॥ब्रह्मोवाच॥ एतस्मिन्नंतरे तत्र विश्वरूपः प्रजापतिः ॥ तदुद्योगं संविचार्य सुखमाप प्रसन्नधीः ॥ १ ॥

॥brahmovAca॥ etasminnaMtare tatra vizvarUpaH prajApatiH ॥ tadudyogaM saMvicArya sukhamApa prasannadhIH ॥ 1 ॥

विश्वरूपप्रजेशस्य दिव्यरूपे सुते उभे॥ सिद्धिबुद्धिरिति ख्याते शुभे सर्वांगशोभने ॥ २ ॥

vizvarUpaprajezasya divyarUpe sute ubhe॥ siddhibuddhiriti khyAte zubhe sarvAMgazobhane ॥ 2 ॥

ताभ्यां चैव गणेशस्य गिरिजा शंकरः प्रभू ॥ महोत्सवं विवाहं च कारयामासतुर्मुदा ॥३॥

tAbhyAM caiva gaNezasya girijA zaMkaraH prabhU ॥ mahotsavaM vivAhaM ca kArayAmAsaturmudA ॥3॥

संतुष्टा देवतास्सर्वास्तद्विवाहे समागमन् ॥ यथा चैव शिवस्यैव गिरिजाया मनोरथः ॥४॥

saMtuSTA devatAssarvAstadvivAhe samAgaman ॥ yathA caiva zivasyaiva girijAyA manorathaH ॥4॥

तथा च विश्वकर्माऽसौ विवाहं कृतवांस्तथा ॥ तथा च ऋषयो देवा लेभिरे परमां मुदम् ॥ ५ ॥

tathA ca vizvakarmA'sau vivAhaM kRtavAMstathA ॥ tathA ca RSayo devA lebhire paramAM mudam ॥ 5 ॥

गणेशोपि तदा ताभ्यां सुखं चैवाप्तिचिंतकम् ॥ प्राप्तवांश्च मुने तत्तु वर्णितुं नैव शक्यते ॥ ६ ॥

gaNezopi tadA tAbhyAM sukhaM caivApticiMtakam ॥ prAptavAMzca mune tattu varNituM naiva zakyate ॥ 6 ॥

कियता चैव कालेन गणेशस्य महात्मनः ॥ द्वयोः पत्न्योश्च द्वौ दिव्यौ तस्य पुत्रौ बभूवतुः ॥ ७ ॥

kiyatA caiva kAlena gaNezasya mahAtmanaH ॥ dvayoH patnyozca dvau divyau tasya putrau babhUvatuH ॥ 7 ॥

सिद्धेर्गणेशपत्न्यास्तु क्षेमनामा सुतोऽभवत् ॥ बुद्धेर्लाभाभिधः पुत्रो ह्यासीत्परभशोभनः ॥ ८ ॥

siddhergaNezapatnyAstu kSemanAmA suto'bhavat ॥ buddherlAbhAbhidhaH putro hyAsItparabhazobhanaH ॥ 8 ॥

एवं सुखमचिंत्यं व भुंजाने हि गणेश्वरे ॥ आजगाम द्वितीयश्च क्रांत्वा पृथ्वीं सुतस्तदा॥९॥

evaM sukhamaciMtyaM va bhuMjAne hi gaNezvare ॥ AjagAma dvitIyazca krAMtvA pRthvIM sutastadA॥9॥

तावश्च नारदेनैव प्राप्तो गेहे महात्मना॥ यथार्थं वच्मि नोऽसत्यं न छलेन न मत्सरात् ॥ 2-4-20-१० ॥

tAvazca nAradenaiva prApto gehe mahAtmanA॥ yathArthaM vacmi no'satyaM na chalena na matsarAt ॥ 2-4-20-10 ॥

पितृभ्यां तु कृतं यच्च शिवया शंकरेण ते ॥ तन्न कुर्य्यात्परो लोके सत्यं सत्यं ब्रवीम्यहम् ॥११॥

pitRbhyAM tu kRtaM yacca zivayA zaMkareNa te ॥ tanna kuryyAtparo loke satyaM satyaM bravImyaham ॥11॥

