सनत्कुमार उवाच ॥ अथ शम्भुर्महादेवो रथस्थस्सर्वसंयुतः ॥ त्रिपुरं सकलं दग्धुमुद्यतोऽभूत्सुरद्विषाम्।१।

sanatkumAra uvAca ॥ atha zambhurmahAdevo rathasthassarvasaMyutaH ॥ tripuraM sakalaM dagdhumudyato'bhUtsuradviSAm।1।

शीर्षं स्थानकमास्थाय संधाय च शरोत्तमम् ॥ सज्जं तत्कार्मुकं कृत्वा प्रत्यालीढं महाद्भुतम् ॥२॥

zIrSaM sthAnakamAsthAya saMdhAya ca zarottamam ॥ sajjaM tatkArmukaM kRtvA pratyAlIDhaM mahAdbhutam ॥2॥

निवेश्य दृढमुष्टौ च दृष्टिं दृष्टौ निवेश्य च॥ अतिष्ठन्निश्चलस्तत्र शतं वर्षसहस्रकम् ॥३॥

nivezya dRDhamuSTau ca dRSTiM dRSTau nivezya ca॥ atiSThannizcalastatra zataM varSasahasrakam ॥3॥

ततोङ्गुष्ठे गणाध्यक्षस्स तु दैत्यनिशंस्थितः॥ न लक्ष्यं विविशुस्तानि पुराण्यस्य त्रिशूलिनः ॥४॥

tatoGguSThe gaNAdhyakSassa tu daityanizaMsthitaH॥ na lakSyaM vivizustAni purANyasya trizUlinaH ॥4॥

ततोंतरिक्षादशृणोद्धनुर्बाणधरो हरः ॥ मुंजकेशो विरूपाक्षो वाचं परमशोभनाम् ॥५॥

tatoMtarikSAdazRNoddhanurbANadharo haraH ॥ muMjakezo virUpAkSo vAcaM paramazobhanAm ॥5॥

भो भो न यावद्भगवन्नर्चितोऽसौ विनायकः॥ पुराणि जगदीशेश सांप्रतं न हनिष्यति ॥ ६ ॥

bho bho na yAvadbhagavannarcito'sau vinAyakaH॥ purANi jagadIzeza sAMprataM na haniSyati ॥ 6 ॥

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं गजवक्त्रमपूजयत् ॥ भद्रकालीं समाहूय ततोंधकनिषूदनः ॥ ७ ॥

etacchrutvA tu vacanaM gajavaktramapUjayat ॥ bhadrakAlIM samAhUya tatoMdhakaniSUdanaH ॥ 7 ॥

तस्मिन् संपूजिते हर्षात्परितुष्टे पुरस्सरे ॥ विनायके ततो व्योम्नि ददर्श भगवान्हरः ॥ ८ ॥

tasmin saMpUjite harSAtparituSTe purassare ॥ vinAyake tato vyomni dadarza bhagavAnharaH ॥ 8 ॥

पुराणि त्रीणि दैत्यानां तारकाणां महात्मनाम् ॥ यथातथं हि युक्तानि केचिदित्थं वदंति ह ॥ ९ ॥

purANi trINi daityAnAM tArakANAM mahAtmanAm ॥ yathAtathaM hi yuktAni keciditthaM vadaMti ha ॥ 9 ॥

परब्रह्मणि देवेश सर्वोपास्ये महेश्वरे ॥ अन्यप्रसादतः कार्यं सिद्धिर्घटति नेति हि ॥ 2-5-10-१० ॥

parabrahmaNi deveza sarvopAsye mahezvare ॥ anyaprasAdataH kAryaM siddhirghaTati neti hi ॥ 2-5-10-10 ॥

स स्वतंत्रः परं ब्रह्म सगुणो निर्गुणोऽपि ह ॥ अलक्ष्यः सकलैस्स्वामी परमात्मा निरंजनः ॥ ११ ॥

sa svataMtraH paraM brahma saguNo nirguNo'pi ha ॥ alakSyaH sakalaissvAmI paramAtmA niraMjanaH ॥ 11 ॥

