व्यास उवाच ॥ सनत्कुमार सर्वज्ञ त्वत्सकाशान्मया मुने॥ स्त्रीस्वभावः श्रुतः प्रीत्या कालज्ञानं वदस्व मे ॥ १ ॥

vyAsa uvAca ॥ sanatkumAra sarvajJa tvatsakAzAnmayA mune॥ strIsvabhAvaH zrutaH prItyA kAlajJAnaM vadasva me ॥ 1 ॥

सनत्कुमार उवाच ॥ इदमेव पुराऽपृच्छत्पार्वती परमेश्वरम् ॥ श्रुत्वा नानाकथां दिव्यां प्रसन्ना सुप्रणम्य तम् ॥ २ ॥

sanatkumAra uvAca ॥ idameva purA'pRcchatpArvatI paramezvaram ॥ zrutvA nAnAkathAM divyAM prasannA supraNamya tam ॥ 2 ॥

पार्वत्युवाच ॥ भगवंस्त्वत्प्रसादेन ज्ञातं मे सकलं मतम् ॥ यथार्चनं तु ते देव यैर्मंत्रैश्च यथाविधि ॥ ३ ॥

pArvatyuvAca ॥ bhagavaMstvatprasAdena jJAtaM me sakalaM matam ॥ yathArcanaM tu te deva yairmaMtraizca yathAvidhi ॥ 3 ॥

अद्यापि संशयस्त्वेकः कालचक्रं प्रति प्रभो ॥ मृत्युचिह्नं यथा देव किं प्रमाणं यथायुषः ॥ ४॥

adyApi saMzayastvekaH kAlacakraM prati prabho ॥ mRtyucihnaM yathA deva kiM pramANaM yathAyuSaH ॥ 4॥

तथा कथय मे नाथ यद्यहं तव वल्लभा ॥ इति पृष्टस्तया देव्या प्रत्युवाच महेश्वरः ॥ ५॥

tathA kathaya me nAtha yadyahaM tava vallabhA ॥ iti pRSTastayA devyA pratyuvAca mahezvaraH ॥ 5॥

॥ ईश्वर उवाच ॥ सत्यं ते कथयिष्यामि शास्त्रं सर्वोत्तमं प्रिये ॥ येन शास्त्रेण देवेशि नरैः कालः प्रबुध्यते ॥ ६॥

॥ Izvara uvAca ॥ satyaM te kathayiSyAmi zAstraM sarvottamaM priye ॥ yena zAstreNa devezi naraiH kAlaH prabudhyate ॥ 6॥

अहः पक्षं तथा मासमृतुं चायनवत्सरौ॥ स्थूलसूक्ष्मगतैश्चिह्नैर्बहिरंतर्गतैस्तथा ॥ ७ ॥

ahaH pakSaM tathA mAsamRtuM cAyanavatsarau॥ sthUlasUkSmagataizcihnairbahiraMtargataistathA ॥ 7 ॥

तत्तेहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु तत्त्वेन सुन्दरि ॥ लोकानामुपकारार्थं वैराग्यार्थमुमेऽधुना ॥ ८ ॥

tattehaM sampravakSyAmi zRNu tattvena sundari ॥ lokAnAmupakArArthaM vairAgyArthamume'dhunA ॥ 8 ॥

अकस्मात्पांडुरं देहमूर्द्ध्वरागं समंततः ॥ तदा मृत्युं विजानीयात्षण्मासाभ्यन्तरे प्रिये ॥ ९॥

akasmAtpAMDuraM dehamUrddhvarAgaM samaMtataH ॥ tadA mRtyuM vijAnIyAtSaNmAsAbhyantare priye ॥ 9॥

मुखं कर्णौ तथा चक्षुर्जिह्वास्तम्भो यदा भवेत्॥ तदा मृत्युं विजानीयात्षण्मासाभ्यन्तरे प्रिये॥ १०॥

mukhaM karNau tathA cakSurjihvAstambho yadA bhavet॥ tadA mRtyuM vijAnIyAtSaNmAsAbhyantare priye॥ 10॥

