व्यास उवाच॥ सनत्कुमार सर्वज्ञ श्राविता सुकथाद्भुता॥ भवतानुग्रहात्प्रीत्या शभ्वनुग्रहनिर्भरा ॥ १ ॥

vyAsa uvAca॥ sanatkumAra sarvajJa zrAvitA sukathAdbhutA॥ bhavatAnugrahAtprItyA zabhvanugrahanirbharA ॥ 1 ॥

इदानीं श्रोतुमिच्छामि चरितं शशिमौलिनः ॥ गाणपत्यं ददौ प्रीत्या यथा बाणासुराय वै ॥ २ ॥

idAnIM zrotumicchAmi caritaM zazimaulinaH ॥ gANapatyaM dadau prItyA yathA bANAsurAya vai ॥ 2 ॥

सनत्कुमार उवाच ॥ शृणु व्यासादरात्तां वै कथां शंभोः परात्मनः ॥ गाणपत्यं यथा प्रीत्या ददौ बाणा सुराय हि ॥ ३ ॥

sanatkumAra uvAca ॥ zRNu vyAsAdarAttAM vai kathAM zaMbhoH parAtmanaH ॥ gANapatyaM yathA prItyA dadau bANA surAya hi ॥ 3 ॥

अत्रैव सुचरित्रं च शंकरस्य महाप्रभोः ॥ कृष्णेन समरोप्यत्र शंभोर्बाणानुगृह्णतः ॥ ४ ॥

atraiva sucaritraM ca zaMkarasya mahAprabhoH ॥ kRSNena samaropyatra zaMbhorbANAnugRhNataH ॥ 4 ॥

अत्रानुरूपं शृणु मे शिवलीलान्वितं परम् ॥ इतिहासं महापुण्यं मनःश्रोत्रसुखावहम् ॥ ५ ॥

atrAnurUpaM zRNu me zivalIlAnvitaM param ॥ itihAsaM mahApuNyaM manaHzrotrasukhAvaham ॥ 5 ॥

ब्रह्मपुत्रो मरीचिर्यो मुनिरासीन्महामतिः ॥ मानसस्सर्वपुत्रेषु ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः ॥ ६ ॥

brahmaputro marIciryo munirAsInmahAmatiH ॥ mAnasassarvaputreSu jyeSThaH zreSThaH prajApatiH ॥ 6 ॥

तस्य पुत्रो महात्मासीत्कश्यपो मुनिसत्तमः॥ सृष्टिप्रवृद्धकोऽत्यंतं पितुर्भक्तो विधेरपि ॥७॥

tasya putro mahAtmAsItkazyapo munisattamaH॥ sRSTipravRddhako'tyaMtaM piturbhakto vidherapi ॥7॥

स्वस्य त्रयोदशमितादक्षकन्या स्सुशीलिकाः ॥ कश्यपस्य मुनेर्व्यास पत्न्यश्चासन्पतिव्रताः ॥८॥

svasya trayodazamitAdakSakanyA ssuzIlikAH ॥ kazyapasya munervyAsa patnyazcAsanpativratAH ॥8॥

तत्र ज्येष्ठा दितिश्चासीद्दैत्यास्तत्तनयास्स्मृताः ॥ अन्यासां च सुता जाता देवाद्यास्सचराचराः ॥ ९ ॥

tatra jyeSThA ditizcAsIddaityAstattanayAssmRtAH ॥ anyAsAM ca sutA jAtA devAdyAssacarAcarAH ॥ 9 ॥

ज्येष्ठायाः प्रथमौ पुत्रौ दितेश्चास्तां महाबलौ ॥ हिरण्यकशिपुर्ज्येष्ठो हिरण्याक्षोऽनुजस्ततः ॥2-5-51-१०॥

jyeSThAyAH prathamau putrau ditezcAstAM mahAbalau ॥ hiraNyakazipurjyeSTho hiraNyAkSo'nujastataH ॥2-5-51-10॥

हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारो दैत्यसत्तमाः॥ ह्रादानुह्रादसंह्रादा प्रह्रादश्चेत्यनुक्रमात्॥११॥

hiraNyakazipoH putrAzcatvAro daityasattamAH॥ hrAdAnuhrAdasaMhrAdA prahrAdazcetyanukramAt॥11॥

प्रह्रादस्तत्र हि महान्विष्णुभक्तो जितेन्द्रियः ॥ यं नाशितुं न शक्तास्तेऽभवन्दैत्याश्च केपि ह ॥ १२ ॥

prahrAdastatra hi mahAnviSNubhakto jitendriyaH ॥ yaM nAzituM na zaktAste'bhavandaityAzca kepi ha ॥ 12 ॥

हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारो दैत्यसत्तमाः॥ ह्रादानुह्रादसंह्रादा प्रह्रादश्चेत्यनुक्रमात्॥११॥ विरोचनः सुतस्तस्य महा दातृवरोऽभवत् ॥ शक्राय स्वशिरो योऽदाद्याचमानाय विप्रतः ॥ १३ ॥

hiraNyakazipoH putrAzcatvAro daityasattamAH॥ hrAdAnuhrAdasaMhrAdA prahrAdazcetyanukramAt॥11॥ virocanaH sutastasya mahA dAtRvaro'bhavat ॥ zakrAya svaziro yo'dAdyAcamAnAya viprataH ॥ 13 ॥

तस्य पुत्रो बलिश्चासीन्महादानी शिवप्रियः ॥ येन वामनरूपाय हरयेऽदायि मेदिनी ॥ १४ ॥

tasya putro balizcAsInmahAdAnI zivapriyaH ॥ yena vAmanarUpAya haraye'dAyi medinI ॥ 14 ॥

तस्यौरसः सुतो बाणश्शिवभक्तो बभूव ह ॥ मान्यो वदान्यो धीमांश्च सत्यसंधस्स हस्रदः ॥ १५ ॥

tasyaurasaH suto bANazzivabhakto babhUva ha ॥ mAnyo vadAnyo dhImAMzca satyasaMdhassa hasradaH ॥ 15 ॥

शोणिताख्ये पुरे स्थित्वा स राज्यमकरोत्पुरा ॥ त्रैलोक्यं च बलाञ्ज्जित्वा तन्नाथानसुरेश्वरः ॥ १६ ॥

zoNitAkhye pure sthitvA sa rAjyamakarotpurA ॥ trailokyaM ca balAJjjitvA tannAthAnasurezvaraH ॥ 16 ॥

तस्य बाणासुरस्यैव शिवभक्तस्य चामराः ॥ शंकरस्य प्रसादेन किंकरा इव तेऽभवन् ॥१७॥

tasya bANAsurasyaiva zivabhaktasya cAmarAH ॥ zaMkarasya prasAdena kiMkarA iva te'bhavan ॥17॥

तस्य राज्येऽमरान्हित्वा नाभवन्दुःखिताः प्रजाः ॥ सापत्न्यादुःखितास्ते हि परधर्मप्रवर्तिनः॥१८॥

tasya rAjye'marAnhitvA nAbhavanduHkhitAH prajAH ॥ sApatnyAduHkhitAste hi paradharmapravartinaH॥18॥

सहस्रबाहुवाद्येन स कदाचिन्महासुरः॥ तांडवेन हि नृत्येनातोषयत्तं महेश्वरम् ॥ १९ ॥

sahasrabAhuvAdyena sa kadAcinmahAsuraH॥ tAMDavena hi nRtyenAtoSayattaM mahezvaram ॥ 19 ॥

तेन नृत्येन संतुष्टस्सुप्रसन्नो बभूव ह ॥ ददर्श कृपया दृष्ट्या शंकरो भक्तवत्सलः ॥ 2-5-51-२० ॥

tena nRtyena saMtuSTassuprasanno babhUva ha ॥ dadarza kRpayA dRSTyA zaMkaro bhaktavatsalaH ॥ 2-5-51-20 ॥

