सूत उवाच ॥ संसृष्टासु प्रजास्वेव आपवोऽथ प्रजाप्रतिः ॥ लेभे वै पुरुषः पत्नीं शतरूपामयो निजाम्॥ १ ॥

sUta uvAca ॥ saMsRSTAsu prajAsveva Apavo'tha prajApratiH ॥ lebhe vai puruSaH patnIM zatarUpAmayo nijAm॥ 1 ॥

आपवस्य महिम्ना तु दिवमावृत्य तिष्ठतः ॥ धर्मेणैव महात्मा स शतरूपाप्यजायत ॥ २ ॥

Apavasya mahimnA tu divamAvRtya tiSThataH ॥ dharmeNaiva mahAtmA sa zatarUpApyajAyata ॥ 2 ॥

सा तु वर्षशतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् ॥ भर्तारं दीप्ततपसं पुरुषं प्रत्यपद्यत ॥ ३ ॥

sA tu varSazataM taptvA tapaH paramaduzcaram ॥ bhartAraM dIptatapasaM puruSaM pratyapadyata ॥ 3 ॥

स वै स्वायंभुवो जज्ञे पुरुषो मनुरुच्यते ॥ तस्यैकसप्ततियुगं मन्वंतरमिहोच्यते ॥ ४ ॥

sa vai svAyaMbhuvo jajJe puruSo manurucyate ॥ tasyaikasaptatiyugaM manvaMtaramihocyate ॥ 4 ॥

वैराजात्पुरुषाद्वीरा शतरूपा व्यजायत ॥ प्रियव्रतोत्तानपादौ वीरकायामजायताम् ॥ ५॥

vairAjAtpuruSAdvIrA zatarUpA vyajAyata ॥ priyavratottAnapAdau vIrakAyAmajAyatAm ॥ 5॥

काम्या नाम महाभागा कर्दमस्य प्रजापतेः ॥ काम्यापुत्रास्त्रयस्त्वासन्सम्राट्साक्षिरविट्प्रभुः ॥ ६॥

kAmyA nAma mahAbhAgA kardamasya prajApateH ॥ kAmyAputrAstrayastvAsansamrATsAkSiraviTprabhuH ॥ 6॥

उत्तानपादोऽजनयत्पुत्राञ्छक्रसमान्प्रभुः ॥ ध्रुवं च तनयं दिव्यमात्मानंदसुवर्चसम्॥ ७ ॥

uttAnapAdo'janayatputrAJchakrasamAnprabhuH ॥ dhruvaM ca tanayaM divyamAtmAnaMdasuvarcasam॥ 7 ॥

धर्मस्य कन्या सुश्रोणी सुनीतिर्नाम विश्रुता ॥ उत्पन्ना चापि धर्म्मेण धुवस्य जननी तथा ॥ ८ ॥

dharmasya kanyA suzroNI sunItirnAma vizrutA ॥ utpannA cApi dharmmeNa dhuvasya jananI tathA ॥ 8 ॥

ध्रुवो वर्षसहस्राणि त्रीणि दिव्यानि कानने ॥ तपस्तेपे स बालस्तु प्रार्थयन्स्थानमव्ययम् ॥ ९ ॥

dhruvo varSasahasrANi trINi divyAni kAnane ॥ tapastepe sa bAlastu prArthayansthAnamavyayam ॥ 9 ॥

तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतस्स्थानमात्मसमं प्रभुः ॥ अचलं चैव पुरतस्सप्तर्षीणां प्रजापतिः ॥ १०॥

tasmai brahmA dadau prItassthAnamAtmasamaM prabhuH ॥ acalaM caiva puratassaptarSINAM prajApatiH ॥ 10॥

तस्मात्पुष्टिश्च धान्यश्च ध्रुवात्पुत्रौ व्यजायताम् ॥ पुष्टिरेवं समुत्थायाः पञ्चपुत्रानकल्मषान् ॥ ११॥

tasmAtpuSTizca dhAnyazca dhruvAtputrau vyajAyatAm ॥ puSTirevaM samutthAyAH paJcaputrAnakalmaSAn ॥ 11॥

