मुनय ऊचुः ॥ उमाया भुवनेशान्यास्सूत सर्वार्थवित्तम ॥ अवतारं समाचक्ष्व यतो जाता सरस्वती ॥ १॥

munaya UcuH ॥ umAyA bhuvanezAnyAssUta sarvArthavittama ॥ avatAraM samAcakSva yato jAtA sarasvatI ॥ 1॥

या गीयते परब्रह्ममूलप्रकृतिरीश्वरी ॥ निराकारापि साकारा नित्या नन्दमथी सती ॥ २॥

yA gIyate parabrahmamUlaprakRtirIzvarI ॥ nirAkArApi sAkArA nityA nandamathI satI ॥ 2॥

सूत उवाच ॥ तापसाः शृणुत प्रेम्णा चरित्रं परमं महत् ॥ यस्य विज्ञानमात्रेण नरो याति परां गतिम् ॥ ३ ॥

sUta uvAca ॥ tApasAH zRNuta premNA caritraM paramaM mahat ॥ yasya vijJAnamAtreNa naro yAti parAM gatim ॥ 3 ॥

देवदानवयोर्युद्धमेकदासीत्परस्परम् ॥ महामायाप्रभावेणामराणां विजयोऽभवत्॥ ४॥

devadAnavayoryuddhamekadAsItparasparam ॥ mahAmAyAprabhAveNAmarANAM vijayo'bhavat॥ 4॥

ततोऽवलिप्ता अमरास्स्वप्रशंसां वितेनिरे॥ वयं धन्या वयं धन्या किं करिष्यंति नोऽसुराः ॥ ५॥

tato'valiptA amarAssvaprazaMsAM vitenire॥ vayaM dhanyA vayaM dhanyA kiM kariSyaMti no'surAH ॥ 5॥

ये प्रभावं समालोक्यास्माकं परमदुःसहम् ॥ भीता नागालयं याता यातयातेति वादिनः ॥ ६ ॥

ye prabhAvaM samAlokyAsmAkaM paramaduHsaham ॥ bhItA nAgAlayaM yAtA yAtayAteti vAdinaH ॥ 6 ॥

अहो बलमहो तेजो दैत्यवंशक्षयंकरम् ॥ अहो भाग्यं सुमनसामेवं सर्वेऽभ्यवर्णयन् ॥ ७ ॥

aho balamaho tejo daityavaMzakSayaMkaram ॥ aho bhAgyaM sumanasAmevaM sarve'bhyavarNayan ॥ 7 ॥

तत आविरभूत्तेजः कूटरूपन्तदैव हि ॥ अदृष्टपूर्वं तद्दृष्ट्वा विस्मिता अभवन्सुराः ॥ ८॥

tata AvirabhUttejaH kUTarUpantadaiva hi ॥ adRSTapUrvaM taddRSTvA vismitA abhavansurAH ॥ 8॥

किमिदं किमिदं चेति रुद्धकण्ठास्समब्रुवन ॥ अजानन्तः परं श्यामानु भावं मानभञ्जनम् ॥ ९॥

kimidaM kimidaM ceti ruddhakaNThAssamabruvana ॥ ajAnantaH paraM zyAmAnu bhAvaM mAnabhaJjanam ॥ 9॥

तत आज्ञापयद्देवान्देवानामधिनायकः ॥ यात यूयं परीक्षध्वं याथातथ्येन किन्विति ॥ १०॥

tata AjJApayaddevAndevAnAmadhinAyakaH ॥ yAta yUyaM parIkSadhvaM yAthAtathyena kinviti ॥ 10॥

सुरेन्द्रप्रेरितो वायुर्महसः सन्निधिं गतः ॥ कस्त्वं भोरिति सम्बोध्यावोचदेनं च तन्महः ॥ ११ ॥

surendraprerito vAyurmahasaH sannidhiM gataH ॥ kastvaM bhoriti sambodhyAvocadenaM ca tanmahaH ॥ 11 ॥

