॥ सनत्कुमार उवाच ॥ एषु पापाः प्रपच्यंते शोष्यंते नरकाग्निषु ॥ यातनाभिर्विचित्राभिरास्वकर्म्मक्षयाद्भृशम् ॥ १॥

॥ sanatkumAra uvAca ॥ eSu pApAH prapacyaMte zoSyaMte narakAgniSu ॥ yAtanAbhirvicitrAbhirAsvakarmmakSayAdbhRzam ॥ 1॥

स्वमलप्रक्षयाद्यद्वदग्नौ धास्यंति धातवः ॥ तत्र पापक्षयात्पापा नराः कर्मानुरूपतः ॥ २॥

svamalaprakSayAdyadvadagnau dhAsyaMti dhAtavaH ॥ tatra pApakSayAtpApA narAH karmAnurUpataH ॥ 2॥

सुगाढं हस्तयोर्बद्ध्वा ततश्शृंखलया नराः ॥ महावृक्षाग्रशाखासु लम्ब्यन्ते यमकिंकरैः ॥ ३ ॥

sugADhaM hastayorbaddhvA tatazzRMkhalayA narAH ॥ mahAvRkSAgrazAkhAsu lambyante yamakiMkaraiH ॥ 3 ॥

ततस्ते सर्वयत्नेन क्षिप्ता दोलंति किंकरैः ॥ दोलंतश्चातिवेगेन विसंज्ञा यांति योजनम् ॥ ४ ॥

tataste sarvayatnena kSiptA dolaMti kiMkaraiH ॥ dolaMtazcAtivegena visaMjJA yAMti yojanam ॥ 4 ॥

अंतरिक्षस्थितानां च लोहभारशतं पुनः ॥ पादयोर्बध्यते तेषां यमदूतैर्महाबलैः ॥ ५ ॥

aMtarikSasthitAnAM ca lohabhArazataM punaH ॥ pAdayorbadhyate teSAM yamadUtairmahAbalaiH ॥ 5 ॥

तेन भारेण महता प्रभृशं ताडिता नराः ॥ ध्यायंति स्वानि कर्माणि तूष्णीं तिष्ठन्ति निश्चलाः ॥ ६ ॥

tena bhAreNa mahatA prabhRzaM tADitA narAH ॥ dhyAyaMti svAni karmANi tUSNIM tiSThanti nizcalAH ॥ 6 ॥

ततोंऽकुशैरग्निवर्णैर्लोह दण्डैश्च दारुणैः ॥ हन्यंते किंकरैघोरैस्समन्तात्पापकर्म्मिणः ॥ ७॥

tatoM'kuzairagnivarNairloha daNDaizca dAruNaiH ॥ hanyaMte kiMkaraighoraissamantAtpApakarmmiNaH ॥ 7॥

ततः क्षारेण दीप्तेन वह्नेरपि विशेषतः ॥ समंततः प्रलिप्यंते तीवेण तु पुनः पुनः ॥ ८ ॥

tataH kSAreNa dIptena vahnerapi vizeSataH ॥ samaMtataH pralipyaMte tIveNa tu punaH punaH ॥ 8 ॥

द्रुतेनात्यंतलिप्तेन कृत्तांगा जर्जरीकृताः ॥ पुनर्विदार्य्य चांगानि शिरसः प्रभृति क्रमात् ॥ ९॥

drutenAtyaMtaliptena kRttAMgA jarjarIkRtAH ॥ punarvidAryya cAMgAni zirasaH prabhRti kramAt ॥ 9॥

वृताकवत्प्रपच्यंते तप्तलोहकटाहकैः॥ विष्ठापूर्णे तथा कूपे कृमीणां निचये पुनः ॥ १०॥

vRtAkavatprapacyaMte taptalohakaTAhakaiH॥ viSThApUrNe tathA kUpe kRmINAM nicaye punaH ॥ 10॥

मेदोऽसृक्पूयपूर्णायां वाप्यां क्षिप्यंति ते पुनः ॥ भक्ष्यंते कृमिभिस्तीक्ष्णैर्लोंहतुंडैश्च वायसैः॥ ११॥

medo'sRkpUyapUrNAyAM vApyAM kSipyaMti te punaH ॥ bhakSyaMte kRmibhistIkSNairloMhatuMDaizca vAyasaiH॥ 11॥

