शौनक उवाच ॥ देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् ॥ सृष्टिं तु विस्तरेणेमां सूतपुत्र वदाशु मे ॥ १॥

zaunaka uvAca ॥ devAnAM dAnavAnAM ca gandharvoragarakSasAm ॥ sRSTiM tu vistareNemAM sUtaputra vadAzu me ॥ 1॥

सूत उवाच ॥ यदा न ववृधे सा तु वीरणस्य प्रजापतिः ॥ सुतां सुतपसा युक्तामाह्वयत्सर्गकारणात् ॥ २ ॥

sUta uvAca ॥ yadA na vavRdhe sA tu vIraNasya prajApatiH ॥ sutAM sutapasA yuktAmAhvayatsargakAraNAt ॥ 2 ॥

स मैथुनेन धर्मेण ससर्ज विविधाः प्रजाः ॥ ताः शृणु त्वं महाप्राज्ञ कथयामि समासतः ॥ ३ ॥

sa maithunena dharmeNa sasarja vividhAH prajAH ॥ tAH zRNu tvaM mahAprAjJa kathayAmi samAsataH ॥ 3 ॥

तस्यां पुत्रसहस्राणि वीरिण्यां पंच वीर्यवान्॥ आश्रित्य जनयामास दक्ष एव प्रजापतिः ॥ ४॥

tasyAM putrasahasrANi vIriNyAM paMca vIryavAn॥ Azritya janayAmAsa dakSa eva prajApatiH ॥ 4॥

एतान्सृष्टांस्तु तान्दृष्ट्वा नारदः प्राह वै मुनिः ॥ सर्वं स तु समुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः ॥ ५॥

etAnsRSTAMstu tAndRSTvA nAradaH prAha vai muniH ॥ sarvaM sa tu samutpanno nAradaH parameSThinaH ॥ 5॥

श्रुतवान्वा कश्यपाद्वै पुंसां सृष्टिर्भविष्यति ॥ दक्षस्येव दुहितृषु तस्मात्तानब्रवीत्तु सः ॥ ६ ॥

zrutavAnvA kazyapAdvai puMsAM sRSTirbhaviSyati ॥ dakSasyeva duhitRSu tasmAttAnabravIttu saH ॥ 6 ॥

अजानतः कथं सृष्टिं बालिशा वै करिष्यथ ॥ दिशं कांचिदजानंतस्तस्माद्विज्ञाय तां भुवम् ॥ ७ ॥

ajAnataH kathaM sRSTiM bAlizA vai kariSyatha ॥ dizaM kAMcidajAnaMtastasmAdvijJAya tAM bhuvam ॥ 7 ॥

इत्युक्ताः प्रययुस्सर्वे आशां विज्ञातुमोजसा ॥ तदंतं न हि संप्राप्य न निवृत्ताः पितुर्गृहम् ॥ ८॥

ityuktAH prayayussarve AzAM vijJAtumojasA ॥ tadaMtaM na hi saMprApya na nivRttAH piturgRham ॥ 8॥

तज्ज्ञात्वा जनयामास पुनः पंचशतान्सुतान्॥ तानुवाच पुनस्सोऽपि नारदस्सर्वदर्शनः॥ ९ ॥

tajjJAtvA janayAmAsa punaH paMcazatAnsutAn॥ tAnuvAca punasso'pi nAradassarvadarzanaH॥ 9 ॥

नारद उवाच ॥ भुवो मानमजानंतः कथं सृष्टिं करिष्यथ ॥ सर्वे हि बालिशाः किं हि सृष्टिकर्तुं समुद्यताः ॥ १० ॥

nArada uvAca ॥ bhuvo mAnamajAnaMtaH kathaM sRSTiM kariSyatha ॥ sarve hi bAlizAH kiM hi sRSTikartuM samudyatAH ॥ 10 ॥

सूत उवाच॥ तेऽपि तद्वचनं श्रुत्वा निर्यातास्सर्वतोदिशम् ॥ सुबलाश्वा दक्षसुता हर्यश्वा इव ते पुरा ॥ ११ ॥

sUta uvAca॥ te'pi tadvacanaM zrutvA niryAtAssarvatodizam ॥ subalAzvA dakSasutA haryazvA iva te purA ॥ 11 ॥

अनंतं पुष्करं प्राप्य गतास्तेऽपि पराभवम् ॥ अद्यापि न निवर्तंते समुद्रेभ्य इवापगाः ॥ १२ ॥

anaMtaM puSkaraM prApya gatAste'pi parAbhavam ॥ adyApi na nivartaMte samudrebhya ivApagAH ॥ 12 ॥

