सनत्कुमार उवाच ॥ तत्र स्थित्वा दानवेन्द्रो महान्तं दानवेश्वरम् ॥ दूतं कृत्वा महाविज्ञं प्रेषयामास शंकरम् ॥ १ ॥

sanatkumAra uvAca ॥ tatra sthitvA dAnavendro mahAntaM dAnavezvaram ॥ dUtaM kRtvA mahAvijJaM preSayAmAsa zaMkaram ॥ 1 ॥

स तत्र गत्वा दूतश्च चन्द्रभालं ददर्श ह ॥ वटमूले समासीनं सूर्यकोटिसमप्रभम् ॥२॥

sa tatra gatvA dUtazca candrabhAlaM dadarza ha ॥ vaTamUle samAsInaM sUryakoTisamaprabham ॥2॥

कृत्वा योगासनं दृष्ट्या मुद्रायुक्तं च सस्मितम् ॥ शुद्धस्फटिकसंकाशं ज्वलंतं ब्रह्मतेजस ॥ ३ ॥

kRtvA yogAsanaM dRSTyA mudrAyuktaM ca sasmitam ॥ zuddhasphaTikasaMkAzaM jvalaMtaM brahmatejasa ॥ 3 ॥

त्रिशूलपट्टिशधरं व्याघ्रचर्मांबरावृतम् ॥ भक्तमृत्युहरं शांतं गौरीकान्तं त्रिलोचनम् ॥ ४ ॥

trizUlapaTTizadharaM vyAghracarmAMbarAvRtam ॥ bhaktamRtyuharaM zAMtaM gaurIkAntaM trilocanam ॥ 4 ॥

तपसां फलदातारं कर्त्तारं सर्वसंपदाम् ॥ आशुतोषं प्रसन्नास्य भक्तानुग्रहकारकम् ॥५॥

tapasAM phaladAtAraM karttAraM sarvasaMpadAm ॥ AzutoSaM prasannAsya bhaktAnugrahakArakam ॥5॥

विश्वनाथं विश्वबीजं विश्वरूपं च विश्वजम् ॥ विश्वंभरं विश्वकरं विश्वसंहारकारणम् ॥६॥

vizvanAthaM vizvabIjaM vizvarUpaM ca vizvajam ॥ vizvaMbharaM vizvakaraM vizvasaMhArakAraNam ॥6॥

कारणं कारणानां च नरकार्णवतारणम् ॥ ज्ञानप्रदं ज्ञानबीजं ज्ञानानन्दं सनातनम् ॥७॥

kAraNaM kAraNAnAM ca narakArNavatAraNam ॥ jJAnapradaM jJAnabIjaM jJAnAnandaM sanAtanam ॥7॥

अवरुह्य रथाद् दूतस्तं दृष्ट्वा दानवेश्वरः॥ शंकरं सकुमारं च शिरसा प्रणनाम सः॥८॥

avaruhya rathAd dUtastaM dRSTvA dAnavezvaraH॥ zaMkaraM sakumAraM ca zirasA praNanAma saH॥8॥

वामतो भद्रकाली च स्कंदं तत्पुरतः स्थितम् ॥ लोकाशिषं ददौ तस्मै काली स्कंदश्च शंकरः ॥९॥

vAmato bhadrakAlI ca skaMdaM tatpurataH sthitam ॥ lokAziSaM dadau tasmai kAlI skaMdazca zaMkaraH ॥9॥

अथासौ शंखचूडस्य दूतः परमशास्त्रवित् ॥ उवाच शंकरं नत्वा करौ बद्ध्वा शुभं वचः॥2-5-35-१०॥

athAsau zaMkhacUDasya dUtaH paramazAstravit ॥ uvAca zaMkaraM natvA karau baddhvA zubhaM vacaH॥2-5-35-10॥

॥ दूत उवाच ॥ शंखचूडस्य दूतोऽहं त्वत्सकाशमिहागतः ॥ वर्तते ते किमिच्छाद्य तत्त्वं ब्रूहि महेश्वर ॥ ११ ॥

॥ dUta uvAca ॥ zaMkhacUDasya dUto'haM tvatsakAzamihAgataH ॥ vartate te kimicchAdya tattvaM brUhi mahezvara ॥ 11 ॥

सनत्कुमार उवाच॥ इति श्रुत्वा च वचनं शंखचूडस्य शंकरः ॥ प्रसन्नात्मा महादेवो भगवांस्तमुवाच ह॥१२॥

sanatkumAra uvAca॥ iti zrutvA ca vacanaM zaMkhacUDasya zaMkaraH ॥ prasannAtmA mahAdevo bhagavAMstamuvAca ha॥12॥

