Chapter 31
अध्यायः 31
Śatarudra Saṃhitā, Chapter 31
Shlokas (78)
+ Add ShlokaShatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 1
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 1
नन्दीश्वर उवाच ॥ अथ वक्ष्ये मुनिश्रेष्ठ शम्भोः शृण्ववतारकम् ॥ स्वभक्तदयया विप्र नारीसन्देहभंजकम् ॥ १ ॥
nandIzvara uvAca ॥ atha vakSye munizreSTha zambhoH zRNvavatArakam ॥ svabhaktadayayA vipra nArIsandehabhaMjakam ॥ 1 ॥
Nandīśvara said:— O excellent sage, I shall now narrate the incarnation of Śiva in which he dispelled the suspicion of a brahmin woman.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 2
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 2
आसीत्सत्यरथो नाम्ना विदर्भविषये नृपः ॥ धर्म्मात्मा सत्यशीलश्च महाशैवजनप्रियः ॥ २ ॥
AsItsatyaratho nAmnA vidarbhaviSaye nRpaH ॥ dharmmAtmA satyazIlazca mahAzaivajanapriyaH ॥ 2 ॥
There was a king in the land of Vidarbha, named Satyaratha. He was virtuous, regularly observing truthfulness and a favourite of great devotees of Śiva.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 3
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 3
तस्य राज्ञस्सुधर्मेण महीं पालयतो मुने ॥ महान्कालो व्यतीयाय सुखेन शिवधर्म्मतः ॥ ३॥
tasya rAjJassudharmeNa mahIM pAlayato mune ॥ mahAnkAlo vyatIyAya sukhena zivadharmmataH ॥ 3॥
O sage, as the king ruled over the kingdom virtuously observing piety to Śiva, a long time elapsed very happily.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 4
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 4
कदाचित्तस्य राज्ञस्तु शाल्वैश्च पुररोधिभिः ॥ महान्रणो बभूवाथ बहुसैन्यैर्बलोद्धतैः ॥ ४॥
kadAcittasya rAjJastu zAlvaizca purarodhibhiH ॥ mahAnraNo babhUvAtha bahusainyairbaloddhataiH ॥ 4॥
Once a great fight ensued between that king and the Śālvas who laid siege to his city with many armies puffed up with their strength.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 5
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 5
स विदर्भनृपः कृत्वा सार्धं तैर्दारुणं रणम् ॥ प्रनष्टोरुबलः शाल्वैर्निहतो दैवयोगतः ॥ ५ ॥
sa vidarbhanRpaH kRtvA sArdhaM tairdAruNaM raNam ॥ pranaSTorubalaH zAlvairnihato daivayogataH ॥ 5 ॥
The king of Vidarbha had a terrible fight with them. But his armies were destroyed and he was killed by Śālvas due to adverse fate.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 6
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 6
तस्मिन्नृपे हते युद्धे शाल्वैस्तु भयविह्वलाः ॥ सैनिका हतशेषाश्च मन्त्रिभिस्सह दुद्रुवुः ॥ ६ ॥
tasminnRpe hate yuddhe zAlvaistu bhayavihvalAH ॥ sainikA hatazeSAzca mantribhissaha dudruvuH ॥ 6 ॥
When the king was. killed in the battle by the Śālvas, the terrified soldiers who survived death fled along with the ministers.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 7
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 7
अथ तस्य महाराज्ञी रात्रौ स्वपुरतो मुने ॥ संरुद्धा रिपुभिर्यत्नादन्तर्वत्नी बहिर्ययौ ॥ ७ ॥
atha tasya mahArAjJI rAtrau svapurato mune ॥ saMruddhA ripubhiryatnAdantarvatnI bahiryayau ॥ 7 ॥
His crowned queen who was pregnant and who had been imprisoned by the enemies escaped from the city, O sage, during the night,
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 8
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 8
निर्गता शोकसंतप्ता सा राजमहिषी शनैः॥ प्राचीं दिशं ययौ दूरं स्मरन्तीशपदाम्बुजम्॥ ८॥
nirgatA zokasaMtaptA sA rAjamahiSI zanaiH॥ prAcIM dizaM yayau dUraM smarantIzapadAmbujam॥ 8॥
Coming out of the city the grief-stricken crowned queen slowly went very far in the eastern direction with her heart set on the lotus-like feet of Śiva.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 9
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 9
अथ प्रभाते सा राज्ञी ददर्श विमलं सरः॥ अतीता दूरमध्वानं दयया शङ्करस्य हि ॥ ९॥
atha prabhAte sA rAjJI dadarza vimalaM saraH॥ atItA dUramadhvAnaM dayayA zaGkarasya hi ॥ 9॥
Early in the morning next day after she had traversed a long way, the queen saw a pure lake, thanks to the mercy of Siva.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 10
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 10
तत्रागत्य प्रिया राज्ञस्संतप्ता सुकुमारिणी॥ निवासार्थं सरस्तीरे छायावृक्षमुपाश्रयत् ॥ १०॥
tatrAgatya priyA rAjJassaMtaptA sukumAriNI॥ nivAsArthaM sarastIre chAyAvRkSamupAzrayat ॥ 10॥
