सनत्कुमार उवाच ॥ अथ वीरगणै रुद्रो रौद्ररूपो महाप्रभुः ॥ अभ्यगाद्वृषभारूढस्संग्रामं प्रहसन्निव ॥ १ ॥

sanatkumAra uvAca ॥ atha vIragaNai rudro raudrarUpo mahAprabhuH ॥ abhyagAdvRSabhArUDhassaMgrAmaM prahasanniva ॥ 1 ॥

रुद्रमायांतमालोक्य सिंहनादैर्गणाः पुनः ॥ निवृत्ताः संगरे रौद्रा ये हि पूर्वं पराजिताः ॥ २ ॥

rudramAyAMtamAlokya siMhanAdairgaNAH punaH ॥ nivRttAH saMgare raudrA ye hi pUrvaM parAjitAH ॥ 2 ॥

वीर शब्दं च कुर्वन्तस्तेऽप्यन्ये शांकरा गणाः ॥ सोत्सवास्सायुधा दैत्यान्निजघ्नुश्शरवृष्टिभिः ॥ ३ ॥

vIra zabdaM ca kurvantaste'pyanye zAMkarA gaNAH ॥ sotsavAssAyudhA daityAnnijaghnuzzaravRSTibhiH ॥ 3 ॥

दैत्या हि भीषणं रुद्रं सर्वे दृष्ट्वा विदुद्रुवुः ॥ शांकरं पुरुषं दृष्ट्वा पातकानीव तद्भयात् ॥ ४ ॥

daityA hi bhISaNaM rudraM sarve dRSTvA vidudruvuH ॥ zAMkaraM puruSaM dRSTvA pAtakAnIva tadbhayAt ॥ 4 ॥

अथो जलंधरो दैत्यान्निवृत्तान्प्रेक्ष्य संगरे ॥ अभ्यधावत्स चंडीशं मुंचन्बाणान्सहस्रशः ॥ ५ ॥

atho jalaMdharo daityAnnivRttAnprekSya saMgare ॥ abhyadhAvatsa caMDIzaM muMcanbANAnsahasrazaH ॥ 5 ॥

निशुंभशुंभप्रमुखा दैत्येन्द्राश्च सहस्रशः ॥ अभिजग्मुश्शिवं वेगाद्रोषात्संदष्टदच्छदाः ॥ ६ ॥

nizuMbhazuMbhapramukhA daityendrAzca sahasrazaH ॥ abhijagmuzzivaM vegAdroSAtsaMdaSTadacchadAH ॥ 6 ॥

कालनेमिस्तथा वीरः खड्गरोमा बलाहकः ॥ घस्मरश्च प्रचंडश्चापरे चापि शिवं ययुः ॥ ७ ॥

kAlanemistathA vIraH khaDgaromA balAhakaH ॥ ghasmarazca pracaMDazcApare cApi zivaM yayuH ॥ 7 ॥

बाणैस्संछादयामासुर्द्रुतं रुद्रगणांश्च ते ॥ अंगानि चिच्छिदुर्वीराः शुंभाद्या निखिला मुने ॥८॥

bANaissaMchAdayAmAsurdrutaM rudragaNAMzca te ॥ aMgAni cicchidurvIrAH zuMbhAdyA nikhilA mune ॥8॥

बाणांधकारसंछन्नं दृष्ट्वा गणबलं हरः ॥ तद्बाणजालमाच्छिद्य बाणैराववृते नभः ॥ ९ ॥

bANAMdhakArasaMchannaM dRSTvA gaNabalaM haraH ॥ tadbANajAlamAcchidya bANairAvavRte nabhaH ॥ 9 ॥

दैत्यांश्च बाणवात्याभिः पीडितानकरोत्तदा ॥ प्रचंडबाणजालोघैरपातयत भूतले ॥2-5-22-१०॥

daityAMzca bANavAtyAbhiH pIDitAnakarottadA ॥ pracaMDabANajAloghairapAtayata bhUtale ॥2-5-22-10॥

