राजोवाच ॥ धूम्राक्षं चण्डमुण्डं च रक्तबीजासुरन्तथा॥ भगवन्निहतन्देव्या श्रुत्वा शुम्भः सुरार्दनः ॥ १॥

rAjovAca ॥ dhUmrAkSaM caNDamuNDaM ca raktabIjAsurantathA॥ bhagavannihatandevyA zrutvA zumbhaH surArdanaH ॥ 1॥

किमकार्षीत्ततो ब्रह्मन्नेतन्मे ब्रूहि साम्प्रतम् ॥ शुश्रूषवे जगद्योनेश्चरित्रं पापनाशनम् ॥ २॥

kimakArSIttato brahmannetanme brUhi sAmpratam ॥ zuzrUSave jagadyonezcaritraM pApanAzanam ॥ 2॥

ऋषिरुवाच ॥ हतानेमान्दैत्यवरान्महासुरो निशम्य राजन्महनीयविक्रमः ॥ अजिज्ञपत्स्वीयगणान्दुरासदान्रणाभिधोच्चारणज्जातसंमदान् ॥ ३॥

RSiruvAca ॥ hatAnemAndaityavarAnmahAsuro nizamya rAjanmahanIyavikramaH ॥ ajijJapatsvIyagaNAndurAsadAnraNAbhidhoccAraNajjAtasaMmadAn ॥ 3॥

बलान्वितास्संमिलिता ममाज्ञया जयाशया कालकवंशसंभवाः ॥ सकालकेयासुरमौर्य्यदौर्हृदास्तथा परेप्याशु प्रयाणयन्तु ते॥ ४॥

balAnvitAssaMmilitA mamAjJayA jayAzayA kAlakavaMzasaMbhavAH ॥ sakAlakeyAsuramauryyadaurhRdAstathA parepyAzu prayANayantu te॥ 4॥

निशुंभशुंभौ दितिजान्निदेश्य तान्रथाधिरूढौ निरयां बभूवतुः ॥ बलान्यनूखुर्बलिनोस्तयोर्धराद्विनाशवन्तः शलभा इवोत्थिताः॥ ५॥

nizuMbhazuMbhau ditijAnnidezya tAnrathAdhirUDhau nirayAM babhUvatuH ॥ balAnyanUkhurbalinostayordharAdvinAzavantaH zalabhA ivotthitAH॥ 5॥

प्रसादयामास मृदंगमर्दलं सभेरिकाडिण्डिमझर्झरानकम् ॥ रणस्थले संजहृषू रणप्रिया असुप्रियाः संगरतः पराययुः ॥ ६ ॥

prasAdayAmAsa mRdaMgamardalaM sabherikADiNDimajharjharAnakam ॥ raNasthale saMjahRSU raNapriyA asupriyAH saMgarataH parAyayuH ॥ 6 ॥

भटाश्च ते युद्धपटावृतास्तदा रणस्थलीं मापुरपापविग्रहाः ॥ गृहीतशस्त्रास्त्रचया जिगीषया परस्परं विग्रहयन्त उल्बणम्॥ ७॥

bhaTAzca te yuddhapaTAvRtAstadA raNasthalIM mApurapApavigrahAH ॥ gRhItazastrAstracayA jigISayA parasparaM vigrahayanta ulbaNam॥ 7॥

गजाधिरूढास्तुरगाधिरोहिणो रथाधिरूढाश्च तथापरेऽसुराः ॥ अलक्षयन्तः स्वपराञ्जनान्मुदाऽसुरेशसंगे समरेऽभिरेभिरे ॥ ८ ॥

gajAdhirUDhAsturagAdhirohiNo rathAdhirUDhAzca tathApare'surAH ॥ alakSayantaH svaparAJjanAnmudA'surezasaMge samare'bhirebhire ॥ 8 ॥

