नंदीश्वर उवाच ॥ विध्वंसी दक्षयज्ञस्य वीरभद्राह्वयः प्रभो ॥ अवतारश्च विज्ञेयः शिवस्य परमात्मनः ॥ १॥

naMdIzvara uvAca ॥ vidhvaMsI dakSayajJasya vIrabhadrAhvayaH prabho ॥ avatArazca vijJeyaH zivasya paramAtmanaH ॥ 1॥

सतीचरित्रे कथितं चरितं तस्य कृत्स्नशः ॥ श्रुतं त्वयापि बहुधा नातः प्रोक्तं सुविस्तरात्॥ २॥

satIcaritre kathitaM caritaM tasya kRtsnazaH ॥ zrutaM tvayApi bahudhA nAtaH proktaM suvistarAt॥ 2॥

अतः परं मुनिश्रेष्ठ भवत्स्नेहाद्ब्रवीमि तत्॥ शार्दूलाख्यावतारं च शङ्करस्य प्रभोः शृणु॥ ३॥

ataH paraM munizreSTha bhavatsnehAdbravImi tat॥ zArdUlAkhyAvatAraM ca zaGkarasya prabhoH zRNu॥ 3॥

सदाशिवेन देवानां हितार्थं रूपमद्भुतम्॥ शारभं च धृतन्दिव्यं ज्वलज्ज्वालासमप्रभम् ॥ ४॥

sadAzivena devAnAM hitArthaM rUpamadbhutam॥ zArabhaM ca dhRtandivyaM jvalajjvAlAsamaprabham ॥ 4॥

शिवावतारा अमिता सद्भक्तहितकारकाः ॥ सङ्ख्या न शक्यते कर्तुं तेषां च मुनिसत्तमाः ॥ ५॥

zivAvatArA amitA sadbhaktahitakArakAH ॥ saGkhyA na zakyate kartuM teSAM ca munisattamAH ॥ 5॥

आकाशस्य च ताराणां रेणुकानां क्षितेस्तथा ॥ आसाराणां च वृद्धेन बहुकल्पैः कदापि हि ॥ ६॥

AkAzasya ca tArANAM reNukAnAM kSitestathA ॥ AsArANAM ca vRddhena bahukalpaiH kadApi hi ॥ 6॥

सङ्ख्या विशक्यते कर्तुं सुप्राज्ञैर्बहुजन्मभिः ॥ शिवावताराणां नैव सत्यं जानीहि मद्वचः ॥ ७॥

saGkhyA vizakyate kartuM suprAjJairbahujanmabhiH ॥ zivAvatArANAM naiva satyaM jAnIhi madvacaH ॥ 7॥

तथापि च यथाबुद्ध्या कथयामि कथाश्रुतम्॥ चरित्रं शारभं दिव्यं परमैश्वर्य्यसूचकम् ॥ ८ ॥

tathApi ca yathAbuddhyA kathayAmi kathAzrutam॥ caritraM zArabhaM divyaM paramaizvaryyasUcakam ॥ 8 ॥

जयश्च विजयश्चैव भवद्भिः शापितौ यदा ॥ तदा दितिसुतौ द्वौ तावभूतां कश्यपान्मुने ॥ ९ ॥

jayazca vijayazcaiva bhavadbhiH zApitau yadA ॥ tadA ditisutau dvau tAvabhUtAM kazyapAnmune ॥ 9 ॥

हिरण्यकशिपुश्चाद्यो हिरण्याक्षोऽनुजो बली ॥ देवर्षिपार्षदौ जातौ तौ द्वावपि दितेस्सुतौ ॥ १० ॥

hiraNyakazipuzcAdyo hiraNyAkSo'nujo balI ॥ devarSipArSadau jAtau tau dvAvapi ditessutau ॥ 10 ॥

