व्यास उवाच ॥ ये पापनिरता जीवा महानरकहेतवः ॥ भगवंस्तान्समाचक्ष्व ब्रह्मपुत्र नमोऽस्तु ते ॥ १॥

vyAsa uvAca ॥ ye pApaniratA jIvA mahAnarakahetavaH ॥ bhagavaMstAnsamAcakSva brahmaputra namo'stu te ॥ 1॥

सनत्कुमार उवाच ॥ ये पापनिरता जीवा महानरकहेतवः ॥ ते समासेन कथ्यंते सावधानतया शृणु ॥ २॥

sanatkumAra uvAca ॥ ye pApaniratA jIvA mahAnarakahetavaH ॥ te samAsena kathyaMte sAvadhAnatayA zRNu ॥ 2॥

परस्त्रीद्रव्यसंकल्पश्चेतसाऽनिष्टचिंतनम् ॥ अकार्याभिनिवेशश्च चतुर्द्धा कर्म मानसम् ॥ ३ ॥

parastrIdravyasaMkalpazcetasA'niSTaciMtanam ॥ akAryAbhinivezazca caturddhA karma mAnasam ॥ 3 ॥

अविबद्धप्रलापत्वमसत्यं चाप्रियं च यत् ॥ परोक्षतश्च पैशुन्यं चतुर्द्धा कर्म वाचिकम् ॥ ४ ॥

avibaddhapralApatvamasatyaM cApriyaM ca yat ॥ parokSatazca paizunyaM caturddhA karma vAcikam ॥ 4 ॥

अभक्ष्यभक्षणं हिंसा मिथ्याकार्य्य निवेशनम् ॥ परस्वानामुपादानं चतुर्द्धा कर्म कायिकम् ॥ ५ ॥

abhakSyabhakSaNaM hiMsA mithyAkAryya nivezanam ॥ parasvAnAmupAdAnaM caturddhA karma kAyikam ॥ 5 ॥

इत्येतद्वा दशविधं कर्म प्रोक्तं त्रिसाधनम् ॥ अस्य भेदान्पुनर्वक्ष्ये येषां फलमनंतकम् ॥ ६ ॥

ityetadvA dazavidhaM karma proktaM trisAdhanam ॥ asya bhedAnpunarvakSye yeSAM phalamanaMtakam ॥ 6 ॥

ये द्विषंति महादेवं संसारार्णवतारकम् ॥ सुमहत्पातकं तेषां निरयार्णवगामिनाम् ॥ ७ ॥

ye dviSaMti mahAdevaM saMsArArNavatArakam ॥ sumahatpAtakaM teSAM nirayArNavagAminAm ॥ 7 ॥

ये शिवज्ञानवक्तारं निन्दंति च तपस्विनम् ॥ गुरून्पितॄनथोन्मत्तास्ते यांति निरयार्णवम् ॥ ८॥

ye zivajJAnavaktAraM nindaMti ca tapasvinam ॥ gurUnpitRRnathonmattAste yAMti nirayArNavam ॥ 8॥

शिवनिन्दा गुरोर्निन्दा शिवज्ञानस्य दूषणम् ॥ देवद्रव्यापहरणं द्विजद्रव्यविनाशनम् ॥ ९ ॥

zivanindA gurornindA zivajJAnasya dUSaNam ॥ devadravyApaharaNaM dvijadravyavinAzanam ॥ 9 ॥

हरंति ये च संमूढाश्शिवज्ञानस्य पुस्तकम् ॥ महांति पातकान्याहुरनन्तफलदानि षट् ॥ १०॥

haraMti ye ca saMmUDhAzzivajJAnasya pustakam ॥ mahAMti pAtakAnyAhuranantaphaladAni SaT ॥ 10॥

नाभिनन्दंति ये दृष्ट्वा शिवपूजां प्रकल्पिताम् ॥ न नमंत्यर्चितं दृष्ट्वा शिवलिंगं स्तुवंति न ॥ ११ ॥

nAbhinandaMti ye dRSTvA zivapUjAM prakalpitAm ॥ na namaMtyarcitaM dRSTvA zivaliMgaM stuvaMti na ॥ 11 ॥

यथेष्टचेष्टा निश्शंकास्संतिष्ठंते रमंति च ॥ उपचारविनिर्मुक्ताश्शिवाग्रे गुरुसन्निधौ ॥ १२॥

yatheSTaceSTA nizzaMkAssaMtiSThaMte ramaMti ca ॥ upacAravinirmuktAzzivAgre gurusannidhau ॥ 12॥

स्थानसंस्कारपूजां च ये न कुर्वंति पर्वसु ॥ विधिवद्वा गुरूणां च कर्म्मयोगव्यवस्थिताः ॥ १३ ॥

sthAnasaMskArapUjAM ca ye na kurvaMti parvasu ॥ vidhivadvA gurUNAM ca karmmayogavyavasthitAH ॥ 13 ॥