ध्वनिः शतघ्नी जनितो मुहुर्मुहुर्बभूव तेन त्रिदशाः समेजिताः ॥ महान्धकारः समपद्यताम्बरे विलोक्यते नो रथमण्डलं रवेः ॥ ९॥

dhvaniH zataghnI janito muhurmuhurbabhUva tena tridazAH samejitAH ॥ mahAndhakAraH samapadyatAmbare vilokyate no rathamaNDalaM raveH ॥ 9॥

पदातयो निर्व वजुर्हि कोटिशः प्रभूतमाना विजयाभिलाषिणः ॥ रथाश्वगा वारणगा अथापरेऽसुरा निरीयुः कति कोटिशो मुदा ॥ १० ॥

padAtayo nirva vajurhi koTizaH prabhUtamAnA vijayAbhilASiNaH ॥ rathAzvagA vAraNagA athApare'surA nirIyuH kati koTizo mudA ॥ 10 ॥

अशुक्ल शैला एव मत्तवारणा अतानिषुश्चीत्कृतिशब्दमाहवे ॥ क्रमेलकाश्चापि गलद्गलध्वनिं वितन्वते क्षुद्रमहीधरोपमाः॥ ११॥

azukla zailA eva mattavAraNA atAniSuzcItkRtizabdamAhave ॥ kramelakAzcApi galadgaladhvaniM vitanvate kSudramahIdharopamAH॥ 11॥

हयाश्च ह्रेषन्त उदग्रभूमिजा विशालकण्ठाभरणा गतेर्विदः॥ पदानि दन्तावलमूर्ध्नि बिभ्रतः सुडिड्यिरे व्योमपथा यथाऽवयः॥ १२॥

hayAzca hreSanta udagrabhUmijA vizAlakaNThAbharaNA gatervidaH॥ padAni dantAvalamUrdhni bibhrataH suDiDyire vyomapathA yathA'vayaH॥ 12॥

समीक्ष्य शत्रोर्बलमित्थमापतच्चकार सज्यं धनुरम्बिका तदा॥ ननाद घण्टां रिपुसाददायिनी जगर्ज सिंहोऽपि सटां विधूनयन् ॥ १३॥

samIkSya zatrorbalamitthamApataccakAra sajyaM dhanurambikA tadA॥ nanAda ghaNTAM ripusAdadAyinI jagarja siMho'pi saTAM vidhUnayan ॥ 13॥

ततो निशुंभस्तुहिनाचलस्थितां विलोक्य रम्याभरणायुधां शिवाम् ॥ गिरं बभाषे रसनिर्भरां परां विलासनीभावविचक्षणो यथा ॥ १४॥

tato nizuMbhastuhinAcalasthitAM vilokya ramyAbharaNAyudhAM zivAm ॥ giraM babhASe rasanirbharAM parAM vilAsanIbhAvavicakSaNo yathA ॥ 14॥

भवादृशीनां रमणीयविग्रहे दुनोति कीर्णं खलु मालतीदलम् ॥ कथं करालाहवमातनोष्यसे महेशि तेनैव मनोज्ञवर्ष्मणा ॥ १५ ॥

bhavAdRzInAM ramaNIyavigrahe dunoti kIrNaM khalu mAlatIdalam ॥ kathaM karAlAhavamAtanoSyase mahezi tenaiva manojJavarSmaNA ॥ 15 ॥

इतीरयित्वा वचनं महासुरो बभूव मौनी तमुवाच चंडिका ॥ वृथा किमात्थासुर मूढ संगरं कुरुष्व नागालयमन्यथा व्रज ॥ १६॥

itIrayitvA vacanaM mahAsuro babhUva maunI tamuvAca caMDikA ॥ vRthA kimAtthAsura mUDha saMgaraM kuruSva nAgAlayamanyathA vraja ॥ 16॥

