नारद उवाच ॥ ब्रह्मन् वद महाप्राज्ञ तद्वृत्तान्तेखिले श्रुते ॥ किमकार्षीन्महादेवी श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १ ॥

nArada uvAca ॥ brahman vada mahAprAjJa tadvRttAntekhile zrute ॥ kimakArSInmahAdevI zrotumicchAmi tattvataH ॥ 1 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ श्रूयतां मुनिशार्दूल कथयाम्यद्य तद्ध्रुवम् ॥ चरितं जगदंबाया यज्जातं तदनंतरम् ॥२॥

brahmovAca ॥ zrUyatAM munizArdUla kathayAmyadya taddhruvam ॥ caritaM jagadaMbAyA yajjAtaM tadanaMtaram ॥2॥

मृदंगान्पटहांश्चैव गणाश्चावादयंस्तथा ॥ महोत्सवं तदा चक्रुर्हते तस्मिन्गणाधिपे ॥३॥

mRdaMgAnpaTahAMzcaiva gaNAzcAvAdayaMstathA ॥ mahotsavaM tadA cakrurhate tasmingaNAdhipe ॥3॥

शिवोपि तच्छिरश्छित्वा यावद्दुःखमुपाददे ॥ तावच्च गिरिजा देवी चुक्रोधाति मुनीश्वर ॥ ४ ॥

zivopi tacchirazchitvA yAvadduHkhamupAdade ॥ tAvacca girijA devI cukrodhAti munIzvara ॥ 4 ॥

किं करोमि क्व गच्छामि हाहादुःखमुपागतम् ॥ कथं दुःखं विनश्येतास्याऽतिदुखं ममाधुना ॥ ५ ॥

kiM karomi kva gacchAmi hAhAduHkhamupAgatam ॥ kathaM duHkhaM vinazyetAsyA'tidukhaM mamAdhunA ॥ 5 ॥

मत्सुतो नाशितश्चाद्य देवेस्सर्वैर्गणैस्तथा ॥ सर्वांस्तान्नाशयिष्यामि प्रलयं वा करोम्यहम् ॥ ६ ॥

matsuto nAzitazcAdya devessarvairgaNaistathA ॥ sarvAMstAnnAzayiSyAmi pralayaM vA karomyaham ॥ 6 ॥

इत्येवं दुःखिता सा च शक्तीश्शतसहस्रशः ॥ निर्ममे तत्क्षणं क्रुद्धा सर्वलोकमहेश्वरी ॥७॥

ityevaM duHkhitA sA ca zaktIzzatasahasrazaH ॥ nirmame tatkSaNaM kruddhA sarvalokamahezvarI ॥7॥

निर्मितास्ता नमस्कृत्य जगदंबां शिवां तदा ॥ जाज्वल्यमाना ह्यवदन्मातरादिश्यतामिति ॥ ८ ॥

nirmitAstA namaskRtya jagadaMbAM zivAM tadA ॥ jAjvalyamAnA hyavadanmAtarAdizyatAmiti ॥ 8 ॥

तच्छुत्वा शंभुशक्तिस्सा प्रकृतिः क्रोधतत्परा ॥ प्रत्युवाच तु तास्सर्वा महामाया मुनीश्वर ॥ ९ ॥

tacchutvA zaMbhuzaktissA prakRtiH krodhatatparA ॥ pratyuvAca tu tAssarvA mahAmAyA munIzvara ॥ 9 ॥

देव्युवाच ॥ हे शक्तयोऽधुना देव्यो युष्माभिर्मन्निदेशतः ॥ प्रलयश्चात्र कर्त्तव्यो नात्र कार्या विचारणा ॥ 2-4-17-१० ॥

devyuvAca ॥ he zaktayo'dhunA devyo yuSmAbhirmannidezataH ॥ pralayazcAtra karttavyo nAtra kAryA vicAraNA ॥ 2-4-17-10 ॥

देवांश्चैव ऋषींश्चैव यक्षराक्षसकांस्तथा ॥ अस्मदीयान्परांश्चैव सख्यो भक्षत वै हठात् ॥११॥

devAMzcaiva RSIMzcaiva yakSarAkSasakAMstathA ॥ asmadIyAnparAMzcaiva sakhyo bhakSata vai haThAt ॥11॥