After reaching the banks of the lake the distressed beloved of the king, of tender body, resorted to a shady tree for rest and stay.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 11
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 11
तत्र दैववशाद्राज्ञी मुहूर्त्ते सद्गुणान्विते ॥ असूत तनयं दिव्यं सर्वलक्षणलक्षितम् ॥ ११ ॥
tatra daivavazAdrAjJI muhUrtte sadguNAnvite ॥ asUta tanayaM divyaM sarvalakSaNalakSitam ॥ 11 ॥
Fortunately in an auspicious and meritorious hour the queen gave birth to a son endowed with all divine characteristics.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 12
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 12
अथ तज्जननी दैवात्तृषिताति नृपाङ्गना ॥ सरोवतीर्णा पानार्थं ग्रस्ता ग्राहेण पाथसि ॥ १२ ॥
atha tajjananI daivAttRSitAti nRpAGganA ॥ sarovatIrNA pAnArthaM grastA grAheNa pAthasi ॥ 12 ॥
The thirsty mother, the wife of the king, entered the lake for drinking water but as willed by fate she was devoured by a crocodile in the water.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 13
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 13
स सुतो जातमात्रस्तु क्षुत्पिपासार्द्दितो भृशम्॥ रुरोद च सरस्तीरे विनष्ट पितृमातृकः ॥ १३॥
sa suto jAtamAtrastu kSutpipAsArddito bhRzam॥ ruroda ca sarastIre vinaSTa pitRmAtRkaH ॥ 13॥
The son bereft of father and mother, distressed by hunger and thirst at the time of birth, cried out.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 14
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 14
तस्मिन्वने क्रन्दमाने जातमात्रे सुते मुने ॥ कृपान्वितो महेशोऽभूदन्तर्यामी स रक्षक- ॥ १४॥
tasminvane krandamAne jAtamAtre sute mune ॥ kRpAnvito mahezo'bhUdantaryAmI sa rakSaka- ॥ 14॥
O sage, when the new born babe was weeping and wailing in the forest, lord Śiva, the immanent soul and protector, was moved to pity.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 15
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 15
प्रेरिता मनसा काचिदीशेन त्रासहारिणा॥ अकस्मादागता तत्र भ्रमन्ती भैक्ष्यजीविनी॥ १५॥
preritA manasA kAcidIzena trAsahAriNA॥ akasmAdAgatA tatra bhramantI bhaikSyajIvinI॥ 15॥
A wandering beggar woman came there accidentally, urged mentally by Śiva, the dispeller of fear.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 16
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 16
सा त्वेकहायनं बालं वहन्ती विधवा निजम्॥ अनाथमेकं क्रंदन्तं शिशुन्तत्र ददर्श ह ॥ १६॥
sA tvekahAyanaM bAlaM vahantI vidhavA nijam॥ anAthamekaM kraMdantaM zizuntatra dadarza ha ॥ 16॥
She was a widow and was herself carrying her one year old son. She saw an orphaned child weeping there.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 17
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 17
सा दृष्ट्वा तत्र तम्बालं वने निर्मनुजे मुने ॥ विस्मिताति द्विजस्त्री सा चिचिन्तं हृदये बहु ॥ १७॥
sA dRSTvA tatra tambAlaM vane nirmanuje mune ॥ vismitAti dvijastrI sA cicintaM hRdaye bahu ॥ 17॥
O sage, on seeing an infant boy in the desolate forest that brahmin woman was surprised and pondered over the situation in diverse ways.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 18
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 18
अहो सुमहदाश्चर्य्यमिदं दृष्टम्मयाधुना ॥ असंभाव्यमकथ्यं च सर्वथा मनसा गिरा ॥ १८ ॥
aho sumahadAzcaryyamidaM dRSTammayAdhunA ॥ asaMbhAvyamakathyaM ca sarvathA manasA girA ॥ 18 ॥
“An extremely wonderful thing has been seen by me now. It cannot be conceived by the mind or explained in words.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 19
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 19
अच्छिन्ननाभिनालोयं रसायां केवलं शिशुः ॥ शेते मातृविहीनश्च क्रन्दंस्तेजस्विनां वरः ॥ १९॥
acchinnanAbhinAloyaM rasAyAM kevalaM zizuH ॥ zete mAtRvihInazca krandaMstejasvinAM varaH ॥ 19॥
This infant whose umbilical cord has not been cut lies on the bare ground. He has no mother. He is weeping but he is very brilliant.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 20
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 20
अस्य पित्रादयः केऽपि न सन्तीह सहायिनः। कारणं किं बभूवाथ ह्यहो दैवबलं महत् ॥ २० ॥
asya pitrAdayaH ke'pi na santIha sahAyinaH। kAraNaM kiM babhUvAtha hyaho daivabalaM mahat ॥ 20 ॥
He has no parents or persons to help him. What might have caused this? Alas, how strong is power of fate l .
