व्यास उवाच ॥ सनत्कुमार सर्वज्ञ कथा ते श्राविताद्भुता ॥ महाप्रभोश्शंकरस्य यत्र लीला च पावनी ॥१॥

vyAsa uvAca ॥ sanatkumAra sarvajJa kathA te zrAvitAdbhutA ॥ mahAprabhozzaMkarasya yatra lIlA ca pAvanI ॥1॥

इदानीं ब्रूहि सुप्रीत्या कृपां कृत्वा ममो परि ॥ राहुर्मुक्तः कुत्र गतः पुरुषेण महामुने ॥२॥

idAnIM brUhi suprItyA kRpAM kRtvA mamo pari ॥ rAhurmuktaH kutra gataH puruSeNa mahAmune ॥2॥

सूत उवाच॥ इत्याकर्ण्य वचस्तस्य व्यासस्यामितमेधसः ॥ प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा ब्रह्मपुत्रो महामुनिः ॥३॥

sUta uvAca॥ ityAkarNya vacastasya vyAsasyAmitamedhasaH ॥ pratyuvAca prasannAtmA brahmaputro mahAmuniH ॥3॥

सनत्कुमार उवाच ॥ राहुर्विमुक्तो यस्तेन सोपि तद्वर्वरस्थले ॥ अतस्स वर्वरो भूत इति भूमौ प्रथां गतः ॥४॥

sanatkumAra uvAca ॥ rAhurvimukto yastena sopi tadvarvarasthale ॥ atassa varvaro bhUta iti bhUmau prathAM gataH ॥4॥

ततः स मन्यमानस्स्वं पुनर्जनिमथानतः ॥ गतगर्वो जगामाथ जलंधरपुरं शनैः ॥५॥

tataH sa manyamAnassvaM punarjanimathAnataH ॥ gatagarvo jagAmAtha jalaMdharapuraM zanaiH ॥5॥

जलंधराय सोऽभ्येत्य सर्वमीशविचेष्टितम् ॥ कथयामास तद्व्यासाद्व्यास दैत्येश्वराय वै ॥ ६ ॥

jalaMdharAya so'bhyetya sarvamIzaviceSTitam ॥ kathayAmAsa tadvyAsAdvyAsa daityezvarAya vai ॥ 6 ॥

सनत्कुमार उवाच ॥ जलंधरस्तु तच्छ्रुत्वा कोपाकुलितविग्रहः ॥ बभूव बलवान्सिन्धुपुत्रो दैत्येन्द्रसत्तमः ॥ ७ ॥

sanatkumAra uvAca ॥ jalaMdharastu tacchrutvA kopAkulitavigrahaH ॥ babhUva balavAnsindhuputro daityendrasattamaH ॥ 7 ॥

ततः कोपपराधीनमानसो दैत्यसत्तमः ॥ उद्योगं सवसैन्यानां दैत्यानामादिदेश ह ॥ ८ ॥

tataH kopaparAdhInamAnaso daityasattamaH ॥ udyogaM savasainyAnAM daityAnAmAdideza ha ॥ 8 ॥

॥ जलंधर उवाच ॥ निर्गच्छंत्वखिला दैत्याः कालनेमिमुखाः खलु ॥ तथा शुंभनिशुम्भाद्या वीरास्स्वबलसंयुताः ॥ ९ ॥

॥ jalaMdhara uvAca ॥ nirgacchaMtvakhilA daityAH kAlanemimukhAH khalu ॥ tathA zuMbhanizumbhAdyA vIrAssvabalasaMyutAH ॥ 9 ॥

कोटिर्वीरकुलोत्पन्नाः कंबुवंश्याश्च दौर्हृदाः ॥ कालकाः कालकेयाश्च मौर्या धौम्रास्तथैव च ॥ 2-5-20-१० ॥

koTirvIrakulotpannAH kaMbuvaMzyAzca daurhRdAH ॥ kAlakAH kAlakeyAzca mauryA dhaumrAstathaiva ca ॥ 2-5-20-10 ॥

