नंदीश्वर उवाच ॥ एवमभ्यर्थितो देवैर्मतिं चक्रे कृपा लयः ॥ महातेजो नृसिंहाख्यं संहर्त्तुं परमेश्वरः ॥ १ ॥

naMdIzvara uvAca ॥ evamabhyarthito devairmatiM cakre kRpA layaH ॥ mahAtejo nRsiMhAkhyaM saMharttuM paramezvaraH ॥ 1 ॥

तदूर्द्ध्वं स्मृतवान्रुद्रो वीरभद्रम्महाबलम् ॥ आत्मनो भैरवं रूपं प्राह प्रलयकारकम् ॥ २ ॥

tadUrddhvaM smRtavAnrudro vIrabhadrammahAbalam ॥ Atmano bhairavaM rUpaM prAha pralayakArakam ॥ 2 ॥

आजगाम ततस्सद्यो गणानामग्रणीर्हसन् ॥ साट्टहासैर्गणवरैरुत्पतद्भिरितस्ततः ॥ ३ ॥

AjagAma tatassadyo gaNAnAmagraNIrhasan ॥ sATTahAsairgaNavarairutpatadbhiritastataH ॥ 3 ॥

नृसिंहरूपैरत्युग्रैः कोटिभिः परिवारितः ॥ माद्यद्भिरभितो वीरैर्नृत्यद्भिश्च मुदान्वितैः ॥ ४ ॥

nRsiMharUpairatyugraiH koTibhiH parivAritaH ॥ mAdyadbhirabhito vIrairnRtyadbhizca mudAnvitaiH ॥ 4 ॥

क्रीडद्भिश्च महावीरैर्ब्रह्माद्यैः कन्दुकैरिव ॥ अदृष्टपूर्वैरन्यैश्च वेष्टितो वीरवन्दितः ॥ ५॥

krIDadbhizca mahAvIrairbrahmAdyaiH kandukairiva ॥ adRSTapUrvairanyaizca veSTito vIravanditaH ॥ 5॥

कल्पान्तज्वलनज्वालो विलसल्लोचनत्रयः ॥ अशस्त्रो हि जटाजूटी ज्वलद्बालेन्दुमण्डितः ॥ ६॥

kalpAntajvalanajvAlo vilasallocanatrayaH ॥ azastro hi jaTAjUTI jvaladbAlendumaNDitaH ॥ 6॥

बालेन्दुवलया कारतीक्ष्णदंष्ट्रांकुरद्वयः ॥ आखण्डलधनुःखण्डसंनिभभ्रूलतान्वितः ॥ ७॥

bAlenduvalayA kAratIkSNadaMSTrAMkuradvayaH ॥ AkhaNDaladhanuHkhaNDasaMnibhabhrUlatAnvitaH ॥ 7॥

महाप्रचण्डहुङ्कारबधिरीकृतदिङ्मुखः ॥ नीलमेघाञ्जन श्यामो भीषणः श्मश्रुलोद्भुतः ॥ ८ ॥

mahApracaNDahuGkArabadhirIkRtadiGmukhaH ॥ nIlameghAJjana zyAmo bhISaNaH zmazrulodbhutaH ॥ 8 ॥

वाद्यखण्डमखण्डाभ्यां भ्रामयंस्त्रिशिखं मुहुः ॥ वीरभद्रोऽपि भगवान्वरशक्तिविजृम्भितः ॥ ९ ॥

vAdyakhaNDamakhaNDAbhyAM bhrAmayaMstrizikhaM muhuH ॥ vIrabhadro'pi bhagavAnvarazaktivijRmbhitaH ॥ 9 ॥

स्वयं विज्ञापयामास किमत्र स्मृतिकारणम् ॥ आज्ञापय जगत्स्वामिन् प्रसादः क्रियताम्मयि ॥ १० ॥

svayaM vijJApayAmAsa kimatra smRtikAraNam ॥ AjJApaya jagatsvAmin prasAdaH kriyatAmmayi ॥ 10 ॥

