नारद उवाच ॥ गणेशस्य श्रुता तात सम्यग्जनिरनुत्तमा॥ चरित्रमपि दिव्यं वै सुपराक्रमभूषितम् ॥१॥

nArada uvAca ॥ gaNezasya zrutA tAta samyagjaniranuttamA॥ caritramapi divyaM vai suparAkramabhUSitam ॥1॥

ततः किमभवत्तात तत्त्वं वद सुरेश्वरः ॥ शिवाशिवयशस्स्फीतं महानन्दप्रदायकम् ॥ २ ॥

tataH kimabhavattAta tattvaM vada surezvaraH ॥ zivAzivayazassphItaM mahAnandapradAyakam ॥ 2 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ साधु पृष्टं मुनिश्रेष्ठ भवता करुणात्मना ॥ श्रूयतां दत्तकर्णं हि वक्ष्येऽहं ऋषिसत्तम ॥ ३ ॥

brahmovAca ॥ sAdhu pRSTaM munizreSTha bhavatA karuNAtmanA ॥ zrUyatAM dattakarNaM hi vakSye'haM RSisattama ॥ 3 ॥

शिवा शिवश्च विप्रेन्द्र द्वयोश्च सुतयोः परम् ॥ दर्शंदर्शं च तल्लीलां महत्प्रेम समावहत् ॥ ४ ॥

zivA zivazca viprendra dvayozca sutayoH param ॥ darzaMdarzaM ca tallIlAM mahatprema samAvahat ॥ 4 ॥

पित्रोर्लालयतोस्तत्र सुखं चाति व्यवर्द्धत ॥ सदा प्रीत्या मुदा चातिखेलनं चक्रतुस्सुतौ ॥५॥

pitrorlAlayatostatra sukhaM cAti vyavarddhata ॥ sadA prItyA mudA cAtikhelanaM cakratussutau ॥5॥

तावेव तनयौ तत्र माता पित्रोर्मुनीश्वर ॥ महाभक्त्या यदा युक्तौ परिचर्यां प्रचक्रतुः ॥६॥

tAveva tanayau tatra mAtA pitrormunIzvara ॥ mahAbhaktyA yadA yuktau paricaryAM pracakratuH ॥6॥

षण्मुखे च गणेशे च पित्रोस्तदधिकं सदा ॥ स्नेहो व्यवर्द्धत महाञ्च्छुक्लपक्षे यथा शशी ॥ ७ ॥

SaNmukhe ca gaNeze ca pitrostadadhikaM sadA ॥ sneho vyavarddhata mahAJcchuklapakSe yathA zazI ॥ 7 ॥

कदाचित्तौ स्थितौ तत्र रहसि प्रेमसंयुतौ ॥ शिवा शिवश्च देवर्षे सुविचारपरायणौ ॥८॥

kadAcittau sthitau tatra rahasi premasaMyutau ॥ zivA zivazca devarSe suvicAraparAyaNau ॥8॥

शिवा शिवावूचतुः ॥ विवाहयोग्यौ संजातौ सुताविति च तावुभौ ॥ विवाहश्च कथं कार्यः पुत्रयोरुभयोः शुभम्॥९॥

zivA zivAvUcatuH ॥ vivAhayogyau saMjAtau sutAviti ca tAvubhau ॥ vivAhazca kathaM kAryaH putrayorubhayoH zubham॥9॥

षण्मुखश्च प्रियतमो गणेशश्च तथैव च॥ इति चिंतासमुद्विग्नौ लीलानन्दौ बभूवतुः॥2-4-19-१०॥

SaNmukhazca priyatamo gaNezazca tathaiva ca॥ iti ciMtAsamudvignau lIlAnandau babhUvatuH॥2-4-19-10॥

स्वपित्रोर्मतमाज्ञाय तौ सुतावपि संस्पृहौ ॥ तदिच्छया विवाहार्थं बभूवतुरथो मुने ॥ ११॥

svapitrormatamAjJAya tau sutAvapi saMspRhau ॥ tadicchayA vivAhArthaM babhUvaturatho mune ॥ 11॥

