॥ ब्रह्मोवाच ॥ गणास्ते क्रोधसंपन्नास्तत्र गत्वा शिवाज्ञया ॥ पप्रच्छुर्गिरिजापुत्रं तं तदा द्वारपालकम् ॥ १ ॥

॥ brahmovAca ॥ gaNAste krodhasaMpannAstatra gatvA zivAjJayA ॥ papracchurgirijAputraM taM tadA dvArapAlakam ॥ 1 ॥

॥ शिवगणा ऊचुः ॥ कोऽसि त्वं कुत आयातः किं वा त्वं च चिकीर्षसि ॥ इतोऽद्य गच्छ दूरं वै यदि जीवितुमिच्छसि ॥२ ॥

॥ zivagaNA UcuH ॥ ko'si tvaM kuta AyAtaH kiM vA tvaM ca cikIrSasi ॥ ito'dya gaccha dUraM vai yadi jIvitumicchasi ॥2 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ तदीयं तद्वचः श्रुत्वा गिरिजातनयस्स वै ॥ निर्भयो दण्डपाणिश्च द्वारपानब्रवीदिदम् ॥ ३ ॥

brahmovAca ॥ tadIyaM tadvacaH zrutvA girijAtanayassa vai ॥ nirbhayo daNDapANizca dvArapAnabravIdidam ॥ 3 ॥

गणेश उवाच ॥ यूयं के कुत आयाता भवंतस्सुन्दरा इमे ॥ यात दूरं किमर्थं वै स्थिता अत्र विरोधिनः ॥४॥

gaNeza uvAca ॥ yUyaM ke kuta AyAtA bhavaMtassundarA ime ॥ yAta dUraM kimarthaM vai sthitA atra virodhinaH ॥4॥

ब्रह्मोवाच ॥ एवं श्रुत्वा वचस्तस्य हास्यं कृत्वा परस्परम्॥ ऊचुस्सर्वे शिवगणा महावीरा गतस्मयाः ॥ ५ ॥

brahmovAca ॥ evaM zrutvA vacastasya hAsyaM kRtvA parasparam॥ Ucussarve zivagaNA mahAvIrA gatasmayAH ॥ 5 ॥

परस्परमिति प्रोच्य सर्वे ते शिवपार्षदाः ॥ द्वारपालं गणेशं तं प्रत्यूचुः कुद्धमानसाः ॥६॥

parasparamiti procya sarve te zivapArSadAH ॥ dvArapAlaM gaNezaM taM pratyUcuH kuddhamAnasAH ॥6॥

शिवगणा ऊचुः ॥ श्रूयतां द्वारपाला हि वयं शिवगणा वराः ॥ त्वां निवारयितुं प्राप्ताश्शंकरस्याज्ञया विभोः ॥ ७ ॥

zivagaNA UcuH ॥ zrUyatAM dvArapAlA hi vayaM zivagaNA varAH ॥ tvAM nivArayituM prAptAzzaMkarasyAjJayA vibhoH ॥ 7 ॥

त्वामपीह गणं मत्वा न हन्यामीन्यथा हतः ॥ तिष्ठ दूरे स्वतस्त्वं च किमर्थं मृत्युमीहसे ॥ ८ ॥

tvAmapIha gaNaM matvA na hanyAmInyathA hataH ॥ tiSTha dUre svatastvaM ca kimarthaM mRtyumIhase ॥ 8 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्तोऽपि गणेशश्च गिरिजातनयोऽभयः ॥ निर्भर्त्स्य शंकरगणान्न द्वारं मुक्तवांस्तदा ॥९॥

॥ brahmovAca ॥ ityukto'pi gaNezazca girijAtanayo'bhayaH ॥ nirbhartsya zaMkaragaNAnna dvAraM muktavAMstadA ॥9॥

ते सर्वेपि गणाश्शैवास्तत्रत्या वचनं तदा ॥ श्रुत्वा तत्र शिवं गत्वा तद्वृत्तांतमथाब्रुवन्॥2-4-14-१०॥

te sarvepi gaNAzzaivAstatratyA vacanaM tadA ॥ zrutvA tatra zivaM gatvA tadvRttAMtamathAbruvan॥2-4-14-10॥

