॥ ऋषिरुवाच ॥ आसीच्छुम्भासुरो दैत्यो निशुंभश्च प्रतापवान् ॥ त्रैलोक्यमोजसा क्रान्तं भ्रातृभ्यां सचराचरम् ॥ १ ॥

॥ RSiruvAca ॥ AsIcchumbhAsuro daityo nizuMbhazca pratApavAn ॥ trailokyamojasA krAntaM bhrAtRbhyAM sacarAcaram ॥ 1 ॥

ताभ्याम्प्रपीडिता देवा हिमवन्तं समाययुः ॥ जननीं सर्वभूतानां कामदात्रीं ववन्दिरे ॥ २ ॥

tAbhyAmprapIDitA devA himavantaM samAyayuH ॥ jananIM sarvabhUtAnAM kAmadAtrIM vavandire ॥ 2 ॥

देवा ऊचुः ॥ जय दुर्गे महेशानि जयात्मीयजनप्रिये ॥ त्रैलोक्यत्राणकारिण्यै शिवायै ते नमोनमः ॥ ३॥

devA UcuH ॥ jaya durge mahezAni jayAtmIyajanapriye ॥ trailokyatrANakAriNyai zivAyai te namonamaH ॥ 3॥

नमो मुक्तिप्रदायिन्यै पराम्बायै नमोनमः ॥ नमः समस्तसंसारोत्पत्तिस्थित्यन्तकारिके ॥ ४ ॥

namo muktipradAyinyai parAmbAyai namonamaH ॥ namaH samastasaMsArotpattisthityantakArike ॥ 4 ॥

कालिकारूपसंपन्नो नमस्काराकृते नमः ॥ छिन्नमस्तास्वरूपायै श्रीविद्यायै नमोस्तु ते ॥ ५ ॥

kAlikArUpasaMpanno namaskArAkRte namaH ॥ chinnamastAsvarUpAyai zrIvidyAyai namostu te ॥ 5 ॥

भुवनेशि नमस्तुभ्यं नमस्ते भैरवाकृते ॥ नमोस्तु बगलामुख्यै धूमावत्यै नमोनमः ॥ ६॥

bhuvanezi namastubhyaM namaste bhairavAkRte ॥ namostu bagalAmukhyai dhUmAvatyai namonamaH ॥ 6॥

नमस्त्रिपुरसुन्दर्य्यै मातङ्गयै ते नमोनमः ॥ अजितायै नमस्तुभ्यं विजयायै नमोनमः ॥ ७ ॥

namastripurasundaryyai mAtaGgayai te namonamaH ॥ ajitAyai namastubhyaM vijayAyai namonamaH ॥ 7 ॥

जयायै मंगलायै ते विलासिन्यै नमोनमः ॥ दोग्ध्रीरूपे नमस्तुभ्यं नमो घोराकृतेऽस्तु ते ॥ ८ ॥

jayAyai maMgalAyai te vilAsinyai namonamaH ॥ dogdhrIrUpe namastubhyaM namo ghorAkRte'stu te ॥ 8 ॥

मनोऽपराजिताकारे नित्याकारे नमोनमः ॥ शरणागतपालिन्यै रुद्राण्यै ते नमोनमः ॥ ९ ॥

mano'parAjitAkAre nityAkAre namonamaH ॥ zaraNAgatapAlinyai rudrANyai te namonamaH ॥ 9 ॥

नमो वेदान्तवेद्यायै नमस्ते परमात्मने ॥ अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायिकायै नमोनमः ॥ १० ॥

namo vedAntavedyAyai namaste paramAtmane ॥ anantakoTibrahmANDanAyikAyai namonamaH ॥ 10 ॥

इति देवैः स्तुता गौरी प्रसन्ना वरदा शिवा ॥ प्रोवाच त्रिदशान्सर्वान्युष्माभिः स्तूयतेऽत्र का ॥ ११ ॥

iti devaiH stutA gaurI prasannA varadA zivA ॥ provAca tridazAnsarvAnyuSmAbhiH stUyate'tra kA ॥ 11 ॥

