॥ सनत्कुमार उवाच ॥ तपस्तपति योऽरण्ये वन्यमूलफलाशनः ॥ योऽधीते ऋचमेकां हि फलं स्यात्तत्समं मुने ॥ १ ॥

॥ sanatkumAra uvAca ॥ tapastapati yo'raNye vanyamUlaphalAzanaH ॥ yo'dhIte RcamekAM hi phalaM syAttatsamaM mune ॥ 1 ॥

श्रुतेरध्ययनात्पुण्यं यदाप्नोति द्विजोत्तमः ॥ तदध्यापनतश्चापि द्विगुणं फलमश्नुते ॥ २ ॥

zruteradhyayanAtpuNyaM yadApnoti dvijottamaH ॥ tadadhyApanatazcApi dviguNaM phalamaznute ॥ 2 ॥

जगद्यथा निरालोकं जायतेऽशशिभास्करम् ॥ विना तथा पुराणं ह्यध्येयमस्मान्मुने सदा ॥ ३॥

jagadyathA nirAlokaM jAyate'zazibhAskaram ॥ vinA tathA purANaM hyadhyeyamasmAnmune sadA ॥ 3॥

तप्यमानं सदाज्ञानान्निरये योऽपि शास्त्रतः ॥ सम्बोधयति लोकं तं तस्मात्पूज्यः पुराणगः ॥ ४ ॥

tapyamAnaM sadAjJAnAnniraye yo'pi zAstrataH ॥ sambodhayati lokaM taM tasmAtpUjyaH purANagaH ॥ 4 ॥

सर्वेषां चैव पात्राणां मध्ये श्रेष्ठः पुराणवित् ॥ पतनात्त्रायते यस्मात्तस्मात्पात्रमुदाहृतम् ॥ ५ ॥

sarveSAM caiva pAtrANAM madhye zreSThaH purANavit ॥ patanAttrAyate yasmAttasmAtpAtramudAhRtam ॥ 5 ॥

मर्त्यबुद्धिर्न कर्तव्या पुराणज्ञे कदाचन ॥ पुराणज्ञस्सर्ववेत्ता ब्रह्मा विष्णुर्हरो गुरुः ॥ ६ ॥

martyabuddhirna kartavyA purANajJe kadAcana ॥ purANajJassarvavettA brahmA viSNurharo guruH ॥ 6 ॥

धनं धान्यं हिरण्यं च वासांसि विविधानि च ॥ देयं पुराणविज्ञाय परत्रेह च शर्म्मणे ॥ ७॥

dhanaM dhAnyaM hiraNyaM ca vAsAMsi vividhAni ca ॥ deyaM purANavijJAya paratreha ca zarmmaNe ॥ 7॥

यो ददाति महाप्रीत्या पुराणज्ञाय सज्जनः ॥ पात्राय शुभवस्तूनि स याति परमां गतिम्॥ ८॥

yo dadAti mahAprItyA purANajJAya sajjanaH ॥ pAtrAya zubhavastUni sa yAti paramAM gatim॥ 8॥

महीं गां वा स्यंदनांश्च गजानश्वांश्च शोभनान् ॥ यः प्रयच्छति पात्राय तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ ९ ॥

mahIM gAM vA syaMdanAMzca gajAnazvAMzca zobhanAn ॥ yaH prayacchati pAtrAya tasya puNyaphalaM zRNu ॥ 9 ॥

अक्षयान्सर्वकामांश्च परत्रेह च जन्मनि ॥ अश्वमेधमखस्यापि स फलं लभते पुमान् ॥ १०॥

akSayAnsarvakAmAMzca paratreha ca janmani ॥ azvamedhamakhasyApi sa phalaM labhate pumAn ॥ 10॥

मही ददाति यस्तस्मै कृष्टां फलवतीं शुभाम् ॥ स तारयति वै वंश्यान्दश पूर्वान्दशापरान् ॥ ११॥

mahI dadAti yastasmai kRSTAM phalavatIM zubhAm ॥ sa tArayati vai vaMzyAndaza pUrvAndazAparAn ॥ 11॥