नन्दीश्वर उवाच ॥ इत्याकर्ण्य महेशानो वीरभद्रोक्तमादरात् ॥ विलोक्य वचनम्प्रीत्या प्रोवाच खल दण्डधृक् ॥ ११ ॥

nandIzvara uvAca ॥ ityAkarNya mahezAno vIrabhadroktamAdarAt ॥ vilokya vacanamprItyA provAca khala daNDadhRk ॥ 11 ॥

॥ शंकर उवाच ॥ अकाले भयमुत्पन्नं देवानामपि भैरवम् ॥ ज्वलितस्य नृसिंहाग्निश्शमयैनं दुरासदम् ॥ १२॥

॥ zaMkara uvAca ॥ akAle bhayamutpannaM devAnAmapi bhairavam ॥ jvalitasya nRsiMhAgnizzamayainaM durAsadam ॥ 12॥

सान्त्वयन्बोधयादौ तं तेन किन्नोपशाम्यति ॥ ततो मत्परमं भावं भैरवं सम्प्रदर्शय ॥ १३ ॥

sAntvayanbodhayAdau taM tena kinnopazAmyati ॥ tato matparamaM bhAvaM bhairavaM sampradarzaya ॥ 13 ॥

सूक्ष्मं संहृत्य सूक्ष्मेण स्थूलं स्थूलेन तेजसा ॥ वक्त्रमानाय कृत्तिं च वीरभद्र ममाज्ञया ॥ १४ ॥

sUkSmaM saMhRtya sUkSmeNa sthUlaM sthUlena tejasA ॥ vaktramAnAya kRttiM ca vIrabhadra mamAjJayA ॥ 14 ॥

नन्दीश्वर उवाच ॥ इत्यादिष्टो गणाध्यक्षो प्रशान्तं वपुरास्थितः॥ जगाम रंहसा तत्र यत्रास्ते नरकेसरी ॥ १५ ॥

nandIzvara uvAca ॥ ityAdiSTo gaNAdhyakSo prazAntaM vapurAsthitaH॥ jagAma raMhasA tatra yatrAste narakesarI ॥ 15 ॥

ततस्तम्बोधयामास वीरभद्रो हरो हरिम् ॥ उवाच वाक्यमीशानः पितापुत्रमिवौरसम् ॥ १६ ॥

tatastambodhayAmAsa vIrabhadro haro harim ॥ uvAca vAkyamIzAnaH pitAputramivaurasam ॥ 16 ॥

वीरभद्र उवाच ॥ जगत्सुखाय भगवन्नवतीर्णोसि माधव ॥ स्थित्यर्थं त्वं प्रयुक्तोऽसि परेशः परमेष्ठिना ॥ १७॥

vIrabhadra uvAca ॥ jagatsukhAya bhagavannavatIrNosi mAdhava ॥ sthityarthaM tvaM prayukto'si parezaH parameSThinA ॥ 17॥

जन्तुचक्रं भगवता प्रच्छिन्नं मत्स्यरूपिणा ॥ पुच्छेनैव समाबध्य भ्रमन्नेकार्णवे पुरा॥ १८॥

jantucakraM bhagavatA pracchinnaM matsyarUpiNA ॥ pucchenaiva samAbadhya bhramannekArNave purA॥ 18॥

बिभर्षि कर्मरूपेण वाराहेणोद्धृता मही ॥ अनेन हरिरूपेण हिरण्यकशिपुर्हतः ॥ १९॥

bibharSi karmarUpeNa vArAheNoddhRtA mahI ॥ anena harirUpeNa hiraNyakazipurhataH ॥ 19॥

वामनेन बलिर्बद्धस्त्वया विक्रमता पुनः ॥ त्वमेव सर्व्वभूतानां प्रभवः प्रभुरव्ययः ॥ २०॥

vAmanena balirbaddhastvayA vikramatA punaH ॥ tvameva sarvvabhUtAnAM prabhavaH prabhuravyayaH ॥ 20॥

यदायदा हि लोकस्य दुःखं किञ्चित्प्रजायते ॥ तदातदावतीर्णस्त्वं करिष्यसि निरामयम्॥ २१॥

yadAyadA hi lokasya duHkhaM kiJcitprajAyate ॥ tadAtadAvatIrNastvaM kariSyasi nirAmayam॥ 21॥