श्वभिर्द्दंशैर्वृकैर्व्याघ्रैर्रौद्रैश्च विकृताननैः ॥ पच्यंते मत्स्यवच्चापि प्रदीप्तांगारराशिषु ॥ १२॥

zvabhirddaMzairvRkairvyAghrairraudraizca vikRtAnanaiH ॥ pacyaMte matsyavaccApi pradIptAMgArarAziSu ॥ 12॥

भिन्नाः शूलैस्तु तीक्ष्णैश्च नराः पापेन कर्म्मणा ॥ तैलयन्त्रेषु चाक्रम्य घोरैः कर्म्मभिरात्मनः॥ १३॥

bhinnAH zUlaistu tIkSNaizca narAH pApena karmmaNA ॥ tailayantreSu cAkramya ghoraiH karmmabhirAtmanaH॥ 13॥

तिला इव प्रपीड्यंते चक्राख्ये जनपिंडकाः ॥ भ्रज्यंते चातपे तप्ते लोहभाण्डेष्वनेकधा ॥ १४॥

tilA iva prapIDyaMte cakrAkhye janapiMDakAH ॥ bhrajyaMte cAtape tapte lohabhANDeSvanekadhA ॥ 14॥

तैलपूर्णकटाहेषु सुतप्तेषु पुनःपुनः॥ बहुधा पच्यते जिह्वा प्रपीड्योरसि पादयोः ॥ १५ ॥

tailapUrNakaTAheSu sutapteSu punaHpunaH॥ bahudhA pacyate jihvA prapIDyorasi pAdayoH ॥ 15 ॥

यातनाश्च महत्योऽत्र शरीरस्याति सर्वतः ॥ निश्शेषनरकेष्वेवं क्रमंति क्रमशो नराः ॥ १६ ॥

yAtanAzca mahatyo'tra zarIrasyAti sarvataH ॥ nizzeSanarakeSvevaM kramaMti kramazo narAH ॥ 16 ॥

नरकेषु च सर्वेषु विचित्रा यमयातना॥ याम्यैश्च दीयते व्यास सर्वांगेषु सुकष्टदा ॥ १७॥

narakeSu ca sarveSu vicitrA yamayAtanA॥ yAmyaizca dIyate vyAsa sarvAMgeSu sukaSTadA ॥ 17॥

ज्वलदंगारमादाय मुखमापूर्य्य ताड्यते ॥ ततः क्षारेण दीप्तेन ताम्रेण च पुनःपुनः ॥ १८ ॥

jvaladaMgAramAdAya mukhamApUryya tADyate ॥ tataH kSAreNa dIptena tAmreNa ca punaHpunaH ॥ 18 ॥

घृतेनात्यन्ततप्तेन तदा तैलेन तन्मुखम् ॥ इतस्ततः पीडयित्वा भृशमापूर्य्य हन्यते ॥ १९॥

ghRtenAtyantataptena tadA tailena tanmukham ॥ itastataH pIDayitvA bhRzamApUryya hanyate ॥ 19॥

विष्ठाभिः कृमिभिश्चापि पूर्यमाणाः क्वचित्क्वचित् ॥ परिष्वजंति चात्युग्रां प्रदीप्तां लोहशाल्मलीम्॥ २०॥

viSThAbhiH kRmibhizcApi pUryamANAH kvacitkvacit ॥ pariSvajaMti cAtyugrAM pradIptAM lohazAlmalIm॥ 20॥

हन्यंते पृष्ठदेशे च पुनर्दीप्तैर्महाघनैः ॥ दन्तुरेणादिकंठेन क्रकचेन बलीसया॥ २१॥

hanyaMte pRSThadeze ca punardIptairmahAghanaiH ॥ dantureNAdikaMThena krakacena balIsayA॥ 21॥

शिरःप्रभृति पीड्यंते घोरैः कर्मभिरात्मजैः ॥ खाद्यंते च स्वमांसानि पीयते शोणितं स्वकम्॥ २२॥

ziraHprabhRti pIDyaMte ghoraiH karmabhirAtmajaiH ॥ khAdyaMte ca svamAMsAni pIyate zoNitaM svakam॥ 22॥

अन्नं पानं न दत्तं यैस्सर्वदा स्वात्मपोषकैः॥ इक्षुवत्ते प्रपीड्यंते जर्जरीकृत्य मुद्गरैः ॥ २३॥

annaM pAnaM na dattaM yaissarvadA svAtmapoSakaiH॥ ikSuvatte prapIDyaMte jarjarIkRtya mudgaraiH ॥ 23॥