इति पृष्टस्तदा वायुर्महसातिगरीयसा ॥ वायुरस्मि जगत्प्राणस्साभिमानोऽब्रवीदिदम् ॥ १२ ॥

iti pRSTastadA vAyurmahasAtigarIyasA ॥ vAyurasmi jagatprANassAbhimAno'bravIdidam ॥ 12 ॥

जंगमाजंगमं सर्वमोतप्रोतमिदं जगत् ॥ मय्येव निखिलाधारे चालयाम्यखिलं जगत् ॥ १३ ॥

jaMgamAjaMgamaM sarvamotaprotamidaM jagat ॥ mayyeva nikhilAdhAre cAlayAmyakhilaM jagat ॥ 13 ॥

तदोवाच महातेजः शक्तोऽसि यदि चालने ॥ धृतमेतत्तृणं वायो चालयस्व निजेच्छया ॥ १४ ॥

tadovAca mahAtejaH zakto'si yadi cAlane ॥ dhRtametattRNaM vAyo cAlayasva nijecchayA ॥ 14 ॥

ततः सर्वप्रयत्नेनाकरोद्यत्नं सदागतिः ॥ न चचाल यदा स्थानात्तदासौ लज्जितोऽभवत ॥ १५॥

tataH sarvaprayatnenAkarodyatnaM sadAgatiH ॥ na cacAla yadA sthAnAttadAsau lajjito'bhavata ॥ 15॥

तूष्णीं भूत्वा ततो वायुर्जगामेन्द्रं सभां प्रति ॥ कथयामास तद् वृत्तं स्वकीयाभिभवान्वितम् ॥ १६॥

tUSNIM bhUtvA tato vAyurjagAmendraM sabhAM prati ॥ kathayAmAsa tad vRttaM svakIyAbhibhavAnvitam ॥ 16॥

सर्वेशत्वं वयं सर्वे मृषैवात्मनि मन्महे ॥ न पारयामहे किंचिद्वि धातुं क्षुद्रवस्त्वपि ॥ १७ ॥

sarvezatvaM vayaM sarve mRSaivAtmani manmahe ॥ na pArayAmahe kiMcidvi dhAtuM kSudravastvapi ॥ 17 ॥

ततश्च प्रेषयामास मरुत्वान्सकलान्सुरान् ॥ न शेकुस्ते यदा ज्ञातुं तदेन्द्रः स्वयमभ्यगात् ॥ १८ ॥

tatazca preSayAmAsa marutvAnsakalAnsurAn ॥ na zekuste yadA jJAtuM tadendraH svayamabhyagAt ॥ 18 ॥

मघवन्तमथायान्तं दृष्ट्वा तेजोतिदुःसहम्॥ बभूवान्तर्हितं सद्यो विस्मितोऽभूच्च वासवः॥ १९॥

maghavantamathAyAntaM dRSTvA tejotiduHsaham॥ babhUvAntarhitaM sadyo vismito'bhUcca vAsavaH॥ 19॥

चरित्रमीदृशं यस्य तमेव शरणं श्रये ॥ इति संचिन्तयामास सहस्राक्षः पुनःपुनः ॥ २० ॥

caritramIdRzaM yasya tameva zaraNaM zraye ॥ iti saMcintayAmAsa sahasrAkSaH punaHpunaH ॥ 20 ॥

एतस्मिन्नंतरे तत्र निर्व्याजकरुणातनुः ॥ तेषामनुग्रहं कर्तुं हर्तुं गर्वं शिवांगना। ॥ २१ ॥

etasminnaMtare tatra nirvyAjakaruNAtanuH ॥ teSAmanugrahaM kartuM hartuM garvaM zivAMganA। ॥ 21 ॥

चैत्रशुक्लनवम्यां तु मध्याह्नस्थे दिवाकरे ॥ प्रादुरासीदुमा देवी सच्चिदानन्दरूपिणी ॥ २२ ॥

caitrazuklanavamyAM tu madhyAhnasthe divAkare ॥ prAdurAsIdumA devI saccidAnandarUpiNI ॥ 22 ॥

