व्यास उवाच ॥ शुक्रे निगीर्णे रुद्रेण किमकार्षुश्च दानवाः ॥ अंधकेशा महावीरा वद तत्त्वं महामुने ॥ १ ॥

vyAsa uvAca ॥ zukre nigIrNe rudreNa kimakArSuzca dAnavAH ॥ aMdhakezA mahAvIrA vada tattvaM mahAmune ॥ 1 ॥

सनत्कुमार उवाच ॥ काव्ये निगीर्णे गिरिजेश्वरेण दैत्या जयाशारहिता बभूवुः ॥ हस्तैर्विमुक्ता इव वारणेन्द्राः शृंगैर्विहीना इव गोवृषाश्च ॥२॥

sanatkumAra uvAca ॥ kAvye nigIrNe girijezvareNa daityA jayAzArahitA babhUvuH ॥ hastairvimuktA iva vAraNendrAH zRMgairvihInA iva govRSAzca ॥2॥

शिरो विहीना इव देवसंघा द्विजा यथा चाध्ययनेन हीनाः ॥ निरुद्यमास्सत्त्वगणा यथा वै यथोद्यमा भाग्यविवर्जिताश्च ॥ ३ ॥

ziro vihInA iva devasaMghA dvijA yathA cAdhyayanena hInAH ॥ nirudyamAssattvagaNA yathA vai yathodyamA bhAgyavivarjitAzca ॥ 3 ॥

पत्या विहीनाश्च यथैव योषा यथा विपक्षाः खलु मार्गणौघाः ॥ आयूंषि हीनानि यथैव पुण्यैर्व्रतैर्विहीनानि यथा श्रुतानि ॥४॥

patyA vihInAzca yathaiva yoSA yathA vipakSAH khalu mArgaNaughAH ॥ AyUMSi hInAni yathaiva puNyairvratairvihInAni yathA zrutAni ॥4॥

विना यथा वैभवशक्तिमेकां भवंति हीनास्स्वफलैः क्रियौघाः ॥ यथा विशूराः खलु क्षत्रियाश्च सत्यं विना धर्मगणो यथैव ॥ ५ ॥

vinA yathA vaibhavazaktimekAM bhavaMti hInAssvaphalaiH kriyaughAH ॥ yathA vizUrAH khalu kSatriyAzca satyaM vinA dharmagaNo yathaiva ॥ 5 ॥

नन्दिना चा हृते शुक्रे गिलिते च विषादिना ॥ विषादमगमन्दैत्या यतमानरणोत्सवाः ॥ ६ ॥

nandinA cA hRte zukre gilite ca viSAdinA ॥ viSAdamagamandaityA yatamAnaraNotsavAH ॥ 6 ॥

तान् वीक्ष्य विगतोत्साहानंधकः प्रत्यभाषत ॥ दैत्यांस्तुहुंडाहुंडदीन्महाधीरपराक्रमः ॥ ७ ॥

tAn vIkSya vigatotsAhAnaMdhakaH pratyabhASata ॥ daityAMstuhuMDAhuMDadInmahAdhIraparAkramaH ॥ 7 ॥

अंधक उवाच ॥ कविं विक्रम्य नयता नन्दिना वंचिता वयम् ॥ तनूर्विना कृताः प्राणास्सर्वेषामद्य नो ननु ॥ ८ ॥

aMdhaka uvAca ॥ kaviM vikramya nayatA nandinA vaMcitA vayam ॥ tanUrvinA kRtAH prANAssarveSAmadya no nanu ॥ 8 ॥

धैर्यं वीर्यं गतिः कीर्तिस्सत्त्वं तेजः पराक्रमः ॥ युगपन्नो हृतं सर्वमेकस्मिन् भार्गवे हृते ॥ ९ ॥

dhairyaM vIryaM gatiH kIrtissattvaM tejaH parAkramaH ॥ yugapanno hRtaM sarvamekasmin bhArgave hRte ॥ 9 ॥

धिगस्मान् कुलपूज्यो यैरेकोपि कुलसत्तमः॥ गुरुस्सर्वसमर्थश्च त्राता त्रातो न चापदि॥2-5-48-१०॥

dhigasmAn kulapUjyo yairekopi kulasattamaH॥ gurussarvasamarthazca trAtA trAto na cApadi॥2-5-48-10॥

तद्यूयमविलंब्येह युध्यध्वमरिभिस्सह॥ वीरैस्तैः प्रमथैवीराः स्मृत्वा गुरुपदांबुजम् ॥११॥

tadyUyamavilaMbyeha yudhyadhvamaribhissaha॥ vIraistaiH pramathaivIrAH smRtvA gurupadAMbujam ॥11॥