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 21
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 21
न जाने कस्य पुत्रोऽयमस्य ज्ञातात्र कोपि न ॥ यतः पृच्छाम्यस्य जन्य जाता च करुणा मयि ॥ २१॥
na jAne kasya putro'yamasya jJAtAtra kopi na ॥ yataH pRcchAmyasya janya jAtA ca karuNA mayi ॥ 21॥
I do not know his parentage. There is none who knows him. Whom can I enquire about the details of his birth? But I feel drawn towards him.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 22
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 22
इच्छाम्येनं पोषितुं हि बालमौरसपुत्रवत् ॥ संप्रष्टुं नोत्सहेऽज्ञात्वा कुलजन्मादि चास्य वै ॥ २२ ॥
icchAmyenaM poSituM hi bAlamaurasaputravat ॥ saMpraSTuM notsahe'jJAtvA kulajanmAdi cAsya vai ॥ 22 ॥
Without knowing his birth and parentage I shall not touch him although I wish to nourish him and bring him up as a child born of me.”
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 23
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 23
नन्दीश्वर उवाच ॥ इति संचिन्त्यमानायां तस्यां विप्रवरस्त्रियाम् ॥ कृपां चकार महतीं शंकरो भक्तवत्सल॥ २३॥
nandIzvara uvAca ॥ iti saMcintyamAnAyAM tasyAM vipravarastriyAm ॥ kRpAM cakAra mahatIM zaMkaro bhaktavatsala॥ 23॥
Nandīśvara said:— While the excellent brahmin lady was musing thus, Śiva favourably disposed to his devotees, took pity.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 24
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 24
दध्रे भिक्षुस्वरूपं हि महालीलो महेश्वरः॥ सर्वथा भक्तसुखदो निरुपाधिः स्वयं सदा ॥ २४॥
dadhre bhikSusvarUpaM hi mahAlIlo mahezvaraH॥ sarvathA bhaktasukhado nirupAdhiH svayaM sadA ॥ 24॥
Lord Śiva of great sports, bestower of happiness on devotees in every respect, unconditionally for ever, by himself assumed the form of a mendicant.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 25
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 25
तत्राजगाम सहसा स भिक्षुः परमेश्वरः ॥ यत्रास्ति संदेहवती द्विजस्त्री ज्ञातुमिच्छती ॥ २५ ॥
tatrAjagAma sahasA sa bhikSuH paramezvaraH ॥ yatrAsti saMdehavatI dvijastrI jJAtumicchatI ॥ 25 ॥
The mendicant who was lord Śiva himself suddenly came to the place where the doubting brahmin lady, desirous of knowing the details, was standing.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 26
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 26
भिक्षुवर्य्यस्वरूपोऽसावविज्ञातगतिः प्रभुः ॥ तामाह विप्रवनितां विहस्य करुणानिधिः ॥ २६ ॥
bhikSuvaryyasvarUpo'sAvavijJAtagatiH prabhuH ॥ tAmAha vipravanitAM vihasya karuNAnidhiH ॥ 26 ॥
The lord whose ways are unscrutable, who is the storehouse of mercy and who assumed the form of the leading mendicant, laughed and told the brahmin lady.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 27
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 27
भिक्षुवर्य्य उवाच ॥ सन्देहं कुरु नो चित्ते विप्रभामिनि मा खिद ॥ रक्षैनम्बालकं प्रीत्या सुपवित्रं स्वपुत्रकम् ॥ २७ ॥
bhikSuvaryya uvAca ॥ sandehaM kuru no citte viprabhAmini mA khida ॥ rakSainambAlakaM prItyA supavitraM svaputrakam ॥ 27 ॥
The mendicant said:— O brahmin lady, do not entertain any doubt in your mind. Do not be sorry. Protect this pure boy, your adopted son, lovingly.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 28
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 28
अनेन शिशुना श्रेयः प्राप्स्यसे न चिरात्परम् ॥ पुष्णीहि सर्वथा ह्येनं महातेजस्विनं शिशुम् ॥ २८॥
anena zizunA zreyaH prApsyase na cirAtparam ॥ puSNIhi sarvathA hyenaM mahAtejasvinaM zizum ॥ 28॥
Ere long you will attain a great glory through this infant. Nourish this extremely brilliant infant by all means.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 29
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 29
नन्दीश्वर उवाच॥ इत्युक्तवन्तं तं भिक्षुस्वरूपं करुणानिधिम् ॥ सा विप्रवनिता शम्भुं प्रीत्या पप्रच्छ सादरम् ॥ २९ ॥
nandIzvara uvAca॥ ityuktavantaM taM bhikSusvarUpaM karuNAnidhim ॥ sA vipravanitA zambhuM prItyA papraccha sAdaram ॥ 29 ॥
Nandīśvara said:— That brahmin lady respectfully and lovingly asked Śiva, the storehouse of mercy, in the form of a mendicant who spoke thus.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 30
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 30
विप्रवनितोवाच ॥ त्वदाज्ञयैनं बालं हि रक्षिष्यामि स्वपुत्रवत्॥ पौक्ष्यामि नात्र सन्देहो मद्भाग्यात्त्वमिहागतः ॥ ३०॥
vipravanitovAca ॥ tvadAjJayainaM bAlaM hi rakSiSyAmi svaputravat॥ paukSyAmi nAtra sandeho madbhAgyAttvamihAgataH ॥ 30॥
The brahmin lady said:— At your behest I shall nourish and bring up this boy as though he is my own son. There shall be no; doubt in this. You have come here by my good fortune.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 31
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 31
तथापि ज्ञातुमिच्छामि विशेषेण तु तत्त्वतः ॥ कोयं कस्य सुतश्चायं कस्त्वमत्र समागतः ॥ ३१ ॥
tathApi jJAtumicchAmi vizeSeNa tu tattvataH ॥ koyaM kasya sutazcAyaM kastvamatra samAgataH ॥ 31 ॥
Still I wish to know the particular details and facts about him. Whose son is he? Who are you, that have come here?
