नन्दीश्वर उवाच ॥ ततो वृषभरूपेण गर्जमानः पिनाकधृक् ॥ प्रविष्टो विवरं तत्र निनदन्भैरवान्रवान् ॥ १ ॥

nandIzvara uvAca ॥ tato vRSabharUpeNa garjamAnaH pinAkadhRk ॥ praviSTo vivaraM tatra ninadanbhairavAnravAn ॥ 1 ॥

निपेस्तुतस्य निनदैः पुराणि नगराणि च ॥ प्रकम्पो हि बभूवाथ सर्वेषां पुरवासिनाम् ॥ २ ॥

nipestutasya ninadaiH purANi nagarANi ca ॥ prakampo hi babhUvAtha sarveSAM puravAsinAm ॥ 2 ॥

ततो वृषो हरेः पुत्रान्संग्रामोद्यतकार्मुकान् ॥ शिवमायाविमूढात्ममहाबलपराक्रमान् ॥ ३ ॥

tato vRSo hareH putrAnsaMgrAmodyatakArmukAn ॥ zivamAyAvimUDhAtmamahAbalaparAkramAn ॥ 3 ॥

हरिपुत्रास्ततस्तेऽथ प्राकुप्यन्मुनिसत्तम ॥ प्रदुद्रुवुः प्रगर्ज्योच्चैर्वीराश्शंकरसन्मुखम् ॥ ४ ॥

hariputrAstataste'tha prAkupyanmunisattama ॥ pradudruvuH pragarjyoccairvIrAzzaMkarasanmukham ॥ 4 ॥

आयातांस्तान्हरेः पुत्रान्रुद्रो वृषभरूपधृक् ॥ प्राकुप्यद्विष्णुपुत्रांश्च खुरैश्शृंगैर्व्यदारयत् ॥ ५ ॥

AyAtAMstAnhareH putrAnrudro vRSabharUpadhRk ॥ prAkupyadviSNuputrAMzca khuraizzRMgairvyadArayat ॥ 5 ॥

विदारितांगा रुद्रेण सर्वे हरिसुताश्च ते ॥ नष्टा द्रुतं सन्बभूवुर्गतप्राणा विचेतसः ॥ ६ ॥

vidAritAMgA rudreNa sarve harisutAzca te ॥ naSTA drutaM sanbabhUvurgataprANA vicetasaH ॥ 6 ॥

हतेषु तेषु पुत्रेषु विष्णुर्बलवतां वरः ॥ निष्क्रम्याथ प्रणम्योच्चैर्ययौ शीघ्रं हरान्तिकम् ॥ ७ ॥

hateSu teSu putreSu viSNurbalavatAM varaH ॥ niSkramyAtha praNamyoccairyayau zIghraM harAntikam ॥ 7 ॥

दृष्ट्वा रुद्रं प्रव्रजंतं हतविष्णुसुतं वृषम्॥ शरैस्सन्ताडयामास दिव्यैरस्त्रैश्च केशवः॥ ८॥

dRSTvA rudraM pravrajaMtaM hataviSNusutaM vRSam॥ zaraissantADayAmAsa divyairastraizca kezavaH॥ 8॥

ततः क्रुद्धो महादेवो वृषरूपी मदाबलः ॥ अस्त्राणि तानि विष्णोश्च जग्रास गिरिगोचरः ॥ ९॥

tataH kruddho mahAdevo vRSarUpI madAbalaH ॥ astrANi tAni viSNozca jagrAsa girigocaraH ॥ 9॥

अथ कृत्वा महाकोपं वृषात्मा स महेश्वरः ॥ विननाद महाघोरं कम्पयंस्त्रिजगन्मुने ॥ १०॥

atha kRtvA mahAkopaM vRSAtmA sa mahezvaraH ॥ vinanAda mahAghoraM kampayaMstrijaganmune ॥ 10॥

तत विष्णोश्च तरसा खुरैश्शृंगैर्व्यदारयत् ॥ विष्णुं क्रोधाकुलं मूढमजानन्तं निजं हरिम्॥ ११॥

tata viSNozca tarasA khuraizzRMgairvyadArayat ॥ viSNuM krodhAkulaM mUDhamajAnantaM nijaM harim॥ 11॥

ततस्स शिथिलात्मा हि व्यथितांगो बभूव ह॥ तत्प्रहारमसह्याशु हरिर्मायाविमोहितः॥ १२॥

tatassa zithilAtmA hi vyathitAMgo babhUva ha॥ tatprahAramasahyAzu harirmAyAvimohitaH॥ 12॥

गतगर्वोहरिश्चैव विचेता गतचेतनः॥ ज्ञातवान्परमेशानं विहरन्तं वृषात्मना॥ १३॥

gatagarvoharizcaiva vicetA gatacetanaH॥ jJAtavAnparamezAnaM viharantaM vRSAtmanA॥ 13॥

