सनत्कुमार उवाच॥ अथान्यच्छंभुचरितं प्रेमतः शृणु वै मुने॥ यस्य श्रवणमात्रेण शिवभक्तिर्दृढा भवेत्॥१॥

sanatkumAra uvAca॥ athAnyacchaMbhucaritaM premataH zRNu vai mune॥ yasya zravaNamAtreNa zivabhaktirdRDhA bhavet॥1॥

शंखचूडाभिधो वीरो दानवो देवकंटकः॥ यथा शिवेन निहतो रणमूर्ध्नि त्रिशूलतः ॥२॥

zaMkhacUDAbhidho vIro dAnavo devakaMTakaH॥ yathA zivena nihato raNamUrdhni trizUlataH ॥2॥

तच्छंभुचरितं दिव्यं पवित्रं पापनाशनम् ॥ शृणु व्यास सुसंप्रीत्या वच्मि सुस्नेहतस्तव ॥३॥

tacchaMbhucaritaM divyaM pavitraM pApanAzanam ॥ zRNu vyAsa susaMprItyA vacmi susnehatastava ॥3॥

मरीचेस्तनयो धातुः पुत्रो यः कश्यपो मुनिः ॥ स धर्मिष्ठस्सृष्टिकर्त्ता विध्याज्ञप्तः प्रजापतिः ॥ ४ ॥

marIcestanayo dhAtuH putro yaH kazyapo muniH ॥ sa dharmiSThassRSTikarttA vidhyAjJaptaH prajApatiH ॥ 4 ॥

दक्षः प्रीत्या ददौ तस्मै निजकन्यास्त्रयोदश॥ तासां प्रसूतिः प्रसभं न कथ्या बहुविस्तृताः ॥५॥

dakSaH prItyA dadau tasmai nijakanyAstrayodaza॥ tAsAM prasUtiH prasabhaM na kathyA bahuvistRtAH ॥5॥

यत्र देवादिनिखिलं चराचरमभूज्जगत्॥ विस्तरात्तत्प्रवक्तुं च कः क्षमोऽस्ति त्रिलोकके॥६॥

yatra devAdinikhilaM carAcaramabhUjjagat॥ vistarAttatpravaktuM ca kaH kSamo'sti trilokake॥6॥

प्रस्तुतं शृणु वृत्तांतं शंभुलीलान्वितं च यत् ॥ तदेव कथयाम्यद्य शृणु भक्तिप्र वर्द्धनम् ॥७॥

prastutaM zRNu vRttAMtaM zaMbhulIlAnvitaM ca yat ॥ tadeva kathayAmyadya zRNu bhaktipra varddhanam ॥7॥

तासु कश्यपत्नीषु दनुस्त्वेका वरांगना ॥ महारूपवती साध्वी पतिसौभाग्यवर्द्धिता ॥ ८ ॥

tAsu kazyapatnISu danustvekA varAMganA ॥ mahArUpavatI sAdhvI patisaubhAgyavarddhitA ॥ 8 ॥

आसंस्तस्या दनोः पुत्रा बहवो बलवत्तराः ॥ तेषां नामानि नोच्यंते विस्तारभयतो मुने ॥ ९ ॥

AsaMstasyA danoH putrA bahavo balavattarAH ॥ teSAM nAmAni nocyaMte vistArabhayato mune ॥ 9 ॥

तेष्वेको विप्रचित्तिस्तु महाबलपराक्रमः ॥ तत्पुत्रो धार्मिको दंभो विष्णुभक्तो जितेन्द्रियः ॥2-5-27-१०॥

teSveko vipracittistu mahAbalaparAkramaH ॥ tatputro dhArmiko daMbho viSNubhakto jitendriyaH ॥2-5-27-10॥

नासीत्तत्तनयो वीरस्ततश्चिंतापरोऽभवत्॥ शुक्राचार्यं गुरुं कृत्वा कृष्णमंत्रमवाप्य च॥११॥

nAsIttattanayo vIrastatazciMtAparo'bhavat॥ zukrAcAryaM guruM kRtvA kRSNamaMtramavApya ca॥11॥

तपश्चकार परमं पुष्करे लक्षवर्षकम् ॥ कृष्णमंत्रं जजापैव दृढं बद्धासनं चिरम्॥१२॥

tapazcakAra paramaM puSkare lakSavarSakam ॥ kRSNamaMtraM jajApaiva dRDhaM baddhAsanaM ciram॥12॥