भगवान्सर्वलोकेश्शशरण्यो भक्तकामदः ॥ वरेण च्छंदयामास बालेयं तं महासुरम् ॥२१॥

bhagavAnsarvalokezzazaraNyo bhaktakAmadaH ॥ vareNa cchaMdayAmAsa bAleyaM taM mahAsuram ॥21॥

शंकर उवाच॥ बालेयः स महादैत्यो बाणो भक्तवरस्सुधीः॥ प्रणम्य शंकरं भक्त्या नुनाव परमेश्वरम् ॥२२॥

zaMkara uvAca॥ bAleyaH sa mahAdaityo bANo bhaktavarassudhIH॥ praNamya zaMkaraM bhaktyA nunAva paramezvaram ॥22॥

बाणासुर उवाच ॥ देवदेव महादेव शरणागतवत्सल ॥ संतुष्टोऽसि महेशान ममोपरि विभो यदि ॥ २३ ॥

bANAsura uvAca ॥ devadeva mahAdeva zaraNAgatavatsala ॥ saMtuSTo'si mahezAna mamopari vibho yadi ॥ 23 ॥

मद्रक्षको भव सदा मदुपस्थः पुराधिपः ॥ सर्वथा प्रीतिकृन्मे हि ससुतस्सगणः प्रभो ॥ २४ ॥

madrakSako bhava sadA madupasthaH purAdhipaH ॥ sarvathA prItikRnme hi sasutassagaNaH prabho ॥ 24 ॥

सनत्कुमार उवाच ॥ बलिपुत्रस्स वै बाणो मोहितश्शिवमायया ॥ मुक्तिप्रदं महेशानं दुराराध्यमपि ध्रुवम् ॥ २५ ॥

sanatkumAra uvAca ॥ baliputrassa vai bANo mohitazzivamAyayA ॥ muktipradaM mahezAnaM durArAdhyamapi dhruvam ॥ 25 ॥

स भक्तवत्सलः शंभुर्दत्त्वा तस्मै वरांश्च तान् ॥ तत्रोवास तथा प्रीत्या सगणस्ससुतः प्रभुः ॥ २६ ॥

sa bhaktavatsalaH zaMbhurdattvA tasmai varAMzca tAn ॥ tatrovAsa tathA prItyA sagaNassasutaH prabhuH ॥ 26 ॥

स कदाचिद्बाणपुरे चक्रे देवासुरैस्सह ॥ नदीतीरे हरः क्रीडां रम्ये शोणितकाह्वये ॥ २७ ॥

sa kadAcidbANapure cakre devAsuraissaha ॥ nadItIre haraH krIDAM ramye zoNitakAhvaye ॥ 27 ॥

ननृतुर्जहसुश्चापि गंधर्वासरसस्तथा ॥ जेयुः प्रणेमुर्मुनय आनर्चुस्तुष्टुवुश्च तम् ॥२८॥

nanRturjahasuzcApi gaMdharvAsarasastathA ॥ jeyuH praNemurmunaya AnarcustuSTuvuzca tam ॥28॥

ववल्गुः प्रथमास्सर्वे ऋषयो जुहुवुस्तथा ॥ आययुः सिद्धसंघाश्च दृदृशुश्शांकरी रतिम् ॥ २९ ॥

vavalguH prathamAssarve RSayo juhuvustathA ॥ AyayuH siddhasaMghAzca dRdRzuzzAMkarI ratim ॥ 29 ॥

कुतर्किका विनेशुश्च म्लेच्छाश्च परिपंथिनः ॥ मातरोभिमुखास्तस्थुर्विनेशुश्च विभीषिका ॥ 2-5-51-३० ॥

kutarkikA vinezuzca mlecchAzca paripaMthinaH ॥ mAtarobhimukhAstasthurvinezuzca vibhISikA ॥ 2-5-51-30 ॥

रुद्रसद्भावभक्तानां भवदोषाश्च विस्तृताः ॥ तस्मिन्दृष्टे प्रजास्सर्वाः सुप्रीतिं परमां ययुः ॥ ३१ ॥

rudrasadbhAvabhaktAnAM bhavadoSAzca vistRtAH ॥ tasmindRSTe prajAssarvAH suprItiM paramAM yayuH ॥ 31 ॥