अहं च परिणेष्यामि ह्यहं चैव पुनः पुनः ॥ परस्परं च नित्यं वै विवादे तत्परावुभौ ॥१२॥

ahaM ca pariNeSyAmi hyahaM caiva punaH punaH ॥ parasparaM ca nityaM vai vivAde tatparAvubhau ॥12॥

श्रुत्वा तद्वचनं तौ च दंपती जगतां प्रभू ॥ लौकिकाचारमाश्रित्य विस्मयं परमं गतौ ॥१३॥

zrutvA tadvacanaM tau ca daMpatI jagatAM prabhU ॥ laukikAcAramAzritya vismayaM paramaM gatau ॥13॥

किं कर्तव्यं कथं कार्यो विवाहविधिरेतयोः ॥ इति निश्चित्य ताभ्यां वै युक्तिश्च रचिताद्भुता ॥ १४ ॥

kiM kartavyaM kathaM kAryo vivAhavidhiretayoH ॥ iti nizcitya tAbhyAM vai yuktizca racitAdbhutA ॥ 14 ॥

कदाचित्समये स्थित्वा समाहूय स्वपुत्रकौ ॥ कथयामासतुस्तत्र पुत्रयोः पितरौ तदा ॥ १५ ॥

kadAcitsamaye sthitvA samAhUya svaputrakau ॥ kathayAmAsatustatra putrayoH pitarau tadA ॥ 15 ॥

शिवाशिवावूचतुः ॥ अस्माकं नियमः पूर्वं कृतश्च सुखदो हि वाम् ॥ श्रूयतां सुसुतौ प्रीत्या कथयावो यथार्थकम् ॥ १६ ॥

zivAzivAvUcatuH ॥ asmAkaM niyamaH pUrvaM kRtazca sukhado hi vAm ॥ zrUyatAM susutau prItyA kathayAvo yathArthakam ॥ 16 ॥

समौ द्वावपि सत्पुत्रौ विशेषो नात्र लभ्यते ॥ तस्मात्पणः कृतश्शंदः पुत्रयोरुभयोरपि ॥ १७ ॥

samau dvAvapi satputrau vizeSo nAtra labhyate ॥ tasmAtpaNaH kRtazzaMdaH putrayorubhayorapi ॥ 17 ॥

यश्चैव पृथिवीं सर्वां क्रांत्वा पूर्वमुपाव्रजेत् ॥ तस्यैव प्रथमं कार्यो विवाहश्शुभलक्षणः ॥१८॥

yazcaiva pRthivIM sarvAM krAMtvA pUrvamupAvrajet ॥ tasyaiva prathamaM kAryo vivAhazzubhalakSaNaH ॥18॥

ब्रह्मोवाच ॥ तयोरेवं वचः श्रुत्वा शरजन्मा महाबलः ॥ जगाम मन्दिरात्तूर्णं पृथिवीक्रमणाय वै॥१९॥

brahmovAca ॥ tayorevaM vacaH zrutvA zarajanmA mahAbalaH ॥ jagAma mandirAttUrNaM pRthivIkramaNAya vai॥19॥

गणनाथश्च तत्रैव संस्थितो बुद्धिसत्तमः ॥ सुबुद्ध्या संविचारर्येति चित्त एव पुनः पुनः ॥ 2-4-19-२० ॥

gaNanAthazca tatraiva saMsthito buddhisattamaH ॥ subuddhyA saMvicAraryeti citta eva punaH punaH ॥ 2-4-19-20 ॥

किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं लंघितुं नैव शक्यते ॥ क्रोशमात्रं गतः स्याद्वै गम्यते न मया पुनः ॥ २१ ॥

kiM kartavyaM kva gaMtavyaM laMghituM naiva zakyate ॥ krozamAtraM gataH syAdvai gamyate na mayA punaH ॥ 21 ॥

किं पुनः पृविवीमेतां क्रांत्वा चोपार्जितं सुखम् ॥ विचार्येति गणेशस्तु यच्चकार शृणुष्व तत् ॥ २२ ॥

kiM punaH pRvivImetAM krAMtvA copArjitaM sukham ॥ vicAryeti gaNezastu yaccakAra zRNuSva tat ॥ 22 ॥