रिपुं रिपुंजयं विप्रं वृकलं वृषतेजसम् ॥ रिपोरेवं च महिषी चाक्षुषं सर्वतोदिशम् ॥ १२॥

ripuM ripuMjayaM vipraM vRkalaM vRSatejasam ॥ riporevaM ca mahiSI cAkSuSaM sarvatodizam ॥ 12॥

अजीजनत्पुष्करिण्यां वरुणं चाक्षुषो मनुः ॥ मनोरजायन्त दश नड्वलायां महौजसः॥ १३॥

ajIjanatpuSkariNyAM varuNaM cAkSuSo manuH ॥ manorajAyanta daza naDvalAyAM mahaujasaH॥ 13॥

कन्यायां हि मुनिश्रेष्ठ वैश्यजन्म प्रजायतेः॥ पुरुर्मासः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवित्कविः ॥ १४॥

kanyAyAM hi munizreSTha vaizyajanma prajAyateH॥ pururmAsaH zatadyumnastapasvI satyavitkaviH ॥ 14॥

अग्निष्टोमोऽतिरात्रश्चातिमन्युस्सुयशा दश॥ पूरोरजनयत्पुत्रान्षडाग्नेयी महाप्रभान् ॥ १५॥

agniSTomo'tirAtrazcAtimanyussuyazA daza॥ pUrorajanayatputrAnSaDAgneyI mahAprabhAn ॥ 15॥

अङ्गं सुमनसं ख्यातिं सृतिमंगिरसं गयम्॥ अङ्गात्सुनीथा भार्य्या वै वेनमेकमसूयत॥ १६॥

aGgaM sumanasaM khyAtiM sRtimaMgirasaM gayam॥ aGgAtsunIthA bhAryyA vai venamekamasUyata॥ 16॥

अपचारेण वेनस्य कोपस्तेषां महानभूत्॥ हुंकारेणैव तं जघ्नुर्मुनयो धर्मतत्पराः॥ १७॥

apacAreNa venasya kopasteSAM mahAnabhUt॥ huMkAreNaiva taM jaghnurmunayo dharmatatparAH॥ 17॥

अथ प्रजार्थमृषयः प्रार्थिताश्च सुनीथया॥ सारस्वतास्तदा तस्य ममंथुर्दक्षिणं करम्॥ १८॥

atha prajArthamRSayaH prArthitAzca sunIthayA॥ sArasvatAstadA tasya mamaMthurdakSiNaM karam॥ 18॥

वेनस्य पाणौ मथिते संबभूव ततः पृथुः ॥ स धन्वी कवची जातस्तेजसादित्यसन्निभः ॥ १९ ॥

venasya pANau mathite saMbabhUva tataH pRthuH ॥ sa dhanvI kavacI jAtastejasAdityasannibhaH ॥ 19 ॥

अवतारस्य विष्णोर्हि प्रजापालनहे तवे ॥ धर्मसंरक्षणार्थाय दुष्टानां दंडहेतवे ॥ २०॥

avatArasya viSNorhi prajApAlanahe tave ॥ dharmasaMrakSaNArthAya duSTAnAM daMDahetave ॥ 20॥

पृथुर्वैन्यस्तदा पृध्वीमरक्षत्क्षत्रपूर्वजः ॥ राजसूयाभिषिक्तानामाद्यस्स वसुधापतिः ॥ २१॥

pRthurvainyastadA pRdhvImarakSatkSatrapUrvajaH ॥ rAjasUyAbhiSiktAnAmAdyassa vasudhApatiH ॥ 21॥

तस्माच्चैव समुत्पन्नौ निपुणौ सूतमागधौ ॥ तेनेयं गौर्मुनिश्रेष्ठ दुग्धा सर्वहिताय वै ॥ २२ ॥

tasmAccaiva samutpannau nipuNau sUtamAgadhau ॥ teneyaM gaurmunizreSTha dugdhA sarvahitAya vai ॥ 22 ॥