महोमध्ये विराजन्ती भासयन्ती दिशो रुचा ॥ बोधयन्ती सुरान्सर्वान्ब्रह्मैवाहमिति स्फुटम् ॥ २३ ॥

mahomadhye virAjantI bhAsayantI dizo rucA ॥ bodhayantI surAnsarvAnbrahmaivAhamiti sphuTam ॥ 23 ॥

चतुर्भिर्दधती हस्तैर्वरपाशांकुशाभयान् ॥ श्रुतिभिस्सेविता रम्या नवयौवनगर्विता ॥ २४॥

caturbhirdadhatI hastairvarapAzAMkuzAbhayAn ॥ zrutibhissevitA ramyA navayauvanagarvitA ॥ 24॥

रक्ताम्बरपरीधाना रक्तमाल्यानुलेपना ॥ कोटिकंदर्प्पसंकाशा चन्द्रकोटिसमप्रभा। ॥ २५ ॥

raktAmbaraparIdhAnA raktamAlyAnulepanA ॥ koTikaMdarppasaMkAzA candrakoTisamaprabhA। ॥ 25 ॥

व्याजहार महामाया सर्वान्तर्य्यामिरूपिणी ॥ साक्षिणी सर्वभूतानां परब्रह्मस्वरूपिणी ॥ २६ ॥

vyAjahAra mahAmAyA sarvAntaryyAmirUpiNI ॥ sAkSiNI sarvabhUtAnAM parabrahmasvarUpiNI ॥ 26 ॥

उमोवाच ॥ न ब्रह्मा न सुरारातिर्न पुरारातिरीश्वरः ॥ मदग्रे गर्वितुं किंचित्का कथान्यसुपर्वणाम् ॥ २७ ॥

umovAca ॥ na brahmA na surArAtirna purArAtirIzvaraH ॥ madagre garvituM kiMcitkA kathAnyasuparvaNAm ॥ 27 ॥

परं ब्रह्म परं ज्योतिः प्रणवद्वन्द्वरूपिणी ॥ अहमेवास्मि सकलं मदन्यो नास्ति कश्चन ॥ २८ ॥

paraM brahma paraM jyotiH praNavadvandvarUpiNI ॥ ahamevAsmi sakalaM madanyo nAsti kazcana ॥ 28 ॥

निराकारापि साकारा सर्वतत्त्वस्वरूपिणी ॥ अप्रतर्क्यगुणा नित्या कार्यकारणरूपिणी ॥ २९ ॥

nirAkArApi sAkArA sarvatattvasvarUpiNI ॥ apratarkyaguNA nityA kAryakAraNarUpiNI ॥ 29 ॥

कदाचिद्दयिताकारा कदाचित्पुरुषाकृतिः ॥ कदाचिदुभयाकारा सर्वाकाराहमीश्वरी ॥ ३० ॥

kadAciddayitAkArA kadAcitpuruSAkRtiH ॥ kadAcidubhayAkArA sarvAkArAhamIzvarI ॥ 30 ॥

विरञ्चिः सृष्टिकर्ताहं जगत्पाताहमच्युतः ॥ रुद्रः संहारकर्ताहं सर्वविश्वविमोहिनी ॥ ३१ ॥

viraJciH sRSTikartAhaM jagatpAtAhamacyutaH ॥ rudraH saMhArakartAhaM sarvavizvavimohinI ॥ 31 ॥

कालिका कमलावाणी मुखास्सर्वा हि शक्तयः ॥ मदंशादेव संजातास्तथेमास्सकलाः कलाः ॥ ३२ ॥

kAlikA kamalAvANI mukhAssarvA hi zaktayaH ॥ madaMzAdeva saMjAtAstathemAssakalAH kalAH ॥ 32 ॥

