सनत्कुमार उवाच॥ ततश्च शंखचूडोऽसौ जैगीषव्योपदेशतः ॥ तपश्चकार सुप्रीत्या ब्रह्मणः पुष्करे चिरम् ॥१॥

sanatkumAra uvAca॥ tatazca zaMkhacUDo'sau jaigISavyopadezataH ॥ tapazcakAra suprItyA brahmaNaH puSkare ciram ॥1॥

गुरुदत्तां ब्रह्मविद्यां जजाप नियतेन्द्रियः॥ स एकाग्रमना भूत्वा करणानि निगृह्य च ॥२॥

gurudattAM brahmavidyAM jajApa niyatendriyaH॥ sa ekAgramanA bhUtvA karaNAni nigRhya ca ॥2॥

तपंतं पुष्करे तं वै शंखचूडं च दानवम् ॥ वरं दातुं जगामाशु ब्रह्मालोकगुरुर्विभुः ॥३॥

tapaMtaM puSkare taM vai zaMkhacUDaM ca dAnavam ॥ varaM dAtuM jagAmAzu brahmAlokagururvibhuH ॥3॥

वरं ब्रूहीति प्रोवाच दानवेन्द्रं विधिस्तदा॥ स दृष्ट्वा तं ननामाति नम्रस्तुष्टाव सद्गिरा ॥ ४ ॥

varaM brUhIti provAca dAnavendraM vidhistadA॥ sa dRSTvA taM nanAmAti namrastuSTAva sadgirA ॥ 4 ॥

वरं ययाचे ब्रह्माणमजेयत्वं दिवौकसाम्॥ तथेत्याह विधिस्तं वै सुप्रसन्नेन चेतसा ॥५॥

varaM yayAce brahmANamajeyatvaM divaukasAm॥ tathetyAha vidhistaM vai suprasannena cetasA ॥5॥

श्रीकृष्णकवचं दिव्यं जगन्मंगलमंगलम्॥ दत्तवाञ्शंखचूडाय सर्वत्र विजयप्रदम् ॥६॥

zrIkRSNakavacaM divyaM jaganmaMgalamaMgalam॥ dattavAJzaMkhacUDAya sarvatra vijayapradam ॥6॥

बदरीं संप्रयाहि त्वं तुलस्या सह तत्र वै ॥ विवाहं कुरु तत्रैव सा तपस्यति कामतः ॥ ७ ॥

badarIM saMprayAhi tvaM tulasyA saha tatra vai ॥ vivAhaM kuru tatraiva sA tapasyati kAmataH ॥ 7 ॥

धर्मध्वजसुता सेति संदिदेश च तं विधिः ॥ अन्तर्धानं जगामाशु पश्यतस्तस्य तत्क्षणात् ॥८॥

dharmadhvajasutA seti saMdideza ca taM vidhiH ॥ antardhAnaM jagAmAzu pazyatastasya tatkSaNAt ॥8॥

ततस्स शंखचूडो हि तपःसिद्धोऽतिपुष्करे ॥ गले बबंध कवचं जगन्मंगलमंगलम् ॥९॥

tatassa zaMkhacUDo hi tapaHsiddho'tipuSkare ॥ gale babaMdha kavacaM jaganmaMgalamaMgalam ॥9॥

आज्ञया ब्राह्मणस्सोऽपि तपःसिद्धमनोरथः॥ समाययौ प्रहृष्टास्यस्तूर्णं बदरिकाश्रमम्॥ 2-5-28-१० ॥

AjJayA brAhmaNasso'pi tapaHsiddhamanorathaH॥ samAyayau prahRSTAsyastUrNaM badarikAzramam॥ 2-5-28-10 ॥

यदृच्छयाऽऽगतस्तत्र शंखचूडश्च दानवः॥ तपश्चरन्ती तुलसी यत्र धर्मध्वजात्मजा ॥११॥

yadRcchayA''gatastatra zaMkhacUDazca dAnavaH॥ tapazcarantI tulasI yatra dharmadhvajAtmajA ॥11॥