गुरोः काव्यस्य सुखदौ स्मृत्वा चरणपंकजौ ॥ सूदयिष्याम्यहं सर्वान् प्रमथान् सह नन्दिना ॥१२॥

guroH kAvyasya sukhadau smRtvA caraNapaMkajau ॥ sUdayiSyAmyahaM sarvAn pramathAn saha nandinA ॥12॥

अद्यैतान् विवशान् हत्वा सहदेवैस्सवासवैः ॥ भार्गवं मोचयिष्यामि जीवं योगीव कर्मतः ॥ १३ ॥

adyaitAn vivazAn hatvA sahadevaissavAsavaiH ॥ bhArgavaM mocayiSyAmi jIvaM yogIva karmataH ॥ 13 ॥

स चापि योगी योगेन यदि नाम स्वयं प्रभुः ॥ शरीरात्तस्य निर्गच्छेदस्माकं शेषपालिता ॥१४॥

sa cApi yogI yogena yadi nAma svayaM prabhuH ॥ zarIrAttasya nirgacchedasmAkaM zeSapAlitA ॥14॥

सनत्कुमार उवाच ॥ इत्यन्धकवचः श्रुत्वा दानवा मेघनिस्स्वनाः ॥ प्रमथान् निर्दयाः प्राहुर्मर्तव्ये कृतनिश्चयाः ॥ १५॥

sanatkumAra uvAca ॥ ityandhakavacaH zrutvA dAnavA meghanissvanAH ॥ pramathAn nirdayAH prAhurmartavye kRtanizcayAH ॥ 15॥

सत्यायुषि न नो जातु शक्तास्स्युः प्रमथा बलात् ॥ असत्यायुपि किं गत्वा त्यक्त्वा स्वामिनमाहवे ॥१६॥

satyAyuSi na no jAtu zaktAssyuH pramathA balAt ॥ asatyAyupi kiM gatvA tyaktvA svAminamAhave ॥16॥

ये स्वामिनं विहायातो बहुमानधना जनाः ॥ यांति ते यांति नियतमंधतामिस्रमालयम् ॥ १७ ॥

ye svAminaM vihAyAto bahumAnadhanA janAH ॥ yAMti te yAMti niyatamaMdhatAmisramAlayam ॥ 17 ॥

अयशस्तमसा ख्यातिं मलिनीकृत्य भूरिशः ॥ इहामुत्रापि सुखिनो न स्युर्भग्ना रणाजिरे ॥ १८ ॥

ayazastamasA khyAtiM malinIkRtya bhUrizaH ॥ ihAmutrApi sukhino na syurbhagnA raNAjire ॥ 18 ॥

किं दानै किं तपोभिश्च किं तीर्थपरिमज्जनैः ॥ धारातीर्थे यदि स्नानं पुनर्भवमलापहे ॥१९॥

kiM dAnai kiM tapobhizca kiM tIrthaparimajjanaiH ॥ dhArAtIrthe yadi snAnaM punarbhavamalApahe ॥19॥

संप्रथार्येति तद्वाक्यं दैत्यास्ते दनुजास्तथा ॥ ममंथुः प्रमथानाजौ रणभेरीं निनाद्य च ॥ 2-5-48-२० ॥

saMprathAryeti tadvAkyaM daityAste danujAstathA ॥ mamaMthuH pramathAnAjau raNabherIM ninAdya ca ॥ 2-5-48-20 ॥

तत्र बाणासिवज्रौघैः कठिनैश्च शिलामयैः ॥ भुशुण्डिभिंदिपालैश्च शक्ति भल्लपरश्वधैः ॥२१॥

tatra bANAsivajraughaiH kaThinaizca zilAmayaiH ॥ bhuzuNDibhiMdipAlaizca zakti bhallaparazvadhaiH ॥21॥

खट्वांगैः पट्टिशैश्शूलैर्लकुटैर्मुसलैरलम् ॥ परस्परमभिघ्नंतः प्रचक्रुः कदनं महत्॥२२॥

khaTvAMgaiH paTTizaizzUlairlakuTairmusalairalam ॥ parasparamabhighnaMtaH pracakruH kadanaM mahat॥22॥

कार्मुकाणां विकृष्टानां पततां च पतत्त्रिणाम् ॥ भिंदिपालभुशुंडीनां क्ष्वेडितानां रवोऽभवत् ॥२३॥

kArmukANAM vikRSTAnAM patatAM ca patattriNAm ॥ bhiMdipAlabhuzuMDInAM kSveDitAnAM ravo'bhavat ॥23॥

रणतूर्य्यनिनादैश्च गजानां बहुबृंहितैः ॥ हेषारवैर्हयानां च महान्कोलाहलोऽभवत् ॥२४॥

raNatUryyaninAdaizca gajAnAM bahubRMhitaiH ॥ heSAravairhayAnAM ca mahAnkolAhalo'bhavat ॥24॥