नाधिकस्त्वत्समोऽप्यस्ति हरे शिवपरायणः ॥ त्वया वेदाश्च धर्माश्च शुभमार्गे प्रतिष्ठिताः ॥ २२॥

nAdhikastvatsamo'pyasti hare zivaparAyaNaH ॥ tvayA vedAzca dharmAzca zubhamArge pratiSThitAH ॥ 22॥

यदर्थमवतारोऽयं निहतस्स हि दानवः ॥ हिरण्यकशिपुश्चैव प्रह्लादोऽपि सुरक्षितः ॥ २३॥

yadarthamavatAro'yaM nihatassa hi dAnavaH ॥ hiraNyakazipuzcaiva prahlAdo'pi surakSitaH ॥ 23॥

अतीव घोरं भगवन्नरसिंहवपुस्तव ॥ उपसंहर विश्वात्मंस्त्वमेव मम सन्निधौ ॥ २४॥

atIva ghoraM bhagavannarasiMhavapustava ॥ upasaMhara vizvAtmaMstvameva mama sannidhau ॥ 24॥

नन्दीश्वर उवाच ॥ इत्युक्तो वीरभद्रेण नृसिंहः शान्तया गिरा ॥ ततोऽधिकं महाघोरं कोपञ्चक्रे महामदः ॥ २५ ॥

nandIzvara uvAca ॥ ityukto vIrabhadreNa nRsiMhaH zAntayA girA ॥ tato'dhikaM mahAghoraM kopaJcakre mahAmadaH ॥ 25 ॥

उवाच च महाघोरं कठिनं वचनन्तदा ॥ वीरभद्रम्महावीरं दंष्ट्राभिर्भीषयन्मुने ॥ २६ ॥

uvAca ca mahAghoraM kaThinaM vacanantadA ॥ vIrabhadrammahAvIraM daMSTrAbhirbhISayanmune ॥ 26 ॥

नृसिंह उवाच ॥ आगतोसि यतस्तत्र गच्छ त्वम्मा हितं वद ॥ इदानीं संहरिष्यामि जगदेतच्चराचरम् ॥ २७ ॥

nRsiMha uvAca ॥ Agatosi yatastatra gaccha tvammA hitaM vada ॥ idAnIM saMhariSyAmi jagadetaccarAcaram ॥ 27 ॥

संहर्तुर्न हि संहारः स्वतो वा परतोऽपि वा ॥ शासितम्मम सर्व्वत्र शास्ता कोऽपि न विद्यते ॥ २८॥

saMharturna hi saMhAraH svato vA parato'pi vA ॥ zAsitammama sarvvatra zAstA ko'pi na vidyate ॥ 28॥

मत्प्रसादेन सकलमभयं हि प्रवर्त्तते ॥ अहं हि सर्वशक्तीनां प्रवर्तकनिवर्तकः ॥ २९ ॥

matprasAdena sakalamabhayaM hi pravarttate ॥ ahaM hi sarvazaktInAM pravartakanivartakaH ॥ 29 ॥

यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा ॥ तत्तद्विद्धि गणाध्यक्ष मम तेजोविजृम्भितम् ॥ ३० ॥

yadyadvibhUtimatsattvaM zrImadUrjitameva vA ॥ tattadviddhi gaNAdhyakSa mama tejovijRmbhitam ॥ 30 ॥

देवतापरमार्थज्ञं मामेव परमम्विदुः ॥ मदंशाश्शक्तिसम्पन्ना ब्रह्मशक्रादयस्सुराः ॥ ३१॥

devatAparamArthajJaM mAmeva paramamviduH ॥ madaMzAzzaktisampannA brahmazakrAdayassurAH ॥ 31॥

मन्नाभिकमलाज्जातः पुरा ब्रह्मा जगत्करः ॥ सर्वाधिकस्स्वतन्त्रश्च कर्ता हर्ताखिलेश्वरः ॥ ३२॥

mannAbhikamalAjjAtaH purA brahmA jagatkaraH ॥ sarvAdhikassvatantrazca kartA hartAkhilezvaraH ॥ 32॥