अथ विज्ञाय गौरीशमागतं वृषरूपतः ॥ प्राह गम्भीरया वाचा नतस्कन्धः कृताञ्जलिः ॥ १४॥

atha vijJAya gaurIzamAgataM vRSarUpataH ॥ prAha gambhIrayA vAcA nataskandhaH kRtAJjaliH ॥ 14॥

हरिरुवाच ॥ देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो॥ मायया ते महेशान मोहितोहं विमूढधीः ॥ १५॥

hariruvAca ॥ devadeva mahAdeva karuNAsAgara prabho॥ mAyayA te mahezAna mohitohaM vimUDhadhIH ॥ 15॥

कृतं युद्धं त्वयेशेन स्वनाथेन मया प्रभो ॥ कृपां कृत्वा मयि स्वामिन्सोऽपराधो हि सह्यताम् ॥ १६ ॥

kRtaM yuddhaM tvayezena svanAthena mayA prabho ॥ kRpAM kRtvA mayi svAminso'parAdho hi sahyatAm ॥ 16 ॥

नन्दीश्वर उवाच ॥ तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हरेर्दीनतया मुने ॥ भगवाञ्छंकरः प्राह रमेशं भक्तवत्सलः ॥ १७॥

nandIzvara uvAca ॥ tasya tadvacanaM zrutvA harerdInatayA mune ॥ bhagavAJchaMkaraH prAha ramezaM bhaktavatsalaH ॥ 17॥

हे विष्णो हे महाबुद्धे कथं मां ज्ञातवान्न हि ॥ युद्धं कृतं कृतस्तेऽद्य ज्ञानं सर्व्वं च विस्मृतम् ॥ १८॥

he viSNo he mahAbuddhe kathaM mAM jJAtavAnna hi ॥ yuddhaM kRtaM kRtaste'dya jJAnaM sarvvaM ca vismRtam ॥ 18॥

आत्मानं किन्न जानासि मदधीनपराक्रमम् ॥ त्वया नात्र रतिः कार्या निवर्तस्व कुचारतः ॥ १९ ॥

AtmAnaM kinna jAnAsi madadhInaparAkramam ॥ tvayA nAtra ratiH kAryA nivartasva kucArataH ॥ 19 ॥

कामाधीनं कथं ज्ञानं स्त्रीषु सक्तो विहारकृत् ॥ नोचितन्तव देवेश स्मरणं विश्वतारणम्॥ २०॥

kAmAdhInaM kathaM jJAnaM strISu sakto vihArakRt ॥ nocitantava deveza smaraNaM vizvatAraNam॥ 20॥

तच्छुत्वा शम्भुवचनं विज्ञानप्रदमादरात्॥ व्रीड्यन्स्वमनसा विष्णुः प्राह वाचं महेश्वरम्॥ २१॥

tacchutvA zambhuvacanaM vijJAnapradamAdarAt॥ vrIDyansvamanasA viSNuH prAha vAcaM mahezvaram॥ 21॥

विष्णुरुवाच। ममात्र विद्यते चक्रं तद्गृहीत्वे तदादरात्॥ गमिष्यामि स्वलोकन्तन्त्वदाज्ञापरिपालकः ॥ २२॥

viSNuruvAca। mamAtra vidyate cakraM tadgRhItve tadAdarAt॥ gamiSyAmi svalokantantvadAjJAparipAlakaH ॥ 22॥

नन्दीश्वर उवाच ॥ तदाकर्ण्य महेशानो वचनं वैष्णवं हरः ॥ प्रत्युवाच वृषात्मा हि वृषरक्षः पुनर्हरिम् ॥ २३॥

nandIzvara uvAca ॥ tadAkarNya mahezAno vacanaM vaiSNavaM haraH ॥ pratyuvAca vRSAtmA hi vRSarakSaH punarharim ॥ 23॥

न विलम्बः प्रकर्त्तव्यो गन्तव्यमित आशु ते॥ मच्छासनाद्धरे लोके चक्रमत्रैव तिष्ठताम्॥ २४॥

na vilambaH prakarttavyo gantavyamita Azu te॥ macchAsanAddhare loke cakramatraiva tiSThatAm॥ 24॥

सन्तानादित्यसंस्थानाच्छिवत्ववचनादपि॥ अहं घोरतरं तस्माच्चक्रमन्यद्ददामि ते ॥ २५ ॥

santAnAdityasaMsthAnAcchivatvavacanAdapi॥ ahaM ghorataraM tasmAccakramanyaddadAmi te ॥ 25 ॥

एतदुक्त्वा हरोऽलेखीद्दिव्यं कालानलप्रभम् ॥ परं चक्रं प्रदीप्तं हि सर्वदुष्टविनाशनम् ॥ २६ ॥

etaduktvA haro'lekhIddivyaM kAlAnalaprabham ॥ paraM cakraM pradIptaM hi sarvaduSTavinAzanam ॥ 26 ॥