रौरवानुगतं भद्र ध्वनिं नाकर्णयेद्द्रुतम्॥ षण्मासाभ्यंतरे मृत्युर्ज्ञातव्यः कालवेदिभिः ॥ ११॥

rauravAnugataM bhadra dhvaniM nAkarNayeddrutam॥ SaNmAsAbhyaMtare mRtyurjJAtavyaH kAlavedibhiH ॥ 11॥

रविसोमाग्निसंयोगाद्यदोद्योतं न पश्यति ॥ कृष्णं सर्वं समस्तं च षण्मासं जीवितं तथा ॥ १२ ॥

ravisomAgnisaMyogAdyadodyotaM na pazyati ॥ kRSNaM sarvaM samastaM ca SaNmAsaM jIvitaM tathA ॥ 12 ॥

वामहस्तो यदा देवि सप्ताहं स्पंदते प्रिये ॥ जीवितं तु तदा तस्य मासमेकं न संशयः ॥ १३ ॥

vAmahasto yadA devi saptAhaM spaMdate priye ॥ jIvitaM tu tadA tasya mAsamekaM na saMzayaH ॥ 13 ॥

उन्मीलयति गात्राणि तालुकं शुष्यते यदा॥ जीवितं तु तदा तस्य मासमेकं न संशयः ॥ १४ ॥

unmIlayati gAtrANi tAlukaM zuSyate yadA॥ jIvitaM tu tadA tasya mAsamekaM na saMzayaH ॥ 14 ॥

नासा तु स्रवते यस्य त्रिदोषे पक्षजीवितम् ॥ वक्त्रं कंठं च शुष्येत षण्मासांते गतायुषः ॥ १५॥

nAsA tu sravate yasya tridoSe pakSajIvitam ॥ vaktraM kaMThaM ca zuSyeta SaNmAsAMte gatAyuSaH ॥ 15॥

स्थूलजिह्वा भवेद्यस्य द्विजाः क्लिद्यंति भामिनि ॥ षण्मासाज्जायते मृत्युश्चिह्नैस्तैरुपलक्षयेत्॥ १६॥

sthUlajihvA bhavedyasya dvijAH klidyaMti bhAmini ॥ SaNmAsAjjAyate mRtyuzcihnaistairupalakSayet॥ 16॥

अंबुतैलघृतस्थं तु दर्पणे वरवर्णिनि ॥ न पश्यति यदात्मानं विकृतं पलमेव च ॥ १७ ॥

aMbutailaghRtasthaM tu darpaNe varavarNini ॥ na pazyati yadAtmAnaM vikRtaM palameva ca ॥ 17 ॥

षण्मासायुस्स विज्ञेयः कालचक्रं विजानता ॥ अन्यच्च शृणु देवेशि येन मृत्युर्विबुद्ध्यते॥ १८॥

SaNmAsAyussa vijJeyaH kAlacakraM vijAnatA ॥ anyacca zRNu devezi yena mRtyurvibuddhyate॥ 18॥

शिरोहीनां यदा छायां स्वकीयामुपलक्षयेत् ॥ अथवा छायया हीनं मासमेकं न जीवति॥ १९॥

zirohInAM yadA chAyAM svakIyAmupalakSayet ॥ athavA chAyayA hInaM mAsamekaM na jIvati॥ 19॥

आंगिकानि मयोक्तानि मृत्युचिह्नानि पार्वति॥ बाह्यस्थानि ब्रुवे भद्रे चिह्नानि शृणु सांप्रतम्॥ २०॥

AMgikAni mayoktAni mRtyucihnAni pArvati॥ bAhyasthAni bruve bhadre cihnAni zRNu sAMpratam॥ 20॥

रश्मिहीनं यदा देवि भवेत्सोमार्कमण्डलम्॥ दृश्यते पाटलाकारं मासार्दे्धेन विपद्यते॥ २१॥

razmihInaM yadA devi bhavetsomArkamaNDalam॥ dRzyate pATalAkAraM mAsArdedhena vipadyate॥ 21॥

