantvaM lokA naMkSyaMti vAnyathA ॥ 10 ॥

कथा शुंभोहतो दैत्यो निशुंभश्च महाबलः ॥ धूम्राक्षश्चण्डमुण्डौ च रक्तबीजो महाबलः ॥ ११ ॥

kathA zuMbhohato daityo nizuMbhazca mahAbalaH ॥ dhUmrAkSazcaNDamuNDau ca raktabIjo mahAbalaH ॥ 11 ॥

स मधुः कैटभो दैत्यो महिषासुर एव च ॥ तथैवामुं कृपासिन्धो दीनबन्धो जहि द्रुतम् ॥ १२ ॥

sa madhuH kaiTabho daityo mahiSAsura eva ca ॥ tathaivAmuM kRpAsindho dInabandho jahi drutam ॥ 12 ॥

अपराधो भवत्येव बालकानां पदे पदे ॥ सहते को जनो लोके केवलं मातरं विना ॥ १३ ॥

aparAdho bhavatyeva bAlakAnAM pade pade ॥ sahate ko jano loke kevalaM mAtaraM vinA ॥ 13 ॥

यदायदाभवद्दुःख देवानां ब्रह्मणान्तथा ॥ तदातदावतीर्याशु कुरुषे सुखिनो जनान् ॥ १४ ॥

yadAyadAbhavadduHkha devAnAM brahmaNAntathA ॥ tadAtadAvatIryAzu kuruSe sukhino janAn ॥ 14 ॥

इति विक्लवितन्तेषां समाकर्ण्य कृपामयी ॥ अनन्ताक्षमयं रूपन्दर्शयामास साम्प्रतम् ॥ १५ ॥

iti viklavitanteSAM samAkarNya kRpAmayI ॥ anantAkSamayaM rUpandarzayAmAsa sAmpratam ॥ 15 ॥

धनुर्बाणौ तथा पद्म नानामूलफलानि च ॥ चतुर्भिर्दधती हस्तैः प्रसन्नमुखपङ्कजा॥ १६॥

dhanurbANau tathA padma nAnAmUlaphalAni ca ॥ caturbhirdadhatI hastaiH prasannamukhapaGkajA॥ 16॥

ततो दृष्ट्वा प्रजास्तप्ताः करुणापूरितेक्षणा॥ रुरोद नव घस्राणि नव रात्रीस्समाकुला ॥ १७ ॥

tato dRSTvA prajAstaptAH karuNApUritekSaNA॥ ruroda nava ghasrANi nava rAtrIssamAkulA ॥ 17 ॥

मोचयामास दृष्टिभ्यो वारिधाराः सहस्रशः ॥ ताभिः प्रतर्प्पिता लोका औषध्यः सकला अपि ॥ १८ ॥

mocayAmAsa dRSTibhyo vAridhArAH sahasrazaH ॥ tAbhiH pratarppitA lokA auSadhyaH sakalA api ॥ 18 ॥

अगाधतोयास्सरितो बभूवुः सागरा अपि ॥ रुरुहुर्धरणीपृष्ठे शाकमूलफलानि च ॥ १९ ॥

agAdhatoyAssarito babhUvuH sAgarA api ॥ ruruhurdharaNIpRSThe zAkamUlaphalAni ca ॥ 19 ॥

विततार करस्थानि सुमनोभ्यः फलानि च ॥ गोभ्यस्तृणानि रम्याणि तथान्येभ्यो यथार्हतः ॥ २०॥

vitatAra karasthAni sumanobhyaH phalAni ca ॥ gobhyastRNAni ramyANi tathAnyebhyo yathArhataH ॥ 20॥

सन्तुष्टा अभवन्सर्वे सदैव द्विजमानुषाः ॥ ततो जगाद सा देवी किमन्यत्करवाणि वः ॥ २१॥

santuSTA abhavansarve sadaiva dvijamAnuSAH ॥ tato jagAda sA devI kimanyatkaravANi vaH ॥ 21॥