पृथ्व्युद्धारे विधात्रा व प्रार्थितो हि पुरा प्रभुः ॥ हिरण्याक्षं जघानासौ विष्णुर्वाराहरूपधृक् ॥ ११॥

pRthvyuddhAre vidhAtrA va prArthito hi purA prabhuH ॥ hiraNyAkSaM jaghAnAsau viSNurvArAharUpadhRk ॥ 11॥

तं श्रुत्वा भ्रातरं वीरं निहतं प्राणसन्निभम् ॥ चुकोप हरयेऽतीव हिरण्यकशिपुर्मुने ॥ १२ ॥

taM zrutvA bhrAtaraM vIraM nihataM prANasannibham ॥ cukopa haraye'tIva hiraNyakazipurmune ॥ 12 ॥

वर्षाणामयुतं तप्त्वा ब्रह्मणो वरमाप सः ॥ न कश्चिन्मारयेन्मां वै त्वत्सृष्टाविति तुष्टतः ॥ १३ ॥

varSANAmayutaM taptvA brahmaNo varamApa saH ॥ na kazcinmArayenmAM vai tvatsRSTAviti tuSTataH ॥ 13 ॥

शोणिताख्यपुरं गत्वा देवानाहूय सर्वतः ॥ त्रिलोकीं स्ववशे कृत्वा चक्रे राज्यमकण्टकम् ॥ १४ ॥

zoNitAkhyapuraM gatvA devAnAhUya sarvataH ॥ trilokIM svavaze kRtvA cakre rAjyamakaNTakam ॥ 14 ॥

देवर्षिकदनं चक्रे सर्वधर्म विलोपकः ॥ द्विजपीडाकरः पापी हिरण्यकशिपुर्मुने ॥ १५ ॥

devarSikadanaM cakre sarvadharma vilopakaH ॥ dvijapIDAkaraH pApI hiraNyakazipurmune ॥ 15 ॥

प्रह्लादेन स्वपुत्रेण हरिभक्तेन दैत्यराट् ॥ यदा विद्वेषमकरोद्धरिर्वैरं विशेषतः ॥ १६ ॥

prahlAdena svaputreNa haribhaktena daityarAT ॥ yadA vidveSamakaroddharirvairaM vizeSataH ॥ 16 ॥

सभास्तम्भात्तदा विष्णुरभूदाविर्द्रुतम्मुने ॥ सन्ध्यायां क्रोधमापन्नो नृसिंहवपुषा ततः ॥ १७ ॥

sabhAstambhAttadA viSNurabhUdAvirdrutammune ॥ sandhyAyAM krodhamApanno nRsiMhavapuSA tataH ॥ 17 ॥

सर्वथा मुनिशार्दूल करालं नृहरेर्व्वपुः ॥ प्रजज्वालातिभयदं त्रासयन्दैत्यसत्तमान् ॥ १८ ॥

sarvathA munizArdUla karAlaM nRharervvapuH ॥ prajajvAlAtibhayadaM trAsayandaityasattamAn ॥ 18 ॥

नृसिंहेन तदा दैत्या निहताश्चैव तत्क्षणम् ॥ हिरण्यकशिपुश्चाथ युद्धञ्चक्रे सुदारुणम् ॥ १९ ॥

nRsiMhena tadA daityA nihatAzcaiva tatkSaNam ॥ hiraNyakazipuzcAtha yuddhaJcakre sudAruNam ॥ 19 ॥

महायुद्धं तयोरासीन्मुहूर्त्तम्मुनिसत्तमाः ॥ विकरालं च भयदं सर्वेषां रोमहर्षणम् ॥ २० ॥

mahAyuddhaM tayorAsInmuhUrttammunisattamAH ॥ vikarAlaM ca bhayadaM sarveSAM romaharSaNam ॥ 20 ॥

सायं चकर्ष देवेशो देहल्यां दैत्यपुङ्गवम् ॥ व्योम्नि देवेषु पश्यत्सु नृसिंहश्च रमेश्वरः ॥ २१ ॥

sAyaM cakarSa devezo dehalyAM daityapuGgavam ॥ vyomni deveSu pazyatsu nRsiMhazca ramezvaraH ॥ 21 ॥