सर्वेषां वृत्तिदश्चाभूद्देवर्षिसुर रक्षसाम् ॥ मनुष्याणां विशेषेण शतयज्ञकरो नृपः ॥ २३ ॥

sarveSAM vRttidazcAbhUddevarSisura rakSasAm ॥ manuSyANAM vizeSeNa zatayajJakaro nRpaH ॥ 23 ॥

पृथोः पुत्रौ तु जज्ञाते धर्मज्ञौ भुवि पार्थिवौ ॥ विजिताश्वश्च हर्यक्षो महावीरौ सुविश्रुतौ ॥ २४॥

pRthoH putrau tu jajJAte dharmajJau bhuvi pArthivau ॥ vijitAzvazca haryakSo mahAvIrau suvizrutau ॥ 24॥

शिखंडिनी चाजनयत्पुत्रं प्राचीनबर्हिषम् ॥ प्राचीनाग्राः कुशास्तस्य पृथिवीतलचारिणः॥ २५॥

zikhaMDinI cAjanayatputraM prAcInabarhiSam ॥ prAcInAgrAH kuzAstasya pRthivItalacAriNaH॥ 25॥

समुद्रतनया तेन धर्मतस्सुविवाहिता॥ रेजेऽधिकतरं राजा कृतदारो महाप्रभुः॥ २६॥

samudratanayA tena dharmatassuvivAhitA॥ reje'dhikataraM rAjA kRtadAro mahAprabhuH॥ 26॥

समुद्रतनयायास्तु दश प्राचीनबर्हिषः॥ बभूवुस्तनया दिव्या बहुयज्ञकरस्य वै ॥ २७ ॥

samudratanayAyAstu daza prAcInabarhiSaH॥ babhUvustanayA divyA bahuyajJakarasya vai ॥ 27 ॥

सर्वे प्राचेतसा नाम्ना धनुर्वेदस्य पारगाः ॥ अपृथग्धर्माचरणास्तेऽतप्यंत महत्तपः ॥ २८ ॥

sarve prAcetasA nAmnA dhanurvedasya pAragAH ॥ apRthagdharmAcaraNAste'tapyaMta mahattapaH ॥ 28 ॥

दशवर्षसहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः ॥ रुद्रगीतं जपंतश्च शिवध्यानपरायणाः ॥ २९ ॥

dazavarSasahasrANi samudrasalilezayAH ॥ rudragItaM japaMtazca zivadhyAnaparAyaNAH ॥ 29 ॥

तपश्चरत्सु पृथिव्यामभवंश्च महीरुहाः ॥ अरक्ष्यमाणायां पृथ्व्यां बभूवाथ प्रजाक्षयः ॥ ३० ॥

tapazcaratsu pRthivyAmabhavaMzca mahIruhAH ॥ arakSyamANAyAM pRthvyAM babhUvAtha prajAkSayaH ॥ 30 ॥

तान्दृष्ट्वा तु निवृत्तास्ते तपसो लब्धसद्वराः ॥ चुक्रुधुर्मुनिशार्दूल दग्धुकामा स्तपोबलाः ॥ ३१ ॥

tAndRSTvA tu nivRttAste tapaso labdhasadvarAH ॥ cukrudhurmunizArdUla dagdhukAmA stapobalAH ॥ 31 ॥

प्राचेतसा मुखेभ्यस्ते प्रासृजन्नग्निमारुतौ ॥ वृक्षानुन्मूल्य वायुस्तानदहद्धव्यवाहनः ॥ ३२ ॥

prAcetasA mukhebhyaste prAsRjannagnimArutau ॥ vRkSAnunmUlya vAyustAnadahaddhavyavAhanaH ॥ 32 ॥

वृक्षक्षयं ततो दृष्ट्वा किंचिच्छेषेषु शाखिषु ॥ उपगम्याब्रवीदेतान्राजा सोमः प्रतापवान् ॥ ३३ ॥

vRkSakSayaM tato dRSTvA kiMciccheSeSu zAkhiSu ॥ upagamyAbravIdetAnrAjA somaH pratApavAn ॥ 33 ॥