खड्गरोमशिरः कायात्तथा परशुनाच्छिनत् ॥ बलाहकस्य च शिरः खट्वांगेनाकरोद्द्विधा ॥११॥

khaDgaromaziraH kAyAttathA parazunAcchinat ॥ balAhakasya ca ziraH khaTvAMgenAkaroddvidhA ॥11॥

स बद्ध्वा घस्मरं दैत्यं पाशेनाभ्यहनद्भुवि ॥ महावीर प्रचंडं च चकर्त्त विशिखेन ह ॥ १२ ॥

sa baddhvA ghasmaraM daityaM pAzenAbhyahanadbhuvi ॥ mahAvIra pracaMDaM ca cakartta vizikhena ha ॥ 12 ॥

वृषभेण हताः केचित्केचिद्बाणैर्निपातिता ॥ न शेकुरसुराः स्थातुं गजा सिंहार्दिता इव ॥१३॥

vRSabheNa hatAH kecitkecidbANairnipAtitA ॥ na zekurasurAH sthAtuM gajA siMhArditA iva ॥13॥

ततः क्रोधपरीतात्मा दैत्यान्धिक्कृतवान्रणे ॥ शुंभादिकान्महादैत्यः प्रहसन्प्राह धैर्यवान्॥१४॥

tataH krodhaparItAtmA daityAndhikkRtavAnraNe ॥ zuMbhAdikAnmahAdaityaH prahasanprAha dhairyavAn॥14॥

जलंधर उवाच ॥ किं व उच्चरितैर्मातुर्धावद्भिः पृष्ठतो हतैः ॥ न हि भीतवधः श्लाघ्यः स्वर्गदः शूरमानिनाम् ॥१५॥

jalaMdhara uvAca ॥ kiM va uccaritairmAturdhAvadbhiH pRSThato hataiH ॥ na hi bhItavadhaH zlAghyaH svargadaH zUramAninAm ॥15॥

यदि वः प्रधने श्रदा सारो वा क्षुल्लका हृदि ॥ अग्रे तिष्ठत मात्रं मे न चेद्ग्राम्यसुखे स्पृहा॥ १६ ॥

yadi vaH pradhane zradA sAro vA kSullakA hRdi ॥ agre tiSThata mAtraM me na cedgrAmyasukhe spRhA॥ 16 ॥

रणे मृत्युर्वरश्चास्ति सर्वकामफलप्रदः ॥ यशःप्रदो विशेषेण मोक्षदोऽपि प्रकीर्त्तितः ॥१७॥

raNe mRtyurvarazcAsti sarvakAmaphalapradaH ॥ yazaHprado vizeSeNa mokSado'pi prakIrttitaH ॥17॥

सूर्यस्य मंडलं भित्त्वा यायाद्वै परमं पदम् ॥ परिव्राट् परमज्ञानी रणे यत्संमुखे हतः ॥१८॥

sUryasya maMDalaM bhittvA yAyAdvai paramaM padam ॥ parivrAT paramajJAnI raNe yatsaMmukhe hataH ॥18॥

मृत्योर्भयं न कर्तव्यं कदाचित्कुत्रचिद्बुधैः॥ अनिर्वार्यो यतो ह्येष उपायैर्निखिलैरपि ॥१९॥

mRtyorbhayaM na kartavyaM kadAcitkutracidbudhaiH॥ anirvAryo yato hyeSa upAyairnikhilairapi ॥19॥

मृत्युर्जन्मवतां वीरा देहेन सह जायते॥ अद्य वाब्दशतात् वा मृत्युर्वै प्राणिनां ध्रुवः ॥2-5-22-२०॥

mRtyurjanmavatAM vIrA dehena saha jAyate॥ adya vAbdazatAt vA mRtyurvai prANinAM dhruvaH ॥2-5-22-20॥

तन्मृत्युभयमुत्सार्य युध्यध्वं समरे मुदा ॥ सर्वथा परमानन्द इहामुत्राप्यसंशयः ॥२१॥

tanmRtyubhayamutsArya yudhyadhvaM samare mudA ॥ sarvathA paramAnanda ihAmutrApyasaMzayaH ॥21॥