अरुंधती महायानमिंदुलक्षणवर्जितम्॥ अदृष्टतारको योऽसौ मासमेकं स जीवति॥ २२॥

aruMdhatI mahAyAnamiMdulakSaNavarjitam॥ adRSTatArako yo'sau mAsamekaM sa jIvati॥ 22॥

दृष्टे ग्रहे च दिङ्मोहः षण्मासाज्जायते ध्रुवम्॥ उतथ्यं न ध्रुवं पश्येद्यदि वा रविमण्डलम्॥ २३॥

dRSTe grahe ca diGmohaH SaNmAsAjjAyate dhruvam॥ utathyaM na dhruvaM pazyedyadi vA ravimaNDalam॥ 23॥

रात्रौ धनुर्यदापश्येन्मध्याह्ने चोल्कपातनम्॥ वेष्ट्यते गृध्रकाकैश्च षण्मासायुर्न संशयः॥ २४॥

rAtrau dhanuryadApazyenmadhyAhne colkapAtanam॥ veSTyate gRdhrakAkaizca SaNmAsAyurna saMzayaH॥ 24॥

ऋषयस्स्वर्गपंथाश्च दृश्यंते नैव चाम्बरे॥ षण्मासायुर्विजनीयात्पुरुषैः कालवेदिभिः ॥ २५॥

RSayassvargapaMthAzca dRzyaMte naiva cAmbare॥ SaNmAsAyurvijanIyAtpuruSaiH kAlavedibhiH ॥ 25॥

अकस्माद्राहुणा ग्रस्तं सूर्यं वा सोममेव च ॥ दिक्चक्रं भ्रांतवत्पश्येत्षण्मासान्म्रियते स्फुटम् ॥ २६॥

akasmAdrAhuNA grastaM sUryaM vA somameva ca ॥ dikcakraM bhrAMtavatpazyetSaNmAsAnmriyate sphuTam ॥ 26॥

नीलाभिर्मक्षिकाभिश्च ह्यकस्माद्वेष्ट्यते पुमान् ॥ मासमेकं हि तस्यायुर्ज्ञातव्यं परमार्थतः ॥ २७॥

nIlAbhirmakSikAbhizca hyakasmAdveSTyate pumAn ॥ mAsamekaM hi tasyAyurjJAtavyaM paramArthataH ॥ 27॥

गृध्रः काकः कपोतश्च शिरश्चाक्रम्य तिष्ठति ॥ शीघ्रं तु म्रियते जंतुर्मासैकेन न संशयः ॥ २८ ॥

gRdhraH kAkaH kapotazca zirazcAkramya tiSThati ॥ zIghraM tu mriyate jaMturmAsaikena na saMzayaH ॥ 28 ॥

एवं चारिष्टभेदस्तु बाह्यस्थः समुदाहृतः ॥ मानुषाणां हितार्थाय संक्षेपेण वदाम्यहम् ॥ २९ ॥

evaM cAriSTabhedastu bAhyasthaH samudAhRtaH ॥ mAnuSANAM hitArthAya saMkSepeNa vadAmyaham ॥ 29 ॥

हस्तयोरुभयोर्देवि यथा कालं विजानते ॥ वामदक्षिणयोर्मध्ये प्रत्यक्षं चेत्युदाहृतम् ॥ ३०॥

hastayorubhayordevi yathA kAlaM vijAnate ॥ vAmadakSiNayormadhye pratyakSaM cetyudAhRtam ॥ 30॥

एवं पक्षौ स्थितौ द्वौ तु समासात्सुरसुंदरि ॥ शुचिर्भूत्वा स्मरन्देवं सुस्नातस्संयतेन्द्रियः ॥ ३१ ॥

evaM pakSau sthitau dvau tu samAsAtsurasuMdari ॥ zucirbhUtvA smarandevaM susnAtassaMyatendriyaH ॥ 31 ॥

