नन्दीश्वर उवाच ॥ यक्षेश्वरावतारं च शृणु शंभोर्मुनीश्वर ॥ गर्विणं गर्वहन्तारं सताम्भक्तिविवर्द्धनम् ॥ १ ॥

nandIzvara uvAca ॥ yakSezvarAvatAraM ca zRNu zaMbhormunIzvara ॥ garviNaM garvahantAraM satAmbhaktivivarddhanam ॥ 1 ॥

पुरा देवाश्च दैत्याश्च पीयूषार्थम्महाबलाः ॥ क्षीरोदधिं ममन्थुस्ते सुकृत स्वार्थ सन्धयः ॥ २ ॥

purA devAzca daityAzca pIyUSArthammahAbalAH ॥ kSIrodadhiM mamanthuste sukRta svArtha sandhayaH ॥ 2 ॥

मथ्यमानेऽमृते पूर्वं क्षीराब्धेस्सुरदानवैः ॥ अग्नेः समुत्थितं तस्माद्विषं कालानलप्रभम् ॥ ३ ॥

mathyamAne'mRte pUrvaM kSIrAbdhessuradAnavaiH ॥ agneH samutthitaM tasmAdviSaM kAlAnalaprabham ॥ 3 ॥

तं दृष्ट्वा निखिला देवा दैत्याश्च भयविह्वलाः ॥ विद्रुत्य तरसा तात शंभोस्ते शरणं ययुः ॥ ४ ॥

taM dRSTvA nikhilA devA daityAzca bhayavihvalAH ॥ vidrutya tarasA tAta zaMbhoste zaraNaM yayuH ॥ 4 ॥

दृष्ट्वा तं शंकरं सर्वे सर्वदेवशिखामणिम् ॥ प्रणम्य तुष्टुवुर्भक्त्या साच्युता नतमस्तकाः ॥ ५ ॥

dRSTvA taM zaMkaraM sarve sarvadevazikhAmaNim ॥ praNamya tuSTuvurbhaktyA sAcyutA natamastakAH ॥ 5 ॥

ततः प्रसन्नो भगवाच्छङ्करो भक्तवत्सलः ॥ पपौ विषं महाघोरं सुरासुरगणार्दनम् ॥ ६ ॥

tataH prasanno bhagavAcchaGkaro bhaktavatsalaH ॥ papau viSaM mahAghoraM surAsuragaNArdanam ॥ 6 ॥

पतिं तं विषमं कण्ठे निदधे विषमुल्बणम् ॥ रेजेतेनाति स विभुर्नीलकण्ठो बभूव ह ॥ ७ ॥

patiM taM viSamaM kaNThe nidadhe viSamulbaNam ॥ rejetenAti sa vibhurnIlakaNTho babhUva ha ॥ 7 ॥

ततः सुरा सुरगणा ममन्थुः पुनरेव तम् ॥ विषदाहविनिर्मुक्ताः शिवानुग्रहतोऽखिलाः ॥ ८ ॥

tataH surA suragaNA mamanthuH punareva tam ॥ viSadAhavinirmuktAH zivAnugrahato'khilAH ॥ 8 ॥

तातो बहूनि रत्नानि निस्सृतानि ततो मुने ॥ अमृतं च पदार्थं हि सुरदानवयोर्मुने ॥ ९ ॥

tAto bahUni ratnAni nissRtAni tato mune ॥ amRtaM ca padArthaM hi suradAnavayormune ॥ 9 ॥

तत्पपुः केवलन्देवा नासुराः कृपया हरेः ॥ ततो बभूव सुमहद्रत्नं तेषां मिथोऽकदम् ॥ १० ॥

tatpapuH kevalandevA nAsurAH kRpayA hareH ॥ tato babhUva sumahadratnaM teSAM mitho'kadam ॥ 10 ॥

द्वन्द्वयुद्धम्बभूवाथ देवदानवयोर्मुने ॥ तत्र राहुभयाच्चन्द्रो विदुद्राव तदर्दितः ॥ ११ ॥

dvandvayuddhambabhUvAtha devadAnavayormune ॥ tatra rAhubhayAccandro vidudrAva tadarditaH ॥ 11 ॥