स्नानं कृत्वा यथान्यायं समागत्य स्वयं गृहम् ॥ उवाच पितरं तत्र मातरं पुनरेव सः ॥२३॥

snAnaM kRtvA yathAnyAyaM samAgatya svayaM gRham ॥ uvAca pitaraM tatra mAtaraM punareva saH ॥23॥

गणेश उवाच ॥ आसने स्थापिते ह्यत्र पूजार्थं भवतोरिह ॥ भवंतौ संस्थितौ तातौ पूर्य्यतां मे मनोरथः ॥२४॥

gaNeza uvAca ॥ Asane sthApite hyatra pUjArthaM bhavatoriha ॥ bhavaMtau saMsthitau tAtau pUryyatAM me manorathaH ॥24॥

ब्रह्मोवाच ॥ इति श्रुत्वा वचस्तस्य पार्वतीपरमेश्वरौ ॥ अस्थातामासने तत्र तत्पूजाग्रहणाय वै ॥२५॥

brahmovAca ॥ iti zrutvA vacastasya pArvatIparamezvarau ॥ asthAtAmAsane tatra tatpUjAgrahaNAya vai ॥25॥

तेनाथ पूजितौ तौ च प्रक्रान्तौ च पुनः पुनः ॥ एवं च कृतवान् सप्त प्रणामास्तु तथैव सः ॥२६॥

tenAtha pUjitau tau ca prakrAntau ca punaH punaH ॥ evaM ca kRtavAn sapta praNAmAstu tathaiva saH ॥26॥

बद्धांजलिरथोवाच गणेशो बुद्धिसागरः ॥ स्तुत्वा बहु तिथस्तात पितरौ प्रेमविह्वलौ ॥२७॥

baddhAMjalirathovAca gaNezo buddhisAgaraH ॥ stutvA bahu tithastAta pitarau premavihvalau ॥27॥

गणेश उवाच ॥ भो मातर्भो पितस्त्वं च शृणु मे परमं वचः ॥ शीघ्रं चैवात्र कर्तव्यो विवाहश्शोभनो मम ॥२८॥

gaNeza uvAca ॥ bho mAtarbho pitastvaM ca zRNu me paramaM vacaH ॥ zIghraM caivAtra kartavyo vivAhazzobhano mama ॥28॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्येवं वचनं श्रुत्वा गणेशस्य महात्मनः ॥ महाबुद्धिनिधिं तं तौ पितरावूचतुस्तदा॥२९॥

brahmovAca ॥ ityevaM vacanaM zrutvA gaNezasya mahAtmanaH ॥ mahAbuddhinidhiM taM tau pitarAvUcatustadA॥29॥

शिवा शिवावूचतुः ॥ प्रक्रामेत भवान्सम्यक्पृथिवीं च सकाननाम् ॥ कुमारो गतवांस्तत्र त्वं गच्छ पुर आव्रज ॥2-4-19-३०॥

zivA zivAvUcatuH ॥ prakrAmeta bhavAnsamyakpRthivIM ca sakAnanAm ॥ kumAro gatavAMstatra tvaM gaccha pura Avraja ॥2-4-19-30॥

ब्रह्मोवाच॥ इत्येवं वचनं श्रुत्वा पित्रोर्गणपति द्रुतम् ॥ उवाच नियतस्तत्र वचनं क्रोधसंयुतः॥३१॥

brahmovAca॥ ityevaM vacanaM zrutvA pitrorgaNapati drutam ॥ uvAca niyatastatra vacanaM krodhasaMyutaH॥31॥

गणेश उवाच ॥ भो मातर्भो पितर्धर्मरूपौ प्राज्ञौ युवां मतौ ॥ धर्मतः श्रूयतां सम्यक् वचनं मम सत्तमौ॥३२॥

gaNeza uvAca ॥ bho mAtarbho pitardharmarUpau prAjJau yuvAM matau ॥ dharmataH zrUyatAM samyak vacanaM mama sattamau॥32॥

मया तु पृथिवी क्रांता सप्तवारं पुनः पुनः ॥ एवं कथं ब्रुवाते वै पुनश्च पितराविह ॥३३॥

mayA tu pRthivI krAMtA saptavAraM punaH punaH ॥ evaM kathaM bruvAte vai punazca pitarAviha ॥33॥