सनत्कुमार उवाच ॥ इत्युक्त्वा बोधयामास स्ववीरान्बहुशस्स हि॥ धैर्यं दधुर्न ते भीता पलायंत रणाद्द्रुतम् ॥२२॥

sanatkumAra uvAca ॥ ityuktvA bodhayAmAsa svavIrAnbahuzassa hi॥ dhairyaM dadhurna te bhItA palAyaMta raNAddrutam ॥22॥

अथ दृष्ट्वा स्वसैन्यं तत्पलायनपरायणम् ॥ चुक्रोधाति महावीरस्सिंधुपुत्रो जलंधरः ॥२३॥

atha dRSTvA svasainyaM tatpalAyanaparAyaNam ॥ cukrodhAti mahAvIrassiMdhuputro jalaMdharaH ॥23॥

ततः क्रोधपरीतात्मा क्रोधाद्रुद्रं जलंधरः॥ आह्वापयामास रणे तीव्राशनिसमस्वनः ॥ २४ ॥

tataH krodhaparItAtmA krodhAdrudraM jalaMdharaH॥ AhvApayAmAsa raNe tIvrAzanisamasvanaH ॥ 24 ॥

॥ जलंधर उवाच ॥ युद्ध्यस्वाद्य मया सार्द्धं किमेभिर्निहतैस्तव ॥ यच्च किञ्चिद्बलं तेऽस्ति तद्दर्शय जटाधर ॥२५॥

॥ jalaMdhara uvAca ॥ yuddhyasvAdya mayA sArddhaM kimebhirnihataistava ॥ yacca kiJcidbalaM te'sti taddarzaya jaTAdhara ॥25॥

सनत्कुमार उवाच ॥ इत्युक्त्वा बाण सप्तत्या जघान वृषभध्वजम् ॥ जलंधरो महादैत्यश्शंभुमक्लिष्टकारिणम् ॥ २६ ॥

sanatkumAra uvAca ॥ ityuktvA bANa saptatyA jaghAna vRSabhadhvajam ॥ jalaMdharo mahAdaityazzaMbhumakliSTakAriNam ॥ 26 ॥

तानप्राप्तान्महादेवो जलंधरशरान्द्रुतम्॥ निजैर्हि निशितैर्बाणैश्चिच्छेद प्रहसन्निव॥२७॥

tAnaprAptAnmahAdevo jalaMdharazarAndrutam॥ nijairhi nizitairbANaizciccheda prahasanniva॥27॥

ततो हयान्ध्वजं छत्रं धनुश्चिच्छेद सप्तभिः ॥ जलंधरस्य दैत्यस्य न तच्चित्रं हरे मुने ॥ २८ ॥

tato hayAndhvajaM chatraM dhanuzciccheda saptabhiH ॥ jalaMdharasya daityasya na taccitraM hare mune ॥ 28 ॥

स च्छिन्नधन्वा विरथः पाथोधितनयोऽसुरः ॥ अभ्यधावच्छिवं क्रुद्धो गदामुद्यम्य वेगवान्॥ २९ ॥

sa cchinnadhanvA virathaH pAthodhitanayo'suraH ॥ abhyadhAvacchivaM kruddho gadAmudyamya vegavAn॥ 29 ॥

प्रभुर्गदां च तत्क्षिप्तां सहसैव महेश्वरः ॥ पाराशर्यं महालीलो द्रुतं बाणैर्द्विधाकरोत् ॥2-5-22-३०॥

prabhurgadAM ca tatkSiptAM sahasaiva mahezvaraH ॥ pArAzaryaM mahAlIlo drutaM bANairdvidhAkarot ॥2-5-22-30॥

तथापि मुष्टिमुद्यम्य महाक्रुद्धो महासुरः ॥ अभ्युद्ययौ महावेगाद्द्रुतं तं तज्जिघांसया॥३१॥

tathApi muSTimudyamya mahAkruddho mahAsuraH ॥ abhyudyayau mahAvegAddrutaM taM tajjighAMsayA॥31॥