असितालवने घोरे छिद्यन्ते खण्डशस्ततः ॥ सूचीभिर्भिन्नसर्वाङ्गास्तप्तशूलाग्ररोपिताः॥ २४॥

asitAlavane ghore chidyante khaNDazastataH ॥ sUcIbhirbhinnasarvAGgAstaptazUlAgraropitAH॥ 24॥

संचाल्यमाना बहुशः क्लिश्यंते न म्रियन्ति च ॥ तथा च तच्छरीराणि सुखदुःखसहानि च ॥ २५॥

saMcAlyamAnA bahuzaH klizyaMte na mriyanti ca ॥ tathA ca taccharIrANi sukhaduHkhasahAni ca ॥ 25॥

देहादुत्पाट्य मांसानि भिद्यंते स्वैश्च मुद्गरैः॥ दंतुराकृतिभिर्र्घोरैर्यमदूतैर्बलोत्कटैः ॥ २६॥

dehAdutpATya mAMsAni bhidyaMte svaizca mudgaraiH॥ daMturAkRtibhirrghorairyamadUtairbalotkaTaiH ॥ 26॥

निरुच्छ्वासे निरुछ्वासास्तिष्ठंति नरके चिरम् ॥ उत्ताड्यंते तथोछ्वासे वालुकासदने नराः॥ २७॥

nirucchvAse niruchvAsAstiSThaMti narake ciram ॥ uttADyaMte tathochvAse vAlukAsadane narAH॥ 27॥

रौरवे रोदमानाश्च पीड्यंते विविधै वधैः ॥ महारौरवपीडाभिर्महांतोऽपि रुदंति च ॥ २८ ॥

raurave rodamAnAzca pIDyaMte vividhai vadhaiH ॥ mahArauravapIDAbhirmahAMto'pi rudaMti ca ॥ 28 ॥

पत्सु वक्त्रे गुदे मुंडे नेत्रयोश्चैव मस्तके ॥ निहन्यंते घनैस्तीक्ष्णैस्सुतप्तैर्लोह शंकुभिः ॥ २९॥

patsu vaktre gude muMDe netrayozcaiva mastake ॥ nihanyaMte ghanaistIkSNaissutaptairloha zaMkubhiH ॥ 29॥

सुतप्तावालुकायां तु प्रयोज्यंते मुहुर्मुहुः ॥ जंतुपंके भृशं तप्ते क्षिप्ताः क्रन्दंति विस्वरम् ॥ ३०॥

sutaptAvAlukAyAM tu prayojyaMte muhurmuhuH ॥ jaMtupaMke bhRzaM tapte kSiptAH krandaMti visvaram ॥ 30॥

कुंभीपाकेषु च तथा तप्ततैलेषु वै मुने॥ पापिनः कूरकर्म्माणोऽसह्येषु सर्वथा पुनः॥ ३१॥

kuMbhIpAkeSu ca tathA taptataileSu vai mune॥ pApinaH kUrakarmmANo'sahyeSu sarvathA punaH॥ 31॥

लालाभक्षेषु पापास्ते पात्यंते दुःखदेषु वै ॥ नानास्थानेषु पच्यंते नरकेषु पुनःपुनः ॥ ३२॥

lAlAbhakSeSu pApAste pAtyaMte duHkhadeSu vai ॥ nAnAsthAneSu pacyaMte narakeSu punaHpunaH ॥ 32॥

सूचीमुखे महाक्लेशे नरके पात्यते नरः ॥ पापी पुण्यविहीनश्च ताड्यते यमकिंकरैः ॥ ३३॥

sUcImukhe mahAkleze narake pAtyate naraH ॥ pApI puNyavihInazca tADyate yamakiMkaraiH ॥ 33॥

लौहकुम्भे विनिःक्षिप्ताः श्वसन्तश्च शनैःशनैः ॥ महाग्निना प्रपच्यंते स्वपापैरेव मानवाः॥ ३४॥

lauhakumbhe viniHkSiptAH zvasantazca zanaiHzanaiH ॥ mahAgninA prapacyaMte svapApaireva mAnavAH॥ 34॥

दृढं रज्ज्वादिभिर्बद्ध्वा प्रपीड्यंते शिलासु च ॥ क्षिप्यंते चान्धकूपेषु दश्यंते भ्रमरैर्भृशम् ॥ ३५॥

dRDhaM rajjvAdibhirbaddhvA prapIDyaMte zilAsu ca ॥ kSipyaMte cAndhakUpeSu dazyaMte bhramarairbhRzam ॥ 35॥

