सूत उवाच ॥ तारकारेरिति श्रुत्वा वृत्तमद्भुतमुत्तमम् ॥ नारदस्सुप्रसन्नोथ पप्रच्छ प्रीतितो विधिम् ॥ १ ॥

sUta uvAca ॥ tArakAreriti zrutvA vRttamadbhutamuttamam ॥ nAradassuprasannotha papraccha prItito vidhim ॥ 1 ॥

॥ नारद उवाच ॥ देवदेव प्रजानाथ शिवज्ञाननिधे मया ॥ श्रुतं कार्तिकसद्वृत्तममृतादपि चोत्तमम् ॥ २ ।

॥ nArada uvAca ॥ devadeva prajAnAtha zivajJAnanidhe mayA ॥ zrutaM kArtikasadvRttamamRtAdapi cottamam ॥ 2 ।

अधुना श्रोतुमिच्छामि गाणेशं वृत्तमुत्तमम् ॥ तज्जन्मचरितं दिव्यं सर्वमंगलमंगलम् ॥३॥

adhunA zrotumicchAmi gANezaM vRttamuttamam ॥ tajjanmacaritaM divyaM sarvamaMgalamaMgalam ॥3॥

सूत उवाच ॥ इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नारदस्य महामुने ॥ प्रसन्नमानसो ब्रह्मा प्रत्युवाच शिवं स्मरन् ॥ ४ ॥

sUta uvAca ॥ ityAkarNya vacastasya nAradasya mahAmune ॥ prasannamAnaso brahmA pratyuvAca zivaM smaran ॥ 4 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ कल्पभेदाद्गणेशस्य जनिः प्रोक्ता विधेः परात्॥ शनिदृष्टं शिरश्छिन्नं संचितं गजमाननम्॥५॥

brahmovAca ॥ kalpabhedAdgaNezasya janiH proktA vidheH parAt॥ zanidRSTaM zirazchinnaM saMcitaM gajamAnanam॥5॥

इदानीं श्वेतकल्पोक्ता गणेशोत्पत्तिरुच्यते ॥ यत्र च्छिन्नं शिरस्तस्य शिवेन च कृपालुना ॥६॥

idAnIM zvetakalpoktA gaNezotpattirucyate ॥ yatra cchinnaM zirastasya zivena ca kRpAlunA ॥6॥

संदेहो नात्र कर्तव्यः शंकरस्सूतिकृन्मुने ॥ स हि सर्वाधिपः शंभुर्निर्गुणस्सगुणो ऽपि हि ॥७॥

saMdeho nAtra kartavyaH zaMkarassUtikRnmune ॥ sa hi sarvAdhipaH zaMbhurnirguNassaguNo 'pi hi ॥7॥

तल्लीलयाखिलं विश्वं सृज्यते पाल्यते तथा ॥ विनाश्यते मुनिश्रेष्ठ प्रस्तुतं शृणु चादरात् ॥८॥

tallIlayAkhilaM vizvaM sRjyate pAlyate tathA ॥ vinAzyate munizreSTha prastutaM zRNu cAdarAt ॥8॥

उद्वाहिते शिवे चात्र कैलासं च गते सति ॥ कियता चैव कालेन जातो गणपतेर्भवः ॥ ९ ॥

udvAhite zive cAtra kailAsaM ca gate sati ॥ kiyatA caiva kAlena jAto gaNapaterbhavaH ॥ 9 ॥

एकस्मिन्नेव काले च जया च विजया सखी ॥ पार्वत्या च मिलित्वा वै विचारे तत्पराभवत् ॥ 2-4-13-१० ॥

ekasminneva kAle ca jayA ca vijayA sakhI ॥ pArvatyA ca militvA vai vicAre tatparAbhavat ॥ 2-4-13-10 ॥

रुद्रस्य च गणास्सर्वे शिवस्याज्ञापरायणाः ॥ ते सर्वेप्यस्मदीयाश्च नन्दिभृंगिपुरस्सराः ॥११॥

rudrasya ca gaNAssarve zivasyAjJAparAyaNAH ॥ te sarvepyasmadIyAzca nandibhRMgipurassarAH ॥11॥

प्रमथास्ते ह्यसंख्याता अस्मदीयो न कश्चन ॥ द्वारि तिष्ठन्ति ते सर्वे शंकराज्ञापरायणाः ॥ १२ ॥

pramathAste hyasaMkhyAtA asmadIyo na kazcana ॥ dvAri tiSThanti te sarve zaMkarAjJAparAyaNAH ॥ 12 ॥

