सनत्कुमार उवाच ॥ ते गणाधिपतीन्दृष्ट्वा नन्दीभमुखषण्मुखान्॥ अमर्षादभ्यधावंत द्वंद्वयुद्धाय दानवाः॥१॥

sanatkumAra uvAca ॥ te gaNAdhipatIndRSTvA nandIbhamukhaSaNmukhAn॥ amarSAdabhyadhAvaMta dvaMdvayuddhAya dAnavAH॥1॥

नन्दिनं कालनेमिश्च शुंभो लंबोदरं तथा ॥ निशुंभः षण्मुखं देवमभ्यधावत शंकितः ॥२॥

nandinaM kAlanemizca zuMbho laMbodaraM tathA ॥ nizuMbhaH SaNmukhaM devamabhyadhAvata zaMkitaH ॥2॥

निशुंभः कार्तिकेयस्य मयूरं पंचभिश्शरैः ॥ हृदि विव्याध वेगेन मूर्छितस्स पपात ह ॥३॥

nizuMbhaH kArtikeyasya mayUraM paMcabhizzaraiH ॥ hRdi vivyAdha vegena mUrchitassa papAta ha ॥3॥

ततः शक्तिधरः क्रुद्धो बाणैः पंचभिरेव च ॥ विव्याध स्यंदने तस्य हयान्यन्तारमेव च ॥४॥

tataH zaktidharaH kruddho bANaiH paMcabhireva ca ॥ vivyAdha syaMdane tasya hayAnyantArameva ca ॥4॥

शरेणान्येन तीक्ष्णेन निशुंभं देववैरिणम् ॥ जघान तरसा वीरो जगर्ज रणदुर्मदः ॥५॥

zareNAnyena tIkSNena nizuMbhaM devavairiNam ॥ jaghAna tarasA vIro jagarja raNadurmadaH ॥5॥

असुरोऽपि निशुंभाख्यो महावीरोऽतिवीर्यवान् ॥ जघान कार्तिकेयं तं गर्जंतं स्वेषुणा रणे ॥६॥

asuro'pi nizuMbhAkhyo mahAvIro'tivIryavAn ॥ jaghAna kArtikeyaM taM garjaMtaM sveSuNA raNe ॥6॥

ततश्शक्तिं कार्तिकेयो यावजग्राह रोषतः ॥ तावन्निशुंभो वेगेन स्वशक्त्या तमपातयत् ॥७॥

tatazzaktiM kArtikeyo yAvajagrAha roSataH ॥ tAvannizuMbho vegena svazaktyA tamapAtayat ॥7॥

एवं बभूव तत्रैव कार्तिकेयनिशुंभयोः ॥ आहवो हि महान्व्यास वीरशब्दं प्रगर्जतोः ॥८॥

evaM babhUva tatraiva kArtikeyanizuMbhayoH ॥ Ahavo hi mahAnvyAsa vIrazabdaM pragarjatoH ॥8॥

ततो नन्दीश्वरो बाणैः कालनेमिमविध्यत ॥ सप्तभिश्च हयान्केतुं रथं सारथिमाच्छिनत् ॥९॥

tato nandIzvaro bANaiH kAlanemimavidhyata ॥ saptabhizca hayAnketuM rathaM sArathimAcchinat ॥9॥

कालनेमिश्च संकुद्धो धनुश्चिच्छेद नंदिनः ॥ स्वशरासननिर्मुक्तैर्महातीक्ष्णैश्शिलीमुखैः ॥ 2-5-21-१० ॥

kAlanemizca saMkuddho dhanuzciccheda naMdinaH ॥ svazarAsananirmuktairmahAtIkSNaizzilImukhaiH ॥ 2-5-21-10 ॥

अथ नन्दीश्वरो वीरः कालनेमिं महासुरम् ॥ तमपास्य च शूलेन वक्षस्यभ्यहनद्दृढम् ॥११॥

atha nandIzvaro vIraH kAlanemiM mahAsuram ॥ tamapAsya ca zUlena vakSasyabhyahanaddRDham ॥11॥

