॥ व्यास उवाच ॥ सनत्कुमार सर्वज्ञ ब्रह्मपुत्र नमोस्तु ते ॥ श्रुतेयमद्भुता मेऽद्य कथा शंभोर्महात्मनः ॥ १ ॥

॥ vyAsa uvAca ॥ sanatkumAra sarvajJa brahmaputra namostu te ॥ zruteyamadbhutA me'dya kathA zaMbhormahAtmanaH ॥ 1 ॥

क्षिप्ते स्वतेजसि ब्रह्मन्भालनेत्रसमुद्भवे ॥ लवणांभसि किं ताताभवत्तत्र वदाशु तत् ॥ २ ॥

kSipte svatejasi brahmanbhAlanetrasamudbhave ॥ lavaNAMbhasi kiM tAtAbhavattatra vadAzu tat ॥ 2 ॥

सनत्कुमार उवाच ॥ शृणु तात महाप्राज्ञ शिवलीलां महाद्भुताम् ॥ यच्छ्रुत्वा श्रद्धया भक्तो योगिनां गतिमाप्नुयात् ॥३॥

sanatkumAra uvAca ॥ zRNu tAta mahAprAjJa zivalIlAM mahAdbhutAm ॥ yacchrutvA zraddhayA bhakto yoginAM gatimApnuyAt ॥3॥

अथो शिवस्य तत्तेजो भालनेत्रसमुद्भवम्॥ क्षिप्तं च लवणाम्भोधौ सद्यो बालत्वमाप ह ॥ ४ ॥

atho zivasya tattejo bhAlanetrasamudbhavam॥ kSiptaM ca lavaNAmbhodhau sadyo bAlatvamApa ha ॥ 4 ॥

तत्र वै सिंधुगंगायाः सागरस्य च संगमे ॥ रुरोदोच्चैस्स वै बाल सर्वलोक भयंकरः ॥ ५ ॥

tatra vai siMdhugaMgAyAH sAgarasya ca saMgame ॥ rurodoccaissa vai bAla sarvaloka bhayaMkaraH ॥ 5 ॥

रुदतस्तस्य शब्देन प्राकंपद्धरणी मुहुः ॥ स्वर्गश्च सत्यलोकश्च तत्स्वनाद्बधिरीकृतः ॥ ६ ॥

rudatastasya zabdena prAkaMpaddharaNI muhuH ॥ svargazca satyalokazca tatsvanAdbadhirIkRtaH ॥ 6 ॥

बालस्य रोदनेनैव सर्वे लोकाश्च तत्रसुः ॥ सर्वतो लोकपालाश्च विह्वलीकृतमानसाः ॥ ७ ॥

bAlasya rodanenaiva sarve lokAzca tatrasuH ॥ sarvato lokapAlAzca vihvalIkRtamAnasAH ॥ 7 ॥

किं बहूक्तेन विप्रेन्द्र चचाल सचराचरम् ॥ भुवनं निखिलं तात रोदनात्तच्छिशोर्विभो ॥ ८ ॥

kiM bahUktena viprendra cacAla sacarAcaram ॥ bhuvanaM nikhilaM tAta rodanAttacchizorvibho ॥ 8 ॥

अथ ते व्याकुलास्सर्वे देवास्समुनयो द्रुतम् ॥ पितामहं लोकगुरुं ब्रह्माणं शरणं ययुः ॥ ९ ॥

atha te vyAkulAssarve devAssamunayo drutam ॥ pitAmahaM lokaguruM brahmANaM zaraNaM yayuH ॥ 9 ॥

तत्र गत्वा च ते देवा सुनयश्च सवासवाः ॥ प्रणम्य च सुसंस्तुत्य प्रोचुस्तं परमेष्ठिनम् ॥ 2-5-14-१० ॥

tatra gatvA ca te devA sunayazca savAsavAH ॥ praNamya ca susaMstutya procustaM parameSThinam ॥ 2-5-14-10 ॥