हस्तौ प्रक्षाल्य दुग्धेनालक्तकेन विमर्दयेत् ॥ गंधैः पुष्पैः करौ कृत्वा मृगयेच्च शुभाशुभम् ॥ ३२॥

hastau prakSAlya dugdhenAlaktakena vimardayet ॥ gaMdhaiH puSpaiH karau kRtvA mRgayecca zubhAzubham ॥ 32॥

कनिष्ठामादितः कृत्वा यावदंगुष्ठकं प्रिये ॥ पर्वत्रयक्रमेणैव हस्तयोरुभयोरपि ॥ ३३॥

kaniSThAmAditaH kRtvA yAvadaMguSThakaM priye ॥ parvatrayakrameNaiva hastayorubhayorapi ॥ 33॥

प्रतिपदादिविन्यस्य तिथिं प्रतिपदादितः ॥ संपुटाकारहस्तौ तु पूर्वदिङ्मुखसंस्थितः ॥ ३४ ॥

pratipadAdivinyasya tithiM pratipadAditaH ॥ saMpuTAkArahastau tu pUrvadiGmukhasaMsthitaH ॥ 34 ॥

स्मरेन्नवात्मकं मंत्रं यावदष्टोत्तरं शतम् ॥ निरीक्षयेत्ततो हस्तौ प्रतिपर्वणि यत्नतः ॥ ३५ ॥

smarennavAtmakaM maMtraM yAvadaSTottaraM zatam ॥ nirIkSayettato hastau pratiparvaNi yatnataH ॥ 35 ॥

तस्मिन्पर्वणि सा रेखा दृश्यते भृंगसन्निभा ॥ तत्तिथौ हि मृतिर्ज्ञेया कृष्णे शुक्ले तथा प्रिये ॥ ३६ ॥

tasminparvaNi sA rekhA dRzyate bhRMgasannibhA ॥ tattithau hi mRtirjJeyA kRSNe zukle tathA priye ॥ 36 ॥

अधुना नादजं वक्ष्ये संक्षेपात्काललक्षणम् ॥ गमागमं विदित्वा तु कर्म कुर्याञ्छृणु प्रिये ॥ ३७ ॥

adhunA nAdajaM vakSye saMkSepAtkAlalakSaNam ॥ gamAgamaM viditvA tu karma kuryAJchRNu priye ॥ 37 ॥

आत्मविज्ञानं सुश्रोणि चारं ज्ञात्वा तु यत्नतः ॥ क्षणं त्रुटिर्लवं चैव निमेषं काष्ठकालिकम् ॥ ३८ ॥

AtmavijJAnaM suzroNi cAraM jJAtvA tu yatnataH ॥ kSaNaM truTirlavaM caiva nimeSaM kASThakAlikam ॥ 38 ॥

मुहूर्तकं त्वहोरात्रं पक्षमासर्तुवत्सरम् ॥ अब्दं युगं तथा कल्पं महाकल्पं तथैव च ॥ ३९ ॥

muhUrtakaM tvahorAtraM pakSamAsartuvatsaram ॥ abdaM yugaM tathA kalpaM mahAkalpaM tathaiva ca ॥ 39 ॥

एवं स हरते कालः परिपाट्या सदाशिवः ॥ वामदक्षिणमध्ये तु पथि त्रयमिदं स्मृतम् ॥ ४०॥

evaM sa harate kAlaH paripATyA sadAzivaH ॥ vAmadakSiNamadhye tu pathi trayamidaM smRtam ॥ 40॥

दिनानि पंच चारभ्य पंचविंशद्दिनावधि ॥ वामाचारगतौ नादः प्रमाणं कथितं तव ॥ ४१॥

dinAni paMca cArabhya paMcaviMzaddinAvadhi ॥ vAmAcAragatau nAdaH pramANaM kathitaM tava ॥ 41॥

भूतरंध्रदिशश्चैव ध्वजश्च वरवर्णिनि ॥ वामचारगतौ नादः प्रमाणं कालवेदिनः॥ ४२॥

bhUtaraMdhradizazcaiva dhvajazca varavarNini ॥ vAmacAragatau nAdaH pramANaM kAlavedinaH॥ 42॥