सुरूपा सुस्मिता तन्वी शुभभूषणभूषिता॥ सकटाक्षं ददर्शासौ तमेव पुरुषं परम्॥१२॥

surUpA susmitA tanvI zubhabhUSaNabhUSitA॥ sakaTAkSaM dadarzAsau tameva puruSaM param॥12॥

दृष्ट्वा तां ललिता रम्यां सुशीलां सुन्दरीं सतीम् ॥ उवास तत्समीपे तु मधुरं तामुवाच सः॥१३॥

dRSTvA tAM lalitA ramyAM suzIlAM sundarIM satIm ॥ uvAsa tatsamIpe tu madhuraM tAmuvAca saH॥13॥

शंखचूड उवाच ॥ का त्वं कस्य सुता त्वं हि किं करोषि स्थितात्र किम् ॥ मौनीभूता किंकरं मां संभावितुमिहार्हसि ॥ १४ ॥

zaMkhacUDa uvAca ॥ kA tvaM kasya sutA tvaM hi kiM karoSi sthitAtra kim ॥ maunIbhUtA kiMkaraM mAM saMbhAvitumihArhasi ॥ 14 ॥

सनत्कुमार उवाच॥ इत्येवं वचनं श्रुत्वा सकामं तमुवाच सा ॥ १५ ॥

sanatkumAra uvAca॥ ityevaM vacanaM zrutvA sakAmaM tamuvAca sA ॥ 15 ॥

तुलस्युवाच ॥ धर्मध्वजसुताहं च तपस्यामि तपस्विनी॥ तपोवने च तिष्ठामि कस्त्वं गच्छ यथासुखम्॥१६॥

tulasyuvAca ॥ dharmadhvajasutAhaM ca tapasyAmi tapasvinI॥ tapovane ca tiSThAmi kastvaM gaccha yathAsukham॥16॥

नारीजातिर्मोहिनी च ब्रह्मादीनां विषोपमा ॥ निन्द्या दोषकरी माया शृंखला ह्यनुशायिनाम् ॥१७॥

nArIjAtirmohinI ca brahmAdInAM viSopamA ॥ nindyA doSakarI mAyA zRMkhalA hyanuzAyinAm ॥17॥

सनत्कुमार उवाच ॥ इत्युक्त्वा तुलसी तं च सरसं विरराम ह ॥ दृष्ट्वा तां सस्मितां सोपि प्रवक्तुमुपचक्रमे ॥ १८ ॥

sanatkumAra uvAca ॥ ityuktvA tulasI taM ca sarasaM virarAma ha ॥ dRSTvA tAM sasmitAM sopi pravaktumupacakrame ॥ 18 ॥

शंखचूड उवाच ॥ त्वया यत्कथितं देवि न च सर्वमलीककम् ॥ किञ्चित्सत्यमलीकं च किंचिन्मत्तो निशामय ॥ १९ ॥

zaMkhacUDa uvAca ॥ tvayA yatkathitaM devi na ca sarvamalIkakam ॥ kiJcitsatyamalIkaM ca kiMcinmatto nizAmaya ॥ 19 ॥

पतिव्रताः स्त्रियो याश्च तासां मध्ये त्वमग्रणीः ॥ न चाहं पापदृक्कामी तथा त्वं नेति धीर्मम ॥2-5-28-२०॥

pativratAH striyo yAzca tAsAM madhye tvamagraNIH ॥ na cAhaM pApadRkkAmI tathA tvaM neti dhIrmama ॥2-5-28-20॥

आगच्छामि त्वत्समीपमाज्ञया ब्रह्मणोऽधुना॥ गांधर्वेण विवाहेन त्वां ग्रहीष्यामि शोभने ॥ २१ ॥

AgacchAmi tvatsamIpamAjJayA brahmaNo'dhunA॥ gAMdharveNa vivAhena tvAM grahISyAmi zobhane ॥ 21 ॥