ब्रह्मोवाच ॥ तदाज्ञप्ताश्च तास्सर्वाश्शक्तयः क्रोधतत्पराः ॥ देवादीनां च सर्वेषां संहारं कर्तुमुद्यताः ॥ १२ ॥

brahmovAca ॥ tadAjJaptAzca tAssarvAzzaktayaH krodhatatparAH ॥ devAdInAM ca sarveSAM saMhAraM kartumudyatAH ॥ 12 ॥

यथा च तृणसंहारमनलः कुरुते तथा ॥ एवं ताश्शक्तयस्सर्वास्संहारं कर्तुमुद्यताः ॥१३॥

yathA ca tRNasaMhAramanalaH kurute tathA ॥ evaM tAzzaktayassarvAssaMhAraM kartumudyatAH ॥13॥

गणपो वाथ विष्णुर्वा ब्रह्मा वा शंकरस्तथा ॥ इन्द्रो वा यक्षराजो वा स्कंदो वा सूर्य एव वा ॥१४॥

gaNapo vAtha viSNurvA brahmA vA zaMkarastathA ॥ indro vA yakSarAjo vA skaMdo vA sUrya eva vA ॥14॥

सर्वेषां चैव संहारं कुर्वंति स्म निरंतरम् ॥ यत्रयत्र तु दृश्येत तत्रतत्रापि शक्तयः ॥१५॥

sarveSAM caiva saMhAraM kurvaMti sma niraMtaram ॥ yatrayatra tu dRzyeta tatratatrApi zaktayaH ॥15॥

कराली कुब्जका खंजा लंबशीर्षा ह्यनेकशः ॥ हस्ते धृत्वा तु देवांश्च मुखे चैवाक्षिपंस्तदा ॥१६॥

karAlI kubjakA khaMjA laMbazIrSA hyanekazaH ॥ haste dhRtvA tu devAMzca mukhe caivAkSipaMstadA ॥16॥

तं संहारं तदा दृष्ट्वा हरो ब्रह्मा तथा हरिः ॥ इन्द्रादयोऽखिलाः देवा गणाश्च ऋषयस्तथा ॥ १७ ॥

taM saMhAraM tadA dRSTvA haro brahmA tathA hariH ॥ indrAdayo'khilAH devA gaNAzca RSayastathA ॥ 17 ॥

किं करिष्यति सा देवी संहारं वाप्यकालतः ॥ इति संशयमापन्ना जीवनाशा हताऽभवत् ॥ १८ ॥

kiM kariSyati sA devI saMhAraM vApyakAlataH ॥ iti saMzayamApannA jIvanAzA hatA'bhavat ॥ 18 ॥

सर्वे च मिलिताश्चेमे कि कर्त्तव्यं विचिंत्यताम् ॥ एवं विचारयन्तस्ते तूर्णमूचुः परस्परम् ॥१९॥

sarve ca militAzceme ki karttavyaM viciMtyatAm ॥ evaM vicArayantaste tUrNamUcuH parasparam ॥19॥

यदा च गिरिजा देवी प्रसन्ना हि भवेदिह ॥ तदा चैव भवेत्स्वास्थ्यं नान्यथा कोटियत्नतः ॥ 2-4-17-२० ॥

yadA ca girijA devI prasannA hi bhavediha ॥ tadA caiva bhavetsvAsthyaM nAnyathA koTiyatnataH ॥ 2-4-17-20 ॥

शिवोपि दुःखमापन्नो लौकिकीं गतिमाश्रितः ॥ मोहयन्सकलांस्तत्र नानालीलाविशारदः ॥२१॥

zivopi duHkhamApanno laukikIM gatimAzritaH ॥ mohayansakalAMstatra nAnAlIlAvizAradaH ॥21॥

सर्वेषां चैव देवानां कटिर्भग्ना यदा तदा ॥ शिवा क्रोधमयी साक्षाद्गंतुं न पुर उत्सहेत् ॥। २२ ॥

sarveSAM caiva devAnAM kaTirbhagnA yadA tadA ॥ zivA krodhamayI sAkSAdgaMtuM na pura utsahet ॥। 22 ॥

स्वीयो वा परकीयो वा देवो वा दानवोपि वा ॥ गणो वापि च दिक्पालो यक्षो वा किन्नरो मुनिः ॥ २३ ॥

svIyo vA parakIyo vA devo vA dAnavopi vA ॥ gaNo vApi ca dikpAlo yakSo vA kinnaro muniH ॥ 23 ॥

