ऋषिरुवाच ॥ आसीद्रंभासुरो नाम दैत्यवंशशिरोमणिः ॥ तस्माज्जातो महातेजा महिषो नाम दानवः ॥ १ ॥

RSiruvAca ॥ AsIdraMbhAsuro nAma daityavaMzaziromaNiH ॥ tasmAjjAto mahAtejA mahiSo nAma dAnavaH ॥ 1 ॥

स संग्रामे सुरान्सर्वान्निर्जित्य दनुजाधिपः ॥ चकार राज्यं स्वर्लोके महेन्द्रासनसंस्थितः ॥ २॥

sa saMgrAme surAnsarvAnnirjitya danujAdhipaH ॥ cakAra rAjyaM svarloke mahendrAsanasaMsthitaH ॥ 2॥

पराजितास्ततो देवा ब्रह्माणं शरणं ययुः ॥ ब्रह्मापि तान्समादाय ययौ यत्र वृषाकपी ॥ ३॥

parAjitAstato devA brahmANaM zaraNaM yayuH ॥ brahmApi tAnsamAdAya yayau yatra vRSAkapI ॥ 3॥

तत्र गत्वा सुरास्सर्वे नत्वा शंकरकेशवौ ॥ स्ववृत्तं कथायामासुर्यथावदनुपूर्वशः ॥ ४ ॥

tatra gatvA surAssarve natvA zaMkarakezavau ॥ svavRttaM kathAyAmAsuryathAvadanupUrvazaH ॥ 4 ॥

भगवन्तौ वयं सर्वे महिषेण दुरात्मना ॥ उज्जासिताश्च स्वर्लोकान्निर्जित्य समरांगणे॥ ५ ॥

bhagavantau vayaM sarve mahiSeNa durAtmanA ॥ ujjAsitAzca svarlokAnnirjitya samarAMgaNe॥ 5 ॥

भ्रमामो मर्त्यलोकेऽस्मिन्न लभेमहि शं क्वचित् ॥ कां कां न दुर्दशां नीता देवा इन्द्रपुरोगमाः ॥ ६ ॥

bhramAmo martyaloke'sminna labhemahi zaM kvacit ॥ kAM kAM na durdazAM nItA devA indrapurogamAH ॥ 6 ॥

सूर्याचन्द्रमसौ पाशी कुबेरो यम एव च ॥ इन्द्राग्निवातगन्धर्वा विद्याधरसुचारणाः ॥ ७ ॥

sUryAcandramasau pAzI kubero yama eva ca ॥ indrAgnivAtagandharvA vidyAdharasucAraNAH ॥ 7 ॥

एतेषामपरेषां च विधेयं कर्म सोसुरः ॥ स्वयं करोति पापात्मा दैत्यपक्ष भयंकर ॥ ८ ॥

eteSAmapareSAM ca vidheyaM karma sosuraH ॥ svayaM karoti pApAtmA daityapakSa bhayaMkara ॥ 8 ॥

तस्माच्छरणमापन्नान्देवान्नस्त्रातुमर्हथः ॥ वधोपायं च तस्याशु चिन्तयेथां युवां प्रभू ॥ ९ ॥

tasmAccharaNamApannAndevAnnastrAtumarhathaH ॥ vadhopAyaM ca tasyAzu cintayethAM yuvAM prabhU ॥ 9 ॥

इति देववचः श्रुत्वा दामोदरसतीश्वरौ ॥ चक्रतुः परमं कोपं रोषाघूर्णितलोचनौ ॥ १० ॥

iti devavacaH zrutvA dAmodarasatIzvarau ॥ cakratuH paramaM kopaM roSAghUrNitalocanau ॥ 10 ॥

ततोतिकोपपूर्णस्य विष्णोश्शंभोश्च वक्त्रतः ॥ तथान्येषां च देवानां शरीरान्निर्गतं महः ॥ ११ ॥

tatotikopapUrNasya viSNozzaMbhozca vaktrataH ॥ tathAnyeSAM ca devAnAM zarIrAnnirgataM mahaH ॥ 11 ॥