ब्रह्मोवाच ॥ तद्वचस्तु तदा श्रुत्वा लौकिकीं गतिमाश्रितौ ॥ महालीलाकरौ तत्र पितरावूचतुश्च तम् ॥ ३४ ॥

brahmovAca ॥ tadvacastu tadA zrutvA laukikIM gatimAzritau ॥ mahAlIlAkarau tatra pitarAvUcatuzca tam ॥ 34 ॥

पितरावूचतुः ॥ कदा क्रांता त्वया पुत्र पृथिवी सुमहत्तरा ॥ सप्तद्वीपा समुद्रांता महद्भिर्गहनैयुता ॥३५॥

pitarAvUcatuH ॥ kadA krAMtA tvayA putra pRthivI sumahattarA ॥ saptadvIpA samudrAMtA mahadbhirgahanaiyutA ॥35॥

ब्रह्मोवाच ॥ तयोरेवं वचः श्रुत्वा शिवाशंकरयोर्मुने ॥ महाबुद्धिनिधिः पुत्रो गणेशो वाक्यमब्रवीत्॥३६॥

brahmovAca ॥ tayorevaM vacaH zrutvA zivAzaMkarayormune ॥ mahAbuddhinidhiH putro gaNezo vAkyamabravIt॥36॥

गणेश उवाच ॥ भवतोः पूजनं कृत्वा शिवाशंकरयोरहम् ॥ स्वबुद्ध्या हि समुद्रान्तपृध्वीकृतपरिक्रमः ॥३७॥

gaNeza uvAca ॥ bhavatoH pUjanaM kRtvA zivAzaMkarayoraham ॥ svabuddhyA hi samudrAntapRdhvIkRtaparikramaH ॥37॥

इत्येवं वचनं देवे शास्त्रे वा धर्मसञ्चये॥ वर्त्तते किं च तत्तथ्यं नहि किं तथ्यमेव वा ॥३८॥

ityevaM vacanaM deve zAstre vA dharmasaJcaye॥ varttate kiM ca tattathyaM nahi kiM tathyameva vA ॥38॥

पित्रोश्च पूजनं कृत्वा प्रक्रांतिं च करोति यः ॥ तस्य वै पृथिवीजन्यफलं भवति निश्चितम् ॥३९॥

pitrozca pUjanaM kRtvA prakrAMtiM ca karoti yaH ॥ tasya vai pRthivIjanyaphalaM bhavati nizcitam ॥39॥

अपहाय गृहे यो वै पितरौ तीर्थमाव्रजेत् ॥ तस्य पापं तथा प्रोक्तं हनने च तयोर्यथा ॥ 2-4-19-४० ॥

apahAya gRhe yo vai pitarau tIrthamAvrajet ॥ tasya pApaM tathA proktaM hanane ca tayoryathA ॥ 2-4-19-40 ॥

पुत्रस्य च महत्तीर्थं पित्रोश्चरणपंकजम्॥ अन्यतीर्थं तु दूरे वै गत्वा सम्प्राप्यते पुनः ॥ ४१ ॥

putrasya ca mahattIrthaM pitrozcaraNapaMkajam॥ anyatIrthaM tu dUre vai gatvA samprApyate punaH ॥ 41 ॥

इदं संनिहितं तीर्थं सुलभं धर्मसाधनम् ॥ पुत्रस्य च स्त्रियाश्चैव तीर्थं गेहे सुशोभनम् ॥ ४२ ॥

idaM saMnihitaM tIrthaM sulabhaM dharmasAdhanam ॥ putrasya ca striyAzcaiva tIrthaM gehe suzobhanam ॥ 42 ॥

इति शास्त्राणि वेदाश्च भाषन्ते यन्निरंतरम् ॥ भवद्भ्यां तत्प्रकर्त्तव्यमसत्यं पुनरेव च ॥ ४३ ॥

iti zAstrANi vedAzca bhASante yanniraMtaram ॥ bhavadbhyAM tatprakarttavyamasatyaM punareva ca ॥ 43 ॥

भवदीयं त्विदं रूपमसत्यं च भवेदिह ॥ तदा वेदोप्यसत्यो वै भवेदिति न संशयः ॥४४॥

bhavadIyaM tvidaM rUpamasatyaM ca bhavediha ॥ tadA vedopyasatyo vai bhavediti na saMzayaH ॥44॥