स शूलभिन्नहृदयो हताश्वो हतसारथिः ॥ अद्रेः शिखरमुत्पाट्य नन्दिनं समताडयत् ॥ १२ ॥

sa zUlabhinnahRdayo hatAzvo hatasArathiH ॥ adreH zikharamutpATya nandinaM samatADayat ॥ 12 ॥

अथ शुंभो गणेशश्च रथमूषक वाहनौ ॥ युध्यमानौ शरव्रातैः परस्परमविध्यताम् ॥ १३ ॥

atha zuMbho gaNezazca rathamUSaka vAhanau ॥ yudhyamAnau zaravrAtaiH parasparamavidhyatAm ॥ 13 ॥

गणेशस्तु तदा शुंभं हृदि विव्याध पत्रिणा ॥ सारथिं च त्रिभिर्बाणैः पातयामास भूतले ॥ १४ ॥

gaNezastu tadA zuMbhaM hRdi vivyAdha patriNA ॥ sArathiM ca tribhirbANaiH pAtayAmAsa bhUtale ॥ 14 ॥

ततोऽतिक्रुद्धश्शुंभोऽपि बाणदृष्ट्या गणाधिपम् ॥ मूषकं च त्रिभिर्विद्ध्वा ननाद जलदस्वनः ॥ १५ ॥

tato'tikruddhazzuMbho'pi bANadRSTyA gaNAdhipam ॥ mUSakaM ca tribhirviddhvA nanAda jaladasvanaH ॥ 15 ॥

मूषकश्शरभिन्नाङ्गश्चचाल दृढवेदनः ॥ लम्बोदरश्च पतितः पदातिरभवत्स हि ॥ १६ ॥

mUSakazzarabhinnAGgazcacAla dRDhavedanaH ॥ lambodarazca patitaH padAtirabhavatsa hi ॥ 16 ॥

ततो लम्बोदरश्शुंभं हत्वा परशुना हृदि ॥ अपातयत्तदा भूमौ मूषकं चारुरोह सः ॥ १७ ॥

tato lambodarazzuMbhaM hatvA parazunA hRdi ॥ apAtayattadA bhUmau mUSakaM cAruroha saH ॥ 17 ॥

समरायोद्यतश्चाभूत्पुनर्गजमुखो विभुः ॥ प्रहस्य जघ्नतुः क्रोधात्तोत्रेणैव महाद्विपम् ॥ १८ ॥

samarAyodyatazcAbhUtpunargajamukho vibhuH ॥ prahasya jaghnatuH krodhAttotreNaiva mahAdvipam ॥ 18 ॥

कालनेमिर्निशुंभश्च ह्युभौ लंबोदरं शरैः ॥ युगपच्चख्नतुः क्रोधादाशीविषसमैर्द्रुतम् ॥ १९ ॥

kAlanemirnizuMbhazca hyubhau laMbodaraM zaraiH ॥ yugapaccakhnatuH krodhAdAzIviSasamairdrutam ॥ 19 ॥

तं पीड्यमानमालोक्य वीरभद्रो महाबलः ॥ अभ्यधावत वेगेन कोटिभूतयुतस्तथा ॥ 2-5-21-२० ॥

taM pIDyamAnamAlokya vIrabhadro mahAbalaH ॥ abhyadhAvata vegena koTibhUtayutastathA ॥ 2-5-21-20 ॥

कूष्मांडा भैरवाश्चापि वेताला योगिनीगणाः ॥ पिशाचा डाकिनीसंघा गणाश्चापि समं ययुः ॥२१॥

kUSmAMDA bhairavAzcApi vetAlA yoginIgaNAH ॥ pizAcA DAkinIsaMghA gaNAzcApi samaM yayuH ॥21॥

ततः किलकिला शब्दैस्सिंहनादैश्सघर्घरैः ॥ विनादिता डमरुकैः पृथिवी समकंपत ॥२२॥

tataH kilakilA zabdaissiMhanAdaizsaghargharaiH ॥ vinAditA DamarukaiH pRthivI samakaMpata ॥22॥

ततो भूताः प्रधावंतो भक्षयंति स्म दानवान् ॥ उत्पत्य पातयंति स्म ननृतुश्च रणांगणे ॥२३॥

tato bhUtAH pradhAvaMto bhakSayaMti sma dAnavAn ॥ utpatya pAtayaMti sma nanRtuzca raNAMgaNe ॥23॥