अथोत्संगे च तं कृत्वा नखैस्तदुदरन्द्रुतम् ॥ विदार्य मारयामास पश्यतां त्रिदिवौकसाम् ॥ २२ ॥

athotsaMge ca taM kRtvA nakhaistadudarandrutam ॥ vidArya mArayAmAsa pazyatAM tridivaukasAm ॥ 22 ॥

हते हिरण्यकशिपौ नृसिंहे नैव विष्णुना॥ जगत्स्वास्थ्यन्तदा लेभे न वै देवाविशेषतः ॥ २३॥

hate hiraNyakazipau nRsiMhe naiva viSNunA॥ jagatsvAsthyantadA lebhe na vai devAvizeSataH ॥ 23॥

देवदुन्दुभयो नेदुः प्रह्लादो विस्मयं गतः॥ लक्ष्मीश्च विस्मयं प्राप्ता रूपं दृष्ट्वाऽद्भुतं हरेः ॥ २४॥

devadundubhayo neduH prahlAdo vismayaM gataH॥ lakSmIzca vismayaM prAptA rUpaM dRSTvA'dbhutaM hareH ॥ 24॥

हतो यद्यपि दैत्येन्द्रस्तथापि न पुरं सुखम् ॥ ययुर्देवा नृसिंहस्य ज्वाला सा न निवर्तिता ॥ २५ ॥

hato yadyapi daityendrastathApi na puraM sukham ॥ yayurdevA nRsiMhasya jvAlA sA na nivartitA ॥ 25 ॥

तया च व्याकुलं जातं सर्वं चैव जगत्पुनः ॥ देवाश्च दुःखमापन्नाः किम्भविष्यति वा पुनः ॥ २६॥

tayA ca vyAkulaM jAtaM sarvaM caiva jagatpunaH ॥ devAzca duHkhamApannAH kimbhaviSyati vA punaH ॥ 26॥

इत्येवं च वदन्तस्ते भयादूदूरमुपस्थि ताः ॥ नृसिंहक्रोधजज्वालाव्याकुलाः पद्मभूमुखाः ॥ २७ ॥

ityevaM ca vadantaste bhayAdUdUramupasthi tAH ॥ nRsiMhakrodhajajvAlAvyAkulAH padmabhUmukhAH ॥ 27 ॥

प्रह्रादं प्रेषयामासुस्तच्छान्त्यै निकटं हरेः ॥ सर्वान्मिलित्वा प्रह्लादः प्रार्थितो गतवांस्तदा ॥ २८॥

prahrAdaM preSayAmAsustacchAntyai nikaTaM hareH ॥ sarvAnmilitvA prahlAdaH prArthito gatavAMstadA ॥ 28॥

उरसाऽऽलिंगयामास तं नृसिंहः कृपानिधिः ॥ हृदयं शीतलं जातं रुड्ज्वाला न निवर्त्तिता ॥ २९ ॥

urasA''liMgayAmAsa taM nRsiMhaH kRpAnidhiH ॥ hRdayaM zItalaM jAtaM ruDjvAlA na nivarttitA ॥ 29 ॥

तथापि न निवृता रुड्ज्वाला नरहरेर्यदा ॥ इष्टं प्राप्तास्ततो देवाश्शंकर शरणं ययुः ॥ ३० ॥

tathApi na nivRtA ruDjvAlA narahareryadA ॥ iSTaM prAptAstato devAzzaMkara zaraNaM yayuH ॥ 30 ॥

तत्र गत्वा सुरास्सर्वे ब्रह्माद्या मुनय स्तथा ॥ शंकरं स्तवयामासुर्लोकानां सुखहेतवे ॥ ३१ ॥

tatra gatvA surAssarve brahmAdyA munaya stathA ॥ zaMkaraM stavayAmAsurlokAnAM sukhahetave ॥ 31 ॥