ये त्यजंति शिवाचारं शिवभक्तान्द्विषंति च ॥ असंपूज्य शिवज्ञानं येऽधीयंते लिखंति च ॥ १४ ॥

ye tyajaMti zivAcAraM zivabhaktAndviSaMti ca ॥ asaMpUjya zivajJAnaM ye'dhIyaMte likhaMti ca ॥ 14 ॥

अन्यायतः प्रयच्छंति शृण्वन्त्युच्चारयंति च ॥ विक्रीडंति च लोभेन कुज्ञाननियमेन च ॥ १५ ॥

anyAyataH prayacchaMti zRNvantyuccArayaMti ca ॥ vikrIDaMti ca lobhena kujJAnaniyamena ca ॥ 15 ॥

असंस्कृतप्रदेशेषु यथेष्टं स्वापयंति च ॥ शिवज्ञानकथाऽऽक्षेपं यः कृत्वान्यत्प्रभाषते ॥ १६ ॥

asaMskRtapradezeSu yatheSTaM svApayaMti ca ॥ zivajJAnakathA''kSepaM yaH kRtvAnyatprabhASate ॥ 16 ॥

न ब्रवीति च यः सत्यं न प्रदानं करोति च ॥ अशुचिर्वाऽशुचिस्थाने यः प्रवक्ति शृणोति च ॥ १७ ॥

na bravIti ca yaH satyaM na pradAnaM karoti ca ॥ azucirvA'zucisthAne yaH pravakti zRNoti ca ॥ 17 ॥

गुरुपूजामकृत्वैव यश्शास्त्रं श्रोतुमिच्छति ॥ न करोति च शुश्रूषामाज्ञां च भक्तिभावतः ॥ १८ ॥

gurupUjAmakRtvaiva yazzAstraM zrotumicchati ॥ na karoti ca zuzrUSAmAjJAM ca bhaktibhAvataH ॥ 18 ॥

नाभिनन्दंति तद्वाक्यमुत्तरं च प्रयच्छति ॥ गुरुकर्मण्यसाध्यं यत्तदुपेक्षां करोति च ॥ १९ ॥

nAbhinandaMti tadvAkyamuttaraM ca prayacchati ॥ gurukarmaNyasAdhyaM yattadupekSAM karoti ca ॥ 19 ॥

गुरुमार्त्तमशक्तं च विदेशं प्रस्थितं तथा ॥ वैरिभिः परिभूतं वा यस्संत्यजति पापकृत् ॥ २० ॥

gurumArttamazaktaM ca videzaM prasthitaM tathA ॥ vairibhiH paribhUtaM vA yassaMtyajati pApakRt ॥ 20 ॥

तद्भार्य्यापुत्रमित्रेषु यश्चावज्ञां करोति च ॥ एवं सुवाचकस्यापि गुरोर्धर्मानुदर्शिनः ॥ २१ ॥

tadbhAryyAputramitreSu yazcAvajJAM karoti ca ॥ evaM suvAcakasyApi gurordharmAnudarzinaH ॥ 21 ॥

एतानि खलु सर्वाणि कर्माणि मुनिसत्तम ॥ सुमहत्पातकान्याहुश्शिवनिन्दासमानि च ॥ २२ ॥

etAni khalu sarvANi karmANi munisattama ॥ sumahatpAtakAnyAhuzzivanindAsamAni ca ॥ 22 ॥

ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः ॥ महापातकिनस्त्वेते तत्संयोगी च पंचमः ॥ २३॥

brahmaghnazca surApazca steyI ca gurutalpagaH ॥ mahApAtakinastvete tatsaMyogI ca paMcamaH ॥ 23॥

क्रोधाल्लोभाद्भयाद्द्वेषाद्ब्राह्मणस्य वधे तु यः ॥ मर्मांतिकं महादोषमुक्त्वा स ब्रह्महा भवेत् ॥ २४॥

krodhAllobhAdbhayAddveSAdbrAhmaNasya vadhe tu yaH ॥ marmAMtikaM mahAdoSamuktvA sa brahmahA bhavet ॥ 24॥

ब्राह्मणं यः समाहूय दत्त्वा यश्चाददाति च ॥ निर्द्दोषं दूषयेद्यस्तु स नरो ब्रह्महा भवेत् ॥ २५ ॥

brAhmaNaM yaH samAhUya dattvA yazcAdadAti ca ॥ nirddoSaM dUSayedyastu sa naro brahmahA bhavet ॥ 25 ॥

यश्च विद्याभिमानेन निस्तेजयति सुद्विजम् ॥ उदासीनं सभामध्ये ब्रह्महा स प्रकीर्तितः ॥ २६ ॥

yazca vidyAbhimAnena nistejayati sudvijam ॥ udAsInaM sabhAmadhye brahmahA sa prakIrtitaH ॥ 26 ॥