पंचदेवात्मकः पंचदेवोपास्यः परः प्रभुः ॥ तस्योपास्यो न कोप्यस्ति स एवोपास्य आलयम् ॥ १२ ॥

paMcadevAtmakaH paMcadevopAsyaH paraH prabhuH ॥ tasyopAsyo na kopyasti sa evopAsya Alayam ॥ 12 ॥

अथ वा लीलया तस्य सर्वं संघटते मुने ॥ चरितं देवदेवस्य वरदातुर्महेशितुः ॥ १३ ॥

atha vA lIlayA tasya sarvaM saMghaTate mune ॥ caritaM devadevasya varadAturmahezituH ॥ 13 ॥

तस्मिस्थिते महादेवे पूजयित्वा गणाधिपम् ॥ पुराणि तत्र कालेन जग्मुरेकत्वमाशु वै ॥ १४॥

tasmisthite mahAdeve pUjayitvA gaNAdhipam ॥ purANi tatra kAlena jagmurekatvamAzu vai ॥ 14॥

एकीभावं मुने तत्र त्रिपुरे समुपागते ॥ बभूव तुमुलो हर्षो देवादीनां महात्मनाम् ॥ १५ ॥

ekIbhAvaM mune tatra tripure samupAgate ॥ babhUva tumulo harSo devAdInAM mahAtmanAm ॥ 15 ॥

ततो देवगणास्सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ जयेति वाचो मुमुचुः स्तुवंतश्चाष्टमूर्तिनम् ॥ १६ ॥

tato devagaNAssarve siddhAzca paramarSayaH ॥ jayeti vAco mumucuH stuvaMtazcASTamUrtinam ॥ 16 ॥

अथाहेति तदा ब्रह्मा विष्णुश्च जगतां पतिः ॥ समयोऽपि समायातो दैत्यानां वधकर्मणः ॥१७॥

athAheti tadA brahmA viSNuzca jagatAM patiH ॥ samayo'pi samAyAto daityAnAM vadhakarmaNaH ॥17॥

तेषां तारकपुत्राणां त्रिपुराणां महेश्वर ॥ देवकार्यं कुरु विभो एकत्वमपि चागतम् ॥ १८ ॥

teSAM tArakaputrANAM tripurANAM mahezvara ॥ devakAryaM kuru vibho ekatvamapi cAgatam ॥ 18 ॥

यावन्न यान्ति देवेश विप्रयोगं पुराणि वै ॥ तावद्बाणं विमुंचश्च त्रिपुरं भस्मसात्कुरु॥।१९॥

yAvanna yAnti deveza viprayogaM purANi vai ॥ tAvadbANaM vimuMcazca tripuraM bhasmasAtkuru॥।19॥

अथ सज्यं धनुः कृत्वा शर्वस्संधाय तं शरम् ॥ पूज्य पाशुपतास्त्रं स त्रिपुरं समचिंतयत् ॥2-5-10-२०॥

atha sajyaM dhanuH kRtvA zarvassaMdhAya taM zaram ॥ pUjya pAzupatAstraM sa tripuraM samaciMtayat ॥2-5-10-20॥

अथ देवो महादेवो वरलीलाविशारदः ॥ केनापि कारणेनात्र सावज्ञं तदवैक्षत ॥ २१ ॥

atha devo mahAdevo varalIlAvizAradaH ॥ kenApi kAraNenAtra sAvajJaM tadavaikSata ॥ 21 ॥

पुरत्रयं विरूपाक्षः कर्तुं तद्भस्मसात्क्षणात् ॥ समर्थः परमेशानो मीनातु च सतां गतिः ॥२२॥

puratrayaM virUpAkSaH kartuM tadbhasmasAtkSaNAt ॥ samarthaH paramezAno mInAtu ca satAM gatiH ॥22॥

दग्धुं समर्थो देवेशो वीक्षणेन जगत्त्रयम् ॥ अस्मद्यशो विवृद्ध्यर्थं शरं मोक्तुमिहार्हसि ॥२३॥

dagdhuM samartho devezo vIkSaNena jagattrayam ॥ asmadyazo vivRddhyarthaM zaraM moktumihArhasi ॥23॥