समेत्योचुस्तदा देवा भवत्या तोषिता जनाः ॥ वेदान्देहि कृपां कृत्वा दुर्गमेण समाहृताम् ॥ २२॥

sametyocustadA devA bhavatyA toSitA janAH ॥ vedAndehi kRpAM kRtvA durgameNa samAhRtAm ॥ 22॥

तथास्त्विति प्रभाष्याह यातयात निजालयम् ॥ वितरिष्यामि वो वेदानचिरेणैव कालतः ॥ २३॥

tathAstviti prabhASyAha yAtayAta nijAlayam ॥ vitariSyAmi vo vedAnacireNaiva kAlataH ॥ 23॥

ततः प्रमुदिता देवास्स्वं स्वं धाम समाययुः ॥ सुप्रणम्य जगद्योनिं फुल्लेन्दीवरलोचनाम् ॥ २४ ॥

tataH pramuditA devAssvaM svaM dhAma samAyayuH ॥ supraNamya jagadyoniM phullendIvaralocanAm ॥ 24 ॥

ततः कोलाहलो जातो दिवि भूम्यन्तरिक्षके ॥ तच्छ्रुत्वा रौरवः सद्यो न्यरुणत्सर्वतः पुरीम् ॥ २५॥

tataH kolAhalo jAto divi bhUmyantarikSake ॥ tacchrutvA rauravaH sadyo nyaruNatsarvataH purIm ॥ 25॥

ततस्तेजोमयं चक्रं विधाय परितः शिवा ॥ रक्षणार्थं देवतानां स्वयं तस्माद्बहिर्गता ॥ २६ ॥

tatastejomayaM cakraM vidhAya paritaH zivA ॥ rakSaNArthaM devatAnAM svayaM tasmAdbahirgatA ॥ 26 ॥

ततः समभवयुद्धं देव्या दैत्यस्य चोभयोः ॥ ववृषुः समरे बाणान्निशितान्कंकटच्छिदः ॥ २७ ॥

tataH samabhavayuddhaM devyA daityasya cobhayoH ॥ vavRSuH samare bANAnnizitAnkaMkaTacchidaH ॥ 27 ॥

एतस्मिन्नंतरे तस्याः शरीराद्रम्यमूर्त्तयः ॥ काली तारा च्छिन्नमस्ता श्रीविद्या भुवनेश्वरी ॥ २८ ॥

etasminnaMtare tasyAH zarIrAdramyamUrttayaH ॥ kAlI tArA cchinnamastA zrIvidyA bhuvanezvarI ॥ 28 ॥

भैरवी बगला धूम्र श्रीमत्त्रिपुरसुदरी ॥ मातंगी च महाविद्या निर्गता दश सायुधाः॥ २९॥

bhairavI bagalA dhUmra zrImattripurasudarI ॥ mAtaMgI ca mahAvidyA nirgatA daza sAyudhAH॥ 29॥

असंख्यातास्ततो जाता मातरो दिव्यमूर्त्तयः ॥ चन्द्रलेखाधरास्सर्वास्सर्वा विद्युतत्समप्रभाः ॥ ३०॥

asaMkhyAtAstato jAtA mAtaro divyamUrttayaH ॥ candralekhAdharAssarvAssarvA vidyutatsamaprabhAH ॥ 30॥

ततो मातृगणैर्युद्धं प्रावर्तत भयंकरम् ॥ रौरवीयं हतन्ताभिर्दलमक्षौहिणीशतम् ॥ ३१ ॥

tato mAtRgaNairyuddhaM prAvartata bhayaMkaram ॥ rauravIyaM hatantAbhirdalamakSauhiNIzatam ॥ 31 ॥

जघान सा तदा दैत्यं दुर्गमं शूलधारया ॥ पपात धरणीपृष्ठे खातमूलद्रुमो यथा ॥ ३२ ॥

jaghAna sA tadA daityaM durgamaM zUladhArayA ॥ papAta dharaNIpRSThe khAtamUladrumo yathA ॥ 32 ॥