एतस्मिन्नंतरे व्यासाभूतां नन्दीगुहश्च तौ॥ उत्थितावाप्तसंज्ञौ हि जगर्जतुरलं रणे ॥२४॥

etasminnaMtare vyAsAbhUtAM nandIguhazca tau॥ utthitAvAptasaMjJau hi jagarjaturalaM raNe ॥24॥

स नन्दी कार्तिकेयश्च समायातौ त्वरान्वितौ॥ जघ्नतुश्च रणे दैत्यान्निरंतरशरव्रजैः॥ २५ ॥

sa nandI kArtikeyazca samAyAtau tvarAnvitau॥ jaghnatuzca raNe daityAnniraMtarazaravrajaiH॥ 25 ॥

छिन्नैर्भिन्नैर्हतैर्दैत्यैः पतितैर्भक्षितैस्तथा ॥ व्याकुला साभवत्सेना विषण्णवदना तदा॥२६॥

chinnairbhinnairhatairdaityaiH patitairbhakSitaistathA ॥ vyAkulA sAbhavatsenA viSaNNavadanA tadA॥26॥

एवं नन्दी कार्तिकेयो विकटश्च प्रतापवान् ॥ वीरभद्रो गणाश्चान्ये जगर्जुस्समरेऽधिकम्॥२७॥

evaM nandI kArtikeyo vikaTazca pratApavAn ॥ vIrabhadro gaNAzcAnye jagarjussamare'dhikam॥27॥

निशुंभशुंभौ सेनान्यौ सिन्धुपुत्रस्य तौ तथा ॥ कालनेमिर्महादैत्योऽसुराश्चान्ये पराजिताः ॥ २८ ॥

nizuMbhazuMbhau senAnyau sindhuputrasya tau tathA ॥ kAlanemirmahAdaityo'surAzcAnye parAjitAH ॥ 28 ॥

प्रविध्वस्तां ततस्सेनां दृष्ट्वा सागरनन्दनः ॥ रथेनातिपताकेन गणानभिययौ बली ॥ २९ ॥

pravidhvastAM tatassenAM dRSTvA sAgaranandanaH ॥ rathenAtipatAkena gaNAnabhiyayau balI ॥ 29 ॥

ततः पराजिता दैत्या अप्यभूवन्महोत्सवाः ॥ जगर्जुरधिकं व्यास समरायोद्यतास्तदा ॥ 2-5-21-३० ॥

tataH parAjitA daityA apyabhUvanmahotsavAH ॥ jagarjuradhikaM vyAsa samarAyodyatAstadA ॥ 2-5-21-30 ॥

सर्वे रुद्रगणाश्चापि जगर्जुर्जयशालिनः ॥ नन्दिकार्तिकदंत्यास्यवीरभद्रादिका मुने ॥ ३१ ॥

sarve rudragaNAzcApi jagarjurjayazAlinaH ॥ nandikArtikadaMtyAsyavIrabhadrAdikA mune ॥ 31 ॥

हस्त्यश्वरथसंह्रादश्शंखभेरीरवस्तथा ॥ अभवत्सिंहनादश्च सेनयोरुभयोस्तथा ॥ ३२ ॥

hastyazvarathasaMhrAdazzaMkhabherIravastathA ॥ abhavatsiMhanAdazca senayorubhayostathA ॥ 32 ॥

जलंधरशरव्रातैर्नीहारपटलैरिव ॥ द्यावापृथिव्योराच्छन्नमंतरं समपद्यत ॥३३॥

jalaMdharazaravrAtairnIhArapaTalairiva ॥ dyAvApRthivyorAcchannamaMtaraM samapadyata ॥33॥

शैलादिं पंचभिर्विद्ध्वा गणेशं पंचभिश्शरैः ॥ वीरभद्रं च विंशत्या ननाद जलदस्वनः ॥ ३४ ॥

zailAdiM paMcabhirviddhvA gaNezaM paMcabhizzaraiH ॥ vIrabhadraM ca viMzatyA nanAda jaladasvanaH ॥ 34 ॥