देवा ऊचुः ॥ देवदेव महादेव शरणागतवत्सल ॥ पाहि नः शरणापन्ना न्सर्वान्देवाञ्जगन्ति च ॥ ३२ ॥

devA UcuH ॥ devadeva mahAdeva zaraNAgatavatsala ॥ pAhi naH zaraNApannA nsarvAndevAJjaganti ca ॥ 32 ॥

नमस्तेऽस्तु नमस्तेऽस्तु नमस्तेऽस्तु सदाशिव ॥ पूर्वं दुःखं यदा जातं तदा ते रक्षिता वयम् ॥ ३३॥

namaste'stu namaste'stu namaste'stu sadAziva ॥ pUrvaM duHkhaM yadA jAtaM tadA te rakSitA vayam ॥ 33॥

समुद्रो मथितश्चैव रत्नानां च विभागशः ॥ कृते देवैस्तदा शंभो गृहीतं गरलन्त्वया ॥ ३४ ॥

samudro mathitazcaiva ratnAnAM ca vibhAgazaH ॥ kRte devaistadA zaMbho gRhItaM garalantvayA ॥ 34 ॥

रक्षिताः स्म तदा नाथ नीलकण्ठ इति श्रुतः ॥ विषं पास्यसि नो चेत्त्वं भस्मीभूतास्तदाखिलाः ॥ ३५ ॥

rakSitAH sma tadA nAtha nIlakaNTha iti zrutaH ॥ viSaM pAsyasi no cettvaM bhasmIbhUtAstadAkhilAH ॥ 35 ॥

प्रसिद्धं च यदा यस्य दुःखं च जायते प्रभो ॥ तदा त्वन्नाममात्रेण सर्वदुःखं विलीयते ॥ ३६ ॥

prasiddhaM ca yadA yasya duHkhaM ca jAyate prabho ॥ tadA tvannAmamAtreNa sarvaduHkhaM vilIyate ॥ 36 ॥

इदानीं नृहरिज्वालापीडितान्नस्सदाशिव ॥ तां त्वं शमयितुं देव शक्तोऽसीति सुनिश्चितम् ॥ ३७ ॥

idAnIM nRharijvAlApIDitAnnassadAziva ॥ tAM tvaM zamayituM deva zakto'sIti sunizcitam ॥ 37 ॥

नन्दीश्वर उवाच ॥ इति स्तुतस्तदा देवैश्शंकरो भक्तवत्सलः ॥ प्रत्युवाच प्रसन्नात्माऽभयन्दत्त्वा परप्रभुः ॥ ३८ ॥

nandIzvara uvAca ॥ iti stutastadA devaizzaMkaro bhaktavatsalaH ॥ pratyuvAca prasannAtmA'bhayandattvA paraprabhuH ॥ 38 ॥

शंकर उवाच ॥ स्वस्थानं गच्छत सुरास्सर्व्वे ब्रह्मादयोऽभयाः ॥ शमयिष्यामि यद्दुःखं सर्वथा हि व्रतम्मम ॥ ३९ ॥

zaMkara uvAca ॥ svasthAnaM gacchata surAssarvve brahmAdayo'bhayAH ॥ zamayiSyAmi yadduHkhaM sarvathA hi vratammama ॥ 39 ॥

गतो मच्छरणं यस्तु तस्य दुःखं क्षयं गतम् ॥ मत्प्रियः शरणापन्नः प्राणेभ्योऽपि न संशयः ॥ ४०॥

gato maccharaNaM yastu tasya duHkhaM kSayaM gatam ॥ matpriyaH zaraNApannaH prANebhyo'pi na saMzayaH ॥ 40॥

नन्दीश्वर उवाच॥ इति श्रुत्वा तदा देवा ह्यानन्दम्परमं गताः ॥ यथागतं तथा जग्मुस्स्मरन्तश्शंकरं मुदा ॥ ४१ ॥

nandIzvara uvAca॥ iti zrutvA tadA devA hyAnandamparamaM gatAH ॥ yathAgataM tathA jagmussmarantazzaMkaraM mudA ॥ 41 ॥