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 32
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 32
मुहुर्मम समायाति ज्ञानं भिक्षुवर प्रभो ॥ त्वं शिवः करुणासिन्धुस्त्वद्भक्तोयं शिशुः पुरा ॥ ३२ ॥
muhurmama samAyAti jJAnaM bhikSuvara prabho ॥ tvaM zivaH karuNAsindhustvadbhaktoyaM zizuH purA ॥ 32 ॥
O lord, O excellent mendicant, again and again the thought occurs to me that you are Śiva, the ocean of mercy and this infant had been your devotee formerly.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 33
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 33
केनचित्कर्मदोषेण सम्प्राप्तोयं दशामिमाम् ॥ तद्भुक्त्वा परमं श्रेयः प्राप्स्यते त्वदनुग्रहात् ॥ ३३ ॥
kenacitkarmadoSeNa samprAptoyaM dazAmimAm ॥ tadbhuktvA paramaM zreyaH prApsyate tvadanugrahAt ॥ 33 ॥
Through some defect in his past actions he has attained this plight. After experiencing it he will surely attain glory, thanks to your bliss.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 34
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 34
त्वन्माययैव साहं वै मार्गभ्रष्टा विमोहिता ॥ आगता प्रेषिता त्वत्तो ह्यस्य रक्षणहेतुतः ॥ ३४ ॥
tvanmAyayaiva sAhaM vai mArgabhraSTA vimohitA ॥ AgatA preSitA tvatto hyasya rakSaNahetutaH ॥ 34 ॥
It is by your Māyā that I have been deluded. I had lost my way. In order to protect him I have been urged by you to come over here.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 35
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 35
॥ नन्दीश्वर उवाच ॥ इति तद्दर्शनप्राप्तविज्ञानां विप्रकामिनीम् ॥ ज्ञातुकामां विशेषेण प्रोचे भिक्षुतनुश्शिवः ॥ ३५ ॥
॥ nandIzvara uvAca ॥ iti taddarzanaprAptavijJAnAM viprakAminIm ॥ jJAtukAmAM vizeSeNa proce bhikSutanuzzivaH ॥ 35 ॥
Nandīśvara said:— Śiva in the guise of a mendicant spoke to the brahmin lady who had attained perfect knowledge by seeing him and who evinced the desire to know the details.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 36
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 36
॥ भिक्षुवर्य्य उवाच ॥ शृणु प्रीत्या विप्रपत्नि बालस्यास्य पुरेहितम् ॥ सर्वमन्यस्य सुप्रीत्या वक्ष्यते तत्त्वतोऽनघे ॥ ३६ ॥
॥ bhikSuvaryya uvAca ॥ zRNu prItyA viprapatni bAlasyAsya purehitam ॥ sarvamanyasya suprItyA vakSyate tattvato'naghe ॥ 36 ॥
The mendicant said:— O brahmin lady, listen with pleasure to the antecedents of this boy. O sinless one, I shall mention all the details to you.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 37
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 37
सुतो विदर्भराजस्य शिवभक्तस्य धीमतः ॥ अयं सत्यरथस्यैव स्वधर्मनिरतस्य हि ॥ ३७॥
suto vidarbharAjasya zivabhaktasya dhImataH ॥ ayaM satyarathasyaiva svadharmaniratasya hi ॥ 37॥
This boy is the son of Satyaratha, king of Vidarbha a great devotee of Śiva and devoted to his duty.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 38
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 38
शृणु सत्यरथो राजा हतः शाल्वे रणे परैः ॥ तत्पत्नी निशि सुव्यग्रा निर्ययौ स्वगृहाद्द्रुतम् ॥ ३८ ॥
zRNu satyaratho rAjA hataH zAlve raNe paraiH ॥ tatpatnI nizi suvyagrA niryayau svagRhAddrutam ॥ 38 ॥
Listen, the king Satyaratha was killed by his enemies in the battle. His excited and distressed wife set out from the palace at night.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 39
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 39
असूत तनयं चैनं समायाता प्रगेऽत्र हि ॥ सरोवतीर्णा तृषया ग्रस्ता ग्राहेण दैवतः ॥ ३९ ॥
asUta tanayaM cainaM samAyAtA prage'tra hi ॥ sarovatIrNA tRSayA grastA grAheNa daivataH ॥ 39 ॥
She came here in the morning and gave birth to this boy. Due to thirst she got into the lake and as fate would have it, was seized by the crocodile.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 40
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 40
नन्दीश्वर उवाच ॥ इति तस्य समुत्पत्तिं तत्पितुः संगरे मृतिम् ॥ तन्मातृमरणं ग्राहात्सर्वं तस्य न्यवेदयत्॥ ४०॥
nandIzvara uvAca ॥ iti tasya samutpattiM tatpituH saMgare mRtim ॥ tanmAtRmaraNaM grAhAtsarvaM tasya nyavedayat॥ 40॥
Nandīśvara said:— Thus he narrated to her all the details, the manner of his birth, the death of his father in the battle and that of his mother due to the crocodile.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 41