सोम उवाच ॥ कोपं यच्छत राजानस्सर्वे प्राचीनबर्हिषः ॥ अनुभूतानुकन्येयं वृक्षाणां वरवर्णिनी ॥ ३४ ॥

soma uvAca ॥ kopaM yacchata rAjAnassarve prAcInabarhiSaH ॥ anubhUtAnukanyeyaM vRkSANAM varavarNinI ॥ 34 ॥

भविष्यं जानता सा तु धृता गर्भेण वै मया ॥ भार्य्या वोऽस्तु महाभागास्सोमवंशविवर्द्धिनी ॥ ३५ ॥

bhaviSyaM jAnatA sA tu dhRtA garbheNa vai mayA ॥ bhAryyA vo'stu mahAbhAgAssomavaMzavivarddhinI ॥ 35 ॥

अस्यामुत्पत्स्यते विद्वान्दक्षो नाम प्रजापतिः ॥ सृष्टिकर्ता महातेजा ब्रह्मपुत्रः पुरातनः॥ ३६॥

asyAmutpatsyate vidvAndakSo nAma prajApatiH ॥ sRSTikartA mahAtejA brahmaputraH purAtanaH॥ 36॥

युष्माकं तेजसार्द्धेन मम चानेन तेजसा ॥ ब्रह्मतेजोमयो भूपः प्रजा संवर्द्धयिष्यति ॥ ३७ ॥

yuSmAkaM tejasArddhena mama cAnena tejasA ॥ brahmatejomayo bhUpaH prajA saMvarddhayiSyati ॥ 37 ॥

ततस्सोमस्य वचनाज्जगृहुस्ते प्रचेतसः ॥ भार्य्यां धर्मेण तां प्रीत्या वृक्षजां वरवर्णिनीम् ॥ ३८॥

tatassomasya vacanAjjagRhuste pracetasaH ॥ bhAryyAM dharmeNa tAM prItyA vRkSajAM varavarNinIm ॥ 38॥

तेभ्यस्तस्यास्तु संजज्ञे दक्षो नाम प्रजापतिः ॥ सोऽपि जज्ञे महातेजास्सोमस्यांशेन वै मुने ॥ ३९ ॥

tebhyastasyAstu saMjajJe dakSo nAma prajApatiH ॥ so'pi jajJe mahAtejAssomasyAMzena vai mune ॥ 39 ॥

अचरांश्च चरांश्चैव द्विपदोऽथ चतुष्पदः ॥ संसृज्य मनसा दक्षो मैथुनीं सृष्टिमारभत् ॥ ४० ॥

acarAMzca carAMzcaiva dvipado'tha catuSpadaH ॥ saMsRjya manasA dakSo maithunIM sRSTimArabhat ॥ 40 ॥

वीरणस्य सुतां नाम्ना वीरणीं स प्रजापतेः ॥ उपयेमे सुविधिना सुधर्मेण पतिव्रताम् ॥ ४१ ॥

vIraNasya sutAM nAmnA vIraNIM sa prajApateH ॥ upayeme suvidhinA sudharmeNa pativratAm ॥ 41 ॥

हर्य्यश्वानयुतं तस्यां सुतान्पुण्यानजीजनत् ॥ ते विरक्ता बभूवुश्च नारदस्योपदेशतः ॥ ४२ ॥

haryyazvAnayutaM tasyAM sutAnpuNyAnajIjanat ॥ te viraktA babhUvuzca nAradasyopadezataH ॥ 42 ॥

तच्छुत्वा स पुनर्दक्षस्सुबलाश्वानजीजनत् ॥ नामतस्तनयांस्तस्यां सहस्रपरिसंख्यया ॥ ४३॥

tacchutvA sa punardakSassubalAzvAnajIjanat ॥ nAmatastanayAMstasyAM sahasraparisaMkhyayA ॥ 43॥

तेऽपि भ्रातृपथा यातास्तन्मुनेरुपदेशतः ॥ नागमन्पितृसान्निध्यं विरक्ता भिक्षुमार्गिणः ॥ ४४॥

te'pi bhrAtRpathA yAtAstanmunerupadezataH ॥ nAgamanpitRsAnnidhyaM viraktA bhikSumArgiNaH ॥ 44॥