ततो गौरीतनोरेका प्रादुरासीत्कुमारिका॥ सोवाच मिषतां तेषां शिवशक्तिं परादरात्॥ १२॥

tato gaurItanorekA prAdurAsItkumArikA॥ sovAca miSatAM teSAM zivazaktiM parAdarAt॥ 12॥

स्तोत्रं मे क्रियते मातः समस्तैः स्वर्गवासिभिः॥ निशुंभशुंभदैत्याभ्यां प्रबलाभ्यां प्रपीडितैः॥ १३॥

stotraM me kriyate mAtaH samastaiH svargavAsibhiH॥ nizuMbhazuMbhadaityAbhyAM prabalAbhyAM prapIDitaiH॥ 13॥

शरीरकोशाद्यत्तस्या निर्गता तेन कौशिकी॥ नाम्ना सा गीयते साक्षाच्छुंभासुरनिबर्हिणी॥ १४॥

zarIrakozAdyattasyA nirgatA tena kauzikI॥ nAmnA sA gIyate sAkSAcchuMbhAsuranibarhiNI॥ 14॥

चैवोग्रतारिका प्रोक्ता महोग्रतारिकापि च॥ प्रादुर्भूता यतः सा वै मातंगीत्युच्यते भुवि॥ १५॥

caivogratArikA proktA mahogratArikApi ca॥ prAdurbhUtA yataH sA vai mAtaMgItyucyate bhuvi॥ 15॥

बभाषे निखिलान्देवान्यूयं तिष्ठत निर्भयाः॥ कार्यं वः साधयिष्यामि स्वतन्त्राहं विनाश्रयम् ॥ १६॥

babhASe nikhilAndevAnyUyaM tiSThata nirbhayAH॥ kAryaM vaH sAdhayiSyAmi svatantrAhaM vinAzrayam ॥ 16॥

इत्युक्त्वा सा तदा देवी तरसान्तर्हिताऽभवत्॥ चाण्डमुण्डौ तु तान्देवीमद्राष्टां सेवकौ तयोः॥ १७॥

ityuktvA sA tadA devI tarasAntarhitA'bhavat॥ cANDamuNDau tu tAndevImadrASTAM sevakau tayoH॥ 17॥

दृष्ट्वा मनोहरं तस्या रूपं नेत्रसुखावहम्॥ पेततुस्तौ धरामध्ये नष्टसंज्ञौ विमोहितौ॥ १८॥

dRSTvA manoharaM tasyA rUpaM netrasukhAvaham॥ petatustau dharAmadhye naSTasaMjJau vimohitau॥ 18॥

गत्वा व्याजह्रतुः सर्वं राज्ञे वृत्तान्तमादितः ॥ दृष्टा काचिन्मया पूर्वा नारी राजन्मनोरमा ॥ १९॥

gatvA vyAjahratuH sarvaM rAjJe vRttAntamAditaH ॥ dRSTA kAcinmayA pUrvA nArI rAjanmanoramA ॥ 19॥

हिमवच्छिखरे रम्ये संस्थिता सिंहवाहिनी॥ समन्ताद्देवकन्याभिः सेविता बद्धपाणिभिः॥ २०॥

himavacchikhare ramye saMsthitA siMhavAhinI॥ samantAddevakanyAbhiH sevitA baddhapANibhiH॥ 20॥

कुरुते पादसंवाहं काचित्संस्कुरुते कचान्॥ पाणिसंवाहनं काचित्काचिन्नेत्राञ्जनं न्यधात्॥ २१॥

kurute pAdasaMvAhaM kAcitsaMskurute kacAn॥ pANisaMvAhanaM kAcitkAcinnetrAJjanaM nyadhAt॥ 21॥

काचिद् गृहीत्वा हस्तेनादर्शं दर्शयते मुखम्॥ नागवल्लीं ददात्येका लवंगैलादिसंयुताम्॥ २२॥

kAcid gRhItvA hastenAdarzaM darzayate mukham॥ nAgavallIM dadAtyekA lavaMgailAdisaMyutAm॥ 22॥

पतद्ग्रहं करे कृत्वा स्थिता काचित्सखी पुरः॥ भूषयत्यखिलांगानि काचिद्भूषाम्बरादिभिः॥ २३॥

patadgrahaM kare kRtvA sthitA kAcitsakhI puraH॥ bhUSayatyakhilAMgAni kAcidbhUSAmbarAdibhiH॥ 23॥