तावदेवेश्वरेणाशु बाणोघैस्स जलंधरः ॥ अक्लिष्टकर्मकारेण क्रोशमात्रमपाकृतः ॥३२॥

tAvadevezvareNAzu bANoghaissa jalaMdharaH ॥ akliSTakarmakAreNa krozamAtramapAkRtaH ॥32॥

ततो जलंधरो दैत्यो रुद्रं मत्वा बलाधिकम् ॥ ससर्ज मायां गांधर्वीमद्भुतां रुद्रमोहिनीम्॥३३॥

tato jalaMdharo daityo rudraM matvA balAdhikam ॥ sasarja mAyAM gAMdharvImadbhutAM rudramohinIm॥33॥

तस्य मायाप्रभावात्तु गंधर्वाप्सरसां गणाः ॥ आविर्भूता अनेके च रुद्रमोहनहेतवे॥३४॥

tasya mAyAprabhAvAttu gaMdharvApsarasAM gaNAH ॥ AvirbhUtA aneke ca rudramohanahetave॥34॥

ततो जगुश्च ननृतुर्गंधर्वाप्सरसां गणाः॥ तालवेणुमृदंगांश्च वादयन्तिस्म चापरे ॥३५॥

tato jaguzca nanRturgaMdharvApsarasAM gaNAH॥ tAlaveNumRdaMgAMzca vAdayantisma cApare ॥35॥

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं गणै रुद्रो विमोहितः ॥ पतितान्यपि शस्त्राणि करेभ्यो न विवेद सः ॥३६॥

taddRSTvA mahadAzcaryaM gaNai rudro vimohitaH ॥ patitAnyapi zastrANi karebhyo na viveda saH ॥36॥

एकाग्रीभूतमालोक्य रुद्रं दैत्यो जलंधरः॥ कामतस्स जगामाशु यत्र गौरी स्थिताऽभवत्॥ ३७ ॥

ekAgrIbhUtamAlokya rudraM daityo jalaMdharaH॥ kAmatassa jagAmAzu yatra gaurI sthitA'bhavat॥ 37 ॥

युद्धे शुंभनिशुंभाख्यौ स्थापयित्वा महाबलौ ॥ दशदोर्दण्डपंचास्यस्त्रिनेत्रश्च जटाधरः ॥३८॥

yuddhe zuMbhanizuMbhAkhyau sthApayitvA mahAbalau ॥ dazadordaNDapaMcAsyastrinetrazca jaTAdharaH ॥38॥

महावृषभमारूढस्सर्वथा रुद्रसंनिभः ॥ आसुर्य्या मायया व्यास स बभूव जलंधरः ॥३९॥

mahAvRSabhamArUDhassarvathA rudrasaMnibhaH ॥ AsuryyA mAyayA vyAsa sa babhUva jalaMdharaH ॥39॥

अथ रुद्रं समायातमालोक्य भववल्लभा ॥ अभ्याययौ सखीमध्यात्तद्दर्शनपथेऽभवत् ॥2-5-22-४०॥

atha rudraM samAyAtamAlokya bhavavallabhA ॥ abhyAyayau sakhImadhyAttaddarzanapathe'bhavat ॥2-5-22-40॥

यावद्ददर्श चार्वंगी पार्वतीं दनुजेश्वरः ॥ तावत्स वीर्यं मुमुचे जडांगश्चाभवत्तदा॥ ४१ ॥

yAvaddadarza cArvaMgI pArvatIM danujezvaraH ॥ tAvatsa vIryaM mumuce jaDAMgazcAbhavattadA॥ 41 ॥

अथ ज्ञात्वा तदा गौरी दानवं भयविह्वला ॥ जगामांतर्हिता वेगात्सा तदोत्तरमानसम्॥४२॥

atha jJAtvA tadA gaurI dAnavaM bhayavihvalA ॥ jagAmAMtarhitA vegAtsA tadottaramAnasam॥42॥