ततोतिरुष्टः समरे महारथश्चकार बाणावलिवृष्टिमद्भुताम् ॥ घनाघनाः संववृषुर्यथोदकं रणस्थले प्रावृडिवागता तदा ॥ १७ ॥

tatotiruSTaH samare mahArathazcakAra bANAvalivRSTimadbhutAm ॥ ghanAghanAH saMvavRSuryathodakaM raNasthale prAvRDivAgatA tadA ॥ 17 ॥

शरैश्शितैश्शूलपरश्वधायुधैः सभिन्दिपालैः परिघैश्शरासनैः ॥ भुशुण्डिकाप्रासक्षुरप्रसंज्ञकैर्महासिभिः संयुयुधे मदोद्धतैः ॥ १८॥

zaraizzitaizzUlaparazvadhAyudhaiH sabhindipAlaiH parighaizzarAsanaiH ॥ bhuzuNDikAprAsakSuraprasaMjJakairmahAsibhiH saMyuyudhe madoddhataiH ॥ 18॥

विवभ्रमुस्तत्समरे महागजा विभिन्नकुंभाअसिताद्रिसन्निभाः॥ चलद्बलाकाधवला विकेतवो विसेतवः शुंभनिशुंभकेतवः॥ १९॥

vivabhramustatsamare mahAgajA vibhinnakuMbhAasitAdrisannibhAH॥ caladbalAkAdhavalA viketavo visetavaH zuMbhanizuMbhaketavaH॥ 19॥

विभिन्नदेहा दितिजा झषोपमा विकन्धरा वाजिगणा भयंकराः ॥ परासवः कालिकया कृता रणे मृगारिणा चाशिषतापरेऽसुरा॥ २०॥

vibhinnadehA ditijA jhaSopamA vikandharA vAjigaNA bhayaMkarAH ॥ parAsavaH kAlikayA kRtA raNe mRgAriNA cAziSatApare'surA॥ 20॥

विसुस्रुवू रक्तवहास्तदन्तरे सरिच्च यास्तत्र विपुप्लुवे हतैः ॥ कचा भटानां जलनीलिकोपमास्तदुत्तरीयं सितफेनसंनिभम् ॥ २१ ॥

visusruvU raktavahAstadantare saricca yAstatra vipupluve hataiH ॥ kacA bhaTAnAM jalanIlikopamAstaduttarIyaM sitaphenasaMnibham ॥ 21 ॥

तुरंगसादी तुरगाधिरोहिणं गजस्थितानभ्यपतन्गजारुहः ॥ रथी रथेशं खलु पत्तिरङ्घ्रिगान्समप्रतिद्वन्द्विकलिर्महानभूत् ॥ २२॥

turaMgasAdI turagAdhirohiNaM gajasthitAnabhyapatangajAruhaH ॥ rathI rathezaM khalu pattiraGghrigAnsamapratidvandvikalirmahAnabhUt ॥ 22॥

ततो निशुंभो हृदये व्यचिन्तयत्करालकालोयमुपागतोऽधुना ॥ भवेद्दरिद्रोऽपि महाधनो महाधनो दरिद्रो विपरीतकालतः ॥ २३॥

tato nizuMbho hRdaye vyacintayatkarAlakAloyamupAgato'dhunA ॥ bhaveddaridro'pi mahAdhano mahAdhano daridro viparItakAlataH ॥ 23॥

जडो भवेत्स्फीतमतिर्महामतिर्जडो नृशंसो बहुमन्तु संस्तुतः ॥ पराजयं याति रणे महाबला जयंति संग्राममुखे च दुर्बलाः ॥ २४॥

jaDo bhavetsphItamatirmahAmatirjaDo nRzaMso bahumantu saMstutaH ॥ parAjayaM yAti raNe mahAbalA jayaMti saMgrAmamukhe ca durbalAH ॥ 24॥

जयोऽजयो वा परमेश्वरेच्छया भवत्यनायासत एव देहिनाम् ॥ न कालमुल्लंघ्य शशाक जीवितुं महेश्वरः पद्मजनी रमापतिः॥ २५॥

jayo'jayo vA paramezvarecchayA bhavatyanAyAsata eva dehinAm ॥ na kAlamullaMghya zazAka jIvituM mahezvaraH padmajanI ramApatiH॥ 25॥