ऋतोर्विकारभूताश्च गुणास्तत्रैव भामिनि ॥ प्रमाणं दक्षिणं प्रोक्तं ज्ञातव्यं प्राणवेदिभिः ॥ ४३ ॥

RtorvikArabhUtAzca guNAstatraiva bhAmini ॥ pramANaM dakSiNaM proktaM jJAtavyaM prANavedibhiH ॥ 43 ॥

भूतसंख्या यदा प्राणान्वहंते च इडादयः ॥ वर्षस्याभ्यंतरे तस्य जीवितं हि न संशयः ॥ ४४ ॥

bhUtasaMkhyA yadA prANAnvahaMte ca iDAdayaH ॥ varSasyAbhyaMtare tasya jIvitaM hi na saMzayaH ॥ 44 ॥

दशघस्रप्रवाहेण ह्यब्दमानं स जीवति ॥ पंचदशप्रवाहेण ह्यब्दमेकं गतायुषम् ॥ ४५॥

dazaghasrapravAheNa hyabdamAnaM sa jIvati ॥ paMcadazapravAheNa hyabdamekaM gatAyuSam ॥ 45॥

विंशद्दिनप्रवाहेण षण्मासं लक्षयेत्तदा ॥ पंचविंशद्दिनमितं वहते वामनाडिका ॥ ४६॥

viMzaddinapravAheNa SaNmAsaM lakSayettadA ॥ paMcaviMzaddinamitaM vahate vAmanADikA ॥ 46॥

जीवितं तु तदा तस्य त्रिमासं हि गतायुषः ॥ षड्विंशद्दिनमानेन मासद्वयमुदाहृतम् ॥ ४७ ॥

jIvitaM tu tadA tasya trimAsaM hi gatAyuSaH ॥ SaDviMzaddinamAnena mAsadvayamudAhRtam ॥ 47 ॥

सप्तविंशद्दिनमितं वहतेत्यतिविश्रमा ॥ मासमेकं समाख्यातं जीवितं वामगोचरे॥ ४८॥

saptaviMzaddinamitaM vahatetyativizramA ॥ mAsamekaM samAkhyAtaM jIvitaM vAmagocare॥ 48॥

एतत्प्रमाणं विज्ञेयं वामवायुप्रमाणतः ॥ सव्येतरे दिनान्येव चत्वारश्चानुपूर्वशः ॥ ४९॥

etatpramANaM vijJeyaM vAmavAyupramANataH ॥ savyetare dinAnyeva catvArazcAnupUrvazaH ॥ 49॥

चतुस्स्थाने स्थिता देवि षोडशैताः प्रकीर्तिताः ॥ तेषां प्रमाणं वक्ष्यामि साम्प्रतं हि यथार्थतः॥ ५०॥

catussthAne sthitA devi SoDazaitAH prakIrtitAH ॥ teSAM pramANaM vakSyAmi sAmprataM hi yathArthataH॥ 50॥

षड्दिनान्यादितः कृत्वा संख्यायाश्च यथाविधि ॥ एतदंतर्गते चैव वामरंध्रे प्रकाशितम् ॥ ५१॥

SaDdinAnyAditaH kRtvA saMkhyAyAzca yathAvidhi ॥ etadaMtargate caiva vAmaraMdhre prakAzitam ॥ 51॥

षड्दिनानि यदा रूढं द्विवर्षं च स जीवति ॥ मासानष्टौ विजानीयाद्दिनान्यष्ट च तानि तु ॥ ५२ ॥

SaDdinAni yadA rUDhaM dvivarSaM ca sa jIvati ॥ mAsAnaSTau vijAnIyAddinAnyaSTa ca tAni tu ॥ 52 ॥