महादेव उवाच ॥ शृणु दूत महाप्राज्ञ वचो मम सुखावहम् ॥ कथनीयमिदं तस्मै निर्विवादं विचार्य च ॥१३॥

mahAdeva uvAca ॥ zRNu dUta mahAprAjJa vaco mama sukhAvaham ॥ kathanIyamidaM tasmai nirvivAdaM vicArya ca ॥13॥

विधाता जगतां ब्रह्मा पिता धर्मस्य धर्मवित् ॥ मरीचिस्तस्य पुत्रश्च कश्यपस्तत्सुतः स्मृतः ॥ १४ ॥

vidhAtA jagatAM brahmA pitA dharmasya dharmavit ॥ marIcistasya putrazca kazyapastatsutaH smRtaH ॥ 14 ॥

दक्षः प्रीत्या ददौ तस्मै निजकन्यास्त्रयोदश ॥ तास्वेका च दनुस्साध्वी तत्सौभाग्यविवर्द्धिनी ॥१५॥

dakSaH prItyA dadau tasmai nijakanyAstrayodaza ॥ tAsvekA ca danussAdhvI tatsaubhAgyavivarddhinI ॥15॥

चत्वारस्ते दनोः पुत्रा दानवास्तेजसोल्बणाः ॥ तेष्वेको विप्रचित्तिस्तु महाबलपराक्रमः ॥१६॥

catvAraste danoH putrA dAnavAstejasolbaNAH ॥ teSveko vipracittistu mahAbalaparAkramaH ॥16॥

तत्पुत्रो धार्मिको दंभो दानवेन्द्रो महामतिः ॥ तस्य त्वं तनयः श्रेष्ठो धर्मात्मा दानवेश्वरः॥१७॥

tatputro dhArmiko daMbho dAnavendro mahAmatiH ॥ tasya tvaM tanayaH zreSTho dharmAtmA dAnavezvaraH॥17॥

पुरा त्वं पाषर्दो गोपो गोपेष्वेव च धार्मिकः ॥ अधुना राधिकाशापाज्जातस्त्वं दानवेश्वरः ॥१८॥

purA tvaM pASardo gopo gopeSveva ca dhArmikaH ॥ adhunA rAdhikAzApAjjAtastvaM dAnavezvaraH ॥18॥

दानवीं योनिमायातस्तत्त्वतो न हि दानवः ॥ निजवृतं पुरा ज्ञात्वा देववैरं त्यजाधुना ॥ १९ ॥

dAnavIM yonimAyAtastattvato na hi dAnavaH ॥ nijavRtaM purA jJAtvA devavairaM tyajAdhunA ॥ 19 ॥

द्रोहं न कुरु तैस्सार्द्धं स्वपदं भुंक्ष्व सादरम् ॥ नाधिकं सविकारं च कुरु राज्यं विचार्य च ॥ 2-5-35-२० ॥

drohaM na kuru taissArddhaM svapadaM bhuMkSva sAdaram ॥ nAdhikaM savikAraM ca kuru rAjyaM vicArya ca ॥ 2-5-35-20 ॥

देहि राज्यं च देवानां मत्प्रीतिं रक्ष दानव ॥ निजराज्ये सुखं तिष्ठ तिष्ठंतु स्वपदे सुराः ॥ २१ ॥

dehi rAjyaM ca devAnAM matprItiM rakSa dAnava ॥ nijarAjye sukhaM tiSTha tiSThaMtu svapade surAH ॥ 21 ॥

अलं भूतविरोधेन देवद्रोहेण किं पुनः ॥ कुलीनाश्शुद्धकर्माणः सर्वे कश्यपवंशजाः ॥ २२ ॥

alaM bhUtavirodhena devadroheNa kiM punaH ॥ kulInAzzuddhakarmANaH sarve kazyapavaMzajAH ॥ 22 ॥

यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्या दिकानि च ॥ ज्ञातिद्रोहजपापस्य कलां नार्हंति षोडशीम् ॥ २३ ॥

yAni kAni ca pApAni brahmahatyA dikAni ca ॥ jJAtidrohajapApasya kalAM nArhaMti SoDazIm ॥ 23 ॥

सनत्कुमार उवाच ॥ इत्यादिबहुवार्त्तां च श्रुतिस्मृतिपरां शुभाम् ॥ प्रोवाच शंकरस्तस्मै बोधयन् ज्ञानमुत्तमम् ॥ २४ ॥

sanatkumAra uvAca ॥ ityAdibahuvArttAM ca zrutismRtiparAM zubhAm ॥ provAca zaMkarastasmai bodhayan jJAnamuttamam ॥ 24 ॥

शिक्षितश्शंखचूडेन स दूतस्तर्कवित्तम ॥ उवाच वचनं नम्रो भवितव्यविमोहितः ॥ २५ ॥

zikSitazzaMkhacUDena sa dUtastarkavittama ॥ uvAca vacanaM namro bhavitavyavimohitaH ॥ 25 ॥