उपेत्य संग्राममुखं पलायनं न साधुवीरा हृदयेऽनुमन्वते॥ परंतु युद्धे कथमेतया जयो विनाशितं मे सकलं बलं यथा॥ २६॥

upetya saMgrAmamukhaM palAyanaM na sAdhuvIrA hRdaye'numanvate॥ paraMtu yuddhe kathametayA jayo vinAzitaM me sakalaM balaM yathA॥ 26॥

इयं हि नूनं सुरकर्म साधितुं समागता दैत्यबलं च बाधितुम् ॥ पुराणमूर्तिः प्रकृतिः परा शिवा न लौकिकीयं वनिता कदापि वा ॥ २७ ॥

iyaM hi nUnaM surakarma sAdhituM samAgatA daityabalaM ca bAdhitum ॥ purANamUrtiH prakRtiH parA zivA na laukikIyaM vanitA kadApi vA ॥ 27 ॥

वधोऽपि नारीविहितोऽयशस्करः प्रगीयते युद्धरसं लिलिक्षुभिः ॥ तथाप्यकृत्वा समरं कथं मुखं प्रदर्शयामोऽसुरराजसन्निधौ॥ २८॥

vadho'pi nArIvihito'yazaskaraH pragIyate yuddharasaM lilikSubhiH ॥ tathApyakRtvA samaraM kathaM mukhaM pradarzayAmo'surarAjasannidhau॥ 28॥

विचारयित्वेति महारथो रथं महान्तमध्यास्य नियन्तृचोदितम्॥ ययौ द्रुतं यत्र महेश्वरांगना सुरांगनाप्रार्थितयौवनोद्गमा॥ २९॥

vicArayitveti mahAratho rathaM mahAntamadhyAsya niyantRcoditam॥ yayau drutaM yatra mahezvarAMganA surAMganAprArthitayauvanodgamA॥ 29॥

अवोचदेनां स महेशि किं भवेदेभिर्हतैर्वेतनजीविभिर्भटैः॥ तवास्ति कांक्षा यदि योद्धुमावयोस्तदा रणः स्याद्धृतयुद्धसत्पटैः॥ ३०॥

avocadenAM sa mahezi kiM bhavedebhirhatairvetanajIvibhirbhaTaiH॥ tavAsti kAMkSA yadi yoddhumAvayostadA raNaH syAddhRtayuddhasatpaTaiH॥ 30॥

उवाच कालीं प्रति कौशिकी तदा समीक्ष्यतामेष दुराग्रहोऽनयोः ॥ करोति कालो विपदागमे मतिं विभिन्नवृत्तिं सदसत्प्रवर्तकः ॥ ३१ ॥

uvAca kAlIM prati kauzikI tadA samIkSyatAmeSa durAgraho'nayoH ॥ karoti kAlo vipadAgame matiM vibhinnavRttiM sadasatpravartakaH ॥ 31 ॥

ततो निशुंभोऽभिजघान चण्डिकां शरैस्सहस्रैश्च तथैव कालिकाम् ॥ बिभेद बाणानसुरप्रचोदितान्सहस्रखण्डं स्वशरोत्करैः शिवा॥ ३२ ॥

tato nizuMbho'bhijaghAna caNDikAM zaraissahasraizca tathaiva kAlikAm ॥ bibheda bANAnasurapracoditAnsahasrakhaNDaM svazarotkaraiH zivA॥ 32 ॥

ततः समुत्थाय कृपाणमुज्ज्वलं स चर्म्म कण्ठीरवमूर्ध्न्यताडयत् ॥ बिभेद तं चापि महासिनाम्बिका यथा कुठारेण तरुं तरुश्छिदः ॥ ३३ ॥

tataH samutthAya kRpANamujjvalaM sa carmma kaNThIravamUrdhnyatADayat ॥ bibheda taM cApi mahAsinAmbikA yathA kuThAreNa taruM taruzchidaH ॥ 33 ॥