तपः प्रकुर्वतस्तस्य मूर्ध्नो निस्सृत्य प्रज्व लत् ॥ विससार च सर्वत्र तत्तेजो हि सुदुस्सहम् ॥ १३ ॥

tapaH prakurvatastasya mUrdhno nissRtya prajva lat ॥ visasAra ca sarvatra tattejo hi sudussaham ॥ 13 ॥

तेन तप्तास्सुरास्सर्वे मुनयो मनवस्तथा ॥ सुनासीरं पुरस्कृत्य ब्रह्माणं शरणं ययुः ॥ १४ ॥

tena taptAssurAssarve munayo manavastathA ॥ sunAsIraM puraskRtya brahmANaM zaraNaM yayuH ॥ 14 ॥

प्रणम्य च विधातारं दातारं सर्वसंपदाम् ॥ तुष्टुवुर्विकलाः प्रोचुः स्ववृत्तांतं विशेषतः ॥ १५ ॥

praNamya ca vidhAtAraM dAtAraM sarvasaMpadAm ॥ tuSTuvurvikalAH procuH svavRttAMtaM vizeSataH ॥ 15 ॥

तदाकर्ण्य विधातापि वैकुंठं तैर्ययौ सह ॥ तदेव विज्ञापयितुं निखिलेन हि विष्णवे ॥ १६ ॥

tadAkarNya vidhAtApi vaikuMThaM tairyayau saha ॥ tadeva vijJApayituM nikhilena hi viSNave ॥ 16 ॥

तत्र गत्वा त्रिलोकेशं विष्णुं रक्षाकरं परम् ॥ प्रणम्य तुष्टुवुस्सर्वे करौ बद्ध्वा विनम्रकाः ॥ १७ ॥

tatra gatvA trilokezaM viSNuM rakSAkaraM param ॥ praNamya tuSTuvussarve karau baddhvA vinamrakAH ॥ 17 ॥

देवा ऊचुः ॥ देवदेव न जानीमो जातं किं कारणं त्विह ॥ संतप्तास्स कला जातास्तेजसा केन तद्वद ॥ १८ ॥

devA UcuH ॥ devadeva na jAnImo jAtaM kiM kAraNaM tviha ॥ saMtaptAssa kalA jAtAstejasA kena tadvada ॥ 18 ॥

तप्तात्मनां त्वमविता दीनबंधोऽनुजीविनाम् ॥ रक्षरक्ष रमानाथ शरण्यश्शरणागतान् ॥१९॥

taptAtmanAM tvamavitA dInabaMdho'nujIvinAm ॥ rakSarakSa ramAnAtha zaraNyazzaraNAgatAn ॥19॥

॥ सनत्कुमार उवाच ॥ इति श्रुत्वा वचो विष्णुर्ब्रह्मादीनां दिवौकसाम् ॥ उवाच विहसन्प्रेम्णा शरणागतवत्सलः ॥ 2-5-27-२० ॥

॥ sanatkumAra uvAca ॥ iti zrutvA vaco viSNurbrahmAdInAM divaukasAm ॥ uvAca vihasanpremNA zaraNAgatavatsalaH ॥ 2-5-27-20 ॥

॥ विष्णुरुवाच ॥ सुस्वस्था भवताव्यग्रा न भयं कुरुतामराः ॥ नोपप्लवा भविष्यन्ते लयकालो न विद्यते ॥ २१ ॥

॥ viSNuruvAca ॥ susvasthA bhavatAvyagrA na bhayaM kurutAmarAH ॥ nopaplavA bhaviSyante layakAlo na vidyate ॥ 21 ॥

दानवो दंभनामा हि मद्भक्तः कुरुते तपः ॥ पुत्रार्थी शमयिष्यामि तमहं वरदानतः ॥ २२ ॥

dAnavo daMbhanAmA hi madbhaktaH kurute tapaH ॥ putrArthI zamayiSyAmi tamahaM varadAnataH ॥ 22 ॥

सनत्कुमार उवाच ॥ इत्युक्तास्ते सुरास्सर्वे धैर्यमालंब्य वै मुने ॥ ययुर्ब्रह्मादयस्सुस्थास्स्वस्वधामानि सर्वशः ॥ २३ ॥

sanatkumAra uvAca ॥ ityuktAste surAssarve dhairyamAlaMbya vai mune ॥ yayurbrahmAdayassusthAssvasvadhAmAni sarvazaH ॥ 23 ॥

अच्युतोऽपि वरं दातुं पुष्करं संजगाम ह ॥ तपश्चरति यत्रासौ दंभनामा हि दानवः ॥ २४ ॥

acyuto'pi varaM dAtuM puSkaraM saMjagAma ha ॥ tapazcarati yatrAsau daMbhanAmA hi dAnavaH ॥ 24 ॥

