शौनक उवाच॥ श्रुतं मे महदाख्यानं यत्त्वया परिकीर्तितम् ॥ सनत्कुमारकालेयसंवादं परमार्थदम् ॥ १॥

zaunaka uvAca॥ zrutaM me mahadAkhyAnaM yattvayA parikIrtitam ॥ sanatkumArakAleyasaMvAdaM paramArthadam ॥ 1॥

अतोहं श्रोतुमिच्छामि यथा सर्गस्तु ब्रह्मणः ॥ समुत्पन्नं तु मे ब्रूहि यथा व्यासाच्च ते श्रुतम् ॥ २॥

atohaM zrotumicchAmi yathA sargastu brahmaNaH ॥ samutpannaM tu me brUhi yathA vyAsAcca te zrutam ॥ 2॥

सूत उवाच ॥ मुने शृणु कथां दिव्यां सर्वपापप्रणाशिनीम् ॥ कथ्यमानां मया चित्रां बह्वर्थां श्रुतविस्तराम् ॥ ३ ॥

sUta uvAca ॥ mune zRNu kathAM divyAM sarvapApapraNAzinIm ॥ kathyamAnAM mayA citrAM bahvarthAM zrutavistarAm ॥ 3 ॥

यश्चैनां पाठयेत्तां च शृणुयाद्वाऽप्यभीक्ष्णशः ॥ स्ववंशधारणं कृत्वा स्वर्गलोके महीयते ॥ ४ ॥

yazcainAM pAThayettAM ca zRNuyAdvA'pyabhIkSNazaH ॥ svavaMzadhAraNaM kRtvA svargaloke mahIyate ॥ 4 ॥

प्रधानं पुरुषो यत्तन्नित्यं सदसदात्मकम् ॥ प्रधानपुरुषो भूत्वा निर्ममे लोकभावनः ॥ ५ ॥

pradhAnaM puruSo yattannityaM sadasadAtmakam ॥ pradhAnapuruSo bhUtvA nirmame lokabhAvanaH ॥ 5 ॥

स्रष्टारं सर्वभूतानां नारायणपरायणम् ॥ तं वै विद्धि मुनिश्रेष्ठ ब्रह्माणममितौजसम् ॥ ६ ॥

sraSTAraM sarvabhUtAnAM nArAyaNaparAyaNam ॥ taM vai viddhi munizreSTha brahmANamamitaujasam ॥ 6 ॥

यस्मादकल्पयत्कल्पान्तमग्राश्शुचयो यतः ॥ भवंति मुनिशार्दूल नमस्तस्मै स्वयम्भुवे ॥ ७॥

yasmAdakalpayatkalpAntamagrAzzucayo yataH ॥ bhavaMti munizArdUla namastasmai svayambhuve ॥ 7॥

तस्मै हिरण्यगर्भाय पुरुषायेश्वराय च ॥ नमस्कृत्य प्रवक्ष्यामि भूयः सर्गमनुत्तमम् ॥ ८॥

tasmai hiraNyagarbhAya puruSAyezvarAya ca ॥ namaskRtya pravakSyAmi bhUyaH sargamanuttamam ॥ 8॥

ब्रह्मा स्रष्टा हरिः पाता संहर्ता च महेश्वरः ॥ तस्य सर्गस्य नान्योऽस्ति काले काले तथा गते ॥ ९ ॥

brahmA sraSTA hariH pAtA saMhartA ca mahezvaraH ॥ tasya sargasya nAnyo'sti kAle kAle tathA gate ॥ 9 ॥

सोऽपि स्वयंभूर्भगवान्सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः ॥ अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यमवासृजत् ॥ १०॥

so'pi svayaMbhUrbhagavAnsisRkSurvividhAH prajAH ॥ apa eva sasarjAdau tAsu vIryamavAsRjat ॥ 10॥

आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः ॥ अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः ॥ ११ ॥

Apo nArA iti proktA Apo vai narasUnavaH ॥ ayanaM tasya tAH pUrvaM tena nArAyaNaH smRtaH ॥ 11 ॥

हिरण्यवर्णमभवत्तदंडमुदकेशयम् ॥ तत्र जज्ञे स्वयं ब्रह्मा स्वयंभूरिति विश्रुतः ॥ १२ ॥

hiraNyavarNamabhavattadaMDamudakezayam ॥ tatra jajJe svayaM brahmA svayaMbhUriti vizrutaH ॥ 12 ॥

हिरण्यगर्भो भगवानुषित्वा परिवत्सरम् ॥ तदंडमकरोद्द्वैधं दिवं भूमि च निर्ममे ॥ १३ ॥

hiraNyagarbho bhagavAnuSitvA parivatsaram ॥ tadaMDamakaroddvaidhaM divaM bhUmi ca nirmame ॥ 13 ॥

अधोऽथोर्द्ध्वं प्रयुक्तानि भुवनानि चतुर्द्दश ॥ तयोश्शकलयोर्मध्य आकाशममृजत्प्रभुः ॥ १४॥

adho'thorddhvaM prayuktAni bhuvanAni caturddaza ॥ tayozzakalayormadhya AkAzamamRjatprabhuH ॥ 14॥