इत्याज्ञाप्यासुरपतिस्सिंधुपुत्रो प्रतापवान् ॥ निर्जगामाशु दैत्यानां कोटिभिः परिवारितः ॥ ११ ॥

ityAjJApyAsurapatissiMdhuputro pratApavAn ॥ nirjagAmAzu daityAnAM koTibhiH parivAritaH ॥ 11 ॥

ततस्तस्याग्रतश्शुक्रो राहुश्छिन्नशिरोऽभवत् ॥ मुकुटश्चापतद्भूमौ वेगात्प्रस्खलितस्तदा ॥ १२ ॥

tatastasyAgratazzukro rAhuzchinnaziro'bhavat ॥ mukuTazcApatadbhUmau vegAtpraskhalitastadA ॥ 12 ॥

व्यराजत नभः पूर्णं प्रावृषीव यथा घनैः ॥ जाता अशकुना भूरि महानिद्रावि सूचकाः ॥ १३ ॥

vyarAjata nabhaH pUrNaM prAvRSIva yathA ghanaiH ॥ jAtA azakunA bhUri mahAnidrAvi sUcakAH ॥ 13 ॥

तस्योद्योगं तथा दृष्ट्वा गीर्वाणास्ते सवासवाः ॥ अलक्षितास्तदा जग्मुः कैलासं शंकरालयम् ॥ १४ ॥

tasyodyogaM tathA dRSTvA gIrvANAste savAsavAH ॥ alakSitAstadA jagmuH kailAsaM zaMkarAlayam ॥ 14 ॥

तत्र गत्वा शिवं दृष्ट्वा सुप्रणम्य सवासवाः ॥ देवास्सर्वे नतस्कंधाः करौ बद्ध्वा च तुष्टुवुः ॥१५॥

tatra gatvA zivaM dRSTvA supraNamya savAsavAH ॥ devAssarve nataskaMdhAH karau baddhvA ca tuSTuvuH ॥15॥

देवा ऊचुः ॥ देवदेव महादेव करुणाकर शंकर ॥ नमस्तेस्तु महेशान पाहि नश्शरणागतान् ॥१६॥

devA UcuH ॥ devadeva mahAdeva karuNAkara zaMkara ॥ namastestu mahezAna pAhi nazzaraNAgatAn ॥16॥

विह्वला वयमत्युग्रं जलंधरकृतात्प्रभो ॥ उपद्रवात्सदेवेन्द्राः स्थानभ्रष्टाः क्षितिस्थिताः॥१७॥

vihvalA vayamatyugraM jalaMdharakRtAtprabho ॥ upadravAtsadevendrAH sthAnabhraSTAH kSitisthitAH॥17॥

न जानासि कथं स्वामिन्देवापत्तिमिमां प्रभो ॥ तस्मान्नो रक्षणार्थाय जहि सागरनन्दनम् ॥१८॥

na jAnAsi kathaM svAmindevApattimimAM prabho ॥ tasmAnno rakSaNArthAya jahi sAgaranandanam ॥18॥

अस्माकं रक्षणार्थाय यत्पूर्वं गरुडध्वजः ॥ नियोजितस्त्वया नाथ न क्षमस्सोऽद्य रक्षितुम् ॥१९॥

asmAkaM rakSaNArthAya yatpUrvaM garuDadhvajaH ॥ niyojitastvayA nAtha na kSamasso'dya rakSitum ॥19॥

तदधीनो गृहे तस्य तिष्ठत्यद्य मया सह ॥ वयं च तत्र तिष्ठामस्तदाज्ञावशगास्सुराः ॥2-5-20-२०॥

tadadhIno gRhe tasya tiSThatyadya mayA saha ॥ vayaM ca tatra tiSThAmastadAjJAvazagAssurAH ॥2-5-20-20॥

अलक्षिता वयं चात्रागताश्शंभो त्वदंतिकम् ॥ स आयाति त्वया कर्त्तुं रणं सिंधुसुतो बली ॥ २१ ॥

alakSitA vayaM cAtrAgatAzzaMbho tvadaMtikam ॥ sa AyAti tvayA karttuM raNaM siMdhusuto balI ॥ 21 ॥