इदन्तु मत्परं तेजः किं पुनः श्रोतुमिच्छसि ॥ अतो मां शरणम्प्राप्य गच्छ त्वं विगतज्वरः ॥ ३३ ॥

idantu matparaM tejaH kiM punaH zrotumicchasi ॥ ato mAM zaraNamprApya gaccha tvaM vigatajvaraH ॥ 33 ॥

अवेहि परमं भावमिदम्भूतं गणेश्वर ॥ मामकं सकलं विश्वं सदेवासुरमानुषम् ॥ ३४॥

avehi paramaM bhAvamidambhUtaM gaNezvara ॥ mAmakaM sakalaM vizvaM sadevAsuramAnuSam ॥ 34॥

कालोऽस्म्यहं लोकविनाशहेतुर्लोकान्समाहर्तुमहम्प्रवृत्तः ॥ मृत्योर्मृत्युं विद्धि मां वीरभद्र जीवन्त्येते मत्प्रसादेन देवाः॥ ३५ ॥

kAlo'smyahaM lokavinAzaheturlokAnsamAhartumahampravRttaH ॥ mRtyormRtyuM viddhi mAM vIrabhadra jIvantyete matprasAdena devAH॥ 35 ॥

नन्दीश्वर उवाच ॥ साहङ्कारं वचः श्रुत्वा हरेरमितविक्रमः ॥ विहस्योवाच सावज्ञन्ततो विस्फुरिताधरः ॥ ३६ ॥

nandIzvara uvAca ॥ sAhaGkAraM vacaH zrutvA hareramitavikramaH ॥ vihasyovAca sAvajJantato visphuritAdharaH ॥ 36 ॥

वीरभद्र उवाच ॥ किन्न जानासि विश्वेशं संहर्तारम्पिनाकिनम् ॥ असद्वादो विवादश्च विनाशस्त्वयि केवलः ॥ ३७ ॥

vIrabhadra uvAca ॥ kinna jAnAsi vizvezaM saMhartArampinAkinam ॥ asadvAdo vivAdazca vinAzastvayi kevalaH ॥ 37 ॥

तवान्योन्यावताराणि कानि शेषाणि साम्प्रतम् ॥ कृतानि येन केनैव कथाशेषो भविष्यति ॥ ३८ ॥

tavAnyonyAvatArANi kAni zeSANi sAmpratam ॥ kRtAni yena kenaiva kathAzeSo bhaviSyati ॥ 38 ॥

दोषं तं वद येन त्वमवस्थामीदृशी गतः ॥ तेन संहारदक्षेण दक्षिणाशेषमेष्यसि ॥ ३९ ॥

doSaM taM vada yena tvamavasthAmIdRzI gataH ॥ tena saMhAradakSeNa dakSiNAzeSameSyasi ॥ 39 ॥

प्रकृतिस्त्वं पुमान्रुद्रस्त्वयि वीर्य्यं समाहितम् ॥ त्वन्नाभिपङ्कजाज्जातः पञ्च वक्त्रः पितामहः ॥ ४० ॥

prakRtistvaM pumAnrudrastvayi vIryyaM samAhitam ॥ tvannAbhipaGkajAjjAtaH paJca vaktraH pitAmahaH ॥ 40 ॥

जगत्त्रयीसर्जनार्थं शंकरं नीललोहितम् ॥ ललाटेऽचिन्तयत्सोयन्तपस्युग्रे च संस्थितः ॥ ४१ ॥

jagattrayIsarjanArthaM zaMkaraM nIlalohitam ॥ lalATe'cintayatsoyantapasyugre ca saMsthitaH ॥ 41 ॥

तल्ललाटादभूच्छम्भुः सृष्ट्यर्थे तेन भूषणम् ॥ अतोऽहं देवदेवस्य तस्य भैरवरूपिणः ॥ ४२ ॥

tallalATAdabhUcchambhuH sRSTyarthe tena bhUSaNam ॥ ato'haM devadevasya tasya bhairavarUpiNaH ॥ 42 ॥

