व्यास उवाच ॥ सनत्कुमार सर्वज्ञ ब्रह्मपुत्र नमोस्तु ते ॥ अद्भुतेयं कथा तात श्राविता मे त्वया मुने ॥ १ ॥

vyAsa uvAca ॥ sanatkumAra sarvajJa brahmaputra namostu te ॥ adbhuteyaM kathA tAta zrAvitA me tvayA mune ॥ 1 ॥

जृंभिते जृंभणास्त्रेण हरिणा समरे हरे ॥ हते बाणबले बाणः किमकार्षीच्च तद्वद ॥ २ ॥

jRMbhite jRMbhaNAstreNa hariNA samare hare ॥ hate bANabale bANaH kimakArSIcca tadvada ॥ 2 ॥

सूत उवाच ॥ इत्याकर्ण्य वचस्तस्य व्यासस्यामिततेजसः ॥ प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा ब्रह्मपुत्रो मुनीश्वरः ॥।६॥

sUta uvAca ॥ ityAkarNya vacastasya vyAsasyAmitatejasaH ॥ pratyuvAca prasannAtmA brahmaputro munIzvaraH ॥।6॥

सनत्कुमार उवाच॥ शृणु व्यास महाप्राज्ञ कथां च परमाद्भुताम् ॥ कृष्णशंकरयोस्तात लोकलीलानुसारिणोः॥४॥

sanatkumAra uvAca॥ zRNu vyAsa mahAprAjJa kathAM ca paramAdbhutAm ॥ kRSNazaMkarayostAta lokalIlAnusAriNoH॥4॥

शयिते लीलया रुद्रे सपुत्रे सगणे सति ॥ बाणो विनिर्गतो युद्धं कर्तुं कृष्णेन दैत्यराट् ॥ ५ ॥

zayite lIlayA rudre saputre sagaNe sati ॥ bANo vinirgato yuddhaM kartuM kRSNena daityarAT ॥ 5 ॥

कुंभांडसंगृहीताश्वो नानाशस्त्रास्त्रधृक् ततः ॥ चकार युद्धमतुलं बलिपुत्रो महाबलः ॥ ६ ॥

kuMbhAMDasaMgRhItAzvo nAnAzastrAstradhRk tataH ॥ cakAra yuddhamatulaM baliputro mahAbalaH ॥ 6 ॥

दृष्ट्वा निजबलं नष्टं स दैत्येन्द्रोऽत्यमर्षितः ॥ चकार युद्धमतुलं बलि पुत्रो महाबलः ॥७॥

dRSTvA nijabalaM naSTaM sa daityendro'tyamarSitaH ॥ cakAra yuddhamatulaM bali putro mahAbalaH ॥7॥

श्रीकृष्णोपि महावीरो गिरिशाप्तमहाबलः ॥ उच्चैर्जगर्ज तत्राजौ बाणं मत्वा तृणोपमम् ॥ ८ ॥

zrIkRSNopi mahAvIro girizAptamahAbalaH ॥ uccairjagarja tatrAjau bANaM matvA tRNopamam ॥ 8 ॥

धनुष्टंकारयामास शार्ङ्गाख्यं निजमद्भुतम् ॥ त्रासयन्बाणसैन्यं तदवशिष्टं मुनीश्वर ॥ ९ ॥

dhanuSTaMkArayAmAsa zArGgAkhyaM nijamadbhutam ॥ trAsayanbANasainyaM tadavaziSTaM munIzvara ॥ 9 ॥

तेन नादेन महता धनुष्टंकारजेन हि ॥ द्यावाभूम्योरंतरं वै व्याप्तमासीदनंतरम् ॥ 2-5-55-१० ॥

tena nAdena mahatA dhanuSTaMkArajena hi ॥ dyAvAbhUmyoraMtaraM vai vyAptamAsIdanaMtaram ॥ 2-5-55-10 ॥

चिक्षेप विविधान्बाणान्बाणाय कुपितो हरिः ॥ कर्णान्तं तद्विकृष्याथ तीक्ष्णानाशीविषोपमान् ॥ ११ ॥

cikSepa vividhAnbANAnbANAya kupito hariH ॥ karNAntaM tadvikRSyAtha tIkSNAnAzIviSopamAn ॥ 11 ॥

आयातांस्तान्निरीक्ष्याऽथ स बाणो बलिनन्दनः ॥ अप्राप्तानेव चिच्छेद स्वशरैस्स्वधनुश्च्युतैः॥ १२ ॥