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 41
अथ सा ब्रह्माणी सा हि विस्मिताति मुनीश्वर ॥ पुनः पप्रच्छ तं भिक्षुं ज्ञानिनं सिद्धरूपकम् ॥ ४१॥
atha sA brahmANI sA hi vismitAti munIzvara ॥ punaH papraccha taM bhikSuM jJAninaM siddharUpakam ॥ 41॥
O great sage, then the brahmin lady who was surprised asked the mendicant of perfect knowledge in the form of a Siddha, again.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 42
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 42
ब्राह्मण्युवाच ॥ स राजोऽस्य पिता भिक्षो वरभोगान्तरेव हि ॥ कस्माच्छाल्वैस्स्वरिपुभिस्स्वल्पेहैश्च विघातितः ॥ ४२ ॥
brAhmaNyuvAca ॥ sa rAjo'sya pitA bhikSo varabhogAntareva hi ॥ kasmAcchAlvaissvaripubhissvalpehaizca vighAtitaH ॥ 42 ॥
The brahmin lady said:- O mendicant, how was his father, the king, killed in the midst of his enjoyment of excellent pleasures, by his enemies the Śālvas in a few days?
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 43
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 43
कस्मादस्य शिशोर्माता ग्राहेणाशु सुभक्षिता ॥ यस्मादनाथोयं जातो विबन्धुश्चैव जन्मतः ॥ ४३ ॥
kasmAdasya zizormAtA grAheNAzu subhakSitA ॥ yasmAdanAthoyaM jAto vibandhuzcaiva janmataH ॥ 43 ॥
How was the mother of this infant devoured by the crocodile so suddenly? How did he happen to be orphaned and helpless ever since his birth?
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 44
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 44
कस्मात्सुतो ममापीह सुदरिद्रो हि भिक्षुकः ॥ भवेत्कथं सुखं भिक्षो पुत्रयोरनयोर्वद ॥ ४४॥
kasmAtsuto mamApIha sudaridro hi bhikSukaH ॥ bhavetkathaM sukhaM bhikSo putrayoranayorvada ॥ 44॥
How is it that my son too is very poor and a beggar? O mendicant, how will these two sons attain happiness? Please tell me.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 45
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 45
नन्दीश्वर उवाच ॥ इति तस्या वचः श्रुत्वा स भिक्षुः परमेश्वरः ॥ विप्रपत्न्याः प्रसन्नात्मा प्रोवाच विहसंश्च ताम्॥ ४५॥
nandIzvara uvAca ॥ iti tasyA vacaH zrutvA sa bhikSuH paramezvaraH ॥ viprapatnyAH prasannAtmA provAca vihasaMzca tAm॥ 45॥
Nandīśvara said:— On hearing these words of the brahmin wife, the delighted mendicant, lord Śiva himself, said laughingly.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 46
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 46
भिक्षुवर्य्य उवाच ॥ विप्रपत्नि विशेषेण सर्वप्रश्नान्वदामि ते ॥ शृणु त्वं सावधानेन चरित्रमिदमुत्तमम्॥ ४६॥
bhikSuvaryya uvAca ॥ viprapatni vizeSeNa sarvapraznAnvadAmi te ॥ zRNu tvaM sAvadhAnena caritramidamuttamam॥ 46॥
The mendicant said:— O brahmin lady, I shall answer all questions in detail. Listen with attention to this excellent narrative.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 47
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 47
अमुष्य बालस्य पिता स विदर्भमहीपतिः ॥ पूर्वजन्मनि पाण्ड्योऽसौ बभूव नृपसत्तमः ॥ ४७॥
amuSya bAlasya pitA sa vidarbhamahIpatiH ॥ pUrvajanmani pANDyo'sau babhUva nRpasattamaH ॥ 47॥
The father of this boy, the king of Vidarbha, was the excellent king Pāṇḍya in his previous birth.The father of this boy, the king of Vidarbha, was the excellent king Pāṇḍya in his previous birth.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 48
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 48
स शैवनृपतिर्धर्मात्पालयन्निखिला महीम् ॥ स्वप्रजां रंजयामास सर्वोपद्रवनाशनः ॥ ४८॥
sa zaivanRpatirdharmAtpAlayannikhilA mahIm ॥ svaprajAM raMjayAmAsa sarvopadravanAzanaH ॥ 48॥
That king was a devotee of Śiva. He ruled over the entire earth virtuously. Quelling all disturbances he made all the subjects happy and contented.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 49
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 49
कदाचित्स हि सर्वेशं प्रदोषे पर्यपूजयत्॥ त्रयोदश्यां निराहारो दिवानक्तव्रती शिवम् ॥ ४९॥
kadAcitsa hi sarvezaM pradoSe paryapUjayat॥ trayodazyAM nirAhAro divAnaktavratI zivam ॥ 49॥
Observing fast and other rites in the day and night on a Trayodaśī (thirteenth) day, once he worshipped Śiva, the lord of all, at dusk.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 50