ततश्च तद्वचः श्रुत्वाद्भुतलीलो महेश्वरः ॥ विनिर्भर्त्स्य गणानूचे निजाँल्लोकगतिर्मुने ॥ ११ ॥

tatazca tadvacaH zrutvAdbhutalIlo mahezvaraH ॥ vinirbhartsya gaNAnUce nijA~llokagatirmune ॥ 11 ॥

महेश्वर उवाच ॥ कश्चायं वर्तते किं च ब्रवीत्यरिवदुच्छ्रितः ॥ किं करिष्यत्यसद्बुद्धिः स्वमृत्युं वांछति ध्रुवम् ॥१२॥

mahezvara uvAca ॥ kazcAyaM vartate kiM ca bravItyarivaducchritaH ॥ kiM kariSyatyasadbuddhiH svamRtyuM vAMchati dhruvam ॥12॥

दूरतः क्रियतां ह्येष द्रारपालो नवीनकः॥ क्लीबा इव स्थितास्तस्य वृत्तं वदथ मे कथम् ॥१३॥

dUrataH kriyatAM hyeSa drArapAlo navInakaH॥ klIbA iva sthitAstasya vRttaM vadatha me katham ॥13॥

स्वामिनोक्ता गणास्ते चाद्भुतलीलेन शंभुना ॥ पुनरागत्य तत्रैव तमूचुर्द्वारपालकम् ॥ १४ ॥

svAminoktA gaNAste cAdbhutalIlena zaMbhunA ॥ punarAgatya tatraiva tamUcurdvArapAlakam ॥ 14 ॥

॥ शिवगणा ऊचुः ॥ रे रे द्वारप कस्त्वं हि स्थितश्च स्थापितः कुतः ॥ नैवास्मान्गाणयस्येवं कथं जीवितुमिच्छसि ॥१५॥

॥ zivagaNA UcuH ॥ re re dvArapa kastvaM hi sthitazca sthApitaH kutaH ॥ naivAsmAngANayasyevaM kathaM jIvitumicchasi ॥15॥

द्वारपाला वयं सर्वे स्थितः किं परिभाषसे ॥ सिंहासनगृहीतश्च शृगालः शिवमीहते ॥१६॥

dvArapAlA vayaM sarve sthitaH kiM paribhASase ॥ siMhAsanagRhItazca zRgAlaH zivamIhate ॥16॥

तावद्गर्जसि मूर्ख त्वं यावद्गण पराक्रमः ॥ नानुभूतस्त्वयात्रैव ह्यनुभूतः पतिष्यसि ॥१७॥

tAvadgarjasi mUrkha tvaM yAvadgaNa parAkramaH ॥ nAnubhUtastvayAtraiva hyanubhUtaH patiSyasi ॥17॥

इत्युक्तस्तैस्सुसंकुद्धो हस्ताभ्यां यष्टिकां तदा ॥ गृहीत्वा ताडयामास गणांस्तान्परिभाषिणः ॥ १८ ॥

ityuktastaissusaMkuddho hastAbhyAM yaSTikAM tadA ॥ gRhItvA tADayAmAsa gaNAMstAnparibhASiNaH ॥ 18 ॥

उवाचाथ शिवापुत्रः परिभर्त्स्य गणेश्वरान् ॥ शंकरस्य महावीरान्निर्भयस्तान्गणेश्वरः ॥१९॥

uvAcAtha zivAputraH paribhartsya gaNezvarAn ॥ zaMkarasya mahAvIrAnnirbhayastAngaNezvaraH ॥19॥

शिवापुत्र उवाच ॥ यात यात ततो दूरे नो चेद्वो दर्शयामि ह ॥ स्वपराक्रममत्युग्रं यास्यथात्युपहास्यताम् ॥ 2-4-14-२० ॥

zivAputra uvAca ॥ yAta yAta tato dUre no cedvo darzayAmi ha ॥ svaparAkramamatyugraM yAsyathAtyupahAsyatAm ॥ 2-4-14-20 ॥