कदलीस्तंभजंघोरुः कीरनासाऽहिदौर्लता॥ रणन्मञ्जीरचरणा रम्यमेखलया युता।२४कदलीस्तंभजंघोरुः कीरनासाऽहिदौर्लता॥ रणन्मञ्जीरचरणा रम्यमेखलया युता॥ २४॥

kadalIstaMbhajaMghoruH kIranAsA'hidaurlatA॥ raNanmaJjIracaraNA ramyamekhalayA yutA।24kadalIstaMbhajaMghoruH kIranAsA'hidaurlatA॥ raNanmaJjIracaraNA ramyamekhalayA yutA॥ 24॥

लसत्कस्तूरिकामोदमुक्ताहारचलस्तनी॥ ग्रैवेयकलसद्ग्रीवा ललन्तीदाममण्डिता॥ २५॥

lasatkastUrikAmodamuktAhAracalastanI॥ graiveyakalasadgrIvA lalantIdAmamaNDitA॥ 25॥

अर्द्धचन्द्रधरा देवी मणिकुण्डलधारिणी॥ रम्यवेणिर्विंशालाक्षी लोचनत्रयभूषिता ॥ २६ ॥

arddhacandradharA devI maNikuNDaladhAriNI॥ ramyaveNirviMzAlAkSI locanatrayabhUSitA ॥ 26 ॥

साक्षरा मालिकोपेता पणिराजितकंकणा ॥ स्वर्णोर्मिकांगुलिर्भ्राजत्पारिहार्य्यलसत्करा ॥ २७ ॥

sAkSarA mAlikopetA paNirAjitakaMkaNA ॥ svarNormikAMgulirbhrAjatpArihAryyalasatkarA ॥ 27 ॥

शुभवस्त्रावृता गौरी पद्मासनविराजिता ॥ काश्मीरबिन्दुतिलका चन्द्रालंकृतमस्तका॥ २८॥

zubhavastrAvRtA gaurI padmAsanavirAjitA ॥ kAzmIrabindutilakA candrAlaMkRtamastakA॥ 28॥

तडिद्द्युतिर्महामूल्याम्बर चोलोन्नमत्कुचा ॥ भुजैरष्टाभिरुत्तुंगैर्धारयन्ती वरायुधान् ॥ २९॥

taDiddyutirmahAmUlyAmbara colonnamatkucA ॥ bhujairaSTAbhiruttuMgairdhArayantI varAyudhAn ॥ 29॥

तादृशी नासुरी नागी न गन्धर्वी न दानवी ॥ विद्यते त्रिषु लोकेषु यादृशी सा मनोरमा ॥ ३० ॥

tAdRzI nAsurI nAgI na gandharvI na dAnavI ॥ vidyate triSu lokeSu yAdRzI sA manoramA ॥ 30 ॥

तस्मात्संभोगयोग्यत्वं तस्यास्त्वय्येव शोभते ॥ नारीरत्नं यतः सा वै पुंरत्नं च भवान्प्रभो ॥ ३१॥

tasmAtsaMbhogayogyatvaM tasyAstvayyeva zobhate ॥ nArIratnaM yataH sA vai puMratnaM ca bhavAnprabho ॥ 31॥

इत्युक्तं चण्डमुण्डाभ्यां निशम्य स महासुरः ॥ दूतं सुग्रीवनामानं प्रेषयामास तां प्रति ॥ ३२ ॥

ityuktaM caNDamuNDAbhyAM nizamya sa mahAsuraH ॥ dUtaM sugrIvanAmAnaM preSayAmAsa tAM prati ॥ 32 ॥

गच्छ दूत तुषाराद्रौ तत्रास्ते कापि सुन्दरी ॥ सा नेतव्या प्रयत्नेन कथयित्वा वचो मम ॥ ३३ ॥

gaccha dUta tuSArAdrau tatrAste kApi sundarI ॥ sA netavyA prayatnena kathayitvA vaco mama ॥ 33 ॥