अस्तिस्वनैरवापूरि द्यावाभूम्योर्यदंतरम् ॥ अभीरूणां च भीरूणां महारोमोद्गमोऽभवत् ॥२५॥

astisvanairavApUri dyAvAbhUmyoryadaMtaram ॥ abhIrUNAM ca bhIrUNAM mahAromodgamo'bhavat ॥25॥

गजवाजिमहारावस्फुटशब्दग्रहाणि च ॥ भग्नध्वजपताकानि क्षीणप्रहरणानि च ॥२६॥

gajavAjimahArAvasphuTazabdagrahANi ca ॥ bhagnadhvajapatAkAni kSINapraharaNAni ca ॥26॥

रुधिरोद्गारचित्राणि व्यश्वहस्तिरथानि च ॥ पिपासितानि सैन्यानि मुमूर्च्छुरुभयत्र वै ॥२७॥

rudhirodgAracitrANi vyazvahastirathAni ca ॥ pipAsitAni sainyAni mumUrcchurubhayatra vai ॥27॥

अथ ते प्रमथा वीरा नंदिप्रभृतयस्तदा ॥ बलेन जघ्नुरसुरान्सर्वान्प्रापुर्जयं मुने ॥२८॥

atha te pramathA vIrA naMdiprabhRtayastadA ॥ balena jaghnurasurAnsarvAnprApurjayaM mune ॥28॥

दृष्ट्वा सैन्यं च प्रमथेर्भज्यमानमितस्ततः ॥ दुद्राव रथमास्थाय स्वयमेवांधको गणान् ॥ २९ ॥

dRSTvA sainyaM ca pramatherbhajyamAnamitastataH ॥ dudrAva rathamAsthAya svayamevAMdhako gaNAn ॥ 29 ॥

शरावारप्रयुक्तैस्तैर्वज्रपातैर्नगा इव ॥ प्रमथा नेशिरे चास्त्रैर्निस्तोया इव तोयदाः ॥2-5-48-३०॥

zarAvAraprayuktaistairvajrapAtairnagA iva ॥ pramathA nezire cAstrairnistoyA iva toyadAH ॥2-5-48-30॥

यांतमायांतमालोक्य दूरस्थं निकटस्थितम् ॥ प्रत्येकं रोमसंख्याभिर्विव्याधेषुभिरन्धकः ॥३१॥

yAMtamAyAMtamAlokya dUrasthaM nikaTasthitam ॥ pratyekaM romasaMkhyAbhirvivyAdheSubhirandhakaH ॥31॥

दृष्ट्वा सैन्यं भज्यमानमंधकेन बलीयसा ॥ स्कंदो विनायको नंदी सोमनंद्यादयः परे ॥३२॥

dRSTvA sainyaM bhajyamAnamaMdhakena balIyasA ॥ skaMdo vinAyako naMdI somanaMdyAdayaH pare ॥32॥

प्रमथा प्रबला वीराश्शंकरस्य गणा निजाः ॥ चुक्रुधुस्समरं चक्रुर्विचित्रं च महाबलाः ॥ ३३ ॥

pramathA prabalA vIrAzzaMkarasya gaNA nijAH ॥ cukrudhussamaraM cakrurvicitraM ca mahAbalAH ॥ 33 ॥

विनायकेन स्कंदेन नंदिना सोमनंदिना ॥ वीरेण नैगमेयेन वैशाखेन बलीयसा॥३४॥

vinAyakena skaMdena naMdinA somanaMdinA ॥ vIreNa naigameyena vaizAkhena balIyasA॥34॥

इत्याद्यैस्तु गणैरुग्रैरंधकोप्यधकीकृतः॥ त्रिशूलशक्तिबाणौघधारासंपातपातिभिः ॥ ३५ ॥

ityAdyaistu gaNairugrairaMdhakopyadhakIkRtaH॥ trizUlazaktibANaughadhArAsaMpAtapAtibhiH ॥ 35 ॥

ततः कोलाहलो जातः प्रमथासुरसैन्ययोः॥ तेन शब्देन महता शुक्रश्शंभूदरे स्थ्ग्तिः॥३६॥

tataH kolAhalo jAtaH pramathAsurasainyayoH॥ tena zabdena mahatA zukrazzaMbhUdare sthgtiH॥36॥

छिद्रान्वेषी भ्रमन्सोथ विनिकेतो यथानिलः॥ सप्तलोकान्सपातालान्रुद्रदेहे व्यलोकयत् ॥ ३७ ॥

chidrAnveSI bhramansotha viniketo yathAnilaH॥ saptalokAnsapAtAlAnrudradehe vyalokayat ॥ 37 ॥