शंखचूडोऽहमेवास्मि देवविद्रावकारकः ॥ मां न जानासि किं भद्रे न श्रुतोऽहं कदाचन ॥२२॥

zaMkhacUDo'hamevAsmi devavidrAvakArakaH ॥ mAM na jAnAsi kiM bhadre na zruto'haM kadAcana ॥22॥

दनुवंश्यो विशेषेण मन्द पुत्रश्च दानवः ॥ सुदामा नाम गोपोहं पार्षदश्च हरेः पुरा ॥ २३ ॥

danuvaMzyo vizeSeNa manda putrazca dAnavaH ॥ sudAmA nAma gopohaM pArSadazca hareH purA ॥ 23 ॥

अधुना दानवेन्द्रोऽहं राधिकायाश्च शापतः ॥ जातिस्मरोऽहं जानामि सर्वं कृष्णप्रभावतः ॥ २४ ॥

adhunA dAnavendro'haM rAdhikAyAzca zApataH ॥ jAtismaro'haM jAnAmi sarvaM kRSNaprabhAvataH ॥ 24 ॥

॥ सनत्कुमार उवाच ॥ एवमुक्त्वा शंखचूडो विरराम च तत्पुरः॥ दानवेंद्रेण सेत्युक्ता वचनं सत्यमादरात् ॥ सस्मितं तुलसी तुष्टा प्रवक्तुमुपचक्रमे ॥२५॥

॥ sanatkumAra uvAca ॥ evamuktvA zaMkhacUDo virarAma ca tatpuraH॥ dAnaveMdreNa setyuktA vacanaM satyamAdarAt ॥ sasmitaM tulasI tuSTA pravaktumupacakrame ॥25॥

तुलस्युवाच ॥ त्वयाहमधुना ॥ सत्त्वविचारेण पराजिता॥ स धन्यः पुरुषो लोके न स्त्रिया यः पराजितः ॥२६॥

tulasyuvAca ॥ tvayAhamadhunA ॥ sattvavicAreNa parAjitA॥ sa dhanyaH puruSo loke na striyA yaH parAjitaH ॥26॥

सत्क्रियोप्यशुचिर्नित्यं स पुमान्यः स्त्रिया जितः ॥ निन्दंति पितरो देवा मानवास्सकलाश्च तम् ॥ २७ ॥

satkriyopyazucirnityaM sa pumAnyaH striyA jitaH ॥ nindaMti pitaro devA mAnavAssakalAzca tam ॥ 27 ॥

शुध्येद्विप्रो दशाहेन जातके मृतसूतके ॥ क्षत्रियो द्वादशाहेन वैश्यः पञ्चदशाहतः ॥ २८ ॥

zudhyedvipro dazAhena jAtake mRtasUtake ॥ kSatriyo dvAdazAhena vaizyaH paJcadazAhataH ॥ 28 ॥

शूद्रो मासेन शुध्येत्तु हीति वेदानुशासनम् ॥ न शुचिः स्त्रीजितः क्वापि चितादाहं विना पुमान् ॥ २९ ॥

zUdro mAsena zudhyettu hIti vedAnuzAsanam ॥ na zuciH strIjitaH kvApi citAdAhaM vinA pumAn ॥ 29 ॥

न गृह्णतीच्छया तस्मात्पितरः पिण्डतर्पणम् ॥ न गृह्णन्ति सुरास्तेन दत्तं पुष्पफलादिकम् ॥2-5-28-३०॥

na gRhNatIcchayA tasmAtpitaraH piNDatarpaNam ॥ na gRhNanti surAstena dattaM puSpaphalAdikam ॥2-5-28-30॥

तस्य किं ज्ञानसुतपो जपहोम प्रपूजनैः ॥ विद्यया दानतः किं वा स्त्रीभिर्यस्य मनो हृतम् ॥ ३१ ॥

tasya kiM jJAnasutapo japahoma prapUjanaiH ॥ vidyayA dAnataH kiM vA strIbhiryasya mano hRtam ॥ 31 ॥