इति विज्ञापितस्तेन सुग्रीवो दानवोत्तमः ॥ गत्वा हिमाचलं प्राह जगदम्बां महेश्वरीम् ॥ ३४ ॥

iti vijJApitastena sugrIvo dAnavottamaH ॥ gatvA himAcalaM prAha jagadambAM mahezvarIm ॥ 34 ॥

दूत उवाच ॥ देवि शुंभासुरो दैत्यो निशुंभस्तस्य चानुजः ॥ विख्यातस्त्रिषु लोकेषु महा बलपराक्रमः ॥ ३५॥

dUta uvAca ॥ devi zuMbhAsuro daityo nizuMbhastasya cAnujaH ॥ vikhyAtastriSu lokeSu mahA balaparAkramaH ॥ 35॥

चारोहं प्रेषितस्तेन सन्निधिन्ते समागमम् ॥ स यज्जगौ सुरेशानि तत्समाकर्णयाधुना ॥ ३६॥

cArohaM preSitastena sannidhinte samAgamam ॥ sa yajjagau surezAni tatsamAkarNayAdhunA ॥ 36॥

इन्द्रादीन्समरे जित्वा तेषां रत्नान्यपाहरम् ॥ देवभागं स्वयं भुञ्जे यागे दत्तं सुरादिभिः ॥ ३७ ॥

indrAdInsamare jitvA teSAM ratnAnyapAharam ॥ devabhAgaM svayaM bhuJje yAge dattaM surAdibhiH ॥ 37 ॥

स्त्रीरत्नं त्वामहं मन्ये सर्वरत्नोपरि स्थितम् ॥ सा त्वं ममानुजं मां वा भजतात्कामजै रसैः ॥ ३८ ॥

strIratnaM tvAmahaM manye sarvaratnopari sthitam ॥ sA tvaM mamAnujaM mAM vA bhajatAtkAmajai rasaiH ॥ 38 ॥

इति दूतोक्तमाकर्ण्य वचनं शुंभभाषितम् ॥ जगाद सा महामाया भूतेशप्राणवल्लभा ॥ ३९ ॥

iti dUtoktamAkarNya vacanaM zuMbhabhASitam ॥ jagAda sA mahAmAyA bhUtezaprANavallabhA ॥ 39 ॥

॥ देव्युवाच ॥ सत्यं वदसि भो दूत नानृतं किंचिदुच्यते ॥ परन्त्वेका कृता पूर्वं प्रतिज्ञा तान्निबोध मे ॥ ४० ॥

॥ devyuvAca ॥ satyaM vadasi bho dUta nAnRtaM kiMciducyate ॥ parantvekA kRtA pUrvaM pratijJA tAnnibodha me ॥ 40 ॥

यो मे दर्पं विधुनुते यो मां जयति संगरे ॥ उत्सहे तमहं कर्तुं पतिं नान्यमिति ध्रुवम् ॥ ४१ ॥

yo me darpaM vidhunute yo mAM jayati saMgare ॥ utsahe tamahaM kartuM patiM nAnyamiti dhruvam ॥ 41 ॥

स त्वं कथय शुंभाय निशुंभाय वचो मम ॥ यथा युक्तं भवेदेवं विदधातु तथाऽत्र सः ॥ ४२ ॥

sa tvaM kathaya zuMbhAya nizuMbhAya vaco mama ॥ yathA yuktaM bhavedevaM vidadhAtu tathA'tra saH ॥ 42 ॥

इत्थं देवीवचः श्रुत्वा सुग्रीवो नाम दानवः ॥ राज्ञे विज्ञापयामास गत्वा तत्र सविस्तरम्॥ ४३॥

itthaM devIvacaH zrutvA sugrIvo nAma dAnavaH ॥ rAjJe vijJApayAmAsa gatvA tatra savistaram॥ 43॥

अथ दूतोक्तमाकर्ण्य शुंभो भैरवशासनः ॥ धूम्राक्षं प्राह सक्रोधः सेनान्यं बलिनां वरम् ॥ ४४॥

atha dUtoktamAkarNya zuMbho bhairavazAsanaH ॥ dhUmrAkSaM prAha sakrodhaH senAnyaM balinAM varam ॥ 44॥