ते सर्वेप्यस्मदीयांश्च तथापि न मिलेन्मनः ॥ एकश्चैवास्मदीयो हि रचनीयस्त्वयानघे ॥ १३ ॥

te sarvepyasmadIyAMzca tathApi na milenmanaH ॥ ekazcaivAsmadIyo hi racanIyastvayAnaghe ॥ 13 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा पार्वती देवी सखीभ्यां सुन्दरं वचः ॥ हितं मेने तदा तच्च कर्तुं स्माप्यध्यवस्यति॥ १४ ॥

brahmovAca ॥ ityuktvA pArvatI devI sakhIbhyAM sundaraM vacaH ॥ hitaM mene tadA tacca kartuM smApyadhyavasyati॥ 14 ॥

ततः कदाचिन्मज्जत्यां पार्वत्यां वै सदाशिवः ॥ नंदिनं परिभर्त्स्याथ ह्याजगाम गृहांतरम् ॥१५॥

tataH kadAcinmajjatyAM pArvatyAM vai sadAzivaH ॥ naMdinaM paribhartsyAtha hyAjagAma gRhAMtaram ॥15॥

आयांतं शंकरं दृष्ट्वाऽसमये जगदंबिका ॥ उत्तस्थौ मज्जती सा वै लज्जिता सुन्दरी तदा ॥१६॥

AyAMtaM zaMkaraM dRSTvA'samaye jagadaMbikA ॥ uttasthau majjatI sA vai lajjitA sundarI tadA ॥16॥

तस्मिन्नवसरे देवी कौतुकेनातिसंयुता ॥ तदीयं तद्वचश्चैव हितं मेने सुखावहम् ॥ १७ ॥

tasminnavasare devI kautukenAtisaMyutA ॥ tadIyaM tadvacazcaiva hitaM mene sukhAvaham ॥ 17 ॥

एवं जाते सदा काले कदाचित्पार्वती शिवा ॥ विचिंत्य मनसा चेति परमाया परेश्वरी ॥ १८ ॥

evaM jAte sadA kAle kadAcitpArvatI zivA ॥ viciMtya manasA ceti paramAyA parezvarI ॥ 18 ॥

मदीयस्सेवकः कश्चिद्भवेच्छुभतरः कृती ॥ मदाज्ञया परं नान्यद्रेखामात्रं चलेदिह ॥ १९ ॥

madIyassevakaH kazcidbhavecchubhataraH kRtI ॥ madAjJayA paraM nAnyadrekhAmAtraM calediha ॥ 19 ॥

विचार्येति च सा देवी वपुषो मलसंभवम् ॥ पुरुषं निर्ममौ सा तु सर्वलक्षणसंयुतम् ॥ 2-4-13-२० ॥

vicAryeti ca sA devI vapuSo malasaMbhavam ॥ puruSaM nirmamau sA tu sarvalakSaNasaMyutam ॥ 2-4-13-20 ॥

सर्वावयवनिर्द्दोषं सर्वावयव सुन्दरम् ॥ विशालं सर्वशोभाढ्यं महाबलपराक्रमम् ॥२१॥

sarvAvayavanirddoSaM sarvAvayava sundaram ॥ vizAlaM sarvazobhADhyaM mahAbalaparAkramam ॥21॥

वस्त्राणि च तदा तस्मै दत्त्वा सा विविधानि हि ॥ नानालंकरणं चैव बह्वाशिषमनुत्तमाम् ।1२२॥

vastrANi ca tadA tasmai dattvA sA vividhAni hi ॥ nAnAlaMkaraNaM caiva bahvAziSamanuttamAm ।122॥

मत्पुत्रस्त्वं मदीयोसि नान्यः कश्चिदिहास्ति मे ॥ एवमुक्तस्य पुरुषो नमस्कृत्य शिवां जगौ ॥ २३ ॥

matputrastvaM madIyosi nAnyaH kazcidihAsti me ॥ evamuktasya puruSo namaskRtya zivAM jagau ॥ 23 ॥

॥ गणेश उवाच ॥ किं कार्यं विद्यते तेद्य करवाणि तवोदितम्॥ इत्युक्ता सा तदा तेन प्रत्युवाच सुतं शिवा ॥२४॥

॥ gaNeza uvAca ॥ kiM kAryaM vidyate tedya karavANi tavoditam॥ ityuktA sA tadA tena pratyuvAca sutaM zivA ॥24॥

शिवोवाच॥ हे तात शृणु मद्वाक्यं द्वारपालो भवाद्य मे ॥ मत्पुत्रस्त्वं मदीयोऽसि नान्यथा कश्चिदस्ति मे ॥२५॥

zivovAca॥ he tAta zRNu madvAkyaM dvArapAlo bhavAdya me ॥ matputrastvaM madIyo'si nAnyathA kazcidasti me ॥25॥

विना मदाज्ञां मत्पुत्र नैवायान्म द्गृहान्तरम् ॥ कोऽपि क्वापि हठात्तात सत्यमेतन्मयोदितम् ॥ २६ ॥

vinA madAjJAM matputra naivAyAnma dgRhAntaram ॥ ko'pi kvApi haThAttAta satyametanmayoditam ॥ 26 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा च ददौ तस्मै यष्टिं चातिदृढां मुने ॥ तदीयं रूपमालोक्य सुन्दरं हर्षमागता ॥ २७ ॥

brahmovAca ॥ ityuktvA ca dadau tasmai yaSTiM cAtidRDhAM mune ॥ tadIyaM rUpamAlokya sundaraM harSamAgatA ॥ 27 ॥