इह भुक्त्वाखिलान्कामानंते दिव्यशरीरवान् ॥ विमानेन च दिव्येन शिवलोकं स गच्छति ॥ १२॥

iha bhuktvAkhilAnkAmAnaMte divyazarIravAn ॥ vimAnena ca divyena zivalokaM sa gacchati ॥ 12॥

न यज्ञैस्तुष्टिमायांति देवाः प्रोक्षणकैरपि ॥ बलिभिः पुष्पपूजाभिर्यथा पुस्तकवाचनैः ॥ १३ ॥

na yajJaistuSTimAyAMti devAH prokSaNakairapi ॥ balibhiH puSpapUjAbhiryathA pustakavAcanaiH ॥ 13 ॥

शंभोरायतने यस्तु कारयेद्धर्मपुस्तकम् ॥ विष्णोरर्कस्य कस्यापि शृणु तस्यापि तत्फलम् ॥ १४॥

zaMbhorAyatane yastu kArayeddharmapustakam ॥ viSNorarkasya kasyApi zRNu tasyApi tatphalam ॥ 14॥

राजसूयाश्वमेधानां फलमाप्नोति मानवः ॥ सूर्यलोकं च भित्त्वाशु ब्रह्मलोकं स गच्छति ॥ १५ ॥

rAjasUyAzvamedhAnAM phalamApnoti mAnavaH ॥ sUryalokaM ca bhittvAzu brahmalokaM sa gacchati ॥ 15 ॥

स्थित्वा कल्पशतान्यत्र राजा भवति भूतले ॥ भुंक्ते निष्कंटकं भोगान्नात्र कार्या विचारणा ॥ १६॥

sthitvA kalpazatAnyatra rAjA bhavati bhUtale ॥ bhuMkte niSkaMTakaM bhogAnnAtra kAryA vicAraNA ॥ 16॥

अश्वमेधसहस्रस्य यत्फलं समुदाहृतम् ॥ तत्फलं समावाप्नोति देवाग्रे यो जपं चरेत् ॥ १७ ॥

azvamedhasahasrasya yatphalaM samudAhRtam ॥ tatphalaM samAvApnoti devAgre yo japaM caret ॥ 17 ॥

इतिहासपुराणाभ्यां शम्भोरायतने शुभे ॥ नान्यत्प्रीतिकरं शंभोस्तथान्येषां दिवौकसाम् ॥ १८ ॥

itihAsapurANAbhyAM zambhorAyatane zubhe ॥ nAnyatprItikaraM zaMbhostathAnyeSAM divaukasAm ॥ 18 ॥

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्यं पुस्तकवाचनम् ॥ तथास्य श्रवणं प्रेम्णा सर्वकामफलप्रदम् ॥ १९॥

tasmAtsarvaprayatnena kAryaM pustakavAcanam ॥ tathAsya zravaNaM premNA sarvakAmaphalapradam ॥ 19॥

पुराणश्रवणाच्छंभोर्निष्पापो जायते नरः ॥ भुक्त्वा भोगान्सुविपुलाञ्छिवलोकमवाप्नुयात् ॥ २०॥

purANazravaNAcchaMbhorniSpApo jAyate naraH ॥ bhuktvA bhogAnsuvipulAJchivalokamavApnuyAt ॥ 20॥

राजसूयेन यत्पुण्यमग्निष्टोमशतेन च ॥ तत्पुण्यं लभते शंभोः कथाश्रवणमात्रतः ॥ २१ ॥

rAjasUyena yatpuNyamagniSTomazatena ca ॥ tatpuNyaM labhate zaMbhoH kathAzravaNamAtrataH ॥ 21 ॥