AyAtAMstAnnirIkSyA'tha sa bANo balinandanaH ॥ aprAptAneva ciccheda svazaraissvadhanuzcyutaiH॥ 12 ॥

पुनर्जगर्ज स विभुर्बाणो वैरिगणार्दनः ॥ तत्रसुर्वृष्णयस्सर्वे कृष्णात्मानो विचेतसः ॥ १३ ॥

punarjagarja sa vibhurbANo vairigaNArdanaH ॥ tatrasurvRSNayassarve kRSNAtmAno vicetasaH ॥ 13 ॥

स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं चिक्षेप निजसायकान्॥ स कृष्णायातिशूराय महागर्वो बलेस्सुतः ॥१४॥

smRtvA zivapadAmbhojaM cikSepa nijasAyakAn॥ sa kRSNAyAtizUrAya mahAgarvo balessutaH ॥14॥

कृष्णोपि तानसंप्राप्तानच्छिनत्सशरैर्द्रुतम् ॥ स्मृत्वा शिवपदाम्भोजममरारि महाबलः ॥ १५ ॥

kRSNopi tAnasaMprAptAnacchinatsazarairdrutam ॥ smRtvA zivapadAmbhojamamarAri mahAbalaH ॥ 15 ॥

रामादयो वृष्णयश्च स्वंस्वं योद्धारमाहवे ॥ निजघ्नुर्बलिनस्सर्वे कृत्वा क्रोधं समाकुलाः ॥ १६ ॥

rAmAdayo vRSNayazca svaMsvaM yoddhAramAhave ॥ nijaghnurbalinassarve kRtvA krodhaM samAkulAH ॥ 16 ॥

इत्थं चिरतरं तत्र बलिनोश्च द्वयोरपि ॥ बभूव तुमुलं युद्धं शृण्वतां विस्मयावहम् ॥ १७ ॥

itthaM cirataraM tatra balinozca dvayorapi ॥ babhUva tumulaM yuddhaM zRNvatAM vismayAvaham ॥ 17 ॥

तस्मिन्नवसरे तत्र क्रोधं कृत्वाऽतिपक्षिराट् ॥ बाणासुरबलं सर्वं पक्षाघातैरमर्दयत् ॥ १८ ॥

tasminnavasare tatra krodhaM kRtvA'tipakSirAT ॥ bANAsurabalaM sarvaM pakSAghAtairamardayat ॥ 18 ॥

मर्दितं स्वबलं दृष्ट्वा मर्दयंतं च तं बली ॥ चुकोपाति बलेः पुत्रः शैवराड् दितिजेश्वरः ॥ १९ ॥

marditaM svabalaM dRSTvA mardayaMtaM ca taM balI ॥ cukopAti baleH putraH zaivarAD ditijezvaraH ॥ 19 ॥

स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं सहस्रभुजवान्द्रुतम् ॥ महत्पराक्रमं चक्रे वैरिणां दुस्सहं स वै ॥ 2-5-55-२० ॥

smRtvA zivapadAmbhojaM sahasrabhujavAndrutam ॥ mahatparAkramaM cakre vairiNAM dussahaM sa vai ॥ 2-5-55-20 ॥

चिक्षेप युगपद्बाणानमितांस्तत्र वीरहा ॥ कृष्णादिसर्वयदुषु गरुडे च पृथक्पृथक् ॥ २१ ॥

cikSepa yugapadbANAnamitAMstatra vIrahA ॥ kRSNAdisarvayaduSu garuDe ca pRthakpRthak ॥ 21 ॥

जघानैकेन गरुडं कृष्णमेकेन पत्त्रिणा ॥ बलमेकेन च मुने परानपि तथा बली ॥ २२ ॥

jaghAnaikena garuDaM kRSNamekena pattriNA ॥ balamekena ca mune parAnapi tathA balI ॥ 22 ॥

ततः कृष्णो महावीर्यो विष्णुरूपस्सुरारिहा ॥ चुकोपातिरणे तस्मिञ्जगर्ज च महेश्वरः ॥ २३ ॥

tataH kRSNo mahAvIryo viSNurUpassurArihA ॥ cukopAtiraNe tasmiJjagarja ca mahezvaraH ॥ 23 ॥

जघान बाणं तरसा शार्ङ्गनिस्सृतसच्छरैः ॥ अति तद्बलमत्युग्रं युगपत्स्मृतशंकरः ॥ २४ ॥

jaghAna bANaM tarasA zArGganissRtasaccharaiH ॥ ati tadbalamatyugraM yugapatsmRtazaMkaraH ॥ 24 ॥