दूत उवाच ॥ त्वया यत्कथितं देव नान्यथा तत्तथा वचः ॥ तथ्यं किंचिद्यथार्थं च श्रूयतां मे निवेदनम् ॥ २६ ॥

dUta uvAca ॥ tvayA yatkathitaM deva nAnyathA tattathA vacaH ॥ tathyaM kiMcidyathArthaM ca zrUyatAM me nivedanam ॥ 26 ॥

ज्ञातिद्रोहे महत्पापं त्वयोक्तमधुना च यत् ॥ तत्किमीशासुराणां च न सुराणां वद प्रभो ॥२७॥

jJAtidrohe mahatpApaM tvayoktamadhunA ca yat ॥ tatkimIzAsurANAM ca na surANAM vada prabho ॥27॥

सर्वेषामिति चेत्तद्वै तदा वच्मि विचार्य च ॥ निर्णयं ब्रूहि तत्राद्य कुरु संदेहभंजनम् ॥ २८ ॥

sarveSAmiti cettadvai tadA vacmi vicArya ca ॥ nirNayaM brUhi tatrAdya kuru saMdehabhaMjanam ॥ 28 ॥

मधुकैटभयोर्दैत्यवरयोः प्रलयार्णवे ॥ शिरश्छेदं चकारासौ कस्माच्चक्री महेश्वर ॥ २९ ॥

madhukaiTabhayordaityavarayoH pralayArNave ॥ zirazchedaM cakArAsau kasmAccakrI mahezvara ॥ 29 ॥

त्रिपुरैस्सह संयुद्धं भस्मत्वकरणं कुतः ॥ भवाञ्चकार गिरिश सुरपक्षीति विश्रुतम् ॥ 2-5-35-३० ॥

tripuraissaha saMyuddhaM bhasmatvakaraNaM kutaH ॥ bhavAJcakAra giriza surapakSIti vizrutam ॥ 2-5-35-30 ॥

गृहीत्वा तस्य सर्वस्वं कुतः प्रस्थापितो बलिः ॥ सुतलादि समुद्धर्तुं तद्द्वारे च गदाधरः ॥ ३१ ॥

gRhItvA tasya sarvasvaM kutaH prasthApito baliH ॥ sutalAdi samuddhartuM taddvAre ca gadAdharaH ॥ 31 ॥

सभ्रातृको हिरण्याक्षः कथं देवैश्च हिंसितः ॥ शुंभादयोऽसुराश्चैव कथं देवैर्निपातिताः ॥ ३२ ॥

sabhrAtRko hiraNyAkSaH kathaM devaizca hiMsitaH ॥ zuMbhAdayo'surAzcaiva kathaM devairnipAtitAH ॥ 32 ॥

पुरा समुद्रमथने पीयूषं भक्षितं सुरैः ॥ क्लेशभाजो वयं तत्र ते सर्वे फलभोगिनः॥३३॥

purA samudramathane pIyUSaM bhakSitaM suraiH ॥ klezabhAjo vayaM tatra te sarve phalabhoginaH॥33॥

क्रीडाभांडमिदं विश्वं कालस्य परमात्मनः॥ स ददाति यदा यस्मै तस्यै तस्यैश्वर्यं भवे त्तदा ॥३४॥

krIDAbhAMDamidaM vizvaM kAlasya paramAtmanaH॥ sa dadAti yadA yasmai tasyai tasyaizvaryaM bhave ttadA ॥34॥

देवदानवयोर्वैरं शश्वनैमित्तिकं सदा ॥ पराजयो जयस्तेषां कालाधीनः क्रमेण च ॥ ३५ ॥

devadAnavayorvairaM zazvanaimittikaM sadA ॥ parAjayo jayasteSAM kAlAdhInaH krameNa ca ॥ 35 ॥

तवानयोर्विरोधे च गमनं निष्फलं भवेत् ॥ समसंबंधिनां तद्वै रोचते नेश्वरस्य ते ॥ ३६ ॥

tavAnayorvirodhe ca gamanaM niSphalaM bhavet ॥ samasaMbaMdhinAM tadvai rocate nezvarasya te ॥ 36 ॥

सुरासुराणां सर्वेषामीश्वरस्य महात्मनः ॥ इयं ते रहिता लज्जा स्पर्द्धास्माभिस्सहाधुना ॥ ३७ ॥

surAsurANAM sarveSAmIzvarasya mahAtmanaH ॥ iyaM te rahitA lajjA sparddhAsmAbhissahAdhunA ॥ 37 ॥