कार्तिकेयस्ततो दैत्यं शक्त्या विव्याध सत्वरम् ॥ जलंधरं महावीरो रुद्रपुत्रो ननाद च ॥ ३५ ॥

kArtikeyastato daityaM zaktyA vivyAdha satvaram ॥ jalaMdharaM mahAvIro rudraputro nanAda ca ॥ 35 ॥

स पूर्णनयनो दैत्यः शक्तिनिर्भिन्नदेहकः ॥ पपात भूमौ त्वरितमुदतिष्ठन्महाबलः ॥ ३६ ॥

sa pUrNanayano daityaH zaktinirbhinnadehakaH ॥ papAta bhUmau tvaritamudatiSThanmahAbalaH ॥ 36 ॥

ततः क्रोधपरीतात्मा कार्तिकेयं जलंधरः ॥ गदया ताडयामास हृदये दैत्यपुंगवः ॥३७॥

tataH krodhaparItAtmA kArtikeyaM jalaMdharaH ॥ gadayA tADayAmAsa hRdaye daityapuMgavaH ॥37॥

गदाप्रभावं सफलं दर्शयन्शंकरात्मजः ॥ विधिदत्तवराद्व्यास स तूर्णं भूतलेऽपतत् ॥ ३८ ॥

gadAprabhAvaM saphalaM darzayanzaMkarAtmajaH ॥ vidhidattavarAdvyAsa sa tUrNaM bhUtale'patat ॥ 38 ॥

तथैव नंदी ह्यपतद्भूतले गदया हतः ॥ महावीरोऽपि रिपुहा किंचिद्व्याकुलमानसः ॥ ३९ ॥

tathaiva naMdI hyapatadbhUtale gadayA hataH ॥ mahAvIro'pi ripuhA kiMcidvyAkulamAnasaH ॥ 39 ॥

ततो गणेश्वरः क्रुद्धस्स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् ॥ संप्राप्यातिबलो दैत्य गदां परशुनाच्छिनत् ॥2-5-21-४०॥

tato gaNezvaraH kruddhassmRtvA zivapadAmbujam ॥ saMprApyAtibalo daitya gadAM parazunAcchinat ॥2-5-21-40॥

वीरभद्रस्त्रिभिर्बाणैर्हृदि विव्याध दानवम् ॥ सप्तभिश्च हयान्केतुं धनुश्छत्रं च चिच्छिदे ॥४१॥

vIrabhadrastribhirbANairhRdi vivyAdha dAnavam ॥ saptabhizca hayAnketuM dhanuzchatraM ca cicchide ॥41॥

ततोऽतिक्रुद्धो दैत्येन्द्रश्शक्तिमुद्यम्य दारुणाम् ॥ गणेशं पातयामास रथमन्यं समारुहत् ॥४२॥

tato'tikruddho daityendrazzaktimudyamya dAruNAm ॥ gaNezaM pAtayAmAsa rathamanyaM samAruhat ॥42॥

अभ्यगादथ वेगेन स दैत्येन्द्रो महाबलः ॥ विगणय्य हृदा तं वै वीरभद्रं रुषान्वितः ॥४३॥

abhyagAdatha vegena sa daityendro mahAbalaH ॥ vigaNayya hRdA taM vai vIrabhadraM ruSAnvitaH ॥43॥

वीरभद्रं जघानाशु तीक्ष्णेनाशीविषेण तम् ॥ ननाद च महावीरो दैत्यराजो जलंधरः ॥ ४४ ॥

vIrabhadraM jaghAnAzu tIkSNenAzIviSeNa tam ॥ nanAda ca mahAvIro daityarAjo jalaMdharaH ॥ 44 ॥

वीरभद्रोऽपि संकुद्धस्सितधारेण चेषुणा ॥ चिच्छेद तच्छरं चैव विव्याध महेषुणा ॥४५॥

vIrabhadro'pi saMkuddhassitadhAreNa ceSuNA ॥ ciccheda taccharaM caiva vivyAdha maheSuNA ॥45॥