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 50
तस्य पूजयतः शम्भुं प्रदोषे गिरिशं रते ॥ महाञ्छब्दो बभूवाथ विकटस्सर्वथा पुरे ॥ ५०॥
tasya pUjayataH zambhuM pradoSe girizaM rate ॥ mahAJchabdo babhUvAtha vikaTassarvathA pure ॥ 50॥
As he was worshipping Śiva at dusk in the course of his holy rites there arose a great noise, in the city, hideous in every respect.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 51
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 51
तमाकर्ण्य रवं सोऽथ राजा त्यक्तशिवार्चनः॥ रिप्वागमनशंकातो निर्ययौ भवनाद्बहिः ॥ ५१॥
tamAkarNya ravaM so'tha rAjA tyaktazivArcanaH॥ ripvAgamanazaMkAto niryayau bhavanAdbahiH ॥ 51॥
On hearing that noise, the king left the worship of Śiva unfinished and went out of his palace suspecting the arrival of enemies.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 52
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 52
एतस्मिन्नेव काले तु तस्यामात्यो महाबली ॥ गृहीतशस्त्रसामन्तो राजान्तिकमुपाययौ ॥ ५२॥
etasminneva kAle tu tasyAmAtyo mahAbalI ॥ gRhItazastrasAmanto rAjAntikamupAyayau ॥ 52॥
In the meantime his powerful minister came near the king catching hold of the enemy king.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 53
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 53
तन्दृष्ट्वा शत्रुसामन्तं महाक्रोधेन विह्वलः ॥ अविचार्य वृषन्तस्य शिरश्छेदमकारयत्॥ ५३॥
tandRSTvA zatrusAmantaM mahAkrodhena vihvalaH ॥ avicArya vRSantasya zirazchedamakArayat॥ 53॥
On seeing the enemy king, he was extremely agitated by anger. Disregardful of the right course he caused him to be beheaded.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 54
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 54
असमाप्ये शपूजान्तामशुचिर्नष्टधीर्नृपः ॥ रात्रौ चकार सुप्रीत्या भोजनन्नष्टमंगलः॥ ५४॥
asamApye zapUjAntAmazucirnaSTadhIrnRpaH ॥ rAtrau cakAra suprItyA bhojanannaSTamaMgalaH॥ 54॥
Without concluding the worship of Śiva, the defiled king, confused in mind and bereft of auspiciousness, took his food at night with pleasure.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 55
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 55
विदर्भे सोभवद्राजा जन्मनीह शिवव्रती॥ शिवार्चनान्तरायेण परैर्भोगांन्तरे हतः ॥ ५५ ॥
vidarbhe sobhavadrAjA janmanIha zivavratI॥ zivArcanAntarAyeNa parairbhogAMntare hataH ॥ 55 ॥
He was born as the king of Vidarbha. He observed holy rites of Śiva during this birth also, since there was a hindrance to his worship of Śiva (during the previous birth) he was now killed in the midst of his enjoyment.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 56
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 56
तत्पुत्रो यः पूर्वभवे सोऽस्मिञ्जन्मनि तत्सुतः ॥ अहमेव हतैश्वर्य्यः शिवपूजा व्यतिक्रमात् ॥ ५६॥
tatputro yaH pUrvabhave so'smiJjanmani tatsutaH ॥ ahameva hataizvaryyaH zivapUjA vyatikramAt ॥ 56॥
His son in the previous birth was born as his son in this birth too but he was bereft of riches due to the break in the worship of Śiva.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 57
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 57
अस्य माता पूर्वभवे सपत्नीं छद्मनाहरत्॥ भक्षिता तेन पापेन ग्राहेणाऽस्मिन्भवे हि सा ॥ ५७॥
asya mAtA pUrvabhave sapatnIM chadmanAharat॥ bhakSitA tena pApena grAheNA'sminbhave hi sA ॥ 57॥
The mother of this boy had killed her co-wife in the previous birth. Hence due to that sin, she was devoured by the crocodile in this birth.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 58
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 58
एषा प्रवृत्तिरेतेषां भवत्यै परिकीर्तिता ॥ अनर्चिता शिवा भक्त्या प्राप्नुवन्ति दरिद्रताम् ॥ ५९॥
eSA pravRttireteSAM bhavatyai parikIrtitA ॥ anarcitA zivA bhaktyA prApnuvanti daridratAm ॥ 59॥
Thus their activities have been narrated to you. People having no devotion to Śiva and not worshipping him attain poverty.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 59
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 59
एष ते तनयः पूर्वजन्मनि ब्राह्मणोत्तमः॥ प्रतिग्रहैर्वयो निन्ये न यज्ञाद्यैस्सुकर्मभिः ॥ ५९॥