सर्वतीर्थावगाहेन गां कोटिप्रदानतः ॥ तत् फलं लभते शंभोः कथाश्रवणतो मुने ॥ २२ ॥

sarvatIrthAvagAhena gAM koTipradAnataH ॥ tat phalaM labhate zaMbhoH kathAzravaNato mune ॥ 22 ॥

ये शृण्वंति कथां शंभोस्सदा भुवनपावनीम् ॥ ते मनुष्या न मंतव्या रुद्रा एव न संशयः ॥ २३ ॥

ye zRNvaMti kathAM zaMbhossadA bhuvanapAvanIm ॥ te manuSyA na maMtavyA rudrA eva na saMzayaH ॥ 23 ॥

शृण्वतां शिवसत्कीर्तिं सतां कीर्तयतां च ताम् ॥ पदाम्बुजरजांस्येव तीर्थानि मुनयो विदुः ॥ २४॥

zRNvatAM zivasatkIrtiM satAM kIrtayatAM ca tAm ॥ padAmbujarajAMsyeva tIrthAni munayo viduH ॥ 24॥

गंतुं निःश्रेयसं स्थानं येऽभिवांछन्ति देहिनः ॥ कथां पौराणिकीं शैवीं भक्त्या शृण्वंतु ते सदा ॥ २५॥

gaMtuM niHzreyasaM sthAnaM ye'bhivAMchanti dehinaH ॥ kathAM paurANikIM zaivIM bhaktyA zRNvaMtu te sadA ॥ 25॥

कथां पौराणिकीं श्रोतुं यद्यशक्तस्सदा भवेत् ॥ नियतात्मा प्रतिदिनं शृणुयाद्वा मुहूर्तकम् ॥ २६॥

kathAM paurANikIM zrotuM yadyazaktassadA bhavet ॥ niyatAtmA pratidinaM zRNuyAdvA muhUrtakam ॥ 26॥

यदि प्रतिदिनं श्रोतुमशक्तो मानवो भवेत् ॥ पुण्यमासादिषु मुने शृणुयाच्छांकरीं कथाम् ॥ २७॥

yadi pratidinaM zrotumazakto mAnavo bhavet ॥ puNyamAsAdiSu mune zRNuyAcchAMkarIM kathAm ॥ 27॥

शैवीं कथां हि शृण्वानः पुरुषो हि मुनीश्वर ॥ स निस्तरति संसारं दग्ध्वा कर्ममहाटवीम् ॥ २८॥

zaivIM kathAM hi zRNvAnaH puruSo hi munIzvara ॥ sa nistarati saMsAraM dagdhvA karmamahATavIm ॥ 28॥

कथां शैवीं मुहूर्तं वा तदर्द्धं क्षणं च वा ॥ ये शृण्वxति नरा भक्त्या न तेषां दुर्गतिर्भवेत् ॥ २९॥

kathAM zaivIM muhUrtaM vA tadarddhaM kSaNaM ca vA ॥ ye zRNvaxti narA bhaktyA na teSAM durgatirbhavet ॥ 29॥

यत्पुण्यं सर्वदानेषु सर्वयज्ञेषु वा मुने ॥ शंभोः पुराणश्रवणात्तत्फलं निश्चलं भवेत् ॥ ३०॥

yatpuNyaM sarvadAneSu sarvayajJeSu vA mune ॥ zaMbhoH purANazravaNAttatphalaM nizcalaM bhavet ॥ 30॥

विशेषतः कलौ व्यास पुराणश्रवणादृते ॥ परो धर्मो न पुंसां हि मुक्तिध्यानपरः स्मृतः ॥ ३१॥

vizeSataH kalau vyAsa purANazravaNAdRte ॥ paro dharmo na puMsAM hi muktidhyAnaparaH smRtaH ॥ 31॥

पुराणश्रवणं शम्भोर्नामसंकीर्तनं तथा ॥ कल्पद्रुमफलं रम्यं मनुष्याणां न संशयः ॥ ३२ ॥

purANazravaNaM zambhornAmasaMkIrtanaM tathA ॥ kalpadrumaphalaM ramyaM manuSyANAM na saMzayaH ॥ 32 ॥