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य गिरिजातनयस्य हि ॥ परस्परमथोचुस्ते शंकरस्य गणास्तदा ॥ २१ ॥

ityAkarNya vacastasya girijAtanayasya hi ॥ parasparamathocuste zaMkarasya gaNAstadA ॥ 21 ॥

शिवगणा ऊचुः ॥ किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं माक्रियते स न किं पुनः ॥ मर्यादा रक्ष्यतेऽस्माभिरन्यथा किं ब्रवीति च ॥ २२ ॥

zivagaNA UcuH ॥ kiM kartavyaM kva gaMtavyaM mAkriyate sa na kiM punaH ॥ maryAdA rakSyate'smAbhiranyathA kiM bravIti ca ॥ 22 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ ततश्शंभुगणास्सर्वे शिवं दूरे व्यवस्थितम् ॥ क्रोशमात्रं तु कैलासाद्गत्वा ते च तथाब्रुवन् ॥ २३ ॥

brahmovAca ॥ tatazzaMbhugaNAssarve zivaM dUre vyavasthitam ॥ krozamAtraM tu kailAsAdgatvA te ca tathAbruvan ॥ 23 ॥

शिवो विहस्य तान्सर्वांस्त्रिशूलकर उग्रधीः ॥ उवाच परमेशो हि स्वगणान् वीरसंमतान् ॥ २४ ॥

zivo vihasya tAnsarvAMstrizUlakara ugradhIH ॥ uvAca paramezo hi svagaNAn vIrasaMmatAn ॥ 24 ॥

शिव उवाच ॥ रेरे गणाः क्लीबमता न वीरा वीरमानिनः ॥ मदग्रे नोदितुं योग्या भर्त्सितः किं पुनर्वदेत् ॥ २५ ॥

ziva uvAca ॥ rere gaNAH klIbamatA na vIrA vIramAninaH ॥ madagre nodituM yogyA bhartsitaH kiM punarvadet ॥ 25 ॥

गम्यतां ताड्यतां चैष यः कश्चित्प्रभवेदिह ॥ बहुनोक्तेन किं चात्र दूरीकर्तव्य एव सः ॥२६॥

gamyatAM tADyatAM caiSa yaH kazcitprabhavediha ॥ bahunoktena kiM cAtra dUrIkartavya eva saH ॥26॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ ॥ इति सर्वे महेशेन जग्मुस्तत्र मुनीश्वर ॥ भर्त्सितास्तेन देवेन प्रोचुश्च गणसत्तमाः ॥ २७ ॥

॥ brahmovAca ॥ ॥ iti sarve mahezena jagmustatra munIzvara ॥ bhartsitAstena devena procuzca gaNasattamAH ॥ 27 ॥

शिवगणा ऊचुः । रेरे त्वं शृणु वै बाल बलात्किं परिभाषसे ॥ इतस्त्वं दूरतो याहि नो चेन्मृत्युर्भविष्यति ॥ २८ ॥

zivagaNA UcuH । rere tvaM zRNu vai bAla balAtkiM paribhASase ॥ itastvaM dUrato yAhi no cenmRtyurbhaviSyati ॥ 28 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इति श्रुत्वा वचस्तेषां शिवाज्ञाकारिणां ध्रुवम् ॥ शिवासुतस्तदाभूत्स किं करोमीति दुःखितः ॥२९॥

॥ brahmovAca ॥ iti zrutvA vacasteSAM zivAjJAkAriNAM dhruvam ॥ zivAsutastadAbhUtsa kiM karomIti duHkhitaH ॥29॥

एतस्मिन्नंतरे देवी तेषां तस्य च वै पुनः ॥ श्रुत्वा तु कलहं द्वारि सखीं पश्येति साब्रवीत् ॥ 2-4-14-३० ॥

etasminnaMtare devI teSAM tasya ca vai punaH ॥ zrutvA tu kalahaM dvAri sakhIM pazyeti sAbravIt ॥ 2-4-14-30 ॥