eSa te tanayaH pUrvajanmani brAhmaNottamaH॥ pratigrahairvayo ninye na yajJAdyaissukarmabhiH ॥ 59॥
This son of yours was an excellent brahmin in his previous birth. He spent his life in accepting gifts but he did not perform holy rites, like sacrifice etc.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 60
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 60
अतो दारिद्र्यमापन्नः पुत्रस्ते द्विजभामिनि ॥ तद्दोषपरिहारार्थं शरणं शंकरं व्रज ॥ ६० ॥
ato dAridryamApannaH putraste dvijabhAmini ॥ taddoSaparihArArthaM zaraNaM zaMkaraM vraja ॥ 60 ॥
O brahmin lady, hence your son has incurred poverty. Seek refuge in Śiva in order to ward off that sin.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 61
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 61
एताभ्यां खलु बालाभ्यां शिवपूजाविधीयताम् ॥ उपवीतानन्तरं हि शिवः श्रेयः करिष्यति ॥ ६१ ॥
etAbhyAM khalu bAlAbhyAM zivapUjAvidhIyatAm ॥ upavItAnantaraM hi zivaH zreyaH kariSyati ॥ 61 ॥
Let the worship of Śiva be performed by these two sons. Only after the investiture with the sacred thread will Śiva bestow glory.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 62
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 62
नन्दीश्वर उवाच ॥ इति तामुपदिश्याथ भिक्षुवर्ण्यतनुः शिवः ॥ स्वरूपं दर्शयामास परमं भक्तवत्सलः ॥ ६२ ॥
nandIzvara uvAca ॥ iti tAmupadizyAtha bhikSuvarNyatanuH zivaH ॥ svarUpaM darzayAmAsa paramaM bhaktavatsalaH ॥ 62 ॥
Nandīśvara said:— After instructing her thus, Śiva in the form of a mendicant, favourably disposed towards his devotees revealed his real self to her.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 63
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 63
अथ सा विप्रवनिता ज्ञात्वा तं शंकरम्प्रभुम्॥ सुप्रणम्य हि तुष्टाव प्रेम्णा गद्गदया गिरा ॥ ६३॥
atha sA vipravanitA jJAtvA taM zaMkaramprabhum॥ supraNamya hi tuSTAva premNA gadgadayA girA ॥ 63॥
On coming to know that he was lord Śiva the brahmin lady bowed to and eulogised him with choking words full of devotion.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 64
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 64
ततस्स भगवाञ्च्छम्भुर्धृतभिक्षुतनुर्द्रुतम् ॥ पश्यन्त्या विप्रपन्त्यास्तु तत्रैवान्तरधीयत ॥ ६४॥
tatassa bhagavAJcchambhurdhRtabhikSutanurdrutam ॥ pazyantyA viprapantyAstu tatraivAntaradhIyata ॥ 64॥
Even as the brahmin lady stood watching, Śiva who had taken the form of a mendicant vanished there itself.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 65
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 65
अथ तस्मिन् गते भिक्षौ विश्रब्धा ब्राह्मणी च सा॥ तमर्भकं समादाय सस्वपुत्रा गृहं ययौ ॥ ६५ ॥
atha tasmin gate bhikSau vizrabdhA brAhmaNI ca sA॥ tamarbhakaM samAdAya sasvaputrA gRhaM yayau ॥ 65 ॥
When the mendicant disappeared, the care-free brahmin woman took that boy and her son home.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 66
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 66
एकचक्राह्वये रम्ये ग्राम्ये कृत निकेतना ॥ स्वपुत्रं राजपुत्रं च वरान्नैश्च व्यवर्द्धयत् ॥ ६६ ॥
ekacakrAhvaye ramye grAmye kRta niketanA ॥ svaputraM rAjaputraM ca varAnnaizca vyavarddhayat ॥ 66 ॥
She took up residence in the beautiful city Ekacakrā and nourished the prince and her own son with excellent food.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 67
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 67
ब्राह्मणै कृतसंस्कारौ कृतोपनयनौ च तौ ॥ ववृधाते स्वगेहे च शिवपूजनतत्परौ ॥ ६७॥
brAhmaNai kRtasaMskArau kRtopanayanau ca tau ॥ vavRdhAte svagehe ca zivapUjanatatparau ॥ 67॥
Their sacred rites and the investiture with the sacred thread were performed by the brahmins. They grew up thus devoted to the worship of Śiva in their own house.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 68
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 68
तौ शाण्डिल्यमुनेस्तात निदेशान्नियम स्थितौ॥ प्रदोषे चक्रतुः शम्भोः पूजां कृत्वा व्रतं शुभम्॥ ६८ ॥
tau zANDilyamunestAta nidezAnniyama sthitau॥ pradoSe cakratuH zambhoH pUjAM kRtvA vrataM zubham॥ 68 ॥
O dear, at the behest of the sage Śāṇḍilya they observed vows and restraints and performed the worship of Śiva during dusk.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 69