विद्याप्रभावज्ञानार्थं मया त्वं च परीक्षितः ॥ कृत्वा कांतपरीक्षां वै वृणुयात्कामिनी वरम् ॥ ३२ ॥

vidyAprabhAvajJAnArthaM mayA tvaM ca parIkSitaH ॥ kRtvA kAMtaparIkSAM vai vRNuyAtkAminI varam ॥ 32 ॥

सनत्कुमार उवाच ॥ इत्येवं प्रवदंत्यां तु तुलस्यां तत्क्षणे विधिः ॥ तत्राजगाम संसृष्टा प्रोवाच वचनं ततः ॥ ३३ ॥

sanatkumAra uvAca ॥ ityevaM pravadaMtyAM tu tulasyAM tatkSaNe vidhiH ॥ tatrAjagAma saMsRSTA provAca vacanaM tataH ॥ 33 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ किं करोषि शंखचूड संवादमनया सह ॥ गांधर्वेण विवाहेन त्वमस्या ग्रहणं कुरु ॥ ३४ ॥

brahmovAca ॥ kiM karoSi zaMkhacUDa saMvAdamanayA saha ॥ gAMdharveNa vivAhena tvamasyA grahaNaM kuru ॥ 34 ॥

त्वं वै पुरुषरत्नं च स्त्रीरत्नं च त्वियं सती ॥ विदग्धाया विदग्धेन संगमो गुणवान् भवेत् ॥ ३५ ॥

tvaM vai puruSaratnaM ca strIratnaM ca tviyaM satI ॥ vidagdhAyA vidagdhena saMgamo guNavAn bhavet ॥ 35 ॥

निर्विरोधं सुखं राजन् को वा त्यजति दुर्लभम् ॥ योऽविरोधसुखत्यागी स पशुर्नात्र संशयः ॥ ३६ ॥

nirvirodhaM sukhaM rAjan ko vA tyajati durlabham ॥ yo'virodhasukhatyAgI sa pazurnAtra saMzayaH ॥ 36 ॥

किं त्वं परीक्षसे कांतमीदृशं गुणिनं सति ॥ देवानामसुराणां च दानवानां विमर्दकम् ॥ ३७ ॥

kiM tvaM parIkSase kAMtamIdRzaM guNinaM sati ॥ devAnAmasurANAM ca dAnavAnAM vimardakam ॥ 37 ॥

अनेन सार्द्धं सुचिरं विहारं कुरु सर्वदा ॥ स्थानेस्थाने यथेच्छं च सर्वलोकेषु सुन्दरि ॥ ३८ ॥

anena sArddhaM suciraM vihAraM kuru sarvadA ॥ sthAnesthAne yathecchaM ca sarvalokeSu sundari ॥ 38 ॥

अंते प्राप्स्यति गोलोके श्रीकृष्णं पुनरेव सः ॥ चतुर्भुजं च वैकुण्ठे मृते तस्मिंस्त्वमाप्स्यसि॥३९॥

aMte prApsyati goloke zrIkRSNaM punareva saH ॥ caturbhujaM ca vaikuNThe mRte tasmiMstvamApsyasi॥39॥

सनत्कुमार उवाच॥ इत्येवमाशिषं दत्त्वा स्वालयं तु ययौ विधिः॥ गांधर्वेण विवाहेन जगृहे तां च दानवः॥2-5-28-४०॥

sanatkumAra uvAca॥ ityevamAziSaM dattvA svAlayaM tu yayau vidhiH॥ gAMdharveNa vivAhena jagRhe tAM ca dAnavaH॥2-5-28-40॥

एवं विवाह्य तुलसीं पितुः स्थानं जगाम ह॥ स रेमे रमया सार्द्धं वासगेहे मनोरमे॥४१॥

evaM vivAhya tulasIM pituH sthAnaM jagAma ha॥ sa reme ramayA sArddhaM vAsagehe manorame॥41॥