अतीव महसः पुंजं ज्वलन्तं दशदिक्षु च ॥ अपश्यंस्त्रिदशास्सर्वे दुर्गा ध्यानपरायणाः ॥ १२ ॥

atIva mahasaH puMjaM jvalantaM dazadikSu ca ॥ apazyaMstridazAssarve durgA dhyAnaparAyaNAH ॥ 12 ॥

सर्वदेवशरीरोत्थं तेजस्तदतिभीषणम् ॥ संघीभूयाभवन्नारी साक्षान्महिषमर्दिनी ॥ १३॥

sarvadevazarIrotthaM tejastadatibhISaNam ॥ saMghIbhUyAbhavannArI sAkSAnmahiSamardinI ॥ 13॥

शंभुतेजस उत्पन्नं मुखमस्याः सुभास्वरम् ॥ याम्येन बाला अभवन्वैष्णवेन च बाहवः ॥ १४॥

zaMbhutejasa utpannaM mukhamasyAH subhAsvaram ॥ yAmyena bAlA abhavanvaiSNavena ca bAhavaH ॥ 14॥

चन्द्रमस्तेजसा तस्याः स्तनयुग्मं व्यजायत॥ मध्यमे न्द्रेण जंघोरू वारुणेन बभूवतुः ॥ १५ ॥

candramastejasA tasyAH stanayugmaM vyajAyata॥ madhyame ndreNa jaMghorU vAruNena babhUvatuH ॥ 15 ॥

भूतेजसा नितंबोभूद्ब्राह्मेण चरणद्वयम् ॥ आर्केण चरणांगुल्यः करांगुल्यश्च वासवात्॥ १६॥

bhUtejasA nitaMbobhUdbrAhmeNa caraNadvayam ॥ ArkeNa caraNAMgulyaH karAMgulyazca vAsavAt॥ 16॥

कुबेरतेजसा नासा रदनाश्च प्रजापतेः ॥ पावकीयेन नयनत्रयं सान्ध्येन भ्रूद्वयम् ॥ १७॥

kuberatejasA nAsA radanAzca prajApateH ॥ pAvakIyena nayanatrayaM sAndhyena bhrUdvayam ॥ 17॥

आनिलेन श्रवोद्वन्द्वं तथान्येषां स्वरोकसाम् ॥ तेजसां संभवः पद्मालया सा परमेश्वरी ॥ १८॥

Anilena zravodvandvaM tathAnyeSAM svarokasAm ॥ tejasAM saMbhavaH padmAlayA sA paramezvarI ॥ 18॥

ततो निखिलदेवानां तेजोराशिसमुद्भवाम् ॥ तामालोक्य सुरास्सर्वे परं हर्षं प्रपेदिरे ॥ १९॥

tato nikhiladevAnAM tejorAzisamudbhavAm ॥ tAmAlokya surAssarve paraM harSaM prapedire ॥ 19॥

निरायुधां च तां दृष्ट्वा ब्रह्माद्यास्त्रिदिवेश्वराः ॥ सायुधान्तां शिवां कर्तुं मनः सन्दधिरे सुराः ॥ २० ॥

nirAyudhAM ca tAM dRSTvA brahmAdyAstridivezvarAH ॥ sAyudhAntAM zivAM kartuM manaH sandadhire surAH ॥ 20 ॥

ततः शूलं महेशानो महेशान्यै समर्पयत ॥ चक्रं च कृष्णो भगवाञ्च्छंखं पाशं च पाशभृत ॥ २१ ॥

tataH zUlaM mahezAno mahezAnyai samarpayata ॥ cakraM ca kRSNo bhagavAJcchaMkhaM pAzaM ca pAzabhRta ॥ 21 ॥