देवा ऊचुः ॥ लोकाधीश सुराधीश भयन्नस्समुपस्थितम् ॥ तन्नाशय महायोगिञ्जातोयं ह्यद्भुतो रवः ॥११॥

devA UcuH ॥ lokAdhIza surAdhIza bhayannassamupasthitam ॥ tannAzaya mahAyogiJjAtoyaM hyadbhuto ravaH ॥11॥

॥ सनत्कुमार उवाच॥ ॥ इत्याकर्ण्य वचस्तेषां ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ गंतुमैच्छत्ततस्तत्र किमेतदिति विस्मितः ॥ १२ ॥

॥ sanatkumAra uvAca॥ ॥ ityAkarNya vacasteSAM brahmA lokapitAmahaH ॥ gaMtumaicchattatastatra kimetaditi vismitaH ॥ 12 ॥

ततो ब्रह्मा सुरैस्तातावतरत्सत्यलोकतः ॥ रसां तज्ज्ञातुमिच्छन्स समुद्रमगमत्तदा ॥१३॥

tato brahmA suraistAtAvataratsatyalokataH ॥ rasAM tajjJAtumicchansa samudramagamattadA ॥13॥

यावत्तत्रागतो ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः ॥ तावत्समुद्रस्योत्संगे तं बालं स ददर्श ह॥१४॥

yAvattatrAgato brahmA sarvalokapitAmahaH ॥ tAvatsamudrasyotsaMge taM bAlaM sa dadarza ha॥14॥

आगतं विधिमालोक्य देवरूप्यथ सागरः॥ प्रणम्य शिरसा बालं तस्योत्संगे न्यवेशयत्॥१५॥

AgataM vidhimAlokya devarUpyatha sAgaraH॥ praNamya zirasA bAlaM tasyotsaMge nyavezayat॥15॥

ततो ब्रह्माब्रवीद्वाक्यं सागरं विस्मयान्वितः ॥ जलराशे द्रुतं ब्रूहि कस्यायं शिशुरद्भुतः ॥१६॥

tato brahmAbravIdvAkyaM sAgaraM vismayAnvitaH ॥ jalarAze drutaM brUhi kasyAyaM zizuradbhutaH ॥16॥

॥ सनत्कुमार उवाच ॥ ब्रह्मणो वाक्यमाकर्ण्य मुदितस्सागरस्तदा ॥ प्रत्युवाच प्रजेशं स नत्वा स्तुत्वा कृतांजलिः ॥ १७ ॥

॥ sanatkumAra uvAca ॥ brahmaNo vAkyamAkarNya muditassAgarastadA ॥ pratyuvAca prajezaM sa natvA stutvA kRtAMjaliH ॥ 17 ॥

समुद्र उवाच ॥ भो भो ब्रह्मन्मया प्राप्तो बालकोऽयमजानता ॥ प्रभवं सिंधुगंगायामकस्मात्सर्वलोकप ॥ १८ ॥

samudra uvAca ॥ bho bho brahmanmayA prApto bAlako'yamajAnatA ॥ prabhavaM siMdhugaMgAyAmakasmAtsarvalokapa ॥ 18 ॥

जातकर्मादिसंस्कारान्कुरुष्वास्य जगद्गुरो ॥ जातकोक्तफलं सर्वं विधातर्वक्तुमर्हसि ॥ १९ ॥

jAtakarmAdisaMskArAnkuruSvAsya jagadguro ॥ jAtakoktaphalaM sarvaM vidhAtarvaktumarhasi ॥ 19 ॥

सनत्कुमार उवाच ॥ एवं वदति पाथोधौ स बालस्सागरात्मजः ॥ ब्रह्माणमग्रहीत्कण्ठे विधुन्वंतं मुहुर्मुहुः ॥ 2-5-14-२० ॥

sanatkumAra uvAca ॥ evaM vadati pAthodhau sa bAlassAgarAtmajaH ॥ brahmANamagrahItkaNThe vidhunvaMtaM muhurmuhuH ॥ 2-5-14-20 ॥