प्राणः सप्तदशे चैव विद्धि वर्षं न संशयः ॥ सप्तमासान्विजानीयाद्दिनैः षड्भिर्न संशयः ॥ ५३॥

prANaH saptadaze caiva viddhi varSaM na saMzayaH ॥ saptamAsAnvijAnIyAddinaiH SaDbhirna saMzayaH ॥ 53॥

अष्टघस्रप्रभेदेन द्विवर्षं हि स जीवति ॥ चतुर्मासा हि विज्ञेयाश्चतुर्विंशद्दिनावधिः॥ ५४॥

aSTaghasraprabhedena dvivarSaM hi sa jIvati ॥ caturmAsA hi vijJeyAzcaturviMzaddinAvadhiH॥ 54॥

यदा नवदिनं प्राणा वहंत्येव त्रिमासकम्॥ मासद्वयं च द्वे मासे दिना द्वादश कीर्तिताः॥ ५५॥

yadA navadinaM prANA vahaMtyeva trimAsakam॥ mAsadvayaM ca dve mAse dinA dvAdaza kIrtitAH॥ 55॥

पूर्ववत्कथिता ये तु कालं तेषां तु पूर्वकम्॥ अवांतरदिना ये तु तेन मासेन कथ्यते ॥ ५६ ॥

pUrvavatkathitA ye tu kAlaM teSAM tu pUrvakam॥ avAMtaradinA ye tu tena mAsena kathyate ॥ 56 ॥

एकादश प्रवाहेण वर्षमेकं स जीवति ॥ मासा नव तथा प्रोक्ता दिनान्यष्टमितान्यपि ॥ ५७॥

ekAdaza pravAheNa varSamekaM sa jIvati ॥ mAsA nava tathA proktA dinAnyaSTamitAnyapi ॥ 57॥

द्वादशेन प्रवाहेण वर्षमेकं स जीवति ॥ मासान् सप्त विजानीयात्षड्घस्रांश्चाप्युदाहरेत् ॥ ५८॥

dvAdazena pravAheNa varSamekaM sa jIvati ॥ mAsAn sapta vijAnIyAtSaDghasrAMzcApyudAharet ॥ 58॥

नाडी यदा च वहति त्रयोदशदिनावधि ॥ सम्वत्सरं भवेत्तस्य चतुर्मासाः प्रकीर्तिताः ॥ ५९॥

nADI yadA ca vahati trayodazadinAvadhi ॥ samvatsaraM bhavettasya caturmAsAH prakIrtitAH ॥ 59॥

चतुर्विशद्दिनं शेषं जीवितं च न संशयः ॥ प्राणवाहा यदा वामे चतुर्द्दशदिनानि तु ॥ ६० ॥

caturvizaddinaM zeSaM jIvitaM ca na saMzayaH ॥ prANavAhA yadA vAme caturddazadinAni tu ॥ 60 ॥

सम्वत्सरं भवेत्तस्य मासाः षट् च प्रकीर्तिताः ॥ चतुर्विंशद्दिनान्येव जीवितं च न संशयः ॥ ६१ ॥

samvatsaraM bhavettasya mAsAH SaT ca prakIrtitAH ॥ caturviMzaddinAnyeva jIvitaM ca na saMzayaH ॥ 61 ॥

पंचदशप्रवाहेण नव मासान्स जीवति ॥ चतुर्विशद्दिनान्येव कथितं कालवेदिभिः ॥ ६२॥

paMcadazapravAheNa nava mAsAnsa jIvati ॥ caturvizaddinAnyeva kathitaM kAlavedibhiH ॥ 62॥

षोडशाहप्रवाहेण दशमासान्स जीवति ॥ चतुर्विशद्दिनाधिक्यं कथितं कालवेदिभिः ॥ ६३ ॥

SoDazAhapravAheNa dazamAsAnsa jIvati ॥ caturvizaddinAdhikyaM kathitaM kAlavedibhiH ॥ 63 ॥

सप्तदशप्रवाहेण नवमासैर्गतायुषम् ॥ अष्टादशदिनान्यत्र कथितं साधकेश्वरि ॥ ६४ ॥

saptadazapravAheNa navamAsairgatAyuSam ॥ aSTAdazadinAnyatra kathitaM sAdhakezvari ॥ 64 ॥