तत्र गत्वा वरं ब्रूहीत्युवाच परिसांत्वयन् ॥ गिरा सूनृतया भक्तं जपंतं स्वमनुं हरिः ॥ २५ ॥

tatra gatvA varaM brUhItyuvAca parisAMtvayan ॥ girA sUnRtayA bhaktaM japaMtaM svamanuM hariH ॥ 25 ॥

तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णोर्दृष्ट्वा तं च पुरः स्थितम् ॥ प्रणनाम महाभक्त्या तुष्ट्वाव च पुनः पुनः ॥ २६ ॥

tacchrutvA vacanaM viSNordRSTvA taM ca puraH sthitam ॥ praNanAma mahAbhaktyA tuSTvAva ca punaH punaH ॥ 26 ॥

दंभ उवाच ॥ देवदेव नमस्तेऽस्तु पुंडरीकविलोचन ॥ रमानाथ त्रिलोकेश कृपा कुरु ममोपरि ॥ २७ ॥

daMbha uvAca ॥ devadeva namaste'stu puMDarIkavilocana ॥ ramAnAtha trilokeza kRpA kuru mamopari ॥ 27 ॥

स्वभक्तं तनयं देहि महाबल पराक्रमम् ॥ त्रिलोकजयिनं वीरमजेयं च दिवौकसाम् ॥ २८ ॥

svabhaktaM tanayaM dehi mahAbala parAkramam ॥ trilokajayinaM vIramajeyaM ca divaukasAm ॥ 28 ॥

सनत्कुमार उवाच ॥ इत्युक्तो दानवेन्द्रेण तं वरं प्रददौ हरिः ॥ निवर्त्य चोग्रतपसस्ततस्सोंतरधान्मुने ॥ २९ ॥

sanatkumAra uvAca ॥ ityukto dAnavendreNa taM varaM pradadau hariH ॥ nivartya cogratapasastatassoMtaradhAnmune ॥ 29 ॥

गते हरौ दानवेन्द्रः कृत्वा तस्यै दिशे नमः ॥ जगाम स्वगृहं सिद्धतदाः पूर्ण मनोरथः ॥ 2-5-27-३० ॥

gate harau dAnavendraH kRtvA tasyai dize namaH ॥ jagAma svagRhaM siddhatadAH pUrNa manorathaH ॥ 2-5-27-30 ॥

कालेनाल्पेन तत्पत्नी सगर्भा भाग्यवत्यभूत् ॥ रराज तेजासात्यंतं रोचयंती गृहांतरम् ॥ ३१ ॥

kAlenAlpena tatpatnI sagarbhA bhAgyavatyabhUt ॥ rarAja tejAsAtyaMtaM rocayaMtI gRhAMtaram ॥ 31 ॥

सुदामानाम गोपो यो कृष्णस्य पार्षदाग्रणीः ॥ तस्या गर्भे विवेशासौ राधाशप्तश्च यन्मुने ॥३२॥

sudAmAnAma gopo yo kRSNasya pArSadAgraNIH ॥ tasyA garbhe vivezAsau rAdhAzaptazca yanmune ॥32॥

असूत समये साध्वी सुप्रभं तनयं ततः ॥ जातकं सुचकारासौ पिताहूय मुनीन्बहून्॥३३॥

asUta samaye sAdhvI suprabhaM tanayaM tataH ॥ jAtakaM sucakArAsau pitAhUya munInbahUn॥33॥

उत्सवस्सुमहानासीत्तस्मिञ्जाते द्विजोत्तम ॥ नाम चक्रे पिता तस्य शंख चूडेति सद्दिने ॥३४॥

utsavassumahAnAsIttasmiJjAte dvijottama ॥ nAma cakre pitA tasya zaMkha cUDeti saddine ॥34॥

पितुर्गेहे स ववृधे शुक्लपक्षे यथा शशी ॥ शैशवेभ्यस्तविद्यस्तु स बभूव सुदीप्तिमान्॥ ३५ ॥

piturgehe sa vavRdhe zuklapakSe yathA zazI ॥ zaizavebhyastavidyastu sa babhUva sudIptimAn॥ 35 ॥

स बालक्रीडया नित्यं पित्रोर्हर्षं ततान ह ॥ प्रियो बभूव सर्वेषां कुलजानां विशेषतः ॥३६॥

sa bAlakrIDayA nityaM pitrorharSaM tatAna ha ॥ priyo babhUva sarveSAM kulajAnAM vizeSataH ॥36॥