समागत्य सखी तत्र वृत्तांतं समबुध्यत ॥ क्षणमात्रं तदा दृष्ट्वा गता हृष्टा शिवांतिकम् ॥३१॥

samAgatya sakhI tatra vRttAMtaM samabudhyata ॥ kSaNamAtraM tadA dRSTvA gatA hRSTA zivAMtikam ॥31॥

तत्र गत्वा तु तत्सर्वं वृत्तं तद्यदभून्मुने ॥ अशेषेण तया सख्या कथितं गिरिजाग्रतः ॥ ३२ ॥

tatra gatvA tu tatsarvaM vRttaM tadyadabhUnmune ॥ azeSeNa tayA sakhyA kathitaM girijAgrataH ॥ 32 ॥

सख्युवाच ॥ अस्मदीयो गणो यो हि स्थितो द्वारि महेश्वरि ॥ निर्भर्त्सयति तं वीराश्शंकरस्य गणा ध्रुवम् ॥३३॥

sakhyuvAca ॥ asmadIyo gaNo yo hi sthito dvAri mahezvari ॥ nirbhartsayati taM vIrAzzaMkarasya gaNA dhruvam ॥33॥

शिवश्चैव गणास्सर्वे विना तेऽवसरं कथम् ॥ प्रविशंति हठाद्गेहे नैतच्छुभतरं तव ॥३४॥

zivazcaiva gaNAssarve vinA te'vasaraM katham ॥ pravizaMti haThAdgehe naitacchubhataraM tava ॥34॥

सम्यक् कृतं ह्यनेनैव न हि कोपि प्रवेशितः ॥ दुःखं चैवानुभूयात्र तिरस्कारादिकं तथा ॥ ३५ ॥

samyak kRtaM hyanenaiva na hi kopi pravezitaH ॥ duHkhaM caivAnubhUyAtra tiraskArAdikaM tathA ॥ 35 ॥

अतः परन्तु वाग्वादः क्रियते च परस्परम् ॥ वाग्वादे च कृते नैव तर्ह्यायान्तु सुखेन वै ॥ ३६ ॥

ataH parantu vAgvAdaH kriyate ca parasparam ॥ vAgvAde ca kRte naiva tarhyAyAntu sukhena vai ॥ 36 ॥

कृतश्चैवात्र वाग्वादस्तं जित्वा विजयेन च ॥ प्रविशंतु तथा सर्वे नान्यथा कर्हिचित्प्रिये ॥ ३७ ॥

kRtazcaivAtra vAgvAdastaM jitvA vijayena ca ॥ pravizaMtu tathA sarve nAnyathA karhicitpriye ॥ 37 ॥

अस्मिन्नेवास्मदीये वै सर्वे संभर्त्सिता वयम् ॥ तस्माद्देवि त्वया भद्रे न त्याज्यो मान उत्तमः ॥ ३८ ॥

asminnevAsmadIye vai sarve saMbhartsitA vayam ॥ tasmAddevi tvayA bhadre na tyAjyo mAna uttamaH ॥ 38 ॥

शिवो मर्कटवत्तेऽद्य वर्तते सर्वदा सति ॥ किं करिष्यत्यहंकारमानुकूल्यं भविष्यति॥३९॥

zivo markaTavatte'dya vartate sarvadA sati ॥ kiM kariSyatyahaMkAramAnukUlyaM bhaviSyati॥39॥

ब्रह्मोवाच॥ अहो क्षणं स्थिता तत्र शिवेच्छावशतस्सती ॥2-4-14-४०॥

brahmovAca॥ aho kSaNaM sthitA tatra zivecchAvazatassatI ॥2-4-14-40॥

मनस्युवाच सा भूत्वा मानिनी पार्वती तदा ॥ ४१ ॥

manasyuvAca sA bhUtvA mAninI pArvatI tadA ॥ 41 ॥

शिवोवाच॥ अहो क्षणं स्थितो नैव हठात्कारः कथं कृतः ॥ कथं चैवात्र कर्त्तव्यं विनयेनाथ वा पुनः ॥ ४२ ॥

zivovAca॥ aho kSaNaM sthito naiva haThAtkAraH kathaM kRtaH ॥ kathaM caivAtra karttavyaM vinayenAtha vA punaH ॥ 42 ॥