जगाम सदनं शंभोः शरणम्भय विह्वलः ॥ सुप्रणम्य च तुष्टाव पाहिपाहीति संवदन् ॥ १२ ॥

jagAma sadanaM zaMbhoH zaraNambhaya vihvalaH ॥ supraNamya ca tuSTAva pAhipAhIti saMvadan ॥ 12 ॥

ततस्सतामभयदः शंकरो भक्तवत्सलः ॥ दध्रे शिरसि चन्द्रं स विभुश्शरणमागतम् ॥ १३ ॥

tatassatAmabhayadaH zaMkaro bhaktavatsalaH ॥ dadhre zirasi candraM sa vibhuzzaraNamAgatam ॥ 13 ॥

अथागतस्तदा राहुस्तुष्टाव सुप्रणम्य तम् ॥ शंकरं सकलाधीशं वाग्भिरिष्टाभिरादरात् ॥ १४ ॥

athAgatastadA rAhustuSTAva supraNamya tam ॥ zaMkaraM sakalAdhIzaM vAgbhiriSTAbhirAdarAt ॥ 14 ॥

शंभुस्तन्मतमाज्ञाय तच्छिरांस्यच्युतेन ह ॥ पुरा छिन्नानि वै केतुसंज्ञानि निदधे गले ॥ १५॥

zaMbhustanmatamAjJAya tacchirAMsyacyutena ha ॥ purA chinnAni vai ketusaMjJAni nidadhe gale ॥ 15॥

ततो युद्धेऽसुराः सर्वे देवैश्चैव पराजिताः ॥ पीत्वाऽमृतं सुरास्सर्व्वे जयम्प्रापुर्महाबलाः ॥ १६॥

tato yuddhe'surAH sarve devaizcaiva parAjitAH ॥ pItvA'mRtaM surAssarvve jayamprApurmahAbalAH ॥ 16॥

विष्णुप्रभृतयः सर्व्वे बभूवुश्चातिगर्विताः ॥ बलानि चांकुरंतोन्तश्शिवमायाविमोहिताः ॥ १७॥

viSNuprabhRtayaH sarvve babhUvuzcAtigarvitAH ॥ balAni cAMkuraMtontazzivamAyAvimohitAH ॥ 17॥

ततस्स शंकरो देवः सर्वाधीशोथ गर्वहा ॥ यक्षो भूत्वा जगामाशु यत्र देवाः स्थिता मुने ॥ १८॥

tatassa zaMkaro devaH sarvAdhIzotha garvahA ॥ yakSo bhUtvA jagAmAzu yatra devAH sthitA mune ॥ 18॥

सर्वान्दृष्ट्वाच्युतमुखान्देवान्यक्षपतिस्स वै ॥ महागर्वाढ्यमनसा महेशाः प्राह गर्वहा ॥ १९॥

sarvAndRSTvAcyutamukhAndevAnyakSapatissa vai ॥ mahAgarvADhyamanasA mahezAH prAha garvahA ॥ 19॥

यक्षेश्वर उवाच ॥ किमर्थं संस्थिता यूयमत्र सर्वे सुरा मिथः ॥ किमु काष्ठाखिलम्ब्रूत कारणं मेनुपृच्छते ॥ २०॥

yakSezvara uvAca ॥ kimarthaM saMsthitA yUyamatra sarve surA mithaH ॥ kimu kASThAkhilambrUta kAraNaM menupRcchate ॥ 20॥

देवा ऊचुः ॥ अभूदत्र महान्देव रणः परमदारुणः ॥ असुरा नाशितास्सर्वेऽवशिष्टा विद्रुता गताः ॥ २१॥

devA UcuH ॥ abhUdatra mahAndeva raNaH paramadAruNaH ॥ asurA nAzitAssarve'vaziSTA vidrutA gatAH ॥ 21॥