अतस्स्वामिन्रणे त्वं तमविलंबं जलंधरम् ॥ हंतुमर्हसि सर्वज्ञ पाहि नश्शरणागतान् ॥ २२ ॥

atassvAminraNe tvaM tamavilaMbaM jalaMdharam ॥ haMtumarhasi sarvajJa pAhi nazzaraNAgatAn ॥ 22 ॥

सनत्कुमार उवाच ॥ इत्युक्त्वा ते सुरास्सर्वे प्रभुं नत्वा सवासवाः ॥ पादौ निरीक्ष्य संतस्थुर्महेशस्य विनम्रकाः ॥ २३ ॥

sanatkumAra uvAca ॥ ityuktvA te surAssarve prabhuM natvA savAsavAH ॥ pAdau nirIkSya saMtasthurmahezasya vinamrakAH ॥ 23 ॥

॥ सनत्कुमार उवाच ॥ इति देववचः श्रुत्वा प्रहस्य वृषभध्वजः ॥ द्रुतं विष्णुं समाहूय वचनं चेदमब्रवीत् ॥२४॥

॥ sanatkumAra uvAca ॥ iti devavacaH zrutvA prahasya vRSabhadhvajaH ॥ drutaM viSNuM samAhUya vacanaM cedamabravIt ॥24॥

ईश्वर उवाच ॥ हृषीकेश महाविष्णो देवाश्चात्र समागताः ॥ जलंधरकृतापीडाश्शरणं मेऽतिविह्वलाः ॥२५॥

Izvara uvAca ॥ hRSIkeza mahAviSNo devAzcAtra samAgatAH ॥ jalaMdharakRtApIDAzzaraNaM me'tivihvalAH ॥25॥

जलंधरः कथं विष्णो संगरे न हत स्त्वया ॥ तद्गृहं चापि यातोऽसि त्यक्त्वा वैकुण्ठमात्मनः ॥२६॥

jalaMdharaH kathaM viSNo saMgare na hata stvayA ॥ tadgRhaM cApi yAto'si tyaktvA vaikuNThamAtmanaH ॥26॥

मया नियोजितस्त्वं हि साधुसंरक्षणाय च ॥ निग्रहाय खलानां च स्वतंत्रेण विहारिणा ॥२७॥

mayA niyojitastvaM hi sAdhusaMrakSaNAya ca ॥ nigrahAya khalAnAM ca svataMtreNa vihAriNA ॥27॥

सनत्कुमार उवाच ॥ इत्याकर्ण्य महेशस्य वचनं गरुडध्वजः ॥ प्रत्युवाच विनीतात्मा नतकस्साञ्जलिर्हरिः ॥ २८ ॥

sanatkumAra uvAca ॥ ityAkarNya mahezasya vacanaM garuDadhvajaH ॥ pratyuvAca vinItAtmA natakassAJjalirhariH ॥ 28 ॥

विष्णुरुवाच ॥ तवांशसंभवत्वाच्च भ्रातृत्वाच्च तथा श्रियः ॥ मया न निहतः संख्ये त्वमेनं जहि दानवम् ॥ २९॥

viSNuruvAca ॥ tavAMzasaMbhavatvAcca bhrAtRtvAcca tathA zriyaH ॥ mayA na nihataH saMkhye tvamenaM jahi dAnavam ॥ 29॥

महाबलो महावीरो जेयस्सर्वदिवौकसाम् ॥ अन्येषां चापि देवेश सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम् ॥ 2-5-20-३० ॥

mahAbalo mahAvIro jeyassarvadivaukasAm ॥ anyeSAM cApi deveza satyametadbravImyaham ॥ 2-5-20-30 ॥

मया कृतो रणस्तेन चिरं देवान्वितेन वै ॥ मदुपायो न प्रवृत्तस्तस्मिन्दानवपुंगवे ॥ ३१ ॥

mayA kRto raNastena ciraM devAnvitena vai ॥ madupAyo na pravRttastasmindAnavapuMgave ॥ 31 ॥