अप्सु पारिप्लवां पृथ्वीं दिशश्च दशधा दिवि ॥ तत्र काले मनो वाचं कामक्रोधावथो रतिम्॥ १५॥

apsu pAriplavAM pRthvIM dizazca dazadhA divi ॥ tatra kAle mano vAcaM kAmakrodhAvatho ratim॥ 15॥

मरीचिमत्र्यंगिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम ॥ वसिष्ठं तु महतेजास्सोऽसृजत्सप्त मानसान्॥ १६ ॥

marIcimatryaMgirasau pulastyaM pulahaM kratuma ॥ vasiSThaM tu mahatejAsso'sRjatsapta mAnasAn॥ 16 ॥

सप्त बह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः ॥ ततोऽसृजत्पुनर्ब्रह्मा रुद्रान्क्रोधसमुद्भवान् ॥ १७ ॥

sapta bahmANa ityete purANe nizcayaM gatAH ॥ tato'sRjatpunarbrahmA rudrAnkrodhasamudbhavAn ॥ 17 ॥

सनत्कुमारं च ऋषिं सर्वेषामपि पूर्वजम् ॥ सप्त चैते प्रजायंते पश्चाद्रुद्राश्च सर्वतः ॥ १८ ॥

sanatkumAraM ca RSiM sarveSAmapi pUrvajam ॥ sapta caite prajAyaMte pazcAdrudrAzca sarvataH ॥ 18 ॥

अतस्सनत्कुमारस्तु तेजस्संक्षिप्य तिष्ठति ॥ तेषां सप्तमहावंशा दिव्या देवर्षिपूजिताः ॥ १९॥

atassanatkumArastu tejassaMkSipya tiSThati ॥ teSAM saptamahAvaMzA divyA devarSipUjitAH ॥ 19॥

प्रजायन्ते क्रियावन्तो महर्षिभिरलंकृताः ॥ विद्युतोऽशनि मेघांश्च रोहितेन्द्रधनूंषि च ॥ २०॥

prajAyante kriyAvanto maharSibhiralaMkRtAH ॥ vidyuto'zani meghAMzca rohitendradhanUMSi ca ॥ 20॥

पयांसि च ससर्जादौ पर्जन्यं च ससर्ज ह ॥ ऋचो यजूंषि सामानि निर्ममे यज्ञसिद्धये ॥ २१ ॥

payAMsi ca sasarjAdau parjanyaM ca sasarja ha ॥ Rco yajUMSi sAmAni nirmame yajJasiddhaye ॥ 21 ॥

पूज्यांस्तैरयजन्देवानित्येवमनुशुश्रुम ॥ मुखाद्देवानजनयत्पितॄंश्चैवाथ वक्षसः ॥ प्रजनाच्च मनुष्यान्वै जघनान्निर्ममेऽसुरान् ॥ २२ ॥

pUjyAMstairayajandevAnityevamanuzuzruma ॥ mukhAddevAnajanayatpitRRMzcaivAtha vakSasaH ॥ prajanAcca manuSyAnvai jaghanAnnirmame'surAn ॥ 22 ॥

उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे ॥ आपवस्य प्रजासर्गं सृजतो हि प्रजापतेः ॥ २३॥

uccAvacAni bhUtAni gAtrebhyastasya jajJire ॥ Apavasya prajAsargaM sRjato hi prajApateH ॥ 23॥

सृज्यमानाः प्रजाश्चैव नावर्द्धन्त यदा तदा ॥ द्विधा कृत्वात्मनो देहं स्त्री चैव पुरुषोऽभवत्॥ २४ ॥

sRjyamAnAH prajAzcaiva nAvarddhanta yadA tadA ॥ dvidhA kRtvAtmano dehaM strI caiva puruSo'bhavat॥ 24 ॥

ससृजेऽथ प्रजास्सर्वा महिम्ना व्याप्य विश्वतः ॥ विराजमसृजद्विष्णुस्स सृष्टः पुरुषो विराट् ॥ २५ ॥

sasRje'tha prajAssarvA mahimnA vyApya vizvataH ॥ virAjamasRjadviSNussa sRSTaH puruSo virAT ॥ 25 ॥

द्वितीयं तं मनुं विद्धि मनोरन्तरमेव च ॥ स वैराजः प्रजास्सर्वास्ससर्ज पुरुषः प्रभुः ॥ २६ ॥

dvitIyaM taM manuM viddhi manorantarameva ca ॥ sa vairAjaH prajAssarvAssasarja puruSaH prabhuH ॥ 26 ॥

नारायणविसर्गस्य प्रजास्तस्याप्ययोनिजः ॥ आयुष्मान्कीर्तिमान्धन्यः प्रजावांश्चाभवत्ततः ॥ २७॥

nArAyaNavisargasya prajAstasyApyayonijaH ॥ AyuSmAnkIrtimAndhanyaH prajAvAMzcAbhavattataH ॥ 27॥

इत्येवमादिसर्गस्ते वर्णितो मुनिसत्तम ॥ आदिसर्गं विदित्वैवं यथेष्टां प्राप्नुयाद्गतिम् ॥ २८ ॥

ityevamAdisargaste varNito munisattama ॥ AdisargaM viditvaivaM yatheSTAM prApnuyAdgatim ॥ 28 ॥