ववल्गुर्मुनयस्सिद्धाः स्त्रीणां दृष्ट्वा विचेष्टितम् ॥ पुपुषुश्चापि ऋतवस्स्वप्रभावं तु तत्र च ॥३२॥

vavalgurmunayassiddhAH strINAM dRSTvA viceSTitam ॥ pupuSuzcApi RtavassvaprabhAvaM tu tatra ca ॥32॥

ववुर्वाताश्च मृदवः पुष्पकेसरधूसराः ॥ चुकूजुः पक्षिसंघाश्च शाखिनां मधुलम्पटाः ॥३३॥

vavurvAtAzca mRdavaH puSpakesaradhUsarAH ॥ cukUjuH pakSisaMghAzca zAkhinAM madhulampaTAH ॥33॥

पुष्पभारावनद्धानां रारट्येरंश्च कोकिलाः ॥ मधुरं कामजननं वनेषूपवनेषु च ॥३४॥

puSpabhArAvanaddhAnAM rAraTyeraMzca kokilAH ॥ madhuraM kAmajananaM vaneSUpavaneSu ca ॥34॥

ततः क्रीडाविहारे तु मत्तो बालेन्दुशेखरः ॥ अनिर्जितेन कामेन दृष्टाः प्रोवाच नन्दिनम् ॥३५॥

tataH krIDAvihAre tu matto bAlenduzekharaH ॥ anirjitena kAmena dRSTAH provAca nandinam ॥35॥

चन्द्रशेखर उवाच ॥ वामामानय गौरीं त्वं कैलासात्कृतमंडनाम् ॥ शीघ्रमस्माद्वनाद्गत्वा ह्युक्त्वाऽकृष्णामिहानय ॥ ३६ ॥

candrazekhara uvAca ॥ vAmAmAnaya gaurIM tvaM kailAsAtkRtamaMDanAm ॥ zIghramasmAdvanAdgatvA hyuktvA'kRSNAmihAnaya ॥ 36 ॥

सनत्कुमार उवाच ॥ स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा तत्राह पार्वतीम् ॥ सुप्रणम्य रहो दूतश्शंकरस्य कृतांजलिः ॥ ३७ ॥

sanatkumAra uvAca ॥ sa tatheti pratijJAya gatvA tatrAha pArvatIm ॥ supraNamya raho dUtazzaMkarasya kRtAMjaliH ॥ 37 ॥

॥ नन्दीश्वर उवाच ॥ द्रष्टुमिच्छति देवि त्वां देवदेवो महेश्वरः ॥ स्ववल्लभां रूपकृतां मयोक्तं तन्निदेशतः ॥ ३८ ॥

॥ nandIzvara uvAca ॥ draSTumicchati devi tvAM devadevo mahezvaraH ॥ svavallabhAM rUpakRtAM mayoktaM tannidezataH ॥ 38 ॥

सनत्कुमार उवाच॥ ततस्तद्वचनाद्गौरी मंडनं कर्तुमादरात् ॥ उद्यताभून्मुनिश्रेष्ठ पतिव्रतपरायणा ॥ ३९ ॥

sanatkumAra uvAca॥ tatastadvacanAdgaurI maMDanaM kartumAdarAt ॥ udyatAbhUnmunizreSTha pativrataparAyaNA ॥ 39 ॥

आगच्छामि प्रभुं गच्छ वद तं त्वं ममाज्ञया ॥ आजगाम ततो नंदी रुद्रासन्नं मनोगतिः ॥2-5-51-४०॥

AgacchAmi prabhuM gaccha vada taM tvaM mamAjJayA ॥ AjagAma tato naMdI rudrAsannaM manogatiH ॥2-5-51-40॥

पुनराह ततो रुद्रो नन्दिनं परविभ्रमः॥ पुनर्गच्छ ततस्तात क्षिप्रमा नय पार्वतीम् ॥४१॥

punarAha tato rudro nandinaM paravibhramaH॥ punargaccha tatastAta kSipramA naya pArvatIm ॥41॥