तत्पराक्रमतस्तुष्टो वरं ब्रूहीत्यहं खलु ॥ इति मद्वचनं श्रुत्वा स वव्रे वरमुत्तमम् ॥ ३२ ॥

tatparAkramatastuSTo varaM brUhItyahaM khalu ॥ iti madvacanaM zrutvA sa vavre varamuttamam ॥ 32 ॥

मद्भगिन्या मया सार्द्धं मद्गेहे ससुरो वस ॥ मदधीनो महाविष्णो इत्यहं तद्गृहं गतः ॥ ३३ ॥

madbhaginyA mayA sArddhaM madgehe sasuro vasa ॥ madadhIno mahAviSNo ityahaM tadgRhaM gataH ॥ 33 ॥

सनत्कुमार उवाच॥ इति विष्णोर्वचश्श्रुत्वा शकरस्स महेश्वरः ॥ विहस्योवाच सुप्रीतस्सदयो भक्तवत्सलः ॥३४॥

sanatkumAra uvAca॥ iti viSNorvacazzrutvA zakarassa mahezvaraH ॥ vihasyovAca suprItassadayo bhaktavatsalaH ॥34॥

महेश्वर उवाच ॥ हे विष्णो सुरवर्य त्वं शृणु मद्वाक्यमादरात् ॥ जलंधरं महादैत्यं हनिष्यामि न संशयः ॥ ३५ ॥

mahezvara uvAca ॥ he viSNo suravarya tvaM zRNu madvAkyamAdarAt ॥ jalaMdharaM mahAdaityaM haniSyAmi na saMzayaH ॥ 35 ॥

स्वस्थानं गच्छ निर्भीतो देवा गच्छंत्वपि ध्रुवम् ॥ निर्भया वीतसंदेहा हतं मत्वाऽसुराधिपम् ॥ ३६ ॥

svasthAnaM gaccha nirbhIto devA gacchaMtvapi dhruvam ॥ nirbhayA vItasaMdehA hataM matvA'surAdhipam ॥ 36 ॥

सनत्कुमार उवाच ॥ इति श्रुत्वा महेशस्य वचनं स रमापतिः ॥ सनिर्जरो जगामाशु स्वस्थानं गतसंशयः ॥३७॥

sanatkumAra uvAca ॥ iti zrutvA mahezasya vacanaM sa ramApatiH ॥ sanirjaro jagAmAzu svasthAnaM gatasaMzayaH ॥37॥

एतस्मिन्नंतरे व्यास स दैत्येन्द्रोऽतिविक्रमः ॥ सन्नद्धैरसुरैस्सार्द्धं शैलप्रांतं ययौ बली ॥३८॥

etasminnaMtare vyAsa sa daityendro'tivikramaH ॥ sannaddhairasuraissArddhaM zailaprAMtaM yayau balI ॥38॥

कैलासमवरुध्याथ महत्या सेनया युतः ॥ संतस्थौ कालसंकाशः कुर्वन्सिंहरवं महान् ॥ ३९ ॥

kailAsamavarudhyAtha mahatyA senayA yutaH ॥ saMtasthau kAlasaMkAzaH kurvansiMharavaM mahAn ॥ 39 ॥

अथ कोलाहलं श्रुत्वा दैत्यनादसमुद्भवम् ॥ चुक्रोधातिमहेशानो महालीलः खलांतकः ॥ 2-5-20-४०॥

atha kolAhalaM zrutvA daityanAdasamudbhavam ॥ cukrodhAtimahezAno mahAlIlaH khalAMtakaH ॥ 2-5-20-40॥

समादिदेश संख्याय स्वगणान्स महाबलान् ॥ नंद्यादिकान्महादेवो महोतिः कौतुकी हरः ॥ ४१ ॥

samAdideza saMkhyAya svagaNAnsa mahAbalAn ॥ naMdyAdikAnmahAdevo mahotiH kautukI haraH ॥ 41 ॥