इत्थं हत्वा तदा दैत्यं दुर्गमासुरनाम कम् ॥ आदाय चतुरो वेदान्ददौ देवेभ्य ईश्वरी ॥ ३३॥

itthaM hatvA tadA daityaM durgamAsuranAma kam ॥ AdAya caturo vedAndadau devebhya IzvarI ॥ 33॥

देवा ऊचुः ॥ अस्मदर्थं त्वया रूपमनन्ताक्षिमयं धृतम् ॥ मुनयः कीर्तयिष्यन्ति शताक्षीन्त्वामतोऽम्बिके ॥ ३४ ॥

devA UcuH ॥ asmadarthaM tvayA rUpamanantAkSimayaM dhRtam ॥ munayaH kIrtayiSyanti zatAkSIntvAmato'mbike ॥ 34 ॥

आत्मदेहसमुद्भूतैः शाकैर्लोका मृता यतः ॥ शाकंभरीति विख्यातन्तत्ते नाम भविष्यति ॥ ३५ ॥

AtmadehasamudbhUtaiH zAkairlokA mRtA yataH ॥ zAkaMbharIti vikhyAtantatte nAma bhaviSyati ॥ 35 ॥

दुर्गमाख्यो महादैत्यो हतो यस्मात्ततः शिवे ॥ दुर्गां भगवतीं भद्रां व्याहरिष्यंति मानवाः ॥ ३६ ॥

durgamAkhyo mahAdaityo hato yasmAttataH zive ॥ durgAM bhagavatIM bhadrAM vyAhariSyaMti mAnavAH ॥ 36 ॥

योगनिद्रे नमस्तुभ्यं नमस्तेऽस्तु महाबले ॥ नमो ज्ञानप्रदे तुभ्यं विश्वमात्रे नमो नमः ॥ ३७ ॥

yoganidre namastubhyaM namaste'stu mahAbale ॥ namo jJAnaprade tubhyaM vizvamAtre namo namaH ॥ 37 ॥

तत्त्वमस्यादिवाक्यैर्या बोध्यते परमेश्वरी ॥ अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायिकायै नमो नमः ॥ ३८ ॥

tattvamasyAdivAkyairyA bodhyate paramezvarI ॥ anantakoTibrahmANDanAyikAyai namo namaH ॥ 38 ॥

वाङ्मनःकायदुष्प्रापां सूर्यचन्द्राग्निलोचनाम् ॥ स्तोतुं न शक्नुमो मातस्त्व त्प्रभावाबुधा वयम् ॥ ३९ ॥

vAGmanaHkAyaduSprApAM sUryacandrAgnilocanAm ॥ stotuM na zaknumo mAtastva tprabhAvAbudhA vayam ॥ 39 ॥

मादृशानमरान्दृष्ट्वा कः कुर्यादीदृशीन्दयाम् ॥ वर्जयित्वा सुरेशानीं शताक्षी मातरं विना ॥ ४० ॥

mAdRzAnamarAndRSTvA kaH kuryAdIdRzIndayAm ॥ varjayitvA surezAnIM zatAkSI mAtaraM vinA ॥ 40 ॥

त्रिलोकी नाभिभूयेत बाधाभिश्च निरन्तरम् ॥ एवं कार्यस्त्वया यत्नोऽस्माकं वैरिविनाशनम् ॥ ४१ ॥

trilokI nAbhibhUyeta bAdhAbhizca nirantaram ॥ evaM kAryastvayA yatno'smAkaM vairivinAzanam ॥ 41 ॥

देव्युवाच ॥ ॥ वत्सान्दृष्ट्वा यथा गावो व्यग्रा धावन्ति सत्वरम् ॥ तथैव भवतो दृष्ट्वा धावामि व्याकुला सती ॥ ४२ ॥

devyuvAca ॥ ॥ vatsAndRSTvA yathA gAvo vyagrA dhAvanti satvaram ॥ tathaiva bhavato dRSTvA dhAvAmi vyAkulA satI ॥ 42 ॥