हे धूम्राक्ष तुषाराद्रौ वर्तते कापि सुन्दरी ॥ तामानय द्रुतं गत्वा यथा यास्यति सात्र वै ॥ ४५ ॥

he dhUmrAkSa tuSArAdrau vartate kApi sundarI ॥ tAmAnaya drutaM gatvA yathA yAsyati sAtra vai ॥ 45 ॥

तस्या आनयने भीतिर्न कार्य्याऽसुरसत्तम ॥ युद्धं कार्यं प्रयत्नेन यदि सा योद्धुमिच्छति ॥ ४६ ॥

tasyA Anayane bhItirna kAryyA'surasattama ॥ yuddhaM kAryaM prayatnena yadi sA yoddhumicchati ॥ 46 ॥

एवं विज्ञापितो दैत्यो धूम्रलोचनसंज्ञकः ॥ गत्वा हिमाचलं प्राह भुवनेशीमुमांशजाम्॥ ४७॥

evaM vijJApito daityo dhUmralocanasaMjJakaH ॥ gatvA himAcalaM prAha bhuvanezImumAMzajAm॥ 47॥

भर्तुर्ममान्तिकं गच्छ नोचेत्त्वां घातयाम्यहम् ॥ पुष्ट्याऽसुराणां सहितः सहस्राणां नितंबिनि ॥ ४८॥

bharturmamAntikaM gaccha nocettvAM ghAtayAmyaham ॥ puSTyA'surANAM sahitaH sahasrANAM nitaMbini ॥ 48॥

देव्युवाच ॥ दैत्यराट्प्रेषितो वीर हंसि चेत्किं करोमि ते ॥ परन्त्वसाध्यं गमनं मन्ये संग्राममन्तरा ॥ ४९॥

devyuvAca ॥ daityarATpreSito vIra haMsi cetkiM karomi te ॥ parantvasAdhyaM gamanaM manye saMgrAmamantarA ॥ 49॥

इत्युक्तस्तामन्वधावद्दानवो धूम्रलोचनः॥ हुंकारोच्चारणेनैव तन्ददाह महेश्वरी॥ ५०॥

ityuktastAmanvadhAvaddAnavo dhUmralocanaH॥ huMkAroccAraNenaiva tandadAha mahezvarI॥ 50॥

ततः प्रभृति सा देवी धूमावत्युच्यते भुवि॥ आराधिता स्वभक्तानां शत्रुवर्गनिकर्तिनी ॥ ५१॥

tataH prabhRti sA devI dhUmAvatyucyate bhuvi॥ ArAdhitA svabhaktAnAM zatruvarganikartinI ॥ 51॥

धूम्राक्षे निहते देव्या वाहनेनातिकोपिना ॥ चर्वितास्तद्गणास्सर्वेऽपलायन्तावशेषिताः ॥ ५२॥

dhUmrAkSe nihate devyA vAhanenAtikopinA ॥ carvitAstadgaNAssarve'palAyantAvazeSitAH ॥ 52॥

इत्थं देव्या हतं दैत्यं श्रुत्वा शुंभः प्रतापवान् ॥ चकार बहुलं कोपं सन्दष्टोष्ठपुटद्वयः ॥ ५३ ॥

itthaM devyA hataM daityaM zrutvA zuMbhaH pratApavAn ॥ cakAra bahulaM kopaM sandaSToSThapuTadvayaH ॥ 53 ॥

चण्डं मुंडं रक्तबीजं प्रैषयत्क्रमतोऽ सुरान् ॥ तेपि चाज्ञापिता दैत्या ययुर्यत्राम्बिका स्थिता ॥ ५४॥

caNDaM muMDaM raktabIjaM praiSayatkramato' surAn ॥ tepi cAjJApitA daityA yayuryatrAmbikA sthitA ॥ 54॥

सिंहारूढा भगवतीमणिमादिभिराश्रिताम्॥ भासयंती दिशो भासा दृष्ट्वोचुर्द्दानवर्षभाः ॥ ५५ ॥

siMhArUDhA bhagavatImaNimAdibhirAzritAm॥ bhAsayaMtI dizo bhAsA dRSTvocurddAnavarSabhAH ॥ 55 ॥