कलौ दुर्मेधसां पुंसां धर्माचारोझ्झितात्मनाम् ॥ हिताय विदधे शम्भुः पुराणाख्यं सुधारसम् ॥ ३३॥

kalau durmedhasAM puMsAM dharmAcArojhjhitAtmanAm ॥ hitAya vidadhe zambhuH purANAkhyaM sudhArasam ॥ 33॥

एकोऽजरामरस्याद्वै पिबन्नेवामृतं पुमान् ॥ शम्भोः कथामृतापानात्कुलमेवाजरामरम् ॥ ३४॥

eko'jarAmarasyAdvai pibannevAmRtaM pumAn ॥ zambhoH kathAmRtApAnAtkulamevAjarAmaram ॥ 34॥

या गतिः पुण्यशीलानां यज्वनां च तपस्विनाम् ॥ सा गतिस्सहसा तात पुराणश्रवणात्खलु ॥ ३५॥

yA gatiH puNyazIlAnAM yajvanAM ca tapasvinAm ॥ sA gatissahasA tAta purANazravaNAtkhalu ॥ 35॥

ज्ञानवाप्तिर्यदा न स्याद्योगशास्त्राणि यत्नतः ॥ अध्येतव्यानि पौराणं शास्त्रं श्रोतव्यमेव च॥ ३६॥

jJAnavAptiryadA na syAdyogazAstrANi yatnataH ॥ adhyetavyAni paurANaM zAstraM zrotavyameva ca॥ 36॥

पापं संक्षीयते नित्यं धर्म्मश्चैव विवर्द्धते॥ पुराणश्रवणाज्ज्ञानी न संसारं प्रपद्यते॥ ३७॥

pApaM saMkSIyate nityaM dharmmazcaiva vivarddhate॥ purANazravaNAjjJAnI na saMsAraM prapadyate॥ 37॥

अतएव पुराणानि श्रोतव्यानि प्रयत्नतः ॥ धर्मार्थकामलाभाय मोक्षमार्गाप्तये तथा ॥ ३८ ॥

ataeva purANAni zrotavyAni prayatnataH ॥ dharmArthakAmalAbhAya mokSamArgAptaye tathA ॥ 38 ॥

यज्ञैर्दानैस्तपोभिस्तु यत्फलं तीर्थसेवया ॥ तत्फलम समवाप्नोति पुराणश्रवणान्नरः ॥ ३९॥

yajJairdAnaistapobhistu yatphalaM tIrthasevayA ॥ tatphalama samavApnoti purANazravaNAnnaraH ॥ 39॥

न भवेयुः पुराणानि धर्ममार्गे क्षणानि तु ॥ यद्यत्र यद्व्रती स्थाता चात्र पारत्रकी कथाम्॥ ४०॥

na bhaveyuH purANAni dharmamArge kSaNAni tu ॥ yadyatra yadvratI sthAtA cAtra pAratrakI kathAm॥ 40॥

षड्विंशतिपुराणानां मध्येऽप्येकं शृणोति यः ॥ पठेद्वा भक्तियुक्तस्तु स मुक्तो नात्र संशयः॥ ४१॥

SaDviMzatipurANAnAM madhye'pyekaM zRNoti yaH ॥ paThedvA bhaktiyuktastu sa mukto nAtra saMzayaH॥ 41॥

अन्यो न दृष्टस्सुखदो हि मार्गः पुराणमार्गो हि सदा वरिष्ठः ॥ शास्त्रं विना सर्वमिदं न भाति सूर्य्येण हीना इव जीवलोकाः॥ ४२॥

anyo na dRSTassukhado hi mArgaH purANamArgo hi sadA variSThaH ॥ zAstraM vinA sarvamidaM na bhAti sUryyeNa hInA iva jIvalokAH॥ 42॥