शक्तिं हुताशनोऽयच्छन्मारुतश्चापमेव च ॥ बाणपूर्णेषुधी चैव वज्रघण्टे शचीपतिः ॥ २२ ॥

zaktiM hutAzano'yacchanmArutazcApameva ca ॥ bANapUrNeSudhI caiva vajraghaNTe zacIpatiH ॥ 22 ॥

यमो ददौ कालदण्डमक्षमालां प्रजापतिः ॥ ब्रह्मा कमण्डलुं प्रादाद्रोमरश्मीन्दिवाकरः ॥ २३॥

yamo dadau kAladaNDamakSamAlAM prajApatiH ॥ brahmA kamaNDaluM prAdAdromarazmIndivAkaraH ॥ 23॥

कालः खड्गन्ददौ तस्यै फलकं च समुज्वलम् ॥ क्षीराब्धी रुचिरं हारमजरे च तथाम्बरे ॥ २४ ॥

kAlaH khaDgandadau tasyai phalakaM ca samujvalam ॥ kSIrAbdhI ruciraM hAramajare ca tathAmbare ॥ 24 ॥

चूडामणिं कुण्डले च कटकानि तथैव च ॥ अर्द्धचन्द्रं च केयूरान्नूपुरौ च मनोहरो॥ २५॥

cUDAmaNiM kuNDale ca kaTakAni tathaiva ca ॥ arddhacandraM ca keyUrAnnUpurau ca manoharo॥ 25॥

ग्रैवेयकमंगुलीषु समस्तास्वंगुलीयकम्॥ विश्वकर्मा च परशुं ददौ तस्यै मनोहरम् ॥ २६ ॥

graiveyakamaMgulISu samastAsvaMgulIyakam॥ vizvakarmA ca parazuM dadau tasyai manoharam ॥ 26 ॥

अस्त्राण्यनेकानि तथाभेद्यं चैव तनुच्छदम् ॥ सुरम्यसरसां मालां पङ्कजं चाम्बुधिर्ददौ ॥ २७ ॥

astrANyanekAni tathAbhedyaM caiva tanucchadam ॥ suramyasarasAM mAlAM paGkajaM cAmbudhirdadau ॥ 27 ॥

ददौ सिंहं च हिमवान्रत्नानि विविधानि च ॥ सुरया पूरितं पात्रं कुबेरोऽस्यै समर्पयत् ॥ २८ ॥

dadau siMhaM ca himavAnratnAni vividhAni ca ॥ surayA pUritaM pAtraM kubero'syai samarpayat ॥ 28 ॥

शेषश्च भोगिनां नेता विचित्रर चनाञ्चितम् ॥ ददौ तस्यै नागहारं नानास्त्रमणिगुंफितम् ॥ २९ ॥

zeSazca bhoginAM netA vicitrara canAJcitam ॥ dadau tasyai nAgahAraM nAnAstramaNiguMphitam ॥ 29 ॥

एतैश्चान्यैस्सुरैर्देवी भूषणैरायुधैस्तथा ॥ सत्कृतोच्चैर्ननादासौ साट्टहासं पुनःपुनः ॥ ३०॥

etaizcAnyaissurairdevI bhUSaNairAyudhaistathA ॥ satkRtoccairnanAdAsau sATTahAsaM punaHpunaH ॥ 30॥

तस्या भीषणनादेन पूरिता च नभःस्थली ॥ प्रतिशब्दो महानासीच्चुक्षुभे भुवनत्रयम् ॥ ३१॥

tasyA bhISaNanAdena pUritA ca nabhaHsthalI ॥ pratizabdo mahAnAsIccukSubhe bhuvanatrayam ॥ 31॥

चेलुः समुद्राश्चत्वारो वसुधा च चचाल ह ॥ जयशब्दस्ततो देवैरकारि महिषार्दितैः ॥ ३२॥

celuH samudrAzcatvAro vasudhA ca cacAla ha ॥ jayazabdastato devairakAri mahiSArditaiH ॥ 32॥