तदाप्रभृति वै भ्राता भ्रातुरन्वेषणे रतः ॥ प्रयातो नश्यति मुने तन्न कार्य्यं विपश्चिता ॥ १३॥

tadAprabhRti vai bhrAtA bhrAturanveSaNe rataH ॥ prayAto nazyati mune tanna kAryyaM vipazcitA ॥ 13॥

तांश्चापि नष्टान्विज्ञाय पुत्रान्दक्षः प्रजापतिः ॥ स च क्रोधा द्ददौ शापं नारदाय महात्मने॥ १४॥

tAMzcApi naSTAnvijJAya putrAndakSaH prajApatiH ॥ sa ca krodhA ddadau zApaM nAradAya mahAtmane॥ 14॥

कुत्रचिन्न लभस्वेति संस्थितिं कलहप्रिय ॥ तव सान्निध्यतो लोके भवेच्च कलहस्सदा ॥ १५ ॥

kutracinna labhasveti saMsthitiM kalahapriya ॥ tava sAnnidhyato loke bhavecca kalahassadA ॥ 15 ॥

सांत्वितोऽथ विधात्रा हि स दक्षस्तु प्रजापतिः॥ कन्याः षष्ट्यसृजत्पश्चाद्वीरिण्यामिति नः श्रुतम्॥ १६॥

sAMtvito'tha vidhAtrA hi sa dakSastu prajApatiH॥ kanyAH SaSTyasRjatpazcAdvIriNyAmiti naH zrutam॥ 16॥

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश ॥ सप्तविंशति सोमाय चतस्रोऽरिष्टनेमिने ॥ १७ ॥

dadau sa daza dharmAya kazyapAya trayodaza ॥ saptaviMzati somAya catasro'riSTanemine ॥ 17 ॥

द्वे चैवं ब्रह्मपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तदा ॥ द्वे कृशाश्वाय विदुषे तासां नामानि मे शृणु ॥ १८॥

dve caivaM brahmaputrAya dve caivAGgirase tadA ॥ dve kRzAzvAya viduSe tAsAM nAmAni me zRNu ॥ 18॥

अरुंधती वसुर्य्यामिर्लम्बा भानुर्मरुत्वती ॥ संकल्पा च मुहूर्ता च संध्या विश्वा च वै मुने ॥ १९ ॥

aruMdhatI vasuryyAmirlambA bhAnurmarutvatI ॥ saMkalpA ca muhUrtA ca saMdhyA vizvA ca vai mune ॥ 19 ॥

धर्मपत्न्यो मुने त्वेतास्तास्वपत्यानि मे शृणु ॥ विश्वेदेवास्तु विश्वायास्साध्यान्साध्या व्यजायत ॥ २०॥

dharmapatnyo mune tvetAstAsvapatyAni me zRNu ॥ vizvedevAstu vizvAyAssAdhyAnsAdhyA vyajAyata ॥ 20॥

मरुत्वत्यां मरुत्वंतो वसोस्तु वसवस्तथा ॥ भानोस्तु भानवस्सर्वे मुहूर्तायां मुहूर्तजाः॥ २१॥

marutvatyAM marutvaMto vasostu vasavastathA ॥ bhAnostu bhAnavassarve muhUrtAyAM muhUrtajAH॥ 21॥

लम्बायाश्चैव घोषोऽथ नागवीथी च यामिजा ॥ पृथिवी विषमस्तस्यामरुन्धत्यामजायत ॥ २२॥

lambAyAzcaiva ghoSo'tha nAgavIthI ca yAmijA ॥ pRthivI viSamastasyAmarundhatyAmajAyata ॥ 22॥

संकल्पायास्तु सत्यात्मा जज्ञे संकल्प एव हि॥ अयादया वसोः पुत्रा अष्टौ ताञ्छृणु शौनक ॥ २३ ॥

saMkalpAyAstu satyAtmA jajJe saMkalpa eva hi॥ ayAdayA vasoH putrA aSTau tAJchRNu zaunaka ॥ 23 ॥

अयो धुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलोऽनलः ॥ प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवाऽष्टा च नामतः ॥ २४ ॥

ayo dhuvazca somazca dharazcaivAnilo'nalaH ॥ pratyUSazca prabhAsazca vasavA'STA ca nAmataH ॥ 24 ॥

अयस्य पुत्रो वैतण्डः श्रमः शांतो मुनिस्तथा ॥ ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकभावनः ॥ २५॥

ayasya putro vaitaNDaH zramaH zAMto munistathA ॥ dhruvasya putro bhagavAnkAlo lokabhAvanaH ॥ 25॥