शीघ्रं च भवितव्यो मे विवाहः क्रियतां शुभः ॥ अथ वा वेदशास्त्रञ्च न्यलीकं कथ्यतामिति॥४५॥

zIghraM ca bhavitavyo me vivAhaH kriyatAM zubhaH ॥ atha vA vedazAstraJca nyalIkaM kathyatAmiti॥45॥

द्वयोः श्रेष्ठतमं मध्ये यत्स्यात्सम्यग्विचार्य तत्॥ कर्तव्यं च प्रयत्नेन पितरौ धर्मरूपिणौ ॥४६॥

dvayoH zreSThatamaM madhye yatsyAtsamyagvicArya tat॥ kartavyaM ca prayatnena pitarau dharmarUpiNau ॥46॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा पार्वतीपुत्रस्स गणेशः प्रकृष्टधीः ॥ विरराम महाज्ञानी तदा बुद्धिमतां वरः ॥ ४७ ॥

॥ brahmovAca ॥ ityuktvA pArvatIputrassa gaNezaH prakRSTadhIH ॥ virarAma mahAjJAnI tadA buddhimatAM varaH ॥ 47 ॥

तौ दंपती च विश्वेशौ षार्वतीशंकरौ तदा ॥ इति श्रुत्वा वचस्तस्य विस्मयं परमं गता॥४८॥

tau daMpatI ca vizvezau SArvatIzaMkarau tadA ॥ iti zrutvA vacastasya vismayaM paramaM gatA॥48॥

ततः शिवा शिवश्चैव पुत्रं बुद्धिविचक्षणम् ॥ सुप्रशस्योचतुः प्रीत्या तौ यथार्थप्रभाषिणम् ॥४९॥

tataH zivA zivazcaiva putraM buddhivicakSaNam ॥ suprazasyocatuH prItyA tau yathArthaprabhASiNam ॥49॥

शिवाशिवावूचतुः॥ पुत्र ते विमला बुद्धिस्समुत्पन्ना महात्मनः॥ त्वयोक्तं यद्वचश्चैव ततश्चैव च नान्यथा ॥ 2-4-19-५० ॥

zivAzivAvUcatuH॥ putra te vimalA buddhissamutpannA mahAtmanaH॥ tvayoktaM yadvacazcaiva tatazcaiva ca nAnyathA ॥ 2-4-19-50 ॥

समुत्पन्ने च दुःखे च यस्य बुद्धिर्विशिष्यते ॥ तस्य दुखं विनश्येत सूर्ये दृष्टे यथा तमः ॥५१॥

samutpanne ca duHkhe ca yasya buddhirviziSyate ॥ tasya dukhaM vinazyeta sUrye dRSTe yathA tamaH ॥51॥

बुद्धिर्यस्य बलं तस्य निर्बुद्धेस्तु कुतो बलम् ॥ कूपे सिंहो मदोन्मत्तश्शशकेन निपातितः ॥ ५२ ॥

buddhiryasya balaM tasya nirbuddhestu kuto balam ॥ kUpe siMho madonmattazzazakena nipAtitaH ॥ 52 ॥

वेदशास्त्रपुराणेषु बालकस्य यथोदितम् ॥ त्वया कृतं तु तत्सर्वं धर्मस्य परिपालनम्॥५३॥

vedazAstrapurANeSu bAlakasya yathoditam ॥ tvayA kRtaM tu tatsarvaM dharmasya paripAlanam॥53॥

सम्यक्कृतं त्वया यच्च तत्केनापि भवेदिह॥ आवाभ्यां मानितं तच्च नान्यथा क्रियतेऽधुना॥५४॥

samyakkRtaM tvayA yacca tatkenApi bhavediha॥ AvAbhyAM mAnitaM tacca nAnyathA kriyate'dhunA॥54॥

ब्रह्मोवाच॥ इत्युक्त्वा तौ समाश्वास्य गणेशं बुद्धिसागरम्॥ विवाहकरणे चास्य मतिं चक्रतुरुत्तमाम्॥५५॥

brahmovAca॥ ityuktvA tau samAzvAsya gaNezaM buddhisAgaram॥ vivAhakaraNe cAsya matiM cakraturuttamAm॥55॥