स भिन्नखड्गो निचखान मार्गणं पराम्बिका वक्षसि सोऽपि चिच्छिदे ॥ पुनस्त्रिशूलं हृदयेऽक्षिपत्तदप्यचूर्ण यन्मुष्टिनिपातनेन सा ॥ ३४ ॥

sa bhinnakhaDgo nicakhAna mArgaNaM parAmbikA vakSasi so'pi cicchide ॥ punastrizUlaM hRdaye'kSipattadapyacUrNa yanmuSTinipAtanena sA ॥ 34 ॥

गदां समादाय पुनर्महारथोऽभ्यधावदम्बां मरणोन्मुखोऽसुरः॥ अचूर्णयत्तामपि शूलधारया पुनस्त्रि शूलं विददार सोऽन्यया ॥ ३५ ॥

gadAM samAdAya punarmahAratho'bhyadhAvadambAM maraNonmukho'suraH॥ acUrNayattAmapi zUladhArayA punastri zUlaM vidadAra so'nyayA ॥ 35 ॥

ततोम्बिका भीमभुजंगमोपमैस्सुरद्विषां शोणितचूषणोचितैः ॥ निशुम्भमात्मीयशिलीमुखै श्शितैर्निहत्य भूमीमनयद्विषोक्षितैः ॥ ३६ ॥

tatombikA bhImabhujaMgamopamaissuradviSAM zoNitacUSaNocitaiH ॥ nizumbhamAtmIyazilImukhai zzitairnihatya bhUmImanayadviSokSitaiH ॥ 36 ॥

निपातितेऽमानबलेऽसुरप्रभुः कनीयसि भ्रातरि रोषपूरितः ॥ रथस्थितो बाहुभिरष्ट भिर्वृतो जगाम यत्र प्रमदा महेशितुः ॥ ३७ ॥

nipAtite'mAnabale'suraprabhuH kanIyasi bhrAtari roSapUritaH ॥ rathasthito bAhubhiraSTa bhirvRto jagAma yatra pramadA mahezituH ॥ 37 ॥

अवादयच्छंखमरिन्दमं तदा धनुस्स्वनं चापि चकार दुःसहम् ॥ ननाद सिंहोऽपि सटां विधूनयन्बभूव नादत्रयनादितन्नभः॥ ३८॥

avAdayacchaMkhamarindamaM tadA dhanussvanaM cApi cakAra duHsaham ॥ nanAda siMho'pi saTAM vidhUnayanbabhUva nAdatrayanAditannabhaH॥ 38॥

ततोऽट्टहासं जगदम्बिका करोद्वितत्रसुस्तेन सुरारयोऽखिलाः॥ जयेति शब्दं जगदुस्तदा सुरा यदाम्बिकोवाच रणे स्थिरो भव ॥ ३५॥

tato'TTahAsaM jagadambikA karodvitatrasustena surArayo'khilAH॥ jayeti zabdaM jagadustadA surA yadAmbikovAca raNe sthiro bhava ॥ 35॥

दैत्यराजो महतीं ज्वलच्छिखां मुमोच शक्तिं निहता च सोल्कया॥ बिभेद शुंभप्रहिताञ्छराच्छिवा शिवेरितान्सोपि सहस्रधा शरान् ॥ ४० ॥

daityarAjo mahatIM jvalacchikhAM mumoca zaktiM nihatA ca solkayA॥ bibheda zuMbhaprahitAJcharAcchivA ziveritAnsopi sahasradhA zarAn ॥ 40 ॥

त्रिशूलमुत्क्षिप्य जघान चण्डिका महासुरं तं स पपात मूर्च्छितः ॥ विभिन्नपक्षो हरिणा यथा नगः प्रकंपयन् द्यां वसुधां स वारिधिम् ॥ ४१ ॥

trizUlamutkSipya jaghAna caNDikA mahAsuraM taM sa papAta mUrcchitaH ॥ vibhinnapakSo hariNA yathA nagaH prakaMpayan dyAM vasudhAM sa vAridhim ॥ 41 ॥