तच्छ्रुत्वा शापमाक्रुद्धो मुनये दुस्सहं ददौ ॥ कुत्रचिन्न लभस्वेति संस्थितिं कलहप्रिय ॥ ४५ ॥

tacchrutvA zApamAkruddho munaye dussahaM dadau ॥ kutracinna labhasveti saMsthitiM kalahapriya ॥ 45 ॥

सांत्वितोऽथ विधात्रा हि स पश्चादसृजत्स्त्रियः ॥ महाज्वालास्वरूपेण गुणैश्चापि मुनीश्वरः ॥ ४६ ॥

sAMtvito'tha vidhAtrA hi sa pazcAdasRjatstriyaH ॥ mahAjvAlAsvarUpeNa guNaizcApi munIzvaraH ॥ 46 ॥

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश ॥ द्वे चैवं ब्रह्मपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तदा ॥ ४७ ॥

dadau sa daza dharmAya kazyapAya trayodaza ॥ dve caivaM brahmaputrAya dve caivAGgirase tadA ॥ 47 ॥

द्वे कृशाश्वाय विदुषे मुनये मुनिसत्तम ॥ शिष्टास्सोमाय दक्षोऽपि नक्षत्राख्या ददौ प्रभुः ॥ ४८ ॥

dve kRzAzvAya viduSe munaye munisattama ॥ ziSTAssomAya dakSo'pi nakSatrAkhyA dadau prabhuH ॥ 48 ॥

ताभ्यो दक्षस्य पुत्रीभ्यो जाता देवासुरादयः ॥ बहवस्तनया ख्यातास्तैस्सर्वैः पूरितं जगत् ॥ ४९॥

tAbhyo dakSasya putrIbhyo jAtA devAsurAdayaH ॥ bahavastanayA khyAtAstaissarvaiH pUritaM jagat ॥ 49॥

ततः प्रभृति विप्रेन्द्र प्रजा मैथुनसंभवाः ॥ संकल्पाद्दर्शनात्स्पर्शात्पूर्वेषां सृष्टिरुच्यते ॥ ५०॥

tataH prabhRti viprendra prajA maithunasaMbhavAH ॥ saMkalpAddarzanAtsparzAtpUrveSAM sRSTirucyate ॥ 50॥

॥ शौनक उवाच ॥ अंगुष्ठाद्ब्रह्मणो जज्ञे दक्षश्चोक्तस्त्वया पुरा॥ कथं प्राचेतसत्वं हि पुनर्लेभे महातपाः ॥ ५१ ॥

॥ zaunaka uvAca ॥ aMguSThAdbrahmaNo jajJe dakSazcoktastvayA purA॥ kathaM prAcetasatvaM hi punarlebhe mahAtapAH ॥ 51 ॥

एतं मे संशयं सूत प्रत्याख्यातुं त्वमर्हसि ॥ चित्रमेतत्स सोमस्य कथं श्वशुरतां गतः ॥ ५२ ॥

etaM me saMzayaM sUta pratyAkhyAtuM tvamarhasi ॥ citrametatsa somasya kathaM zvazuratAM gataH ॥ 52 ॥

॥ सूत उवाच ॥ उत्पत्तिश्च निरोधश्च नित्यं भूतेषु वर्तते ॥ कल्पेकल्पे भवंत्येते सर्वे दक्षादयो मुने ॥ ५३ ॥

॥ sUta uvAca ॥ utpattizca nirodhazca nityaM bhUteSu vartate ॥ kalpekalpe bhavaMtyete sarve dakSAdayo mune ॥ 53 ॥

इमां विसृष्टिं दक्षस्य यो विद्यात्सचराचराम् ॥ प्रजावानायुषा पूर्णस्स्वर्गलोके महीयते ॥ ५४॥

imAM visRSTiM dakSasya yo vidyAtsacarAcarAm ॥ prajAvAnAyuSA pUrNassvargaloke mahIyate ॥ 54॥