इति स्तुतोऽमरैस्सर्वैविष्ण्वादिविधिभिस्तदा ॥ दग्धुं पुरत्रयं तद्वै बाणेनैच्छन्महेश्वरः ॥ २४ ॥

iti stuto'maraissarvaiviSNvAdividhibhistadA ॥ dagdhuM puratrayaM tadvai bANenaicchanmahezvaraH ॥ 24 ॥

अभिलाख्यमुहूर्ते तु विकृष्य धनुरद्भुतम् ॥ कृत्वा ज्यातलनिर्घोषं नादमत्यंतदुस्सहम् ॥ २५ ॥

abhilAkhyamuhUrte tu vikRSya dhanuradbhutam ॥ kRtvA jyAtalanirghoSaM nAdamatyaMtadussaham ॥ 25 ॥

आत्मनो नाम विश्राव्य समाभाष्य महासुरान् ॥ मार्तंडकोटिवपुषं कांडमुग्रो मुमोच ह ॥२६॥

Atmano nAma vizrAvya samAbhASya mahAsurAn ॥ mArtaMDakoTivapuSaM kAMDamugro mumoca ha ॥26॥

ददाह त्रिपुरस्थास्तान्दैत्यांस्त्रीन्विमलापहः ॥ स आशुगो विष्णुमयो वह्निशल्यो महाज्वलन् ॥ २७ ॥

dadAha tripurasthAstAndaityAMstrInvimalApahaH ॥ sa Azugo viSNumayo vahnizalyo mahAjvalan ॥ 27 ॥

ततः पुराणि दग्धानि चतुर्जलधिमेखलाम् ॥ गतानि युगपद्भूमिं त्रीणि दग्धानि भस्मशः ॥ २८ ॥

tataH purANi dagdhAni caturjaladhimekhalAm ॥ gatAni yugapadbhUmiM trINi dagdhAni bhasmazaH ॥ 28 ॥

दैत्यास्तु शतशो दग्धास्तस्य बाणस्थवह्निना ॥ हाहाकारं प्रकुर्वंतश्शिवपूजाव्यतिक्रमात् ॥ २९ ॥

daityAstu zatazo dagdhAstasya bANasthavahninA ॥ hAhAkAraM prakurvaMtazzivapUjAvyatikramAt ॥ 29 ॥

तारकाक्षस्तु निर्दग्धो भ्रातृभ्यां सहितोऽभवत् ॥ सस्मार स्वप्रभुं देवं शंकरं भक्तवत्सलम् ॥ 2-5-10-३० ॥

tArakAkSastu nirdagdho bhrAtRbhyAM sahito'bhavat ॥ sasmAra svaprabhuM devaM zaMkaraM bhaktavatsalam ॥ 2-5-10-30 ॥

भक्त्या परमया युक्तः प्रलपन् विविधा गिरः ॥ महादेवं समुद्वीक्ष्य मनसा तमुवाच सः ॥ ३१ ॥

bhaktyA paramayA yuktaH pralapan vividhA giraH ॥ mahAdevaM samudvIkSya manasA tamuvAca saH ॥ 31 ॥

तारकाक्ष उवाच ॥ भव ज्ञातोसि तुष्टोऽसि यद्यस्मान् सह बंधुभिः ॥ तेन सत्येन भूयोऽपि कदा त्वं प्रदहिष्यसि ॥ ३२ ॥

tArakAkSa uvAca ॥ bhava jJAtosi tuSTo'si yadyasmAn saha baMdhubhiH ॥ tena satyena bhUyo'pi kadA tvaM pradahiSyasi ॥ 32 ॥

दुर्लभं लब्धमस्माभिर्यदप्राप्यं सुरासुरैः ॥ त्वद्भावभाविता बुद्धिर्जातेजाते भवत्विति ॥३३॥

durlabhaM labdhamasmAbhiryadaprApyaM surAsuraiH ॥ tvadbhAvabhAvitA buddhirjAtejAte bhavatviti ॥33॥