मत्प्रभावाज्जितास्सर्वे युष्माभिर्द्दितिनन्दनाः ॥ तामविज्ञाय मां यूयं वृथा सर्वेशमानिनः ॥ ३३ ॥

matprabhAvAjjitAssarve yuSmAbhirdditinandanAH ॥ tAmavijJAya mAM yUyaM vRthA sarvezamAninaH ॥ 33 ॥

यथा दारुमयीं योषां नर्तयत्यैन्द्रजालिकः ॥ तथैव सर्वभूतानि नर्तयाम्यहमीश्वरी ॥ ३४ ॥

yathA dArumayIM yoSAM nartayatyaindrajAlikaH ॥ tathaiva sarvabhUtAni nartayAmyahamIzvarI ॥ 34 ॥

मद्भयाद्वाति पवनः सर्वं दहति हव्यभुक्॥ लोकपालाः प्रकुर्वंति स्वस्वकर्माण्यनारतम् ॥ ३५॥

madbhayAdvAti pavanaH sarvaM dahati havyabhuk॥ lokapAlAH prakurvaMti svasvakarmANyanAratam ॥ 35॥

कदाचिद्देववर्गाणां कदाचिद्दितिजन्म नाम् ॥ करोमि विजयं सम्यक्स्वतन्त्रा निजलीलया ॥ ३६ ॥

kadAciddevavargANAM kadAcidditijanma nAm ॥ karomi vijayaM samyaksvatantrA nijalIlayA ॥ 36 ॥

अविनाशि परं धाम मायातीतं परात्परम् ॥ श्रुतयो वर्णयन्ते यत्त द्रूपन्तु ममैव हि॥ ३७॥

avinAzi paraM dhAma mAyAtItaM parAtparam ॥ zrutayo varNayante yatta drUpantu mamaiva hi॥ 37॥

सगुणं निर्गुणं चेति मद्रूपं द्विविधं मतम् ॥ मायाशबलितं चैकं द्वितीयन्तदनाश्रितम् ॥ ३८ ॥

saguNaM nirguNaM ceti madrUpaM dvividhaM matam ॥ mAyAzabalitaM caikaM dvitIyantadanAzritam ॥ 38 ॥

एवं विज्ञाय मां देवास्स्वं स्वं गर्वं विहाय च ॥ भजत प्रणयोपेताः प्रकृतिं मां सनातनीम् ॥ ३९॥

evaM vijJAya mAM devAssvaM svaM garvaM vihAya ca ॥ bhajata praNayopetAH prakRtiM mAM sanAtanIm ॥ 39॥

इति देव्या वचः श्रुत्वा करुणागर्भितं सुराः ॥ तुष्टुवुः परमेशानीं भक्तिसंनतकन्धराः ॥ ४० ॥

iti devyA vacaH zrutvA karuNAgarbhitaM surAH ॥ tuSTuvuH paramezAnIM bhaktisaMnatakandharAH ॥ 40 ॥

क्षमस्व जगदीशानि प्रसीद परमेश्वरि ॥ मैवं भूयात्कदाचिन्नो गर्वो मातर्द्दयां कुरु ॥ ४१॥

kSamasva jagadIzAni prasIda paramezvari ॥ maivaM bhUyAtkadAcinno garvo mAtarddayAM kuru ॥ 41॥

ततःप्रभृति ते दैवा हित्वा गर्वं समाहिताः॥ उमामाराधयामासुर्यथापूर्वं यथाविधि॥ ४२॥

tataHprabhRti te daivA hitvA garvaM samAhitAH॥ umAmArAdhayAmAsuryathApUrvaM yathAvidhi॥ 42॥

इति वः कथितो विप्रा उमाप्रादुर्भवो मया ॥ यस्य श्रवणमात्रेण परमं पदमश्नुते॥ ४३॥

iti vaH kathito viprA umAprAdurbhavo mayA ॥ yasya zravaNamAtreNa paramaM padamaznute॥ 43॥