विष्णुर्वापि तथा ब्रह्मा शंकरश्च तथा प्रभुः ॥ न कश्चिद्गिरिजाग्रे च स्थातुं शक्तोऽभवन्मुने ॥२४॥

viSNurvApi tathA brahmA zaMkarazca tathA prabhuH ॥ na kazcidgirijAgre ca sthAtuM zakto'bhavanmune ॥24॥

जाज्वल्यमानं तत्तेजस्सर्वतोदाहि तेऽखिलाः ॥ दृष्ट्वा भीततरा आसन् सर्वे दूरतरं स्थिताः ॥२५॥

jAjvalyamAnaM tattejassarvatodAhi te'khilAH ॥ dRSTvA bhItatarA Asan sarve dUrataraM sthitAH ॥25॥

एतस्मिन्समये तत्र नारदो दिव्यदर्शनः ॥ आगतस्त्वं मुने देवगणानां सुखहेतवे ॥२६॥

etasminsamaye tatra nArado divyadarzanaH ॥ AgatastvaM mune devagaNAnAM sukhahetave ॥26॥

ब्रह्माणं मां भवं विष्णुं शंकरं च प्रणम्य साः ॥ समागत्य मिलित्वोचे विचार्य कार्यमेव वा ॥२७॥

brahmANaM mAM bhavaM viSNuM zaMkaraM ca praNamya sAH ॥ samAgatya militvoce vicArya kAryameva vA ॥27॥

सर्वे संमंत्रयां चक्रुस्त्वया देवा महात्मना ॥ दुःखशांतिः कथं स्याद्वै समूचुस्तत एव ते ॥२८॥

sarve saMmaMtrayAM cakrustvayA devA mahAtmanA ॥ duHkhazAMtiH kathaM syAdvai samUcustata eva te ॥28॥

यावच्च गिरिजा देवी कृपां नैव करिष्यति॥ तावन्नैव सुखं स्याद्वै नात्र कार्या विचारणा॥२९॥

yAvacca girijA devI kRpAM naiva kariSyati॥ tAvannaiva sukhaM syAdvai nAtra kAryA vicAraNA॥29॥

ऋषयो हि त्वदाद्याश्च गतास्ते वै शिवान्तिकम्॥ सर्वे प्रसादयामासुः क्रोधशान्त्यै तदा शिवाम् ॥2-4-17-३०॥

RSayo hi tvadAdyAzca gatAste vai zivAntikam॥ sarve prasAdayAmAsuH krodhazAntyai tadA zivAm ॥2-4-17-30॥

पुनः पुनः प्रणेमुश्च स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकशः ॥ सर्वे प्रसादयन्प्रीत्या प्रोचुर्देवगणाज्ञया॥३१॥

punaH punaH praNemuzca stutvA stotrairanekazaH ॥ sarve prasAdayanprItyA procurdevagaNAjJayA॥31॥

सुरर्षय ऊचुः ॥ जगदम्ब नमस्तुभ्यं शिवायै ते नमोस्तु ते ॥ चंडिकायै नमस्तुभ्यं कल्याण्यै ते नमोस्तु ते ॥३२॥

surarSaya UcuH ॥ jagadamba namastubhyaM zivAyai te namostu te ॥ caMDikAyai namastubhyaM kalyANyai te namostu te ॥32॥

आदिशक्तिस्त्वमेवांब सर्वसृष्टिकरी सदा॥ त्वमेव पालिनी शक्तिस्त्वमेव प्रलयंकरी ॥३३॥

AdizaktistvamevAMba sarvasRSTikarI sadA॥ tvameva pAlinI zaktistvameva pralayaMkarI ॥33॥

प्रसन्ना भव देवेशि शांतिं कुरु नमोस्तु ते॥ सर्वं हि विकलं देवि त्रिजगत्तव कोपतः॥३४॥

prasannA bhava devezi zAMtiM kuru namostu te॥ sarvaM hi vikalaM devi trijagattava kopataH॥34॥

ब्रह्मोवाच ॥ एवं स्तुता परा देवी ऋषिभिश्च त्वदादिभिः ॥ क्रुद्धदृष्ट्या तदा ताश्च किंचिन्नोवाच सा शिवा ॥३५॥

brahmovAca ॥ evaM stutA parA devI RSibhizca tvadAdibhiH ॥ kruddhadRSTyA tadA tAzca kiMcinnovAca sA zivA ॥35॥

तदा च ऋषयस्सर्वे नत्वा तच्चरणांबुजम् ॥ पुनरूचुश्शिवां भक्त्या कृतांजलिपुटाश्शनैः ॥ ३६ ॥

tadA ca RSayassarve natvA taccaraNAMbujam ॥ punarUcuzzivAM bhaktyA kRtAMjalipuTAzzanaiH ॥ 36 ॥