भविष्यति भवत्येव कृतं नैवान्यथा पुनः ॥ इत्युक्त्वा तु सखी तत्र प्रेषिता प्रियया तदा ॥४३॥

bhaviSyati bhavatyeva kRtaM naivAnyathA punaH ॥ ityuktvA tu sakhI tatra preSitA priyayA tadA ॥43॥

समागत्याऽब्रवीत्सा च प्रियया कथितं हि यत्॥ तमाचष्ट गणेशं तं गिरिजातनयं तदा ॥ ४४ ॥

samAgatyA'bravItsA ca priyayA kathitaM hi yat॥ tamAcaSTa gaNezaM taM girijAtanayaM tadA ॥ 44 ॥

सख्युवाच ॥ सम्यक्कृतं त्वया भद्र बलात्ते प्रविशंतु न ॥ भवदग्रे गणा ह्येते किं जयंतु भवादृशम् ॥४५॥

sakhyuvAca ॥ samyakkRtaM tvayA bhadra balAtte pravizaMtu na ॥ bhavadagre gaNA hyete kiM jayaMtu bhavAdRzam ॥45॥

कृतं चेद्वाकृतं चैव कर्त्तव्यं क्रियतां त्वया॥ जितो यस्तु पुनर्वापि न वैरमथ वा ध्रुवम् ॥४६॥

kRtaM cedvAkRtaM caiva karttavyaM kriyatAM tvayA॥ jito yastu punarvApi na vairamatha vA dhruvam ॥46॥

ब्रह्मोवाच ॥ इति श्रुत्वा वचस्तस्या मातुश्चैव गणेश्वरः ॥ आनन्दं परमं प्राप बलं भूरि महोन्नतिम् ॥४७॥

brahmovAca ॥ iti zrutvA vacastasyA mAtuzcaiva gaNezvaraH ॥ AnandaM paramaM prApa balaM bhUri mahonnatim ॥47॥

बद्धकक्षस्तथोष्णीषं बद्ध्वा जंघोरु संस्पृशन् ॥ उवाच तान्गणान् सर्वान्निर्भयं वचनं मुदा ॥ ४८ ॥

baddhakakSastathoSNISaM baddhvA jaMghoru saMspRzan ॥ uvAca tAngaNAn sarvAnnirbhayaM vacanaM mudA ॥ 48 ॥

गणेश उवाच ॥ अहं च गिरिजासूनुर्यूयं शिवगणास्तथा ॥ उभये समतां प्राप्ताः कर्तव्यं क्रियतां पुनः ॥४९॥

gaNeza uvAca ॥ ahaM ca girijAsUnuryUyaM zivagaNAstathA ॥ ubhaye samatAM prAptAH kartavyaM kriyatAM punaH ॥49॥

भवंतो द्वारपालाश्च द्वारपोहं कथं न हि ॥ भवंतश्च स्थितास्तत्राऽहं स्थितोत्रेति निश्चितम् ॥2-4-14-५०॥

bhavaMto dvArapAlAzca dvArapohaM kathaM na hi ॥ bhavaMtazca sthitAstatrA'haM sthitotreti nizcitam ॥2-4-14-50॥

भवद्भिश्च स्थितं ह्यत्र यदा भवति निश्चितम् ॥ तदा भवद्भिः कर्त्तव्यं शिवाज्ञापरिपालनम् ॥५१॥

bhavadbhizca sthitaM hyatra yadA bhavati nizcitam ॥ tadA bhavadbhiH karttavyaM zivAjJAparipAlanam ॥51॥

इदानीं तु मया चात्र शिवाज्ञापरिपालनम् ॥ सत्यं च क्रियते वीरा निर्णीतं मे यथोचितम् ॥५२॥

idAnIM tu mayA cAtra zivAjJAparipAlanam ॥ satyaM ca kriyate vIrA nirNItaM me yathocitam ॥52॥