ततस्तौ सूर्यसंकाशौ युयुधाते परस्परम् ॥ नानाशस्त्रैस्तथास्त्रैश्च चिरं वीरवरोत्तमौ ॥ ४६ ॥

tatastau sUryasaMkAzau yuyudhAte parasparam ॥ nAnAzastraistathAstraizca ciraM vIravarottamau ॥ 46 ॥

वीरभद्रस्ततस्तस्य हयान्बाणैरपातयत् ॥ धनुश्चिच्छेद रथिनः पताकां चापि वेगतः ॥ ४७ ॥

vIrabhadrastatastasya hayAnbANairapAtayat ॥ dhanuzciccheda rathinaH patAkAM cApi vegataH ॥ 47 ॥

अथो स दैत्यराजो हि पुप्लुवे परिघायुधः ॥ वीरभद्रोपकठं स द्रुतमाप महाबलः ॥ ४८ ॥

atho sa daityarAjo hi pupluve parighAyudhaH ॥ vIrabhadropakaThaM sa drutamApa mahAbalaH ॥ 48 ॥

परिघेनातिमहता वीरभद्रं जघान ह ॥ सबलोऽब्धितनयो मूर्ध्नि वीरो जगर्ज च ॥ ४९ ॥

parighenAtimahatA vIrabhadraM jaghAna ha ॥ sabalo'bdhitanayo mUrdhni vIro jagarja ca ॥ 49 ॥

परिघेनातिमहता भिन्नमूर्द्धा गणाधिपः ॥ वीरभद्रः पपातोर्व्यां मुमोच रुधिरं बहु ॥2-5-21-५०॥

parighenAtimahatA bhinnamUrddhA gaNAdhipaH ॥ vIrabhadraH papAtorvyAM mumoca rudhiraM bahu ॥2-5-21-50॥

पतितं वीरभद्रं तु दृष्ट्वा रुद्रगणा भयात् ॥ अपागच्छन्रणं हित्वा क्रोशमाना महेश्वरम् ॥ ५१ ॥

patitaM vIrabhadraM tu dRSTvA rudragaNA bhayAt ॥ apAgacchanraNaM hitvA krozamAnA mahezvaram ॥ 51 ॥

अथ कोलाहलं श्रुत्वा गणानां चन्द्रशेखरः ॥ निजपार्श्वस्थितान् वीरानपृच्छद्गणसत्तमान् ॥ ५२ ॥

atha kolAhalaM zrutvA gaNAnAM candrazekharaH ॥ nijapArzvasthitAn vIrAnapRcchadgaNasattamAn ॥ 52 ॥

शंकर उवाच ॥ किमर्थं मद्गणानां हि महाकोलाहलोऽभवत् ॥ विचार्यतां महावीराश्शांतिः कार्या मया ध्रुवम् ॥५३॥

zaMkara uvAca ॥ kimarthaM madgaNAnAM hi mahAkolAhalo'bhavat ॥ vicAryatAM mahAvIrAzzAMtiH kAryA mayA dhruvam ॥53॥

यावत्स देवेशो गणान्पप्रच्छ सादरम् ॥ तावद्गणवरास्ते हि समायाताः प्रभुं प्रति ॥ ५४ ॥

yAvatsa devezo gaNAnpapraccha sAdaram ॥ tAvadgaNavarAste hi samAyAtAH prabhuM prati ॥ 54 ॥

तान्दृष्ट्वा विकलान्रुद्रः पप्रच्छ इति कुशलं प्रभुः ॥ यथावत्ते गणा वृत्तं समाचख्युश्च विस्तरात् ॥ ५५॥

tAndRSTvA vikalAnrudraH papraccha iti kuzalaM prabhuH ॥ yathAvatte gaNA vRttaM samAcakhyuzca vistarAt ॥ 55॥

तच्छ्रुत्वा भगवानुद्रो महालीलाकरः प्रभुः ॥ अभयं दत्तवांस्तेभ्यो महोत्साहं प्रवर्द्धयन् ॥५६॥

tacchrutvA bhagavAnudro mahAlIlAkaraH prabhuH ॥ abhayaM dattavAMstebhyo mahotsAhaM pravarddhayan ॥56॥