ततोऽम्बिकां परां शक्तिं महालक्ष्मीस्वरूपिणीम् ॥ तुष्टुवुस्ते सुरास्सर्वे भक्तिगद्गदया गिरा ॥ ३३ ॥

tato'mbikAM parAM zaktiM mahAlakSmIsvarUpiNIm ॥ tuSTuvuste surAssarve bhaktigadgadayA girA ॥ 33 ॥

लोकं संक्षुब्धमालोक्य देवतापरिपन्थिनः ॥ सन्नद्धसैनिकास्ते च समुत्तस्थुरुदायुधाः ॥ ३४ ॥

lokaM saMkSubdhamAlokya devatAparipanthinaH ॥ sannaddhasainikAste ca samuttasthurudAyudhAH ॥ 34 ॥

महिषोऽपि च तं शब्दमभ्यधावद्रुषान्वितः ॥ स ददर्श ततो देवीं व्याप्तलोकत्रयां रुचा ॥ ३५ ॥

mahiSo'pi ca taM zabdamabhyadhAvadruSAnvitaH ॥ sa dadarza tato devIM vyAptalokatrayAM rucA ॥ 35 ॥

एतस्मिन्नन्तरे तत्र महिषासुरपालिताः ॥ समाजग्मुर्महावीराः कोटिशो धृतहेतयः॥ ३६॥

etasminnantare tatra mahiSAsurapAlitAH ॥ samAjagmurmahAvIrAH koTizo dhRtahetayaH॥ 36॥

चिक्षुरश्चामरोदग्रौ करालोद्धतबाष्कलाः ॥ ताम्रोग्रास्योग्रवीर्याश्च बिडालोऽन्धक एव च ॥ ३७ ॥

cikSurazcAmarodagrau karAloddhatabASkalAH ॥ tAmrogrAsyogravIryAzca biDAlo'ndhaka eva ca ॥ 37 ॥

दुर्धरो दुर्मुखश्चैव त्रिनेत्रश्च महाहनुः ॥ एते चान्ये च बहवः शूरा युद्धविशा रदाः ॥ ३८ ॥

durdharo durmukhazcaiva trinetrazca mahAhanuH ॥ ete cAnye ca bahavaH zUrA yuddhavizA radAH ॥ 38 ॥

युयुधुः समरे देव्या सह शस्त्रास्त्रपारगाः ॥ इत्थं कालो व्यतीयाय युध्यतोर्भीषणस्तयोः ॥ ३९॥

yuyudhuH samare devyA saha zastrAstrapAragAH ॥ itthaM kAlo vyatIyAya yudhyatorbhISaNastayoH ॥ 39॥

अरिवर्गकरक्षिप्ता नानाशस्त्रास्त्रराशयः ॥ महामायाप्रभावेण विफला अभवन् क्षणात् ॥ ४० ॥

arivargakarakSiptA nAnAzastrAstrarAzayaH ॥ mahAmAyAprabhAveNa viphalA abhavan kSaNAt ॥ 40 ॥

ततो जघान सा देवी चिक्षुरप्रमुखानरीन् ॥ सगणान्गदया बाणैः शूलशक्तिपरश्वधैः ॥ ४१॥

tato jaghAna sA devI cikSurapramukhAnarIn ॥ sagaNAngadayA bANaiH zUlazaktiparazvadhaiH ॥ 41॥

एवं स्वीयेषु सैन्येषु हतेषु महिषासुरः ॥ देवीनिःश्वाससंभूतान्भावयामास तान्गणान् ॥ ४२ ॥

evaM svIyeSu sainyeSu hateSu mahiSAsuraH ॥ devIniHzvAsasaMbhUtAnbhAvayAmAsa tAngaNAn ॥ 42 ॥