निष्कास्य त्वां कुक्रमणं मिषमुत्पाद्य यत्नतः ॥ गणेशस्य वरोकारि विवाहः परशोभनः ॥ १२ ॥

niSkAsya tvAM kukramaNaM miSamutpAdya yatnataH ॥ gaNezasya varokAri vivAhaH parazobhanaH ॥ 12 ॥

गणेशस्य कृतोद्वाहो लब्धवांस्स्त्रीद्वयं मुदा ॥ विश्वरूपप्रजेशस्य कन्यारत्नं महोत्तमम् ॥१३॥

gaNezasya kRtodvAho labdhavAMsstrIdvayaM mudA ॥ vizvarUpaprajezasya kanyAratnaM mahottamam ॥13॥

पुत्रद्वयं ललाभासौ द्वयोः पत्न्योश्शुभांगयोः ॥ सिद्धे क्षेमं तथा बुद्धेर्लाभं सर्वं सुखप्रदम् ॥१४॥

putradvayaM lalAbhAsau dvayoH patnyozzubhAMgayoH ॥ siddhe kSemaM tathA buddherlAbhaM sarvaM sukhapradam ॥14॥

पत्न्योर्द्वयोर्गणेशोऽसौ लब्ध्वा पुत्रद्वयं शुभम् ॥ मातापित्रोर्मतेनैव सुखं भुंक्ते निरंतरम् ॥१५॥

patnyordvayorgaNezo'sau labdhvA putradvayaM zubham ॥ mAtApitrormatenaiva sukhaM bhuMkte niraMtaram ॥15॥

भवता पृथिवी क्रांता ससमुद्रा सकानना॥ तच्छलाज्ञावशात्तात तस्य जातं फलं त्विदम्॥१६॥

bhavatA pRthivI krAMtA sasamudrA sakAnanA॥ tacchalAjJAvazAttAta tasya jAtaM phalaM tvidam॥16॥

पितृभ्यां क्रियतास्मैवच्छलं तात विचार्यताम् ॥ स्वस्वामिभ्यां विशेषेण ह्यन्यः किन्न करोति वै ॥ १७ ॥

pitRbhyAM kriyatAsmaivacchalaM tAta vicAryatAm ॥ svasvAmibhyAM vizeSeNa hyanyaH kinna karoti vai ॥ 17 ॥

असम्यक्च कृतं ताभ्यां त्वत्पितृभ्यां हि कर्म ह ॥ विचार्यतां त्वयाऽपीह मच्चित्ते न शुभं मतम् ॥१८॥

asamyakca kRtaM tAbhyAM tvatpitRbhyAM hi karma ha ॥ vicAryatAM tvayA'pIha maccitte na zubhaM matam ॥18॥

दद्याद्यदि गरं माता विक्रीणीयात्पिता यदि ॥ राजा हरति सर्वस्वं कस्मै किं च ब्रवीतु वै ॥१९॥

dadyAdyadi garaM mAtA vikrINIyAtpitA yadi ॥ rAjA harati sarvasvaM kasmai kiM ca bravItu vai ॥19॥

येनैवेदं कृतं स्याद्वै कर्मानर्थकरं परम् ॥ शांतिकामस्सुधीस्तात तन्मुखं न विलोकयेत् ॥2-4-20-२०॥

yenaivedaM kRtaM syAdvai karmAnarthakaraM param ॥ zAMtikAmassudhIstAta tanmukhaM na vilokayet ॥2-4-20-20॥

इति नीतिः श्रुतौ प्रोक्ता स्मृतौ शास्त्रेषु सर्वतः ॥ निवेदिता च सा तेऽद्य यथेच्छसि तथा कुरु ॥२१॥

iti nItiH zrutau proktA smRtau zAstreSu sarvataH ॥ niveditA ca sA te'dya yathecchasi tathA kuru ॥21॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा नारद त्वं तु महेश्वरमनोगतिः ॥ तस्मै तथा कुमाराय वाक्यं मौनमुपागतः॥२२॥

brahmovAca ॥ ityuktvA nArada tvaM tu mahezvaramanogatiH ॥ tasmai tathA kumArAya vAkyaM maunamupAgataH॥22॥