मुखमाचुंब्य सुप्रीत्यालिंग्य तं कृपया सुतम् ॥ स्वद्वारि स्थापयामास यष्टिपाणिं गणाधिपम् ॥२८॥

mukhamAcuMbya suprItyAliMgya taM kRpayA sutam ॥ svadvAri sthApayAmAsa yaSTipANiM gaNAdhipam ॥28॥

अथ देवीसुतस्तात गृहद्वारि स्थितो गणः ॥ यष्टिपाणिर्महावीरः पार्वतीहितकाम्यया ॥ २९ ॥

atha devIsutastAta gRhadvAri sthito gaNaH ॥ yaSTipANirmahAvIraH pArvatIhitakAmyayA ॥ 29 ॥

स्वद्वारि स्थापयित्वा तं गणेशं स्वसुतं शिवा ॥ स्वयं च मज्जती सा वै संस्थितासीत्सखीयुता ॥2-4-13-३० ॥

svadvAri sthApayitvA taM gaNezaM svasutaM zivA ॥ svayaM ca majjatI sA vai saMsthitAsItsakhIyutA ॥2-4-13-30 ॥

एतस्मिन्नेव काले तु शिवो द्वारि समागतः ॥ कौतुकी मुनिर्शादूल नानालीलाविशारदः ॥३१॥

etasminneva kAle tu zivo dvAri samAgataH ॥ kautukI munirzAdUla nAnAlIlAvizAradaH ॥31॥

उवाच च शिवेशं तमविज्ञाय गणाधिपः ॥ मातुराज्ञां विना देव गम्यतां न त्वया धुना ॥ ३२ ॥

uvAca ca zivezaM tamavijJAya gaNAdhipaH ॥ mAturAjJAM vinA deva gamyatAM na tvayA dhunA ॥ 32 ॥

मज्जनार्थं स्थिता माता क्व यासीतो व्रजाधुना ॥ इत्युक्त्वा यष्टिकां तस्य रोधनाय तदाग्रहीत् ॥ ३३ ॥

majjanArthaM sthitA mAtA kva yAsIto vrajAdhunA ॥ ityuktvA yaSTikAM tasya rodhanAya tadAgrahIt ॥ 33 ॥

तं दृष्ट्वा तु शिवः प्राह कं निषेधसि मूढधीः ॥ मां न जानास्यसद्बुद्धे शिवोहमिति नान्यथा ॥ ३४ ॥

taM dRSTvA tu zivaH prAha kaM niSedhasi mUDhadhIH ॥ mAM na jAnAsyasadbuddhe zivohamiti nAnyathA ॥ 34 ॥

ताडितस्तेन यष्ट्या हि गणेशेन महेश्वरः ॥ प्रत्युवाच स तं पुत्रं बहुलीलश्च कोपितः ॥ ३५॥

tADitastena yaSTyA hi gaNezena mahezvaraH ॥ pratyuvAca sa taM putraM bahulIlazca kopitaH ॥ 35॥

शिव उवाच ॥ मुर्खोसि त्वं न जानासि शिवोहं गिरिजापतिः ॥ स्वगृहं यामि रे बाल निषेधसि कथं हि माम् ॥ ३६ ॥

ziva uvAca ॥ murkhosi tvaM na jAnAsi zivohaM girijApatiH ॥ svagRhaM yAmi re bAla niSedhasi kathaM hi mAm ॥ 36 ॥

इत्युक्त्वा प्रविशंतं तं महेशं गणनायकः ॥ क्रोधं कृत्वा ततो विप्र दंडेनाताडयत्पुनः ॥ ३७ ॥

ityuktvA pravizaMtaM taM mahezaM gaNanAyakaH ॥ krodhaM kRtvA tato vipra daMDenAtADayatpunaH ॥ 37 ॥

ततश्शिवश्च संक्रुद्धो गणानाज्ञापयन्निजान् ॥ को वायं वर्तते किंच क्रियते पश्यतां गणाः ॥ ३८ ॥

tatazzivazca saMkruddho gaNAnAjJApayannijAn ॥ ko vAyaM vartate kiMca kriyate pazyatAM gaNAH ॥ 38 ॥

इत्युक्त्वा तु शिवस्तत्र स्थितः क्रुद्धो गृहाद्बहिः ॥ भवाचाररतस्स्वामी बह्वद्भुतसुलीलकः॥ ३९ ॥

ityuktvA tu zivastatra sthitaH kruddho gRhAdbahiH ॥ bhavAcAraratassvAmI bahvadbhutasulIlakaH॥ 39 ॥