ततो मृषित्वा त्रिशिखोद्भवां व्यथां विधाय बाहूनयुतं महाबलः ॥ स कालिकां सिंहयुतां महेश्वरीं जघान चक्रैरमरक्षयंकरैः॥ ४२॥

tato mRSitvA trizikhodbhavAM vyathAM vidhAya bAhUnayutaM mahAbalaH ॥ sa kAlikAM siMhayutAM mahezvarIM jaghAna cakrairamarakSayaMkaraiH॥ 42॥

तदस्तचक्राणि विभिद्य लीलया त्रिशूलमुद्गूर्य्य जघान सासुरम् ॥ शिवा जगत्पावनपाणिपङ्कजादुपात्तमृत्यू परमं पदं गतौ॥ ४३॥

tadastacakrANi vibhidya lIlayA trizUlamudgUryya jaghAna sAsuram ॥ zivA jagatpAvanapANipaGkajAdupAttamRtyU paramaM padaM gatau॥ 43॥

हते तस्मिन्महावीर्य्ये निशुंभे भीमविक्रमे॥ शुंभे च सकला दैत्या विविशुर्बलिसद्मनि ॥ ४४ ॥

hate tasminmahAvIryye nizuMbhe bhImavikrame॥ zuMbhe ca sakalA daityA vivizurbalisadmani ॥ 44 ॥

भक्षिता अपरे कालीसिंहाद्यैरमरद्विषः ॥ पलायितास्तथान्ये च दशदिक्षु भयाकुलाः ॥ ४५ ॥

bhakSitA apare kAlIsiMhAdyairamaradviSaH ॥ palAyitAstathAnye ca dazadikSu bhayAkulAH ॥ 45 ॥

बभूवुर्मार्गवाहिन्यस्सरितः स्वच्छपाथसः ॥ ववुर्वाताः सुखस्पर्शा निर्मलत्वं ययौ नभः॥ ४६॥

babhUvurmArgavAhinyassaritaH svacchapAthasaH ॥ vavurvAtAH sukhasparzA nirmalatvaM yayau nabhaH॥ 46॥

पुनर्यागः समारेभे देवैर्ब्रह्मर्षिभिस्तथा ॥ सुखिनश्चाभवन्सर्वे महेन्द्राद्या दिवौकसः ॥ ४७ ॥

punaryAgaH samArebhe devairbrahmarSibhistathA ॥ sukhinazcAbhavansarve mahendrAdyA divaukasaH ॥ 47 ॥

पवित्रं परमं पुण्यमुमायाश्चरितं प्रभो ॥ दैत्यराजवधोपेतं श्रद्धया यः समभ्य सेत् ॥ ४८ ॥

pavitraM paramaM puNyamumAyAzcaritaM prabho ॥ daityarAjavadhopetaM zraddhayA yaH samabhya set ॥ 48 ॥

स भुक्त्वेहाखिलान्भोगांस्त्रिदशैरपि दुर्लभान् ॥ परत्रोमालयं गच्छेन्महामायाप्रसादतः ॥ ४९ ॥

sa bhuktvehAkhilAnbhogAMstridazairapi durlabhAn ॥ paratromAlayaM gacchenmahAmAyAprasAdataH ॥ 49 ॥

॥ ऋषिरुवाच ॥ एवन्देवी समुत्पन्ना शुंभासुरनिबर्हिणी ॥ प्रोक्ता सरस्वती साक्षादुमांशाविर्भवा नृप ॥ ५०॥

॥ RSiruvAca ॥ evandevI samutpannA zuMbhAsuranibarhiNI ॥ proktA sarasvatI sAkSAdumAMzAvirbhavA nRpa ॥ 50॥