अताडयत्सरैः काश्चित्काश्चिच्छृङ्गद्वयेन च ॥ लांगूलेन च तुण्डेन भिनत्ति स्म मुहुर्मुहुः ॥ ४३ ॥

atADayatsaraiH kAzcitkAzcicchRGgadvayena ca ॥ lAMgUlena ca tuNDena bhinatti sma muhurmuhuH ॥ 43 ॥

इत्थं देवीगणा न्हत्वाभ्यधावत्सोऽसुराधिपः ॥ सिंहं मारयितुन्देव्यास्ततोऽसौ कुपिताऽभवत् ॥ ४४॥

itthaM devIgaNA nhatvAbhyadhAvatso'surAdhipaH ॥ siMhaM mArayitundevyAstato'sau kupitA'bhavat ॥ 44॥

कोपात्सोपि महावीर्यः खुरकुट्टितभूतलः ॥ शृङ्गाभ्यां शैलमुत्पाट्य चिक्षेप प्रणनाद च ॥ ४५ ॥

kopAtsopi mahAvIryaH khurakuTTitabhUtalaH ॥ zRGgAbhyAM zailamutpATya cikSepa praNanAda ca ॥ 45 ॥

वेगेन विष्वग् भ्रमता प्रक्षिप्ता गुरवोऽद्रयः ॥ आकाशतो महीमध्ये निपेतुर्नृपसत्तम ॥ ४६ ॥

vegena viSvag bhramatA prakSiptA guravo'drayaH ॥ AkAzato mahImadhye nipeturnRpasattama ॥ 46 ॥

शृंगभिन्नाः पयोवाहाः खण्डं खण्डमयासिषुः ॥ लांगूलेनाहतश्चाब्धिर्विष्वगुद्वेलमस्पदत् ॥ ४७ ॥

zRMgabhinnAH payovAhAH khaNDaM khaNDamayAsiSuH ॥ lAMgUlenAhatazcAbdhirviSvagudvelamaspadat ॥ 47 ॥

एवं क्रुद्धं समालोक्य महिषासुरमम्बिका ॥ विदधे तद्वधोपायं देवानामभयंकरी ॥ ४८ ॥

evaM kruddhaM samAlokya mahiSAsuramambikA ॥ vidadhe tadvadhopAyaM devAnAmabhayaMkarI ॥ 48 ॥

ततः पाशं समुत्थाय क्षिप्त्वा तस्योपरी श्वरी ॥ बबन्ध महिषं सोऽपि रूपन्तत्याज माहिषम् ॥ ४९ ॥

tataH pAzaM samutthAya kSiptvA tasyoparI zvarI ॥ babandha mahiSaM so'pi rUpantatyAja mAhiSam ॥ 49 ॥

ततः सिंहो बभूवाशु मायावी तच्छिरोम्बिका ॥ यावद्भिनत्ति तावत्स खङ्गपाणिर्बभूव ह ॥ ५०॥

tataH siMho babhUvAzu mAyAvI tacchirombikA ॥ yAvadbhinatti tAvatsa khaGgapANirbabhUva ha ॥ 50॥

सचर्म्मासिकरं तं च देवी बाणैरताडयत् ॥ ततो गजवपुर्भूत्वा सिंहं चिच्छेद शुण्डया ॥ ५१ ॥

sacarmmAsikaraM taM ca devI bANairatADayat ॥ tato gajavapurbhUtvA siMhaM ciccheda zuNDayA ॥ 51 ॥

ततोऽस्य च करं देवी चकर्त स्वमहासिना ॥ अधारि च पुना रूपं स्वकीयं तेन रक्षसा ॥ ५२ ॥

tato'sya ca karaM devI cakarta svamahAsinA ॥ adhAri ca punA rUpaM svakIyaM tena rakSasA ॥ 52 ॥

तदैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ ततः क्रुद्धा महामाया चण्डिका मानविक्रमा॥ ५३॥

tadaiva kSobhayAmAsa trailokyaM sacarAcaram ॥ tataH kruddhA mahAmAyA caNDikA mAnavikramA॥ 53॥