वयं सर्वे महावीरा दैत्यघ्ना बलवत्तराः ॥ अग्रेस्माकं कियन्तस्ते दैत्य क्षुद्रबलास्सदा ॥ २२ ॥

vayaM sarve mahAvIrA daityaghnA balavattarAH ॥ agresmAkaM kiyantaste daitya kSudrabalAssadA ॥ 22 ॥

नन्दीश्वर उवाच ॥ इति श्रुत्वा वचस्तेषां सुराणां गर्वगर्भितम् ॥ गर्वहासौ महादेवो यक्षरूपो वचोऽब्रवीत् ॥ २३ ॥

nandIzvara uvAca ॥ iti zrutvA vacasteSAM surANAM garvagarbhitam ॥ garvahAsau mahAdevo yakSarUpo vaco'bravIt ॥ 23 ॥

यक्षेश्वर उवाच ॥ हे सुरा निखिला यूयं मद्वचश्शृणुतादरात् ॥ यथार्थं वच्मि नासत्यं सर्वगर्वापहारकम् ॥ २४ ॥

yakSezvara uvAca ॥ he surA nikhilA yUyaM madvacazzRNutAdarAt ॥ yathArthaM vacmi nAsatyaM sarvagarvApahArakam ॥ 24 ॥

गर्व्वमेनं न कुरुत कर्त्ता हर्त्ताऽपरः प्रभुः ॥ विस्मृताश्च महेशानं कथयध्वम्वृथाबलाः ॥ २५ ॥

garvvamenaM na kuruta karttA harttA'paraH prabhuH ॥ vismRtAzca mahezAnaM kathayadhvamvRthAbalAH ॥ 25 ॥

युष्माकञ्चेत्स हि मदो जानतां स्वबलम्महत् ॥ मत्स्थापितं तृणमिदं छिन्त स्वास्त्रैश्च तैस्सुराः ॥ २६ ॥

yuSmAkaJcetsa hi mado jAnatAM svabalammahat ॥ matsthApitaM tRNamidaM chinta svAstraizca taissurAH ॥ 26 ॥

नन्दीश्वर उवाच ॥ इत्युक्त्वैकतृणन्तेषां निचिक्षेप पुरस्ततः ॥ जह्रे सर्वमदं यक्षरूप ईशस्सतांगतिः ॥ २७॥

nandIzvara uvAca ॥ ityuktvaikatRNanteSAM nicikSepa purastataH ॥ jahre sarvamadaM yakSarUpa IzassatAMgatiH ॥ 27॥

अथ सर्वे सुरा विष्णुप्रमुखा वीरमानिनः ॥ कृत्वा स्वपौरुषन्तत्र स्वायुधानि विचिक्षिपुः ॥ २८॥

atha sarve surA viSNupramukhA vIramAninaH ॥ kRtvA svapauruSantatra svAyudhAni vicikSipuH ॥ 28॥

तत्रासन् विफलान्याशु तान्यस्त्राणि दिवौकसाम् ॥ शिवप्रभावतस्तेषां मूढगर्वापहारिणः ॥ २९ ॥

tatrAsan viphalAnyAzu tAnyastrANi divaukasAm ॥ zivaprabhAvatasteSAM mUDhagarvApahAriNaH ॥ 29 ॥

अथासीत्तु नभोवाणी देवविस्मयहारिणी ॥ यक्षोऽयं शंकरो देवाः सर्वगर्वापहारकः ॥ ३०॥

athAsIttu nabhovANI devavismayahAriNI ॥ yakSo'yaM zaMkaro devAH sarvagarvApahArakaH ॥ 30॥

कर्ता हर्त्ता तथा भर्त्ताऽयमेव परमेश्वरः ॥ एतद्बलेन वलिनो जीवाः सर्वेऽन्यथा न हि ॥ ३१ ॥

kartA harttA tathA bharttA'yameva paramezvaraH ॥ etadbalena valino jIvAH sarve'nyathA na hi ॥ 31 ॥