चिच्छेद तद्धनुश्शीघ्रं छत्रादिकमना कुलः ॥ हयांश्च पातयामास हत्वा तान्स्वशरैर्हरिः ॥ २५ ॥

ciccheda taddhanuzzIghraM chatrAdikamanA kulaH ॥ hayAMzca pAtayAmAsa hatvA tAnsvazarairhariH ॥ 25 ॥

बाणोऽपि च महावीरो जगर्जाति प्रकुप्य ह ॥ कृष्णं जघान गदया सोऽपतद्धरणीतले ॥ २६ ॥

bANo'pi ca mahAvIro jagarjAti prakupya ha ॥ kRSNaM jaghAna gadayA so'pataddharaNItale ॥ 26 ॥

उत्थायारं ततः कृष्णो युयुधे तेन शत्रुणा ॥ शिवभक्तेन देवर्षे लोकलीलाऽनुसारतः ॥ २७ ॥

utthAyAraM tataH kRSNo yuyudhe tena zatruNA ॥ zivabhaktena devarSe lokalIlA'nusArataH ॥ 27 ॥

एवं द्वयोश्चिरं काल बभूव सुमहान्रणः ॥ शिवरूपो हरिः कृष्णः स च शैवोत्तमो बली ॥ २८ ॥

evaM dvayozciraM kAla babhUva sumahAnraNaH ॥ zivarUpo hariH kRSNaH sa ca zaivottamo balI ॥ 28 ॥

कृष्णोऽथ कृत्वा समरं चिरं बाणेन वीर्यवान्॥ शिवाऽऽज्ञया प्राप्तबलश्चुकोपाति मुनीश्वरः ॥२९॥

kRSNo'tha kRtvA samaraM ciraM bANena vIryavAn॥ zivA''jJayA prAptabalazcukopAti munIzvaraH ॥29॥

ततस्सुदर्शनेनाशु कृष्णो बाणभुजान्बहून् ॥ चिच्छेद भगवाञ्शंभु शासनात्परवीरहा ॥ 2-5-55-३० ॥

tatassudarzanenAzu kRSNo bANabhujAnbahUn ॥ ciccheda bhagavAJzaMbhu zAsanAtparavIrahA ॥ 2-5-55-30 ॥

अवशिष्टा भुजास्तस्य चत्वारोऽतीव सुन्दराः ॥ गतव्यथो बभूवाशु शंकरस्य प्रसादतः ॥ ३१ ॥

avaziSTA bhujAstasya catvAro'tIva sundarAH ॥ gatavyatho babhUvAzu zaMkarasya prasAdataH ॥ 31 ॥

गतस्मृतिर्यदा बाण शिरश्छेत्तुं समुद्यतः ॥ कृष्णो वीरत्वमापन्नस्तदा रुद्रस्समुत्थितः ॥ ३२ ॥

gatasmRtiryadA bANa zirazchettuM samudyataH ॥ kRSNo vIratvamApannastadA rudrassamutthitaH ॥ 32 ॥

रुद्र उवाच ॥ भगवन्देवकीपुत्र यदाज्ञप्तं मया पुरा ॥ तत्कृतं च त्वया विप्र मदाज्ञाकारिणा सदा ॥ ३३ ॥

rudra uvAca ॥ bhagavandevakIputra yadAjJaptaM mayA purA ॥ tatkRtaM ca tvayA vipra madAjJAkAriNA sadA ॥ 33 ॥

मा बाणस्य शिरश्छिंधि संहरस्व सुदर्शनम् ॥ मदाज्ञया चक्रमिदं स्यान्मोघं मज्जने सदा ॥ ३४ ॥

mA bANasya zirazchiMdhi saMharasva sudarzanam ॥ madAjJayA cakramidaM syAnmoghaM majjane sadA ॥ 34 ॥

दत्तं मया पुरा तुभ्यमनिवार्यं रणे तव ॥ चक्रं जयं च गोविन्द निवर्तस्व रणात्ततः ॥ ३५ ॥

dattaM mayA purA tubhyamanivAryaM raNe tava ॥ cakraM jayaM ca govinda nivartasva raNAttataH ॥ 35 ॥

दत्तं मया पुरा तुभ्यमनिवार्यं रणे तव ॥ चक्रं जयं च गोविन्द निवर्तस्व रणात्ततः ॥ ३५ ॥

dattaM mayA purA tubhyamanivAryaM raNe tava ॥ cakraM jayaM ca govinda nivartasva raNAttataH ॥ 35 ॥