बाढमुक्त्वा स तां गत्वा गौरीमाह सुलोचनाम् ॥ द्रष्टुमिच्छति ते भर्ता कृतवेषां मनोरमाम् ॥४२॥

bADhamuktvA sa tAM gatvA gaurImAha sulocanAm ॥ draSTumicchati te bhartA kRtaveSAM manoramAm ॥42॥

शंकरो बहुधा देवि विहर्तुं संप्रतीक्षते ॥ एवं पतौ सुकामार्ते गम्यतां गिरिनंदिनि ॥ ४३ ॥

zaMkaro bahudhA devi vihartuM saMpratIkSate ॥ evaM patau sukAmArte gamyatAM girinaMdini ॥ 43 ॥

क्सरोभिस्समग्राभिरन्योन्यमभिमंत्रितम् ॥ लब्धभावो यथा सद्यः पार्वत्या दर्शनोत्सुकः ॥ ४४ ॥

ksarobhissamagrAbhiranyonyamabhimaMtritam ॥ labdhabhAvo yathA sadyaH pArvatyA darzanotsukaH ॥ 44 ॥

अयं पिनाकी कामारिः वृणुयाद्यां नितंबिनीम् ॥ सर्वासां दिव्यनारीणां राज्ञी भवति वै धुवम् ॥ ४५ ॥

ayaM pinAkI kAmAriH vRNuyAdyAM nitaMbinIm ॥ sarvAsAM divyanArINAM rAjJI bhavati vai dhuvam ॥ 45 ॥

वीक्षणं गौरिरूपेण क्रीडयेन्मन्मथैर्गणैः ॥ कामोऽयं हंति कामारिमूचुरन्योन्यमादताः ॥ ४६ ॥

vIkSaNaM gaurirUpeNa krIDayenmanmathairgaNaiH ॥ kAmo'yaM haMti kAmArimUcuranyonyamAdatAH ॥ 46 ॥

स्प्रष्टुं शक्नोति या काचिदृते दाक्षायणी स्त्रियम् ॥ सा गच्छेत्तत्र निश्शंकं मोहयेत्पार्वतीपतिम् ॥ ४७ ॥

spraSTuM zaknoti yA kAcidRte dAkSAyaNI striyam ॥ sA gacchettatra nizzaMkaM mohayetpArvatIpatim ॥ 47 ॥

कूष्मांडतनया तत्र शंकरं स्प्रष्टुमुत्सहे ॥ अहं गौरीसुरूपेण चित्रलेखा वचोऽब्रवीत् ॥ ४८ ॥

kUSmAMDatanayA tatra zaMkaraM spraSTumutsahe ॥ ahaM gaurIsurUpeNa citralekhA vaco'bravIt ॥ 48 ॥

चित्रलेखोवाच ॥ यदधान्मोहिनीरूपं केशवो मोह नेच्छया ॥ पुरा तद्वैष्णवं योगमाश्रित्य परमार्थतः ॥ ४९ ॥

citralekhovAca ॥ yadadhAnmohinIrUpaM kezavo moha necchayA ॥ purA tadvaiSNavaM yogamAzritya paramArthataH ॥ 49 ॥

उर्वश्याश्च ततो दृष्ट्वा रूपस्य परिवर्तनम् ॥ कालीरूपं घृताची तु विश्वाची चांडिकं वपुः ॥ 2-5-51-५० ॥

urvazyAzca tato dRSTvA rUpasya parivartanam ॥ kAlIrUpaM ghRtAcI tu vizvAcI cAMDikaM vapuH ॥ 2-5-51-50 ॥

सावित्रिरूपं रंभा च गायत्रं मेनका तथा ॥ सहजन्या जयारूपं वैजयं पुंजिकस्थली ॥ ५१ ॥

sAvitrirUpaM raMbhA ca gAyatraM menakA tathA ॥ sahajanyA jayArUpaM vaijayaM puMjikasthalI ॥ 51 ॥