स्कन्दोऽपि पितरं नत्वा कोपाग्निज्वलितस्तदा ॥ जगाम पर्वतं क्रौंचं पितृभ्यां वारितोऽपि सन् ॥२३॥

skando'pi pitaraM natvA kopAgnijvalitastadA ॥ jagAma parvataM krauMcaM pitRbhyAM vArito'pi san ॥23॥

वारणे च कृते त्वद्य गम्यते च कथं त्वया ॥ इत्येवं च निषिद्धोपि प्रोच्य नेति जगाम सः ॥ २४ ॥

vAraNe ca kRte tvadya gamyate ca kathaM tvayA ॥ ityevaM ca niSiddhopi procya neti jagAma saH ॥ 24 ॥

न स्थातव्यं मया तातौ क्षणमप्यत्र किंचन ॥ यद्येवं कपटं प्रीतिमपहाय कृतं मयि ॥ २५ ॥

na sthAtavyaM mayA tAtau kSaNamapyatra kiMcana ॥ yadyevaM kapaTaM prItimapahAya kRtaM mayi ॥ 25 ॥

एवमुक्त्वा गतस्तत्र मुने सोऽद्यापि वर्तते ॥ दर्शनेनैव सर्वेषां लोकानां पापहारकः ॥ २६ ॥

evamuktvA gatastatra mune so'dyApi vartate ॥ darzanenaiva sarveSAM lokAnAM pApahArakaH ॥ 26 ॥

तद्दिनं हि समारभ्य कार्तिकेयस्य तस्य वै ॥ शिवपुत्रस्य देवर्षे कुमारत्वं प्रतिष्ठितम् ॥२७॥

taddinaM hi samArabhya kArtikeyasya tasya vai ॥ zivaputrasya devarSe kumAratvaM pratiSThitam ॥27॥

तन्नाम शुभदं लोके प्रसिद्धं भुवनत्रये ॥ सर्वपापहरं पुण्यं ब्रह्मचर्यप्रदं परम्॥२८॥

tannAma zubhadaM loke prasiddhaM bhuvanatraye ॥ sarvapApaharaM puNyaM brahmacaryapradaM param॥28॥

कार्तिक्यां च सदा देवा ऋषयश्च सतीर्थकाः॥ दर्शनार्थं कुमारस्य गच्छंति च मुनीश्वराः ॥२९॥

kArtikyAM ca sadA devA RSayazca satIrthakAH॥ darzanArthaM kumArasya gacchaMti ca munIzvarAH ॥29॥

कार्तिक्यां कृत्तिकासंगे कुर्याद्यः स्वामिदर्शनम्॥ तस्य पापं दहेत्सर्वं चित्तेप्सित फलं लभेत् ॥2-4-20-३०॥

kArtikyAM kRttikAsaMge kuryAdyaH svAmidarzanam॥ tasya pApaM dahetsarvaM cittepsita phalaM labhet ॥2-4-20-30॥

उमापि दुःखमापन्ना स्कन्दस्य विरहे सति ॥ उवाच स्वामिनं दीना तत्र गच्छ मया प्रभो ॥३१॥

umApi duHkhamApannA skandasya virahe sati ॥ uvAca svAminaM dInA tatra gaccha mayA prabho ॥31॥

तत्सुखार्थं स्वयं शंभुर्गतस्स्वांशेन पर्वते ॥ मल्लिकार्जुननामासीज्ज्योतिर्लिङ्गं सुखावहम् ॥३२॥

tatsukhArthaM svayaM zaMbhurgatassvAMzena parvate ॥ mallikArjunanAmAsIjjyotirliGgaM sukhAvaham ॥32॥

अद्यापि दृश्यते तत्र शिवया सहितश्शिवः ॥ सर्वेषां निजभक्तानां कामपूरस्सतां गतिः ॥३३॥

adyApi dRzyate tatra zivayA sahitazzivaH ॥ sarveSAM nijabhaktAnAM kAmapUrassatAM gatiH ॥33॥

तमागतं स विज्ञाय कुमारस्सशिवं शिवम् ॥ स विरज्य ततोऽन्यत्र गंतुमासीत्समुत्सुकः ॥३४॥

tamAgataM sa vijJAya kumArassazivaM zivam ॥ sa virajya tato'nyatra gaMtumAsItsamutsukaH ॥34॥