वामचारं यदा देवि ह्यष्टादशदिनावधिः ॥ जीवितं चाष्टमासं तु घस्रा द्वादश कीर्तिताः ॥ ६५ ॥

vAmacAraM yadA devi hyaSTAdazadinAvadhiH ॥ jIvitaM cASTamAsaM tu ghasrA dvAdaza kIrtitAH ॥ 65 ॥

चतुर्विंशद्दिनान्यत्र निश्चयेनावधारय ॥ प्राणवाहो यदा देवि त्रयोविंशद्दिनावधिः ॥ ६६ ॥

caturviMzaddinAnyatra nizcayenAvadhAraya ॥ prANavAho yadA devi trayoviMzaddinAvadhiH ॥ 66 ॥

चत्वारः कथिता मासाः षड्दिनानि तथोत्तरे ॥ चतुर्विंशप्रवाहेण त्रीन्मासांश्च स जीवति॥ ६७ ॥

catvAraH kathitA mAsAH SaDdinAni tathottare ॥ caturviMzapravAheNa trInmAsAMzca sa jIvati॥ 67 ॥

दिनान्यत्र दशाष्टौ च संहरंत्येव चारतः ॥ अवांतरदिने यस्तु संक्षेपात्ते प्रकीर्तितः ॥ ६८ ॥

dinAnyatra dazASTau ca saMharaMtyeva cArataH ॥ avAMtaradine yastu saMkSepAtte prakIrtitaH ॥ 68 ॥

वामचारः समाख्यातो दक्षिणं शृणु सांप्रतम् ॥ अष्टाविंशप्रवाहेण तिथिमानेन जीवति ॥ ६९ ॥

vAmacAraH samAkhyAto dakSiNaM zRNu sAMpratam ॥ aSTAviMzapravAheNa tithimAnena jIvati ॥ 69 ॥

प्रवाहेण दशाहेन तत्संस्थेन विपद्यते ॥ त्रिंशद्धस्रप्रवाहेन पञ्चाहेन विपद्यते॥ ७० ॥

pravAheNa dazAhena tatsaMsthena vipadyate ॥ triMzaddhasrapravAhena paJcAhena vipadyate॥ 70 ॥

एकत्रिंशद्यदा देवि वहते च निरंतरम् ॥ दिनत्रयं तदा तस्य जीवितं हि न संशयः ॥ ७१॥

ekatriMzadyadA devi vahate ca niraMtaram ॥ dinatrayaM tadA tasya jIvitaM hi na saMzayaH ॥ 71॥

द्वात्रिंशत्प्राणसंख्या च यदा हि वहते रविः ॥ तदा तु जीवितं तस्य द्विदिनं हि न संशयः ॥ ७२॥

dvAtriMzatprANasaMkhyA ca yadA hi vahate raviH ॥ tadA tu jIvitaM tasya dvidinaM hi na saMzayaH ॥ 72॥

दक्षिणः कथितः प्राणो मध्यस्थं कथयामि ते॥ एकभागगतो वायुप्रवाहो मुखमण्डले॥ ७३॥

dakSiNaH kathitaH prANo madhyasthaM kathayAmi te॥ ekabhAgagato vAyupravAho mukhamaNDale॥ 73॥

धावमानप्रवाहेण दिनमेकं स जीवति ॥ चक्रमे तत्परासोर्हि पुराविद्भिरुदाहृतम् ॥ ७४ ॥

dhAvamAnapravAheNa dinamekaM sa jIvati ॥ cakrame tatparAsorhi purAvidbhirudAhRtam ॥ 74 ॥

एतत्ते कथितं देवि कालचक्रं गतायुषः ॥ लोकानां च हितार्थाय किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ७५ ॥

etatte kathitaM devi kAlacakraM gatAyuSaH ॥ lokAnAM ca hitArthAya kimanyacchrotumicchasi ॥ 75 ॥