त्वं तु योगीश्वरस्स्साक्षात्परमात्मा जनार्दन ॥ विचार्यतां स्वमनसा सर्वभूतहिते रतः ॥ ३७ ॥

tvaM tu yogIzvarasssAkSAtparamAtmA janArdana ॥ vicAryatAM svamanasA sarvabhUtahite rataH ॥ 37 ॥

वरमस्य मया दत्तं न मृत्युर्भयमस्ति वै ॥ तन्मे वचस्सदा सत्यं परितुष्टोस्म्यहं तव ॥३८॥

varamasya mayA dattaM na mRtyurbhayamasti vai ॥ tanme vacassadA satyaM parituSTosmyahaM tava ॥38॥

पुराऽयं गर्वितो मत्तो युद्धं देहीति मेऽब्रवीत् ॥ भुजान्कण्डूयमानस्तु विस्मृतात्मगतिर्हरे ॥ ३९ ॥

purA'yaM garvito matto yuddhaM dehIti me'bravIt ॥ bhujAnkaNDUyamAnastu vismRtAtmagatirhare ॥ 39 ॥

तदाहमशपं तं वै भुजच्छेत्ताऽऽगमिष्यति ॥ अचिरेणातिकालेन गतगर्वो भविष्यसि ॥ 2-5-55-४० ॥

tadAhamazapaM taM vai bhujacchettA''gamiSyati ॥ acireNAtikAlena gatagarvo bhaviSyasi ॥ 2-5-55-40 ॥

मदाज्ञया हरिः प्राप्तो भुजच्छेत्ता तवाऽथ वै ॥ निवर्तस्व रणाद्गच्छ स्वगृहं सवधूवरः ॥ ४१ ॥

madAjJayA hariH prApto bhujacchettA tavA'tha vai ॥ nivartasva raNAdgaccha svagRhaM savadhUvaraH ॥ 41 ॥

इत्युक्तः स तयोमैत्रीं कारयित्वा महेश्वरः ॥ तममुज्ञाप्य सगणः सपुत्रः स्वालयं ययौ ॥ ४२ ॥

ityuktaH sa tayomaitrIM kArayitvA mahezvaraH ॥ tamamujJApya sagaNaH saputraH svAlayaM yayau ॥ 42 ॥

॥ सनत्कुमार उवाच ॥ इत्याकर्ण्य वचश्शंभोस्संहृत्य च सुदर्शनम् ॥ अक्षतांगस्तु विजयी तत्कृष्णोंतःपुरं ययौ ॥ ४३ ॥

॥ sanatkumAra uvAca ॥ ityAkarNya vacazzaMbhossaMhRtya ca sudarzanam ॥ akSatAMgastu vijayI tatkRSNoMtaHpuraM yayau ॥ 43 ॥

अनिरुद्धं समाश्वास्य सहितं भार्यया पुनः ॥ जग्राह रत्नसंघातं बाणदत्तमनेकशः ॥ ४४ ॥

aniruddhaM samAzvAsya sahitaM bhAryayA punaH ॥ jagrAha ratnasaMghAtaM bANadattamanekazaH ॥ 44 ॥

तत्सखीं चित्रलेखां च गृहीत्वा परयोगिनीम् ॥ प्रसन्नोऽभूत्ततः कृष्णः कृतकार्यः शिवाज्ञया ॥ ४५ ॥

tatsakhIM citralekhAM ca gRhItvA parayoginIm ॥ prasanno'bhUttataH kRSNaH kRtakAryaH zivAjJayA ॥ 45 ॥

हृदा प्रणम्य गिरिशमामंत्र्य च बलेस्तुतम् ॥ परिवारसमेतस्तु जगाम स्वपुरीं हरिः ॥ ४६ ॥

hRdA praNamya girizamAmaMtrya ca balestutam ॥ parivArasametastu jagAma svapurIM hariH ॥ 46 ॥

पथि जित्वा च वरुणं विरुद्धं तमनेकधा ॥ द्वारकां च पुरीं प्राप्तस्समुत्सवसमन्वितः ॥ ४७ ॥

pathi jitvA ca varuNaM viruddhaM tamanekadhA ॥ dvArakAM ca purIM prAptassamutsavasamanvitaH ॥ 47 ॥

विसर्जयित्वा गरुडं सखीन्वीक्ष्योपहस्य च ॥ द्वारकायां ततो दृष्ट्वा कामचारी चचार ह ॥ ४८ ॥

visarjayitvA garuDaM sakhInvIkSyopahasya ca ॥ dvArakAyAM tato dRSTvA kAmacArI cacAra ha ॥ 48 ॥