देवैश्च मुनिभिश्चैव प्रार्थितस्सोपि दूरतः ॥ योजनत्रयमुत्सृज्य स्थितः स्थाने च कार्तिकः ॥ ३५ ॥

devaizca munibhizcaiva prArthitassopi dUrataH ॥ yojanatrayamutsRjya sthitaH sthAne ca kArtikaH ॥ 35 ॥

पुत्रस्नेहातुरौ तौ वै शिवौ पर्वणि पर्वणि ॥ दर्शनार्थं कुमारस्य तस्य नारद गच्छतः ॥ ३६ ॥

putrasnehAturau tau vai zivau parvaNi parvaNi ॥ darzanArthaM kumArasya tasya nArada gacchataH ॥ 36 ॥

अमावास्यादिने शंभुः स्वयं गच्छति तत्र ह ॥ पूर्णमासी दिने तत्र पार्वती गच्छति ध्रुवम् ॥३७॥

amAvAsyAdine zaMbhuH svayaM gacchati tatra ha ॥ pUrNamAsI dine tatra pArvatI gacchati dhruvam ॥37॥

यद्यत्तस्य च वृत्तांतं भवत्पृष्टं मुनीश्वर ॥ कार्तिकस्य गणेशस्य परमं कथितं मया ॥३८॥

yadyattasya ca vRttAMtaM bhavatpRSTaM munIzvara ॥ kArtikasya gaNezasya paramaM kathitaM mayA ॥38॥

एतच्छ्रुत्वा नरो धीमान् सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ शोभनां लभते कामानीप्सितान्सकलान्सदा ॥ ३९ ॥

etacchrutvA naro dhImAn sarvapApaiH pramucyate ॥ zobhanAM labhate kAmAnIpsitAnsakalAnsadA ॥ 39 ॥

यः पठेत्पाठयेद्वापि शृणुयाच्छ्रावयेत्तथा ॥ सर्वान्कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥2-4-20-४०॥

yaH paThetpAThayedvApi zRNuyAcchrAvayettathA ॥ sarvAnkAmAnavApnoti nAtra kAryA vicAraNA ॥2-4-20-40॥

ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चस्वी क्षत्रियो विजयी भवेत् ॥ वैश्यो धन समृद्धस्स्याच्छूद्रस्सत्समतामियात् ॥४१॥

brAhmaNo brahmavarcasvI kSatriyo vijayI bhavet ॥ vaizyo dhana samRddhassyAcchUdrassatsamatAmiyAt ॥41॥

रोगी रोगात्प्रमुच्येत भयान्मुच्येत भीतियुक् ॥ भूतप्रेतादिबाधाभ्यः पीडितो न भवेन्नरः ॥४२॥

rogI rogAtpramucyeta bhayAnmucyeta bhItiyuk ॥ bhUtapretAdibAdhAbhyaH pIDito na bhavennaraH ॥42॥

एतदाख्यानमनघं यशस्यं सुखवर्द्धनम् ॥ आयुष्यं स्वर्ग्यमतुलं पुत्रपौत्रादिकारकम् ॥ ४३ ॥

etadAkhyAnamanaghaM yazasyaM sukhavarddhanam ॥ AyuSyaM svargyamatulaM putrapautrAdikArakam ॥ 43 ॥

अपवर्गप्रदं चापि शिवज्ञानप्रदं परम् ॥ शिवाशिवप्रीतिकरं शिवभक्तिविवर्द्धनम् ॥ ४४ ॥

apavargapradaM cApi zivajJAnapradaM param ॥ zivAzivaprItikaraM zivabhaktivivarddhanam ॥ 44 ॥

श्रवणीयं सदा भक्तैर्निःकामैश्च मुमुक्षुभिः ॥ शिवाद्वैतप्रदं चैतत्सदाशिवमयं शिवम् ॥४५॥

zravaNIyaM sadA bhaktairniHkAmaizca mumukSubhiH ॥ zivAdvaitapradaM caitatsadAzivamayaM zivam ॥45॥