यतोधिका चैव कीर्तिर्हानिश्चैव पराजये ॥ तवैतद्विपरीतं च मनसा संविचार्य ताम् ॥३८॥

yatodhikA caiva kIrtirhAnizcaiva parAjaye ॥ tavaitadviparItaM ca manasA saMvicArya tAm ॥38॥

सनत्कुमार उवाच ॥ इत्येतद्वचनं श्रुत्वा संप्रहस्य त्रिलोचनः॥ यथोचितं च मधुरमुवाच दानवेश्वरम् ॥३९॥

sanatkumAra uvAca ॥ ityetadvacanaM zrutvA saMprahasya trilocanaH॥ yathocitaM ca madhuramuvAca dAnavezvaram ॥39॥

महेश उवाच ॥ वयं भक्तपराधीना न स्वतंत्राः कदापि हि ॥ तदिच्छया तत्कर्माणो न कस्यापि च पक्षिणः ॥2-5-35-४०॥

maheza uvAca ॥ vayaM bhaktaparAdhInA na svataMtrAH kadApi hi ॥ tadicchayA tatkarmANo na kasyApi ca pakSiNaH ॥2-5-35-40॥

पुरा विधिप्रार्थनया युद्धमादौ हरेरपि ॥ मधुकैटभयोर्देत्यवरयोः प्रलयार्णवे ॥ ४१ ॥

purA vidhiprArthanayA yuddhamAdau harerapi ॥ madhukaiTabhayordetyavarayoH pralayArNave ॥ 41 ॥

देवप्रार्थनया तेन हिरण्यकशिपोः पुरा ॥ प्रह्रादार्थं वधोऽकारि भक्तानां हितकारिणा ॥४२॥

devaprArthanayA tena hiraNyakazipoH purA ॥ prahrAdArthaM vadho'kAri bhaktAnAM hitakAriNA ॥42॥

त्रिपुरैस्सह संयुद्धं भस्मत्वकरणं ततः ॥ देवप्रार्थनयाकारि मयापि च पुरा श्रुतम् ॥ ४३ ॥

tripuraissaha saMyuddhaM bhasmatvakaraNaM tataH ॥ devaprArthanayAkAri mayApi ca purA zrutam ॥ 43 ॥

सर्वेश्वर्यास्सर्वमातुर्देवप्रार्थनया पुरा ॥ आसीच्छुंभादिभिर्युद्धं वधस्तेषां तया कृतः ॥ ४४ ॥

sarvezvaryAssarvamAturdevaprArthanayA purA ॥ AsIcchuMbhAdibhiryuddhaM vadhasteSAM tayA kRtaH ॥ 44 ॥

अद्यापि त्रिदशास्सर्वे ब्रह्माणं शरणं ययुः ॥ स सदेवो हरिर्मां च देवश्शरणमागतः ॥ ४५ ॥

adyApi tridazAssarve brahmANaM zaraNaM yayuH ॥ sa sadevo harirmAM ca devazzaraNamAgataH ॥ 45 ॥

हरिब्रह्मादिकानां च प्रार्थनावशतोप्यहम् ॥ सुराणामीश्वरो दूत युद्धार्थमगमं खलु ॥ ४६ ॥

haribrahmAdikAnAM ca prArthanAvazatopyaham ॥ surANAmIzvaro dUta yuddhArthamagamaM khalu ॥ 46 ॥

पार्षदप्रवरस्त्वं हि कृष्णस्य च महात्मनः ॥ ये ये हताश्च दैतेया नहि केपि त्वया समाः ॥ ४७ ॥

pArSadapravarastvaM hi kRSNasya ca mahAtmanaH ॥ ye ye hatAzca daiteyA nahi kepi tvayA samAH ॥ 47 ॥

का लज्जा महती राजन् मम युद्धे त्वया सह ॥ देवकार्यार्थमीशोहं विनयेन च प्रेषितः ॥ ४८ ॥

kA lajjA mahatI rAjan mama yuddhe tvayA saha ॥ devakAryArthamIzohaM vinayena ca preSitaH ॥ 48 ॥

गच्छ त्वं शंखचूडे वै कथनीयं च मे वचः ॥ स च युक्तं करोत्वत्र सुरकार्यं करोम्यहम् ॥ ४९ ॥

gaccha tvaM zaMkhacUDe vai kathanIyaM ca me vacaH ॥ sa ca yuktaM karotvatra surakAryaM karomyaham ॥ 49 ॥

इत्युक्त्वा शंकरस्तत्र विरराम महेश्वरः ॥ उत्तस्थौ शंखचूडस्य दूतोऽगच्छत्तदंतिकम् ॥2-5-35-५०॥

ityuktvA zaMkarastatra virarAma mahezvaraH ॥ uttasthau zaMkhacUDasya dUto'gacchattadaMtikam ॥2-5-35-50॥