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 69
कदाचिद्द्विजपुत्रेण विनाऽसौ राजनन्दनः ॥ नद्यां स्नातुं गतः प्राप निधानकलशं वरम् ॥ ६९॥
kadAciddvijaputreNa vinA'sau rAjanandanaH ॥ nadyAM snAtuM gataH prApa nidhAnakalazaM varam ॥ 69॥
Once when the prince went to the river for his bath without the brahmin boy, he found an excellent pot of treasure.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 70
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 70
एवं पूजयतोः शम्भुं राजद्विजकुमारयोः ॥ सुखेनैव व्यतीयाय तयोर्मासचतुष्टयम् ॥ ७०॥
evaM pUjayatoH zambhuM rAjadvijakumArayoH ॥ sukhenaiva vyatIyAya tayormAsacatuSTayam ॥ 70॥
Thus four months elapsed as the two boys continued their worship of Śiva.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 71
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 71
एवमर्चयतोः शम्भुं भूयोपि परया मुदा ॥ सम्वत्सरो व्यतीयाय तस्मिन्नेव तयोर्गृहे ॥ ७१ ॥
evamarcayatoH zambhuM bhUyopi parayA mudA ॥ samvatsaro vyatIyAya tasminneva tayorgRhe ॥ 71 ॥
As they continued the worship of Śiva again with great joy, a year elapsed in the very same house.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 72
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 72
सम्वत्सरे व्यतिक्रान्ते स राजतनयो मुने ॥ गत्वा वनान्ते विप्रेण शिवस्यानुग्रहाद्विभोः ॥ ७२ ॥
samvatsare vyatikrAnte sa rAjatanayo mune ॥ gatvA vanAnte vipreNa zivasyAnugrahAdvibhoH ॥ 72 ॥
O sage after a year had passed the prince was born By the grace of Lord Śiva he reached the end of the forest with a brāhmaṇa.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 73
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 73
अकस्मादागतां तत्र दत्तां तज्जनकेन ह ॥ विवाह्य गन्धर्वसुतां चक्रे राज्यमकण्टकम् ॥ ७३ ॥
akasmAdAgatAM tatra dattAM tajjanakena ha ॥ vivAhya gandharvasutAM cakre rAjyamakaNTakam ॥ 73 ॥
Suddenly she came there and was given to him by her father He married the daughter of a gandharva and established a thornless kingdom.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 74
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 74
या विप्रवनिता पूर्वंतमपुष्णात्स्वपुत्रवत्॥ सैव माताभवत्तस्य स भ्राता द्विजनन्दनः ॥ ७४ ॥
yA vipravanitA pUrvaMtamapuSNAtsvaputravat॥ saiva mAtAbhavattasya sa bhrAtA dvijanandanaH ॥ 74 ॥
He considered the brahman lady who brought him up as his mother and the brahmin boy as his brother.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 75
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 75
इत्थमाराध्य देवेशं धर्मगुप्ताह्वयस्स वै ॥ विदर्भ विषये राज्ञ्या तया भोगं चकार ह ॥ ७५॥
itthamArAdhya devezaM dharmaguptAhvayassa vai ॥ vidarbha viSaye rAjJyA tayA bhogaM cakAra ha ॥ 75॥
In name of Dharmagupta he continued to propitiate the lord of gods and enjoyed pleasures along with the princess in the kingdom of Vidarbha.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 76
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 76
भिक्षुवर्य्यावतारस्ते वर्णितश्च मयाधुना ॥ शिवस्य धर्मगुप्ताह्व नृपबालसुखप्रदः ॥ ७६ ॥
bhikSuvaryyAvatAraste varNitazca mayAdhunA ॥ zivasya dharmaguptAhva nRpabAlasukhapradaH ॥ 76 ॥
Thus the incarnation of Śiva as the Bhikṣuvarya bestowing happiness on the prince Dharmagupta has been narrated by me now.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 77
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 77
एतदाख्यानमनघं पवित्रं पावनं महत् ॥ धर्मार्थकाममोक्षाणां साधनं सर्वकामदम् ॥ ७७ ॥
etadAkhyAnamanaghaM pavitraM pAvanaM mahat ॥ dharmArthakAmamokSANAM sAdhanaM sarvakAmadam ॥ 77 ॥
This narrative is pious, extremely sanctifying and holy. It is an instrument for attaining virtue, wealth, love and liberation. It yields all pleasures.
Shatarudra-samhita - Chapter 31 - Verse 78
Shiva Purana (siva.sh) · Chapter 31 · Verse 78
य एतच्छ्रृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा समाहितः॥ स भुक्त्वेहाखिलान्कामान्सोन्ते शिवपुरम्व्रजेत् ॥ ७८॥
ya etacchrRNuyAnnityaM zrAvayedvA samAhitaH॥ sa bhuktvehAkhilAnkAmAnsonte zivapuramvrajet ॥ 78॥
He who listens to this tale or narrates this to others with pure mind enjoys all pleasures here and goes to the region of Śiva hereafter.