विधूननं च तस्यैवं सर्वलोककृतो विधेः ॥ पीडितस्य च कालेय नेत्राभ्यामगमज्जलम् ॥ २१ ॥

vidhUnanaM ca tasyaivaM sarvalokakRto vidheH ॥ pIDitasya ca kAleya netrAbhyAmagamajjalam ॥ 21 ॥

कराभ्यामब्धिजातस्य तत्सुतस्य महौजसः ॥ कथंचिन्मुक्तकण्ठस्तु ब्रह्मा प्रोवाच सादरम् ॥ २२ ॥

karAbhyAmabdhijAtasya tatsutasya mahaujasaH ॥ kathaMcinmuktakaNThastu brahmA provAca sAdaram ॥ 22 ॥

विधूननं च तस्यैवं सर्वलोककृतो विधेः ॥ पीडितस्य च कालेय नेत्राभ्यामगमज्जलम् ॥ २१ ॥

vidhUnanaM ca tasyaivaM sarvalokakRto vidheH ॥ pIDitasya ca kAleya netrAbhyAmagamajjalam ॥ 21 ॥

नेत्राभ्यां विधृतं यस्मादनेनैव जलं मम॥ तस्माज्जलंधरेतीह ख्यातो नाम्ना भवत्वसौ ॥ ॥२४॥

netrAbhyAM vidhRtaM yasmAdanenaiva jalaM mama॥ tasmAjjalaMdharetIha khyAto nAmnA bhavatvasau ॥ ॥24॥

अधुनैवैष तरुणस्सर्वशास्त्रार्थपारगः ॥ महापराक्रमो धीरो योद्धा च रणदुर्मदः ॥२५॥

adhunaivaiSa taruNassarvazAstrArthapAragaH ॥ mahAparAkramo dhIro yoddhA ca raNadurmadaH ॥25॥

भविष्यति च गंभीरस्त्वं यथा समरे गुहः ॥ सर्वजेता च संग्रामे सर्वसंपद्विराजितः ॥ २६ ॥

bhaviSyati ca gaMbhIrastvaM yathA samare guhaH ॥ sarvajetA ca saMgrAme sarvasaMpadvirAjitaH ॥ 26 ॥

दैत्यानामधिपो बालः सर्वेषां च भविष्यति ॥ विष्णोरपि भवेज्जेता न कुत श्चित्पराभवः ॥ २७ ॥

daityAnAmadhipo bAlaH sarveSAM ca bhaviSyati ॥ viSNorapi bhavejjetA na kuta zcitparAbhavaH ॥ 27 ॥

अवध्यस्सर्वभूतानां विना रुद्रं भविष्यति ॥ यत एष समुद्भूतस्तत्रेदानीं गमिष्यति ॥२८॥

avadhyassarvabhUtAnAM vinA rudraM bhaviSyati ॥ yata eSa samudbhUtastatredAnIM gamiSyati ॥28॥

भविष्यति च गंभीरस्त्वं यथा समरे गुहः ॥ सर्वजेता च संग्रामे सर्वसंपद्विराजितः ॥ २६ ॥

bhaviSyati ca gaMbhIrastvaM yathA samare guhaH ॥ sarvajetA ca saMgrAme sarvasaMpadvirAjitaH ॥ 26 ॥

सनत्कुमार उवाच ॥ इत्युक्त्वा शुक्रमाहूय राज्ये तं चाभ्यषेचयत् ॥ आमंत्र्य सरितान्नाथं ब्रह्मांतर्द्धानमन्वगात् ॥2-5-14-३०॥

sanatkumAra uvAca ॥ ityuktvA zukramAhUya rAjye taM cAbhyaSecayat ॥ AmaMtrya saritAnnAthaM brahmAMtarddhAnamanvagAt ॥2-5-14-30॥