कृमिभिर्भिन्नसर्वांगाश्शतशो जर्जरीकृताः ॥ सुतीक्ष्णक्षारकूपेषु क्षिप्यंते तदनंतरम् ॥ ३६ ॥

kRmibhirbhinnasarvAMgAzzatazo jarjarIkRtAH ॥ sutIkSNakSArakUpeSu kSipyaMte tadanaMtaram ॥ 36 ॥

महाज्वालेऽत्र नरके पापाः क्रन्दंति दुःखिताः ॥ इतश्चेतश्च धावंति दह्यमानास्तदर्चिषा ॥ ३७ ॥

mahAjvAle'tra narake pApAH krandaMti duHkhitAH ॥ itazcetazca dhAvaMti dahyamAnAstadarciSA ॥ 37 ॥

पृष्ठे चानीय तुण्डाभ्यां विन्यस्त स्कंधयोजिते ॥ तयोर्मध्येन वाकृष्य बाहुपृष्ठेन गाढतः ॥ ३८॥

pRSThe cAnIya tuNDAbhyAM vinyasta skaMdhayojite ॥ tayormadhyena vAkRSya bAhupRSThena gADhataH ॥ 38॥

बद्ध्वा परस्परं सर्वे सुभृशं पापरज्जुभिः ॥ बद्धपिंडास्तु दृश्यंते महा ज्वाले तु यातनाः ॥ ३९ ॥

baddhvA parasparaM sarve subhRzaM pAparajjubhiH ॥ baddhapiMDAstu dRzyaMte mahA jvAle tu yAtanAH ॥ 39 ॥

रज्जुभिर्वेष्टिताश्चैव प्रलिप्ताः कर्द्दमेन च ॥ करीषतुषवह्नौ च पच्यंते न म्रियंति च ॥ ४० ॥

rajjubhirveSTitAzcaiva praliptAH karddamena ca ॥ karISatuSavahnau ca pacyaMte na mriyaMti ca ॥ 40 ॥

सुतीक्ष्णं चरितास्ते हि कर्कशासु शिलासु च ॥ आस्फाल्य शतशः पापाः पच्यंते तृणवत्ततः॥ ४१॥

sutIkSNaM caritAste hi karkazAsu zilAsu ca ॥ AsphAlya zatazaH pApAH pacyaMte tRNavattataH॥ 41॥

शरीराभ्यंतरगतैः प्रभूतैः कृमिभिर्नराः ॥ भक्ष्यंते तीक्ष्णवदनैरात्मदेहक्षयाद्भृशम् ॥ ४२॥

zarIrAbhyaMtaragataiH prabhUtaiH kRmibhirnarAH ॥ bhakSyaMte tIkSNavadanairAtmadehakSayAdbhRzam ॥ 42॥

कृमीणां निचये क्षिप्ताः पूयमांसास्थिराशिषु॥ तिष्ठंत्युद्विग्नहृदयाः पर्वताभ्यां निपीडिताः ॥ ४३॥

kRmINAM nicaye kSiptAH pUyamAMsAsthirAziSu॥ tiSThaMtyudvignahRdayAH parvatAbhyAM nipIDitAH ॥ 43॥

तप्तेन वज्रलेपेन शरीरमनुलिप्यते ॥ अधोमुखोर्ध्वपादाश्च तातप्यंते स्म वह्निना ॥ ४४ ॥

taptena vajralepena zarIramanulipyate ॥ adhomukhordhvapAdAzca tAtapyaMte sma vahninA ॥ 44 ॥

वदनांतः प्रविन्यस्तां सुप्रतप्तामयोगदाम् ॥ ते खादन्ति पराधीनास्तैस्ताड्यंते समुद्गरैः ॥ ४५॥

vadanAMtaH pravinyastAM suprataptAmayogadAm ॥ te khAdanti parAdhInAstaistADyaMte samudgaraiH ॥ 45॥

इत्थं व्यास कुकर्म्माणो नरकेषु पचंति हि॥ वर्णयामि विवर्णत्वं तेषां तत्त्वाय कर्म्मिणाम्॥ ४६॥

itthaM vyAsa kukarmmANo narakeSu pacaMti hi॥ varNayAmi vivarNatvaM teSAM tattvAya karmmiNAm॥ 46॥