तस्माच्छिवगणास्सर्वे वचनं शृणुतादरात् ॥ हठाद्वा विनयाद्वा न गंतव्यं मन्दिरे पुनः ॥ ५३ ॥

tasmAcchivagaNAssarve vacanaM zRNutAdarAt ॥ haThAdvA vinayAdvA na gaMtavyaM mandire punaH ॥ 53 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्तास्ते गणेनैव सर्वे ते लज्जिता गणाः॥ ययुश्शिवांतिकं तं वै नमस्कृत्य पुरः स्थिताः ॥५४॥

॥ brahmovAca ॥ ityuktAste gaNenaiva sarve te lajjitA gaNAH॥ yayuzzivAMtikaM taM vai namaskRtya puraH sthitAH ॥54॥

स्थित्वा न्यवेदयन्सर्वे वृत्तांतं च तदद्भुतम् ॥ करौ बद्ध्वा नतस्कंधाश्शिवं स्तुत्वा पुरः स्थिताः ॥५५ ॥

sthitvA nyavedayansarve vRttAMtaM ca tadadbhutam ॥ karau baddhvA nataskaMdhAzzivaM stutvA puraH sthitAH ॥55 ॥

तत्सर्वं तु तदा श्रुत्वा वृत्तं तत्स्वगणोदितम्॥ लौकिकीं वृत्तिमाश्रित्य शंकरो वाक्यमब्रवीत् ॥५६॥

tatsarvaM tu tadA zrutvA vRttaM tatsvagaNoditam॥ laukikIM vRttimAzritya zaMkaro vAkyamabravIt ॥56॥

शंकर उवाच ॥ श्रूयतां च गणास्सर्वे युद्धं योग्यं भवेन्नहि ॥ यूयं चात्रास्मदीया वै स च गौरीगणस्तथा ॥५७॥

zaMkara uvAca ॥ zrUyatAM ca gaNAssarve yuddhaM yogyaM bhavennahi ॥ yUyaM cAtrAsmadIyA vai sa ca gaurIgaNastathA ॥57॥

विनयः क्रियते चेद्वै वश्यश्शंभुः स्त्रिया सदा ॥ इति ख्यातिर्भवेल्लोके गर्हिता मे गणा धुवम् ॥ ५८ ॥

vinayaH kriyate cedvai vazyazzaMbhuH striyA sadA ॥ iti khyAtirbhavelloke garhitA me gaNA dhuvam ॥ 58 ॥

कृते चैवात्र कर्तव्यमिति नीतिर्गरीयसी ॥ एकाकी स गणो बालः किं करिष्यति विक्रमम् ॥ ५९ ॥

kRte caivAtra kartavyamiti nItirgarIyasI ॥ ekAkI sa gaNo bAlaH kiM kariSyati vikramam ॥ 59 ॥

भवंतश्च गणा लोके युद्धे चाति विशारदाः ॥ मदीयाश्च कथं युद्धं हित्वा यास्यथ लाघवम् ॥ 2-4-14-६० ॥

bhavaMtazca gaNA loke yuddhe cAti vizAradAH ॥ madIyAzca kathaM yuddhaM hitvA yAsyatha lAghavam ॥ 2-4-14-60 ॥

स्त्रिया ग्रहः कथं कार्यो पत्युरग्रे विशेषतः ॥ कृत्वा सा गिरिजा तस्य नूनं फलमवाप्स्यति ॥ ६१ ॥

striyA grahaH kathaM kAryo patyuragre vizeSataH ॥ kRtvA sA girijA tasya nUnaM phalamavApsyati ॥ 61 ॥

तस्मात्सर्वे च मद्वीराः शृणुतादरतो वचः ॥ कर्त्तव्यं सर्वथा युद्धं भावि यत्तद्भवत्विति ॥ ६२ ॥

tasmAtsarve ca madvIrAH zRNutAdarato vacaH ॥ karttavyaM sarvathA yuddhaM bhAvi yattadbhavatviti ॥ 62 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा शंकरो ब्रह्मन् नानालीलाविशारदः ॥ विरराम मुनिश्रेष्ठ दर्शयँल्लौकिकीं गतिम् ॥ ६३ ॥

brahmovAca ॥ ityuktvA zaMkaro brahman nAnAlIlAvizAradaH ॥ virarAma munizreSTha darzaya~llaukikIM gatim ॥ 63 ॥