नन्दीभमुखसेनानीमुखास्सर्वे शिवाज्ञया ॥ गणाश्च समनह्यंत युद्धाया तित्वरान्विताः ॥ ४२ ॥

nandIbhamukhasenAnImukhAssarve zivAjJayA ॥ gaNAzca samanahyaMta yuddhAyA titvarAnvitAH ॥ 42 ॥

अवतेरुर्गणास्सर्वे कैलासात्क्रोधदुर्मदाः ॥ वल्गतो रणशब्दांश्च महावीरा रणाय हि ॥ ४३ ॥

avaterurgaNAssarve kailAsAtkrodhadurmadAH ॥ valgato raNazabdAMzca mahAvIrA raNAya hi ॥ 43 ॥

ततस्समभवद्युद्धं कैलासोपत्यकासु वै ॥ प्रमथाधिपदैत्यानां घोरं शस्त्रास्त्रसंकुलम् ॥ ४४ ॥

tatassamabhavadyuddhaM kailAsopatyakAsu vai ॥ pramathAdhipadaityAnAM ghoraM zastrAstrasaMkulam ॥ 44 ॥

भेरीमृदंगशंखौघैर्निस्वानैर्वीरहर्षणैः ॥ गजाश्वरथशब्दैश्च नादिता भूर्व्यकंपत ॥ ४५ ॥

bherImRdaMgazaMkhaughairnisvAnairvIraharSaNaiH ॥ gajAzvarathazabdaizca nAditA bhUrvyakaMpata ॥ 45 ॥

शक्तितोमरबाणौघैर्मुसलैः पाशपट्टिशैः ॥ व्यराजत नभः पूर्णं मुक्ताभिरिव संवृतम् ॥४६॥

zaktitomarabANaughairmusalaiH pAzapaTTizaiH ॥ vyarAjata nabhaH pUrNaM muktAbhiriva saMvRtam ॥46॥

निहतैरिव नागाश्वैः पत्तिभिर्भूर्व्यराजत ॥ वज्राहतैः पर्वतेन्द्रैः पूर्वमासीत्सुसंवृता ॥ ४७ ॥

nihatairiva nAgAzvaiH pattibhirbhUrvyarAjata ॥ vajrAhataiH parvatendraiH pUrvamAsItsusaMvRtA ॥ 47 ॥

प्रमथाहतदैत्यौघैर्दैत्याहतगणैस्तथा ॥ वसासृङ्मांसपंकाढ्या भूरगम्याभवत्तदा ॥४८॥

pramathAhatadaityaughairdaityAhatagaNaistathA ॥ vasAsRGmAMsapaMkADhyA bhUragamyAbhavattadA ॥48॥

प्रमथाहतदैत्यौघान्भार्गवस्समजीवयत् ॥ युद्धे पुनः पुनश्चैव मृतसंजीवनी बलात् ॥४९॥

pramathAhatadaityaughAnbhArgavassamajIvayat ॥ yuddhe punaH punazcaiva mRtasaMjIvanI balAt ॥49॥

दृष्ट्वा व्याकुलितांस्तांस्तु गणास्सर्वे भयार्दिताः ॥ शशंसुर्देवदेवाय सर्वे शुक्रविचेष्टितम् ॥2-5-20-५०॥

dRSTvA vyAkulitAMstAMstu gaNAssarve bhayArditAH ॥ zazaMsurdevadevAya sarve zukraviceSTitam ॥2-5-20-50॥

तच्छ्रुत्वा भगवान्रुद्रश्चकार क्रोधमुल्बणम् ॥ भयंकरोऽतिरौद्रश्च बभूव प्रज्वलन्दिशः ॥५१॥

tacchrutvA bhagavAnrudrazcakAra krodhamulbaNam ॥ bhayaMkaro'tiraudrazca babhUva prajvalandizaH ॥51॥