पपौ पुनःपुनः पानं जहासोद्भ्रान्तलोचना ॥ जगर्ज चासुरः सोऽपि बलवीर्यमदो द्धतः ॥ ५४॥

papau punaHpunaH pAnaM jahAsodbhrAntalocanA ॥ jagarja cAsuraH so'pi balavIryamado ddhataH ॥ 54॥

तस्या उपरि चिक्षेप शैलानुत्पाट्य सोऽसुरः ॥ सा च बाणावलीघातैश्चूर्णयामास सत्वरम् ॥ ५५ ॥

tasyA upari cikSepa zailAnutpATya so'suraH ॥ sA ca bANAvalIghAtaizcUrNayAmAsa satvaram ॥ 55 ॥

वारुणीमद्रसं जातमुखरागाऽऽकुलेन्द्रिया ॥ प्रोवाच परमेशानी मेघगंभीरया गिरा ॥ ५६ ॥

vAruNImadrasaM jAtamukharAgA''kulendriyA ॥ provAca paramezAnI meghagaMbhIrayA girA ॥ 56 ॥

॥ देव्युवाच ॥ रे मूढ रे हतप्रज्ञ व्यर्थ किं कुरुषे हठम् ॥ न मदग्रेऽसुराः केपि स्थास्नवो जगतीत्रये ॥ ५७ ॥

॥ devyuvAca ॥ re mUDha re hataprajJa vyartha kiM kuruSe haTham ॥ na madagre'surAH kepi sthAsnavo jagatItraye ॥ 57 ॥

ऋषि रुवाच ॥ एकमाभाष्य कूर्दित्वा देवी सर्वकलामयी ॥ पदाक्रम्यासुरं कण्ठे शूलेनोग्रेण साऽभिनत् ॥ ५८ ॥

RSi ruvAca ॥ ekamAbhASya kUrditvA devI sarvakalAmayI ॥ padAkramyAsuraM kaNThe zUlenogreNa sA'bhinat ॥ 58 ॥

ततस्तच्चरणाक्रान्तस्स स्वकीयमुखात्ततः ॥ अर्द्धनिष्क्रान्त एवासीद्देव्या वीर्येण संवृतः ॥ ५९ ॥

tatastaccaraNAkrAntassa svakIyamukhAttataH ॥ arddhaniSkrAnta evAsIddevyA vIryeNa saMvRtaH ॥ 59 ॥

अर्द्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महाधमः ॥ महासिना शिरो भित्त्वा न्यपाति धरणीतले ॥ ६० ॥

arddhaniSkrAnta evAsau yudhyamAno mahAdhamaH ॥ mahAsinA ziro bhittvA nyapAti dharaNItale ॥ 60 ॥

हाहाशब्दं समुच्चार्य्यावाङ्मुखास्तद्गणास्ततः ॥ पलायन्त रणाद्भीतास्त्राहित्राहीति वादिनः ॥ ६१ ॥

hAhAzabdaM samuccAryyAvAGmukhAstadgaNAstataH ॥ palAyanta raNAdbhItAstrAhitrAhIti vAdinaH ॥ 61 ॥

तुष्टुवुश्च तदा देवीमिन्द्राद्याः सकलाः सुराः ॥ गन्धर्वा गीतमुच्चेरुर्ननृतुर्नर्तकीजनाः ॥ ६२ ॥

tuSTuvuzca tadA devImindrAdyAH sakalAH surAH ॥ gandharvA gItamuccerurnanRturnartakIjanAH ॥ 62 ॥

एवन्ते कथितो राजन्महालक्ष्म्याः समुद्भवः ॥ सरस्वत्यास्तथोत्पत्तिं शृणु सुस्थेन चेतसा ॥ ६३ ॥

evante kathito rAjanmahAlakSmyAH samudbhavaH ॥ sarasvatyAstathotpattiM zRNu susthena cetasA ॥ 63 ॥