इत्येवं विब्रुवंतस्ते दानवास्तेन वह्निना ॥ शिवाज्ञयाद्भुतं दग्धा भस्मसादभवन्मुने ॥ ३४ ॥

ityevaM vibruvaMtaste dAnavAstena vahninA ॥ zivAjJayAdbhutaM dagdhA bhasmasAdabhavanmune ॥ 34 ॥

अन्येऽपि बाला वृद्धाश्च दानवास्तेन वह्निना ॥ शिवाज्ञया द्रुतं व्यास निर्दग्धा भस्मसात्कृताः ॥ ३५ ॥

anye'pi bAlA vRddhAzca dAnavAstena vahninA ॥ zivAjJayA drutaM vyAsa nirdagdhA bhasmasAtkRtAH ॥ 35 ॥

स्त्रियो वा पुरुषा वापि वाहनानि च तत्र ये ॥ सर्वे तेनाग्निना दग्धाः कल्पान्ते तु जगद्यथा ॥ ३६ ॥

striyo vA puruSA vApi vAhanAni ca tatra ye ॥ sarve tenAgninA dagdhAH kalpAnte tu jagadyathA ॥ 36 ॥

भर्तॄन्कंठगतान्हित्वा काश्चिद्दग्धा वरस्त्रियः ॥ काश्चित्सुप्ताः प्रमत्ताश्च रतिश्रांताश्च योषितः ॥ ३७ ॥

bhartRRnkaMThagatAnhitvA kAzciddagdhA varastriyaH ॥ kAzcitsuptAH pramattAzca ratizrAMtAzca yoSitaH ॥ 37 ॥

अर्द्धदग्धा विबुद्धाश्च बभ्रमुर्मोहमूर्च्छिताः ॥ तेन नासीत्सुसूक्ष्मोऽपि घोरत्रिपुरवह्निना ॥३८॥

arddhadagdhA vibuddhAzca babhramurmohamUrcchitAH ॥ tena nAsItsusUkSmo'pi ghoratripuravahninA ॥38॥

अविदग्धो विनिर्मुक्तः स्थावरो जंगमोपि वा ॥ वर्जयित्वा मयं दैत्यं विश्वकर्माणमव्ययम् ॥३९॥

avidagdho vinirmuktaH sthAvaro jaMgamopi vA ॥ varjayitvA mayaM daityaM vizvakarmANamavyayam ॥39॥

अविरुद्धं तु देवानां रक्षितं शंभुतेजसा ॥ विपत्कालेपि सद्भक्तं महेशशरणागतम् ॥2-5-10-४०॥

aviruddhaM tu devAnAM rakSitaM zaMbhutejasA ॥ vipatkAlepi sadbhaktaM mahezazaraNAgatam ॥2-5-10-40॥

सन्निपातो हि येषां नो विद्यते नाशकारकः ॥ दैत्यानामन्यसत्त्वानां भावाभावे कृताकृते ॥ ४१ ॥

sannipAto hi yeSAM no vidyate nAzakArakaH ॥ daityAnAmanyasattvAnAM bhAvAbhAve kRtAkRte ॥ 41 ॥

तस्माद्यत्नस्सुसंभाव्यः सद्भिः कर्तव्य एव हि ॥ गर्हणात्क्षीयते लोको न तत्कर्म समाचरेत् ॥ ४२ ॥

tasmAdyatnassusaMbhAvyaH sadbhiH kartavya eva hi ॥ garhaNAtkSIyate loko na tatkarma samAcaret ॥ 42 ॥

न संयोगो यथा तेषां भूयात्त्रिपुरवासिनाम् ॥ मतमेतद्धि सर्वेषां दैवाद्यदि यतो भवेत् ॥४३॥

na saMyogo yathA teSAM bhUyAttripuravAsinAm ॥ matametaddhi sarveSAM daivAdyadi yato bhavet ॥43॥

ये पूजयंतस्तत्रापि दैत्या रुद्रं सबांधवाः ॥ गाणपत्यं ययुस्सर्वे शिवपूजावि धेर्बलात् ॥४४॥

ye pUjayaMtastatrApi daityA rudraM sabAMdhavAH ॥ gANapatyaM yayussarve zivapUjAvi dherbalAt ॥44॥