मातॄणामप्यनुक्तानामनुक्ताश्चाप्सरोवराः ॥ रत्नाद्रूपाणि ताश्चक्रुस्स्वविद्यासंयुता अनु ॥५२॥

mAtRRNAmapyanuktAnAmanuktAzcApsarovarAH ॥ ratnAdrUpANi tAzcakrussvavidyAsaMyutA anu ॥52॥

ततस्तासां तु रूपाणि दृष्ट्वा कुंभां डनंदिनी ॥ वैष्णवादात्मयोगाच्च विज्ञातार्था व्यडंबयत् ॥ ५३ ॥

tatastAsAM tu rUpANi dRSTvA kuMbhAM DanaMdinI ॥ vaiSNavAdAtmayogAcca vijJAtArthA vyaDaMbayat ॥ 53 ॥

ऊषा बाणासुरसुता दिव्ययोगविशारदा ॥ चकार रूपं पार्वत्या दिव्यमत्यद्भुतं शुभम् ॥ ५४ ॥

USA bANAsurasutA divyayogavizAradA ॥ cakAra rUpaM pArvatyA divyamatyadbhutaM zubham ॥ 54 ॥

महारक्ताब्जसंकाशं चरणं चोक्तमप्रभम् ॥ दिव्यलक्षणसंयुक्तं मनोऽभीष्टार्थदायकम् ॥ ५५ ॥

mahAraktAbjasaMkAzaM caraNaM coktamaprabham ॥ divyalakSaNasaMyuktaM mano'bhISTArthadAyakam ॥ 55 ॥

तस्या रमणसंकल्पं विज्ञाय गिरिजा ततः ॥ उवाच सर्वविज्ञाना सर्वान्तर्यामिनी शिवा ॥ ५६ ॥

tasyA ramaNasaMkalpaM vijJAya girijA tataH ॥ uvAca sarvavijJAnA sarvAntaryAminI zivA ॥ 56 ॥

गिरिजोवाच ॥ यतो मम स्वरूपं वै धृतभूषे सखि त्वया ॥ सकामत्वेन समये संप्राप्ते सति मानिनि ॥५७॥

girijovAca ॥ yato mama svarUpaM vai dhRtabhUSe sakhi tvayA ॥ sakAmatvena samaye saMprApte sati mAnini ॥57॥

अस्मिंस्तु कार्तिके मासि ऋतुधर्मास्तु माधवे ॥ द्वादश्यां शुक्लपक्षे तु यस्तु घोरे निशागमे ॥ ५८ ॥

asmiMstu kArtike mAsi RtudharmAstu mAdhave ॥ dvAdazyAM zuklapakSe tu yastu ghore nizAgame ॥ 58 ॥

कृतोपवासां त्वां भोक्ता सुप्तामंतःपुरे नरः ॥ स ते भर्त्ता कृतो देवैस्तेन सार्द्धं रमिष्यसि ॥ ५९ ॥

kRtopavAsAM tvAM bhoktA suptAmaMtaHpure naraH ॥ sa te bharttA kRto devaistena sArddhaM ramiSyasi ॥ 59 ॥

आबाल्याद्विष्णुभक्तासि यतोऽनिशमतंद्रिता ॥ एवमस्त्विति सा प्राह मनसा लज्जितानना ॥ 2-5-51-६० ॥

AbAlyAdviSNubhaktAsi yato'nizamataMdritA ॥ evamastviti sA prAha manasA lajjitAnanA ॥ 2-5-51-60 ॥

अथ सा पार्वती देवी कृतकौतुकमण्डना ॥ रुद्रसंनिधिमागत्य चिक्रीडे तेन शंभुना ॥ ६१ ॥

atha sA pArvatI devI kRtakautukamaNDanA ॥ rudrasaMnidhimAgatya cikrIDe tena zaMbhunA ॥ 61 ॥

ततो रतांते भगवान्रुद्रश्चादर्शनं ययौ ॥ सदारः सगणश्चापि सहितो दैवतैर्मुने ॥ ६२ ॥

tato ratAMte bhagavAnrudrazcAdarzanaM yayau ॥ sadAraH sagaNazcApi sahito daivatairmune ॥ 62 ॥