ऋषय ऊचुः ॥ क्षम्यतां देवि संहारो जाय तेऽधुना ॥ तव स्वामी स्थितश्चात्र पश्य पश्य तमंबिके ॥३७॥

RSaya UcuH ॥ kSamyatAM devi saMhAro jAya te'dhunA ॥ tava svAmI sthitazcAtra pazya pazya tamaMbike ॥37॥

वयं के च इमे देवा विष्णुब्रह्मादयस्तथा ॥ प्रजाश्च भवदीयाश्च कृतांजलिपुटाः स्थिताः ॥३८॥

vayaM ke ca ime devA viSNubrahmAdayastathA ॥ prajAzca bhavadIyAzca kRtAMjalipuTAH sthitAH ॥38॥

क्षंतव्यश्चापराधो वै सर्वेषां परमेश्वरि ॥ सर्वे हि विकलाश्चाद्य शांतिं तेषां शिवे कुरु ॥ ३९ ॥

kSaMtavyazcAparAdho vai sarveSAM paramezvari ॥ sarve hi vikalAzcAdya zAMtiM teSAM zive kuru ॥ 39 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा ऋषयस्सर्वे सुदीनतरमाकुलाः ॥ संतस्थिरे चंडिकाग्रे कृतांजलिपुटास्तदा ॥2-4-17-४०॥

brahmovAca ॥ ityuktvA RSayassarve sudInataramAkulAH ॥ saMtasthire caMDikAgre kRtAMjalipuTAstadA ॥2-4-17-40॥

एवं श्रुत्वा वचस्तेषां प्रसन्ना चंडिकाऽभवत् ॥ प्रत्युवाच ऋषींस्तान्वै करुणाविष्टमानसा ॥४१॥

evaM zrutvA vacasteSAM prasannA caMDikA'bhavat ॥ pratyuvAca RSIMstAnvai karuNAviSTamAnasA ॥41॥

देव्युवाच ॥ मत्पुत्रो यदि जीवेत तदा संहरणं नहि ॥ यथा हि भवतां मध्ये पूज्योऽयं च भविष्यति ॥४२॥

devyuvAca ॥ matputro yadi jIveta tadA saMharaNaM nahi ॥ yathA hi bhavatAM madhye pUjyo'yaM ca bhaviSyati ॥42॥

सर्वाध्यक्षो भवेदद्य यूयं कुरुत तद्यदि ॥ तदा शांतिर्भवेल्लोके नान्यथा सुखमाप्स्यथ ॥४३॥

sarvAdhyakSo bhavedadya yUyaM kuruta tadyadi ॥ tadA zAMtirbhavelloke nAnyathA sukhamApsyatha ॥43॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्तास्ते तदा सर्वे ऋषयो युष्मदादयः ॥ तेभ्यो देवेभ्य आगत्य सर्वं वृत्तं न्यवेदयन् ॥४४॥

॥ brahmovAca ॥ ityuktAste tadA sarve RSayo yuSmadAdayaH ॥ tebhyo devebhya Agatya sarvaM vRttaM nyavedayan ॥44॥

ते च सर्वे तथा श्रुत्वा शंकराय न्यवेदयन् ॥ नत्वा प्रांजलयो दीनाः शक्रप्रभृतयस्सुराः ॥४५॥

te ca sarve tathA zrutvA zaMkarAya nyavedayan ॥ natvA prAMjalayo dInAH zakraprabhRtayassurAH ॥45॥

प्रोवाचेति सुराञ्छ्रुत्वा शिवश्चापि तथा पुनः ॥ कर्त्तव्यं च तथा सर्वलोकस्वास्थ्यं भवेदिह॥४६॥

provAceti surAJchrutvA zivazcApi tathA punaH ॥ karttavyaM ca tathA sarvalokasvAsthyaM bhavediha॥46॥

उत्तरस्यां पुनर्यात प्रथमं यो मिलेदिह॥ तच्छिरश्च समाहृत्य योजनीयं कलेवरे ॥ ॥ ४७ ॥

uttarasyAM punaryAta prathamaM yo milediha॥ tacchirazca samAhRtya yojanIyaM kalevare ॥ ॥ 47 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ ततस्तैस्तत्कृतं सर्वं शिवाज्ञाप्रतिपालकैः ॥ कलेवरं समानीय प्रक्षाल्य विधिवच्च तत् ॥४८॥