मम युष्मानपश्यन्त्या पश्यन्त्या बालकानिव ॥ अपि प्राणान्प्रयच्छन्त्याः क्षण एको युगायते ॥ ४३॥

mama yuSmAnapazyantyA pazyantyA bAlakAniva ॥ api prANAnprayacchantyAH kSaNa eko yugAyate ॥ 43॥

कापि चिन्ता न कर्त्तव्या युष्माभिर्भ क्तिशालिभिः ॥ भवत्यां मयि तिष्ठन्त्यां संहरन्त्यां निजापदः ॥ ४४॥

kApi cintA na karttavyA yuSmAbhirbha ktizAlibhiH ॥ bhavatyAM mayi tiSThantyAM saMharantyAM nijApadaH ॥ 44॥

यथा पूर्वं हता दैत्या हनिष्यामि तथाऽसुरान्॥ संशयो नात्र कर्त्तव्यस्सत्यंसत्यं ब्रवीम्यहम् ॥ ४५ ॥

yathA pUrvaM hatA daityA haniSyAmi tathA'surAn॥ saMzayo nAtra karttavyassatyaMsatyaM bravImyaham ॥ 45 ॥

यदा शुंभो निशुंभश्चापरौ दैत्यौ भविष्यतः ॥ तदाहं नन्दभार्यायां यशोदायां यशोमयी ॥ ४६ ॥

yadA zuMbho nizuMbhazcAparau daityau bhaviSyataH ॥ tadAhaM nandabhAryAyAM yazodAyAM yazomayI ॥ 46 ॥

योनिजं रूपमास्थाय जनिष्ये गोपगोकुले ॥ हनिष्याम्यसुरौ तन्मां व्याहरिष्यन्ति नन्दजाम् ॥ ४७ ॥

yonijaM rUpamAsthAya janiSye gopagokule ॥ haniSyAmyasurau tanmAM vyAhariSyanti nandajAm ॥ 47 ॥

भ्रामरं रूपमास्थाय वधिष्याम्यरुणं यतः ॥ भ्रामरीति च मां लोके कीर्तयिष्यन्ति मानवाः ॥ ४८ ॥

bhrAmaraM rUpamAsthAya vadhiSyAmyaruNaM yataH ॥ bhrAmarIti ca mAM loke kIrtayiSyanti mAnavAH ॥ 48 ॥

कृत्वा भीमं पुना रूपं रक्षांस्यत्स्याम्यहं यदा ॥ भीमा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति ॥ ४९ ॥

kRtvA bhImaM punA rUpaM rakSAMsyatsyAmyahaM yadA ॥ bhImA devIti vikhyAtaM tanme nAma bhaviSyati ॥ 49 ॥

यदायदाऽसुरोत्थैव बाधा भुवि भविष्यति ॥ तदातदावतीर्याहं शं करिष्याम्यसंशयम् ॥ ५० ॥

yadAyadA'surotthaiva bAdhA bhuvi bhaviSyati ॥ tadAtadAvatIryAhaM zaM kariSyAmyasaMzayam ॥ 50 ॥

या शताक्षी स्मृता देवी सैव शाकंभरी मता ॥ सैव प्रकीर्तिता दुर्गा व्यक्तिरेकैव त्रिष्वपि ॥ ५१ ॥

yA zatAkSI smRtA devI saiva zAkaMbharI matA ॥ saiva prakIrtitA durgA vyaktirekaiva triSvapi ॥ 51 ॥

न शताक्षीसमा काचिद्दयालुर्भुवि देवता ॥ दृष्ट्वाऽरुदत्प्रजास्तप्ता या नवाहं महेश्वरी ॥ ५२॥

na zatAkSIsamA kAciddayAlurbhuvi devatA ॥ dRSTvA'rudatprajAstaptA yA navAhaM mahezvarI ॥ 52॥