सोमस्य भगवान्वर्चा वर्चस्वी येन जायते ॥ धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस्तथा ॥ २६ ॥

somasya bhagavAnvarcA varcasvI yena jAyate ॥ dharasya putro draviNo hutahavyavahastathA ॥ 26 ॥

मनोहरायाश्शिशिरः प्राणोऽथ रमणस्तथा ॥ अनिलस्य शिवा भार्य्या यस्याः पुत्राः पुरोजवः ॥ २७॥

manoharAyAzziziraH prANo'tha ramaNastathA ॥ anilasya zivA bhAryyA yasyAH putrAH purojavaH ॥ 27॥

अविज्ञातगतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य तु॥ अग्निपुत्रः कुमारस्तु शरस्तम्बे श्रियावृते॥ २८॥

avijJAtagatizcaiva dvau putrAvanilasya tu॥ agniputraH kumArastu zarastambe zriyAvRte॥ 28॥

तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च पृष्ठतः॥ अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्तिकेय इति स्मृतः॥ २९॥

tasya zAkho vizAkhazca naigameyazca pRSThataH॥ apatyaM kRttikAnAM tu kArtikeya iti smRtaH॥ 29॥

प्रत्यूषस्य त्वभूत्पुत्र ऋषिर्नाम्ना तु देवलः॥ द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि प्रजावन्तौ मनीषिणौ॥ ३०॥

pratyUSasya tvabhUtputra RSirnAmnA tu devalaH॥ dvau putrau devalasyApi prajAvantau manISiNau॥ 30॥

बृहस्पते तु भगिनी वरस्त्री ब्रह्मचारिणी ॥ योगसिद्धा जगत्कृत्स्नं समंताद्व्यचरत्तदा ॥ ३१॥

bRhaspate tu bhaginI varastrI brahmacAriNI ॥ yogasiddhA jagatkRtsnaM samaMtAdvyacarattadA ॥ 31॥

प्रभासस्य तु सा भार्य्या वसूनामष्टमस्य च॥ विश्वकर्मा महाभाग तस्य जज्ञे प्रजापतिः॥ ३२॥

prabhAsasya tu sA bhAryyA vasUnAmaSTamasya ca॥ vizvakarmA mahAbhAga tasya jajJe prajApatiH॥ 32॥

कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वार्द्धकिः॥ भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः ॥ ३३ ॥

kartA zilpasahasrANAM tridazAnAM ca vArddhakiH॥ bhUSaNAnAM ca sarveSAM kartA zilpavatAM varaH ॥ 33 ॥

यस्सर्वासां विमानानि देवतानां चकार ह ॥ मनुष्याश्चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः ॥ ३४ ॥

yassarvAsAM vimAnAni devatAnAM cakAra ha ॥ manuSyAzcopajIvanti yasya zilpaM mahAtmanaH ॥ 34 ॥

मतांतरमाह ॥ रैवतोऽजो भवो भीमो वाम उग्रो वृषाकपिः ॥ अजैकपादहिर्बुध्न्यो बहुरूपो महानिति ॥ ३५ ॥

matAMtaramAha ॥ raivato'jo bhavo bhImo vAma ugro vRSAkapiH ॥ ajaikapAdahirbudhnyo bahurUpo mahAniti ॥ 35 ॥

सरूपायां प्रसूतस्य स्त्रियां रुद्रश्च कोटिशः ॥ तत्रैकादशमुख्यास्तु तन्नामानि मुने शृणु ॥ ३६॥

sarUpAyAM prasUtasya striyAM rudrazca koTizaH ॥ tatraikAdazamukhyAstu tannAmAni mune zRNu ॥ 36॥

अजैकपादहिर्बुध्न्यस्त्वष्टा रुद्रश्च वीर्यवान्॥ हरश्च बहुरूपश्च त्र्यम्बकश्चापराजितः ॥ ३७ ॥

ajaikapAdahirbudhnyastvaSTA rudrazca vIryavAn॥ harazca bahurUpazca tryambakazcAparAjitaH ॥ 37 ॥

वृषाकपिश्च शम्भुश्च कपर्दी रैवतस्तथा ॥ एकादशैते कथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः ॥ ३८ ॥

vRSAkapizca zambhuzca kapardI raivatastathA ॥ ekAdazaite kathitA rudrAstribhuvanezvarAH ॥ 38 ॥

शतं त्वेवं समाख्यातं रुद्राणाममितौजसाम्॥ शृणु कश्यपपत्नीनां नामानि मुनिसत्तम॥ ३९॥

zataM tvevaM samAkhyAtaM rudrANAmamitaujasAm॥ zRNu kazyapapatnInAM nAmAni munisattama॥ 39॥