अथ तद्दर्शनोत्फुल्लनयनस्सागरस्तदा ॥ तमात्मजं समादाय स्वगेहमगमन्मुदा ॥ ३१ ॥

atha taddarzanotphullanayanassAgarastadA ॥ tamAtmajaM samAdAya svagehamagamanmudA ॥ 31 ॥

अपोषयन्महोपायैस्स्वबालं मुदितात्मकः ॥ सर्वांगसुन्दरं रम्यं महाद्भुतसुतेजसम् ॥३२॥

apoSayanmahopAyaissvabAlaM muditAtmakaH ॥ sarvAMgasundaraM ramyaM mahAdbhutasutejasam ॥32॥

अथाम्बुधिस्समाहूय कालनेमिं महासुरम् ॥ वृन्दाभिधां सुतां तस्य तद्भार्यार्थमयाचत ॥३३॥

athAmbudhissamAhUya kAlanemiM mahAsuram ॥ vRndAbhidhAM sutAM tasya tadbhAryArthamayAcata ॥33॥

कालनेम्यसुरो वीरोऽसुराणां प्रवरस्सुधीः ॥ साधु येनेम्बुधेर्याञ्चां स्वकर्मनिपुणो मुने ॥३४॥

kAlanemyasuro vIro'surANAM pravarassudhIH ॥ sAdhu yenembudheryAJcAM svakarmanipuNo mune ॥34॥

जलंधराय वीराय सागरप्रभवाय च ॥ ददौ ब्रह्मविधानेन स्वसुतां प्राणवल्लभाम् ॥३५॥

jalaMdharAya vIrAya sAgaraprabhavAya ca ॥ dadau brahmavidhAnena svasutAM prANavallabhAm ॥35॥

तदोत्सवो महानासीद्विवाहे च तयोस्तदा ॥ सुखं प्रापुर्नदा नद्योऽसुराश्चैवाखिला मुने ॥३६ ॥

tadotsavo mahAnAsIdvivAhe ca tayostadA ॥ sukhaM prApurnadA nadyo'surAzcaivAkhilA mune ॥36 ॥

समुद्रोऽति सुखं प्राप सुतं दृष्ट्वा हि सस्त्रियम् ॥ दानं ददौ द्विजातिभ्योऽप्यन्येभ्यश्च यथाविधि ॥ ३७ ॥

samudro'ti sukhaM prApa sutaM dRSTvA hi sastriyam ॥ dAnaM dadau dvijAtibhyo'pyanyebhyazca yathAvidhi ॥ 37 ॥

ये देवैर्निर्जिताः पूर्वं दैत्याः पाताल संस्थिताः ॥ ते हि भूमंडलं याता निर्भयास्तमुपाश्रिताः ॥ ३८ ॥

ye devairnirjitAH pUrvaM daityAH pAtAla saMsthitAH ॥ te hi bhUmaMDalaM yAtA nirbhayAstamupAzritAH ॥ 38 ॥

ते कालनेमिप्रमुखास्ततोऽसुरास्तस्मै सुतां सिंधुसुताय दत्त्वा ॥ बभूवुरत्यन्तमुदान्विता हि तमाश्रिता देव विनिर्जयाय॥३९॥

te kAlanemipramukhAstato'surAstasmai sutAM siMdhusutAya dattvA ॥ babhUvuratyantamudAnvitA hi tamAzritA deva vinirjayAya॥39॥

स चापि वीरोम्बुधिबालकोऽसौ जलंधराख्योऽसुरवीरवीरः ॥ संप्राप्य भार्यामतिसुन्दरी वशी चकार राज्यं हि कविप्रभावात्॥2-5-14-४०॥

sa cApi vIrombudhibAlako'sau jalaMdharAkhyo'suravIravIraH ॥ saMprApya bhAryAmatisundarI vazI cakAra rAjyaM hi kaviprabhAvAt॥2-5-14-40॥