त्वत्संहारे नियुक्तोऽस्मि विनयेन बलेन च ॥ देवदेवेन रुद्रेण सकलप्रभुणा हरे ॥ ४३ ॥

tvatsaMhAre niyukto'smi vinayena balena ca ॥ devadevena rudreNa sakalaprabhuNA hare ॥ 43 ॥

एकं रक्षो विदार्यैव तच्छक्तिकलया युतः ॥ अहंकारावलेपेन गर्जसि त्वमतन्द्रितः ॥ ४४ ॥

ekaM rakSo vidAryaiva tacchaktikalayA yutaH ॥ ahaMkArAvalepena garjasi tvamatandritaH ॥ 44 ॥

उपकारो हि साधूनां सुखाय किल संमतः ॥ उपकारो ह्यसाधूनामपकाराय केवलम् ॥ ४५ ॥

upakAro hi sAdhUnAM sukhAya kila saMmataH ॥ upakAro hyasAdhUnAmapakArAya kevalam ॥ 45 ॥

यन्नृसिंह महेशानं पुनर्भूतं तु मन्यसे ॥ तर्ह्यज्ञानी महागर्वी विकारी सर्वथा भवान् ॥ ४६ ॥

yannRsiMha mahezAnaM punarbhUtaM tu manyase ॥ tarhyajJAnI mahAgarvI vikArI sarvathA bhavAn ॥ 46 ॥

न त्वं स्रष्टा न संहर्ता भर्तापि न नृसिंहक ॥ परतन्त्रो विमूढात्मा न स्वतन्त्रो हि कुत्रचित् ॥ ४७ ॥

na tvaM sraSTA na saMhartA bhartApi na nRsiMhaka ॥ paratantro vimUDhAtmA na svatantro hi kutracit ॥ 47 ॥

कुलालचक्रवच्छक्त्या प्रेरितोसि पिनाकिना ॥ नानावतारकर्ता त्वं तदधीनस्सदा हरे ॥ ४८ ॥

kulAlacakravacchaktyA preritosi pinAkinA ॥ nAnAvatArakartA tvaM tadadhInassadA hare ॥ 48 ॥

अद्यापि तव निक्षिप्तं कपालं कूर्मरूपिणः ॥ हर हारलतामध्ये दग्धः कश्चिन्न बध्यते ॥ ४९ ॥

adyApi tava nikSiptaM kapAlaM kUrmarUpiNaH ॥ hara hAralatAmadhye dagdhaH kazcinna badhyate ॥ 49 ॥

विस्मृतिः किं तदंशेन दंष्ट्रोत्पातनपीडितम् ॥ वाराहविघ्नहस्तेऽद्य याक्रोशन्तारकारिणा ॥ ५० ॥

vismRtiH kiM tadaMzena daMSTrotpAtanapIDitam ॥ vArAhavighnahaste'dya yAkrozantArakAriNA ॥ 50 ॥

दग्धोसि पश्य शूलाग्रे विष्वक्सेनच्छलाद्भवान् ॥ दक्षयज्ञे शिरश्छिन्नं मया तेजःस्वरूपिणा ॥ ५१ ॥

dagdhosi pazya zUlAgre viSvaksenacchalAdbhavAn ॥ dakSayajJe zirazchinnaM mayA tejaHsvarUpiNA ॥ 51 ॥

अद्यापि तव पुत्रस्य ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः ॥ छिन्नं न सज्जितं भूयो हरे तद्विस्मृतन्त्वया ॥ ५२॥

adyApi tava putrasya brahmaNaH paJcamaM ziraH ॥ chinnaM na sajjitaM bhUyo hare tadvismRtantvayA ॥ 52॥

निर्जितस्त्वं दधीचेन संग्रामे समरुद्गणः ॥ कण्डूयमाने शिरसि कथं तद्विस्मृतन्त्वया ॥ ५३ ॥

nirjitastvaM dadhIcena saMgrAme samarudgaNaH ॥ kaNDUyamAne zirasi kathaM tadvismRtantvayA ॥ 53 ॥