॥ brahmovAca ॥ tatastaistatkRtaM sarvaM zivAjJApratipAlakaiH ॥ kalevaraM samAnIya prakSAlya vidhivacca tat ॥48॥

पूजयित्वा पुनस्ते वै गताश्चोदङ्मुखास्तदा ॥ प्रथमं मिलितस्तत्र हस्ती चाप्येकदंतकः ॥ ४९ ॥

pUjayitvA punaste vai gatAzcodaGmukhAstadA ॥ prathamaM militastatra hastI cApyekadaMtakaH ॥ 49 ॥

तच्छिरश्च तदा नीत्वा तत्र तेऽयोजयन् ध्रुवम् ॥ संयोज्य देवतास्सर्वाः शिवं विष्णुं विधिं तदा ॥ 2-4-17-५० ॥

tacchirazca tadA nItvA tatra te'yojayan dhruvam ॥ saMyojya devatAssarvAH zivaM viSNuM vidhiM tadA ॥ 2-4-17-50 ॥

प्रणम्य वचनं प्रोचुर्भवदुक्तं कृतं च नः ॥ अनंतरं च तत्कार्यं भवताद्भवशेषितम् ॥ ५१ ॥

praNamya vacanaM procurbhavaduktaM kRtaM ca naH ॥ anaMtaraM ca tatkAryaM bhavatAdbhavazeSitam ॥ 51 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ ततस्ते तु विरेजुश्च पार्षदाश्च सुराः सुखम् ॥ अथ तद्वचनं श्रुत्वा शिवोक्तं पर्यपालयन् ॥ ५२ ॥

brahmovAca ॥ tataste tu virejuzca pArSadAzca surAH sukham ॥ atha tadvacanaM zrutvA zivoktaM paryapAlayan ॥ 52 ॥

ऊचुस्ते च तदा तत्र ब्रह्मविष्णुसुरास्तथा ॥ प्रणम्येशं शिवं देवं स्वप्रभुं गुणवर्जितम् ॥ ५३ ॥

Ucuste ca tadA tatra brahmaviSNusurAstathA ॥ praNamyezaM zivaM devaM svaprabhuM guNavarjitam ॥ 53 ॥

यस्मात्त्वत्तेजसस्सर्वे वयं जाता महात्मनः ॥ त्वत्तेजस्तत्समायातु वेदमंत्राभियोगतः ॥५४॥

yasmAttvattejasassarve vayaM jAtA mahAtmanaH ॥ tvattejastatsamAyAtu vedamaMtrAbhiyogataH ॥54॥

इत्येवमभिमंत्रेण मंत्रितं जलमुत्तमम्॥ स्मृत्वा शिवं समेतास्ते चिक्षिपुस्तत्कलेवरे ॥९५॥

ityevamabhimaMtreNa maMtritaM jalamuttamam॥ smRtvA zivaM sametAste cikSipustatkalevare ॥95॥

तज्जलस्पर्शमात्रेण चिद्युतो जीवितो द्रुतम् ॥ तदोत्तस्थौ सुप्त इव स बालश्च शिवेच्छया ॥ ५६ ॥

tajjalasparzamAtreNa cidyuto jIvito drutam ॥ tadottasthau supta iva sa bAlazca zivecchayA ॥ 56 ॥

सुभगस्सुन्दरतरो गजवक्त्रस्सुरक्तकः ॥ प्रसन्नवदनश्चातिसुप्रभो ललिताकृतिः ॥ ५७ ॥

subhagassundarataro gajavaktrassuraktakaH ॥ prasannavadanazcAtisuprabho lalitAkRtiH ॥ 57 ॥

तं दृष्ट्वा जीवितं बालं शिवापुत्रं मुनीश्वर॥ सर्वे मुमुदिरे तत्र सर्वदुःखं क्षयं गतम् ॥५८॥

taM dRSTvA jIvitaM bAlaM zivAputraM munIzvara॥ sarve mumudire tatra sarvaduHkhaM kSayaM gatam ॥58॥

देव्यै संदर्शयामासुः सर्वे हर्षसमन्विताः ॥ जीवितं तनयं दृष्ट्वा देवी हृष्टतराभवत् ॥५९॥

devyai saMdarzayAmAsuH sarve harSasamanvitAH ॥ jIvitaM tanayaM dRSTvA devI hRSTatarAbhavat ॥59॥