तामदृश्य ततो दैत्यः क्षणाद्विद्युल्लतामिव॥ जवेनागात्पुनर्योद्धुं यत्र देवो महेश्वरः ॥४३॥

tAmadRzya tato daityaH kSaNAdvidyullatAmiva॥ javenAgAtpunaryoddhuM yatra devo mahezvaraH ॥43॥

पार्वत्यपि महाविष्णुं सस्मार मनसा तदा ॥ तावद्ददर्श तं देवं सोपविष्टं समीपगम् ॥४४॥

pArvatyapi mahAviSNuM sasmAra manasA tadA ॥ tAvaddadarza taM devaM sopaviSTaM samIpagam ॥44॥

तं दृष्ट्वा पार्वती विष्णुं जगन्माता शिवप्रिया ॥ प्रसन्नमनसोवाच प्रणमंतं कृतांजलिम् ॥४५॥

taM dRSTvA pArvatI viSNuM jaganmAtA zivapriyA ॥ prasannamanasovAca praNamaMtaM kRtAMjalim ॥45॥

पार्वत्युवाच ॥ विष्णो जलंधरो दैत्यः कृतवान्परमाद्भुतम् ॥ तत्किं न विदितं तेऽस्ति चेष्टितं तस्य दुर्मतेः ॥ ४६ ॥

pArvatyuvAca ॥ viSNo jalaMdharo daityaH kRtavAnparamAdbhutam ॥ tatkiM na viditaM te'sti ceSTitaM tasya durmateH ॥ 46 ॥

तच्छ्रुत्वा जगदम्बाया वचनं गरुडध्वजः ॥ प्रत्युवाच शिवां नत्वा सांजलिर्नम्रकंधरः ॥ ४७ ॥

tacchrutvA jagadambAyA vacanaM garuDadhvajaH ॥ pratyuvAca zivAM natvA sAMjalirnamrakaMdharaH ॥ 47 ॥

॥ श्रीभगवानुवाच ॥ भवत्याः कृपया देवि तद्वृत्तं विदितं मया ॥ यदाज्ञापय मां मातस्तत्कुर्य्यां त्वदनुज्ञया ॥४८॥

॥ zrIbhagavAnuvAca ॥ bhavatyAH kRpayA devi tadvRttaM viditaM mayA ॥ yadAjJApaya mAM mAtastatkuryyAM tvadanujJayA ॥48॥

सनत्कुमार उचाच ॥ तच्छ्रुत्वा विष्णुवचन्ं पुनरप्याह पार्वती ॥ हृषीकेशं जगन्माता धर्मनीतिं सुशिक्षयन् ॥ ४९ ॥

sanatkumAra ucAca ॥ tacchrutvA viSNuvacanM punarapyAha pArvatI ॥ hRSIkezaM jaganmAtA dharmanItiM suzikSayan ॥ 49 ॥

पार्वत्युवाच ॥ तेनैव दर्शितः पन्था बुध्यस्व त्वं तथैव हि ॥ तत्स्त्रीपातिव्रतं धर्मं भ्रष्टं कुरु मदाज्ञया ॥2-5-22-५०॥

pArvatyuvAca ॥ tenaiva darzitaH panthA budhyasva tvaM tathaiva hi ॥ tatstrIpAtivrataM dharmaM bhraSTaM kuru madAjJayA ॥2-5-22-50॥

नान्यथा स महादैत्यो भवेद्वध्यो रमेश्वर॥ पातिव्रतसमो नान्यो धर्मोऽस्ति पृथिवीतले ॥ ५१ ॥

nAnyathA sa mahAdaityo bhavedvadhyo ramezvara॥ pAtivratasamo nAnyo dharmo'sti pRthivItale ॥ 51 ॥

सनत्कुमार उवाच ॥ इत्यनुज्ञां समाकर्ण्य शिरसाधाय तां हरिः ॥ छल कर्त्तुं जगामाशु पुनर्जालंधरं पुरम् ॥ ५२ ॥

sanatkumAra uvAca ॥ ityanujJAM samAkarNya zirasAdhAya tAM hariH ॥ chala karttuM jagAmAzu punarjAlaMdharaM puram ॥ 52 ॥