चक्रं विक्रमतो यस्य चक्रपाणे तव प्रियम् ॥ कुतः प्राप्तं कृतं केन त्वया तदपि विस्मृतम् ॥ ५४ ॥

cakraM vikramato yasya cakrapANe tava priyam ॥ kutaH prAptaM kRtaM kena tvayA tadapi vismRtam ॥ 54 ॥

ये मया सकला लोका गृहीतास्त्वं पयोनिधौ ॥ निद्रापरवशश्शेषे स कथं सात्त्विको भवान् ॥ ५५॥

ye mayA sakalA lokA gRhItAstvaM payonidhau ॥ nidrAparavazazzeSe sa kathaM sAttviko bhavAn ॥ 55॥

त्वदादिस्तम्बपर्यन्तं रुद्रशक्तिविजृम्भितम् ॥ शक्तिमानभितस्त्वं च ह्यनलात्त्वं विमोहितः ॥ ५६॥

tvadAdistambaparyantaM rudrazaktivijRmbhitam ॥ zaktimAnabhitastvaM ca hyanalAttvaM vimohitaH ॥ 56॥

तत्तेजसो हि माहात्म्यं पुमान्द्र ष्टुन्न हि क्षमः ॥ अस्थूला ये प्रपश्यन्ति तद्विष्णोः परमम्पदम् ॥ ५७॥

tattejaso hi mAhAtmyaM pumAndra STunna hi kSamaH ॥ asthUlA ye prapazyanti tadviSNoH paramampadam ॥ 57॥

द्यावापृथिव्या इन्द्राग्नेर्यमस्य वरुणस्य च ॥ ध्वान्तोदरे शशांके च जनित्वा परमेश्वरः ॥ ५८ ॥

dyAvApRthivyA indrAgneryamasya varuNasya ca ॥ dhvAntodare zazAMke ca janitvA paramezvaraH ॥ 58 ॥

कालोसि त्वं महाकालः कालकालो महेश्वर ॥ अतस्त्वमुग्रकलया मृत्योर्मृत्युर्भविष्यसि ॥ ५९ ॥

kAlosi tvaM mahAkAlaH kAlakAlo mahezvara ॥ atastvamugrakalayA mRtyormRtyurbhaviSyasi ॥ 59 ॥

स्थिरोद्य त्वक्षरो वीरो वीरो विश्वावकः प्रभुः ॥ उपहन्ता ज्वरं भीमो मृगः पक्षी हिरण्मयः ॥ ६० ॥

sthirodya tvakSaro vIro vIro vizvAvakaH prabhuH ॥ upahantA jvaraM bhImo mRgaH pakSI hiraNmayaH ॥ 60 ॥

शास्ता शेषस्य जगतस्तत्त्वं नैव चतुर्मुखः ॥ नान्ये च केवलं शम्भुस्सर्वशास्ता न संशयः॥ ६१॥

zAstA zeSasya jagatastattvaM naiva caturmukhaH ॥ nAnye ca kevalaM zambhussarvazAstA na saMzayaH॥ 61॥

इत्थं सर्वं समालोक्य संहारात्मानमात्मना ॥ न विनष्टन्त्वमात्मानं कुरु हे नृहरेऽबुध ॥ ६२॥

itthaM sarvaM samAlokya saMhArAtmAnamAtmanA ॥ na vinaSTantvamAtmAnaM kuru he nRhare'budha ॥ 62॥

नो चेदिदानीं क्रोधस्य महाभैरवरूपिणः ॥ वज्राशनिरिव स्थाणौ त्वयि मृत्युः पतिष्यति ॥ ६३ ॥

no cedidAnIM krodhasya mahAbhairavarUpiNaH ॥ vajrAzaniriva sthANau tvayi mRtyuH patiSyati ॥ 63 ॥

नन्दीश्वर उवाच॥ इत्युक्त्वा वीरभद्रोपि विररामाकुतोभयः ॥ दृष्ट्वा नृसिंहाभिप्रायं क्रोधमूर्त्तिश्शिवस्य सः ॥ ६४ ॥

nandIzvara uvAca॥ ityuktvA vIrabhadropi virarAmAkutobhayaH ॥ dRSTvA nRsiMhAbhiprAyaM krodhamUrttizzivasya saH ॥ 64 ॥