अस्य मायाप्रभावाद्वै मोहिताः स्वप्रभुं शिवम् ॥ मदतो बुबुधु नैवाद्यापि बोधतनुम्प्रभुम् ॥ ३२ ॥

asya mAyAprabhAvAdvai mohitAH svaprabhuM zivam ॥ madato bubudhu naivAdyApi bodhatanumprabhum ॥ 32 ॥

इति श्रुत्वा नभोवाणीं बुबुधुस्ते गतस्मयाः ॥ यक्षेश्वरम्प्रणेमुश्च तुष्टुवुश्च तमीश्वरम् ॥ ३३ ॥

iti zrutvA nabhovANIM bubudhuste gatasmayAH ॥ yakSezvarampraNemuzca tuSTuvuzca tamIzvaram ॥ 33 ॥

देवा ऊचुः ॥ देवदेव महादेव सर्वगर्वापहारक॥ यक्षेश्वरमहालील माया तेत्यद्भुता प्रभो॥ ३४॥

devA UcuH ॥ devadeva mahAdeva sarvagarvApahAraka॥ yakSezvaramahAlIla mAyA tetyadbhutA prabho॥ 34॥

मोहिता माययाद्यापि तव यक्षस्वरूपिणः ॥ सगर्वमभिभाषन्तस्त्वत्पुरो हि पृथङ्मयाः॥ ३५॥

mohitA mAyayAdyApi tava yakSasvarUpiNaH ॥ sagarvamabhibhASantastvatpuro hi pRthaGmayAH॥ 35॥

इदानीं ज्ञानमायातन्तवैव कृपया प्रभो॥ कर्ता हर्ता च भर्ता च त्वमेवान्यो न शंकर ॥ ३६॥

idAnIM jJAnamAyAtantavaiva kRpayA prabho॥ kartA hartA ca bhartA ca tvamevAnyo na zaMkara ॥ 36॥

त्वमेव सर्वशक्तीनां सर्वेषां हि प्रवर्तकः ॥ निवर्तकश्च सर्वेशः परमात्माव्ययोऽद्वयः ॥ ३७ ॥

tvameva sarvazaktInAM sarveSAM hi pravartakaH ॥ nivartakazca sarvezaH paramAtmAvyayo'dvayaH ॥ 37 ॥

यक्षेश्वरस्वरूपेण सर्वेषां नो मदो हृतः ॥ इतो मन्यामहे तत्तेनुग्रहो हि कृपालुना ॥ ३८ ॥

yakSezvarasvarUpeNa sarveSAM no mado hRtaH ॥ ito manyAmahe tattenugraho hi kRpAlunA ॥ 38 ॥

अथो स यक्षनाथोऽनुगृह्य वै सकलान् सुरान् ॥ विबोध्य विविधैर्वाक्यैस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३९ ॥

atho sa yakSanAtho'nugRhya vai sakalAn surAn ॥ vibodhya vividhairvAkyaistatraivAntaradhIyata ॥ 39 ॥

इत्थं स वर्णितः शम्भोरवतारः सुखावहः ॥ यक्षेश्वराख्यस्सुखदस्सतान्तुष्टोऽभयंकरः ॥ ४० ॥

itthaM sa varNitaH zambhoravatAraH sukhAvahaH ॥ yakSezvarAkhyassukhadassatAntuSTo'bhayaMkaraH ॥ 40 ॥

इदमाख्यानममलं सर्वगर्वापहारकम् ॥ सतां सुशान्तिदन्नित्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम् ॥ ४१ ॥

idamAkhyAnamamalaM sarvagarvApahArakam ॥ satAM suzAntidannityaM bhuktimuktipradaM nRNAm ॥ 41 ॥

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा सुधीः पुमान् ॥ सर्वकामानवाप्नोति ततश्च लभते गतिम् ॥ ४२॥

ya idaM zRNuyAdbhaktyA zrAvayedvA sudhIH pumAn ॥ sarvakAmAnavApnoti tatazca labhate gatim ॥ 42॥