मिथ्यागुणैर्य आत्मानं नयत्युत्कर्षतां बलात् ॥ गुणानपि निरुद्वास्य स च वै ब्रह्महा भवेत् ॥ २७॥

mithyAguNairya AtmAnaM nayatyutkarSatAM balAt ॥ guNAnapi nirudvAsya sa ca vai brahmahA bhavet ॥ 27॥

गवां वृषाभिभूतानां द्विजानां गुरुपूर्वकम् ॥ यस्समाचरते विप्र तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ २८॥

gavAM vRSAbhibhUtAnAM dvijAnAM gurupUrvakam ॥ yassamAcarate vipra tamAhurbrahmaghAtakam ॥ 28॥

देवद्विजगवां भूमिं प्रदत्तां हरते तु यः ॥ प्रनष्टामपि कालेन तमाहुर्ब्रह्मघातकम् ॥ २९ ॥

devadvijagavAM bhUmiM pradattAM harate tu yaH ॥ pranaSTAmapi kAlena tamAhurbrahmaghAtakam ॥ 29 ॥

देवद्विजस्वहरणमन्यायेनार्जितं तु यत् ॥ ब्रह्महत्यासमं ज्ञेयं पातकं नात्र संशयः ॥ ३० ॥

devadvijasvaharaNamanyAyenArjitaM tu yat ॥ brahmahatyAsamaM jJeyaM pAtakaM nAtra saMzayaH ॥ 30 ॥

अधीत्य यो द्विजो वेदं ब्रह्मज्ञानं शिवात्मकम् ॥ यदि त्यजति यो मूढः सुरापानस्य तत्समम् ॥ ३१ ॥

adhItya yo dvijo vedaM brahmajJAnaM zivAtmakam ॥ yadi tyajati yo mUDhaH surApAnasya tatsamam ॥ 31 ॥

यत्किंचिद्धि व्रतं गृह्य नियमं यजनं तथा ॥ संत्यागः पञ्चयज्ञानां सुरापानस्य तत्समम् ॥ ३२॥

yatkiMciddhi vrataM gRhya niyamaM yajanaM tathA ॥ saMtyAgaH paJcayajJAnAM surApAnasya tatsamam ॥ 32॥

पितृमातृपरित्यागः कूटसाक्ष्यं द्विजानृतम् ॥ आमिषं शिवभक्तानामभक्ष्यस्य च भक्षणम् ॥ ३३॥

pitRmAtRparityAgaH kUTasAkSyaM dvijAnRtam ॥ AmiSaM zivabhaktAnAmabhakSyasya ca bhakSaNam ॥ 33॥

वने निरपराधानां प्राणिनां चापघातनम् ॥ द्विजार्थं प्रक्षिपेत्साधुर्न धर्मार्थं नियोजयेत् ॥ ३४ ॥

vane niraparAdhAnAM prANinAM cApaghAtanam ॥ dvijArthaM prakSipetsAdhurna dharmArthaM niyojayet ॥ 34 ॥

गवां मार्गे वने ग्रामे यैश्चैवाग्निः प्रदीयते ॥ इति पापानि घोराणि ब्रह्महत्यासमानि च ॥ ३५ ॥

gavAM mArge vane grAme yaizcaivAgniH pradIyate ॥ iti pApAni ghorANi brahmahatyAsamAni ca ॥ 35 ॥

दीनसर्वस्वहरणं नरस्त्रीगजवाजिनाम् ॥ गोभूरजतवस्त्राणामौषधीनां रसस्य च ॥ ३६॥

dInasarvasvaharaNaM narastrIgajavAjinAm ॥ gobhUrajatavastrANAmauSadhInAM rasasya ca ॥ 36॥

चन्दनागरुकर्पूरकस्तूरीपट्टवाससाम्॥ विक्रयस्त्वविपत्तौ यः कृतो ज्ञानाद् द्विजातिभिः ॥ ३७ ॥

candanAgarukarpUrakastUrIpaTTavAsasAm॥ vikrayastvavipattau yaH kRto jJAnAd dvijAtibhiH ॥ 37 ॥

हस्तन्यासापहरणं रुक्मस्तेयसमं स्मृतम् ॥ कन्यानां वरयोग्यानामदानं सदृशे वरे ॥ ३८॥

hastanyAsApaharaNaM rukmasteyasamaM smRtam ॥ kanyAnAM varayogyAnAmadAnaM sadRze vare ॥ 38॥

पुत्रमित्रकलत्रेषु गमनं भगिनीषु च ॥ कुमारीसाहसं घोरमद्यपस्त्रीनिषेवणम् ॥ ३९ ॥

putramitrakalatreSu gamanaM bhaginISu ca ॥ kumArIsAhasaM ghoramadyapastrIniSevaNam ॥ 39 ॥

सवर्णायाश्च गमनं गुरुभार्य्यासमं स्मृतम् ॥ महापापानि चोक्तानि शृणु त्वमुपपातकम् ॥ ४०॥

savarNAyAzca gamanaM gurubhAryyAsamaM smRtam ॥ mahApApAni coktAni zRNu tvamupapAtakam ॥ 40॥