हे देवि तरसा मूलं याहि शुंभनिशुंभयोः ॥ अन्यथा घातयिष्यामः सगणां त्वां सवाहनाम् ॥ ५६॥

he devi tarasA mUlaM yAhi zuMbhanizuMbhayoH ॥ anyathA ghAtayiSyAmaH sagaNAM tvAM savAhanAm ॥ 56॥

वृणीष्व तं पतिं वामे लोकपालादिभिः स्तुतम् ॥ प्रपत्स्यसे महानंदं देवानामपि दुर्लभम् ॥ ५७॥

vRNISva taM patiM vAme lokapAlAdibhiH stutam ॥ prapatsyase mahAnaMdaM devAnAmapi durlabham ॥ 57॥

इत्युक्तमाकलय्याम्बा स्मयित्वा परमेश्वरी ॥ उदाजहार सा देवी सूनृतं रसवद्वचः ॥ ५८॥

ityuktamAkalayyAmbA smayitvA paramezvarI ॥ udAjahAra sA devI sUnRtaM rasavadvacaH ॥ 58॥

देव्युवाच ॥ अद्वितीयो महेशानः परब्रह्म सदाशिवः ॥ यत्तत्त्वन्न विदुर्वेदा विष्ण्वादीनां च का कथा ॥ ५९ ॥

devyuvAca ॥ advitIyo mahezAnaH parabrahma sadAzivaH ॥ yattattvanna vidurvedA viSNvAdInAM ca kA kathA ॥ 59 ॥

तस्याहं प्रकृतिः सक्ष्मा कथमन्यं पतिम्वृणे ॥ सिंही कामातुरा नैव जम्बुकं वृणुते क्वचित् ॥ ६० ॥

tasyAhaM prakRtiH sakSmA kathamanyaM patimvRNe ॥ siMhI kAmAturA naiva jambukaM vRNute kvacit ॥ 60 ॥

करेणुर्गर्दभं नैव द्वीपिनी शशकं न वा ॥ मृषा वदत भो दैत्यो मृत्युव्यालनियंत्रिताः ॥ ६१ ॥

kareNurgardabhaM naiva dvIpinI zazakaM na vA ॥ mRSA vadata bho daityo mRtyuvyAlaniyaMtritAH ॥ 61 ॥

यूयं प्रयात पातालं युध्यध्वं शक्तिरस्ति चेत् ॥ इति क्रोधकरं वाक्यं श्रुत्वोचुस्ते परस्परम् ॥ ६२ ॥

yUyaM prayAta pAtAlaM yudhyadhvaM zaktirasti cet ॥ iti krodhakaraM vAkyaM zrutvocuste parasparam ॥ 62 ॥

अबलां मनसि ज्ञात्वा न हन्मो भवतीं वयम् ॥ अथो स्थिरैहि पञ्चास्ये युद्धेच्छा मानसेऽस्ति चेत् ॥ ६३ ॥

abalAM manasi jJAtvA na hanmo bhavatIM vayam ॥ atho sthiraihi paJcAsye yuddhecchA mAnase'sti cet ॥ 63 ॥

तेषामेवं विवदतां कलहः समवर्द्धत॥ ववृषु समरे बाणा उभयोर्द्दलयोश्शिताः ॥ ६४॥

teSAmevaM vivadatAM kalahaH samavarddhata॥ vavRSu samare bANA ubhayorddalayozzitAH ॥ 64॥

एवं तैः समरं कृत्वा लीलया परमेश्वरी॥ जघान चण्डमुण्डाभ्यां रक्तबीजं महासुरम्॥ ६५॥

evaM taiH samaraM kRtvA lIlayA paramezvarI॥ jaghAna caNDamuNDAbhyAM raktabIjaM mahAsuram॥ 65॥

द्वेषबुद्धिं विधायापि त्रिदशस्थितयोऽप्यमी ॥ अन्तेऽप्रापन्परं लोकं यँल्लोकं यान्ति तज्जनाः ॥ ६६ ॥

dveSabuddhiM vidhAyApi tridazasthitayo'pyamI ॥ ante'prApanparaM lokaM ya~llokaM yAnti tajjanAH ॥ 66 ॥