ब्रह्मनारायणेन्द्राणां सादित्याप्सरसां तथा ॥ भुवनानि विचित्राणि युद्धं च प्रमथासुरम् ॥३८॥

brahmanArAyaNendrANAM sAdityApsarasAM tathA ॥ bhuvanAni vicitrANi yuddhaM ca pramathAsuram ॥38॥

स वर्षाणां शतं कुक्षौ भवस्य परितो भ्रमन् ॥ न तस्य ददृशे रन्ध्रं शुचे रंध्रं खलो यथा ॥ ३९ ॥

sa varSANAM zataM kukSau bhavasya parito bhraman ॥ na tasya dadRze randhraM zuce raMdhraM khalo yathA ॥ 39 ॥

शांभवेनाथ योगेन शुक्ररूपेण भार्गवः ॥ इमं मंत्रवरं जप्त्वा शंभोर्जठरपंजरात् ॥ 2-5-48-४० ॥

zAMbhavenAtha yogena zukrarUpeNa bhArgavaH ॥ imaM maMtravaraM japtvA zaMbhorjaTharapaMjarAt ॥ 2-5-48-40 ॥

निष्क्रांतं लिंगमार्गेण प्रणनाम ततश्शिवम् ॥ गौर्य्या गृहीतः पुत्रार्थं तदविघ्नेश्वरीकृतः ॥ ४१ ॥

niSkrAMtaM liMgamArgeNa praNanAma tatazzivam ॥ gauryyA gRhItaH putrArthaM tadavighnezvarIkRtaH ॥ 41 ॥

अथ काव्यं विनिष्क्रातं शुक्रमार्गेण भार्गवम् ॥ दृष्ट्वोवाच महेशानो विहस्य करुणानिधिः ॥ ४२ ॥

atha kAvyaM viniSkrAtaM zukramArgeNa bhArgavam ॥ dRSTvovAca mahezAno vihasya karuNAnidhiH ॥ 42 ॥

महेश्वर उवाच ॥ शुक्रवन्निस्सृतो यस्माल्लिंगान्मे भृगुनन्दन ॥ कर्मणा तेन शुक्लत्वं मम पुत्रोसि गम्यताम् ॥ ४३ ॥

mahezvara uvAca ॥ zukravannissRto yasmAlliMgAnme bhRgunandana ॥ karmaNA tena zuklatvaM mama putrosi gamyatAm ॥ 43 ॥

सनत्कुमार उवाच ॥ इत्येवमुक्तो देवेन शुक्रोर्कसदृशद्युतिः ॥ प्रणनाम शिवं भूयस्तुष्टाव विहितांजलिः ॥ ४४ ॥

sanatkumAra uvAca ॥ ityevamukto devena zukrorkasadRzadyutiH ॥ praNanAma zivaM bhUyastuSTAva vihitAMjaliH ॥ 44 ॥

शुक्र उवाच ॥ अनंतपादस्त्वमनंतमूर्तिरनंतमूर्द्धांतकरश्शिवश्च ॥ अनंतबाहुः कथमीदृशं त्वां स्तोष्ये ह नुत्यं प्रणिपत्य मूर्ध्ना ॥ ४५ ॥

zukra uvAca ॥ anaMtapAdastvamanaMtamUrtiranaMtamUrddhAMtakarazzivazca ॥ anaMtabAhuH kathamIdRzaM tvAM stoSye ha nutyaM praNipatya mUrdhnA ॥ 45 ॥

त्वमष्टमूर्तिस्त्वमनंतमूर्तिस्त्वमिष्टदस्सर्वसुरासुराणाम् ॥ अनिष्टदृष्टश्च विमर्दकश्च स्तोष्ये ह नुत्यं कथमीदृशं त्वाम् ॥ ४६ ॥

tvamaSTamUrtistvamanaMtamUrtistvamiSTadassarvasurAsurANAm ॥ aniSTadRSTazca vimardakazca stoSye ha nutyaM kathamIdRzaM tvAm ॥ 46 ॥

सनत्कुमार उवाच ॥ इति स्तुत्वा शिवं शुक्रः पुनर्नत्वा शिवाज्ञया ॥ विवेश दानवानीकं मेघमालां यथा शशी ॥ ४७ ॥

sanatkumAra uvAca ॥ iti stutvA zivaM zukraH punarnatvA zivAjJayA ॥ viveza dAnavAnIkaM meghamAlAM yathA zazI ॥ 47 ॥

निगीर्णनमिति प्रोक्तं शंकरेण कवे रणे ॥ शृणु मंत्रं च तं जप्तो यश्शंभोः कविनोदरे ॥ ४८ ॥

nigIrNanamiti proktaM zaMkareNa kave raNe ॥ zRNu maMtraM ca taM japto yazzaMbhoH kavinodare ॥ 48 ॥