अथ रुद्रमुखात्कृत्या बभूवातीवभीषणा ॥ तालजंघोदरी वक्त्रा स्तनापीडितभूरुहा ॥ ५२ ॥

atha rudramukhAtkRtyA babhUvAtIvabhISaNA ॥ tAlajaMghodarI vaktrA stanApIDitabhUruhA ॥ 52 ॥

सा युद्धभूमिं तरसा ससाद मुनिसत्तम ॥ विचचार महाभीमा भक्षयंती महासुरान् ॥ ५३ ॥

sA yuddhabhUmiM tarasA sasAda munisattama ॥ vicacAra mahAbhImA bhakSayaMtI mahAsurAn ॥ 53 ॥

अथ सा रणमध्ये हि जगाम गतभीर्द्रुतम् ॥ यत्रास्ते संवृतो दैत्यवरेन्द्रैस्स हि भार्गवः ॥५४॥

atha sA raNamadhye hi jagAma gatabhIrdrutam ॥ yatrAste saMvRto daityavarendraissa hi bhArgavaH ॥54॥

स्वतेजसा नभो व्याप्य भूमिं कृत्वा च सा मुने ॥ भार्गवं स्वभगे धृत्वा जगामांतर्हिता नभः ॥५५॥

svatejasA nabho vyApya bhUmiM kRtvA ca sA mune ॥ bhArgavaM svabhage dhRtvA jagAmAMtarhitA nabhaH ॥55॥

विद्रुतं भार्गवं दृष्ट्वा दैत्यसैन्यगणास्तथा ॥ प्रम्लानवदना युद्धान्निर्जग्मुर्युद्धदुर्मदाः ॥ ५६ ॥

vidrutaM bhArgavaM dRSTvA daityasainyagaNAstathA ॥ pramlAnavadanA yuddhAnnirjagmuryuddhadurmadAH ॥ 56 ॥

अथोऽभज्यत दैत्यानां सेना गणभयार्दिता ॥ वायुवेगहता यद्वत्प्रकीर्णा तृणसंहतिः ॥५७॥

atho'bhajyata daityAnAM senA gaNabhayArditA ॥ vAyuvegahatA yadvatprakIrNA tRNasaMhatiH ॥57॥

भग्नां गणभयाद्दैत्यसेनां दृष्ट्वातिमर्षिताः ॥ निशुंभशुंभौ सेनान्यौ कालनेमिश्च चुक्रुधुः ॥५८॥

bhagnAM gaNabhayAddaityasenAM dRSTvAtimarSitAH ॥ nizuMbhazuMbhau senAnyau kAlanemizca cukrudhuH ॥58॥

त्रयस्ते वरयामासुर्गणसेनां महाबलाः ॥ मुंचंतश्शरवर्षाणि प्रावृषीव बलाहकाः ॥५९॥

trayaste varayAmAsurgaNasenAM mahAbalAH ॥ muMcaMtazzaravarSANi prAvRSIva balAhakAH ॥59॥

ततो दैत्यशरौघास्ते शलभानामिव व्रजाः ॥ रुरुधुः खं दिशस्सर्वा गणसेनामकंपयन् ॥ 2-5-20-६० ॥

tato daityazaraughAste zalabhAnAmiva vrajAH ॥ rurudhuH khaM dizassarvA gaNasenAmakaMpayan ॥ 2-5-20-60 ॥

गणाश्शरशतैर्भिन्ना रुधिरासारवर्षिणः ॥ वसंतकिंशुकाभासा न प्राजानन्हि किंचन ॥ ६१ ॥

gaNAzzarazatairbhinnA rudhirAsAravarSiNaH ॥ vasaMtakiMzukAbhAsA na prAjAnanhi kiMcana ॥ 61 ॥

ततः प्रभग्नं स्वबलं विलोक्य नन्द्यादिलंबोदरकार्त्तिकेयाः ॥ त्वरान्विता दैत्यवरान्प्रसह्य निवारयामासुरमर्षणास्ते ॥६२॥

tataH prabhagnaM svabalaM vilokya nandyAdilaMbodarakArttikeyAH ॥ tvarAnvitA daityavarAnprasahya nivArayAmAsuramarSaNAste ॥62॥