विष्णवे प्रददौ चक्रं घोरार्कायुतसुप्रभम् ॥ सर्वामरमुनीन्द्राणां रक्षकाय महात्मने ॥ २७ ॥

viSNave pradadau cakraM ghorArkAyutasuprabham ॥ sarvAmaramunIndrANAM rakSakAya mahAtmane ॥ 27 ॥

लब्ध्वा सुदर्शनं चान्यञ्चक्रं परमदीप्तिमित् ॥ उवाच विबुधांस्तत्र विष्णुर्बुद्धिमतां वरः ॥ २८ ॥

labdhvA sudarzanaM cAnyaJcakraM paramadIptimit ॥ uvAca vibudhAMstatra viSNurbuddhimatAM varaH ॥ 28 ॥

सर्वदेववरा यूयं मद्वाक्यं शृणुतादरात् ॥ कर्तव्यन्तत्तथा शीघ्रं ततश्शं वो भविष्यति ॥ २९॥

sarvadevavarA yUyaM madvAkyaM zRNutAdarAt ॥ kartavyantattathA zIghraM tatazzaM vo bhaviSyati ॥ 29॥

दिव्या वरांगनास्सन्ति पाताले यौवनान्विताः॥ ताभिः सार्द्धं महाक्रीडां यः करोतु करोतु सः॥ ३०॥

divyA varAMganAssanti pAtAle yauvanAnvitAH॥ tAbhiH sArddhaM mahAkrIDAM yaH karotu karotu saH॥ 30॥

तच्छुत्वा केशवाद्वाक्यं शूरास्त्रिदशयोनयः ॥ प्रवेष्टुकामाः पातालम्बभूवुर्विष्णुना सह ॥ ३१॥

tacchutvA kezavAdvAkyaM zUrAstridazayonayaH ॥ praveSTukAmAH pAtAlambabhUvurviSNunA saha ॥ 31॥

विचारमथ विज्ञाय तन्तदा भगवान्हर ॥ क्रोधाच्छापन्ददौ घोरं देवयोन्यष्टकस्य च ॥ ३२ ॥

vicAramatha vijJAya tantadA bhagavAnhara ॥ krodhAcchApandadau ghoraM devayonyaSTakasya ca ॥ 32 ॥

हर उवाच ॥ वर्जयित्वा मुनिं शान्तं दानवान्वा मदंशजम् ॥ इदं यः प्रविशेत्स्थानं तस्य स्यान्निधनं क्षणात् ॥ ३३॥

hara uvAca ॥ varjayitvA muniM zAntaM dAnavAnvA madaMzajam ॥ idaM yaH pravizetsthAnaM tasya syAnnidhanaM kSaNAt ॥ 33॥

श्रुत्वा वाक्यमिदं घोरं मनुष्यहितवर्धनम् ॥ प्रत्याख्यातास्तु रुद्रेण देवास्स्वगृहमा ययुः ॥ ३४ ॥

zrutvA vAkyamidaM ghoraM manuSyahitavardhanam ॥ pratyAkhyAtAstu rudreNa devAssvagRhamA yayuH ॥ 34 ॥

एवं स्त्रीलः परो विष्णुश्शिवेन प्रतिशासितः ॥ स्वर्लोकमगमद्व्यास स्वास्थ्यं प्राप जगच्च तत् ॥ ३५ ॥

evaM strIlaH paro viSNuzzivena pratizAsitaH ॥ svarlokamagamadvyAsa svAsthyaM prApa jagacca tat ॥ 35 ॥

वृषेश्वरोऽपि भगवाच्छंकरो भक्तवत्सलः ॥ इत्थं कृत्वा देवकार्यं जगाम स्वगिरीश्वरम् ॥ ३६ ॥

vRSezvaro'pi bhagavAcchaMkaro bhaktavatsalaH ॥ itthaM kRtvA devakAryaM jagAma svagirIzvaram ॥ 36 ॥

वृषेश्वरावतारस्तु वर्णितश्शंकरस्य च ॥ विष्णुमोहहरश्शर्वस्त्रैलोक्यसुखकारकः ॥ ३७ ॥

vRSezvarAvatArastu varNitazzaMkarasya ca ॥ viSNumohaharazzarvastrailokyasukhakArakaH ॥ 37 ॥

पवित्रमिदमाख्यानं शत्रुबाधाहरम्परम् ॥ स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं सताम् ॥ ३८ ॥

pavitramidamAkhyAnaM zatrubAdhAharamparam ॥ svargyaM yazasyamAyuSyaM bhuktimuktipradaM satAm ॥ 38 ॥

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वै समाहितः ॥ स भुक्त्वा सकलान्कामानन्ते मोक्ष मवाप्नुयात् ॥ तथा पठिति यो हीदं पाठयेत्सुधियो नरान् ॥३९॥

ya idaM zRNuyAdbhaktyA zrAvayedvai samAhitaH ॥ sa bhuktvA sakalAnkAmAnante mokSa mavApnuyAt ॥ tathA paThiti yo hIdaM pAThayetsudhiyo narAn ॥39॥