ब्रह्मोवाच ॥ देवदेव गुह स्वामिञ्शांकरे पार्वतीसुत ॥ न शोभते रणो विष्णु तारकासुरयोर्वृथा ॥१॥

brahmovAca ॥ devadeva guha svAmiJzAMkare pArvatIsuta ॥ na zobhate raNo viSNu tArakAsurayorvRthA ॥1॥

विष्णुना न हि वध्योऽसौ तारको बलवानति ॥ मया दत्तवरस्तस्मात्सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ॥ २ ॥

viSNunA na hi vadhyo'sau tArako balavAnati ॥ mayA dattavarastasmAtsatyaM satyaM vadAmyaham ॥ 2 ॥

नान्यो हंतास्य पापस्य त्वां विना पार्वतीसुत ॥ तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं वचनं मे महाप्रभो ॥३॥

nAnyo haMtAsya pApasya tvAM vinA pArvatIsuta ॥ tasmAttvayA hi kartavyaM vacanaM me mahAprabho ॥3॥

सन्नद्धो भव दैत्यस्य वधायाशु परंतप ॥ तद्वधार्थं समुत्पन्नः शंकरात्त्वं शिवासुत ॥४॥

sannaddho bhava daityasya vadhAyAzu paraMtapa ॥ tadvadhArthaM samutpannaH zaMkarAttvaM zivAsuta ॥4॥

रक्ष रक्ष महावीर त्रिदशान्व्यथितान्रणे ॥ न बालस्त्वं युवा नैव किं तु सर्वेश्वरः प्रभुः ॥ ५ ॥

rakSa rakSa mahAvIra tridazAnvyathitAnraNe ॥ na bAlastvaM yuvA naiva kiM tu sarvezvaraH prabhuH ॥ 5 ॥

शक्रं पश्य तथा विष्णुं व्याकुलं च सुरान् गणान्॥ एवं जहि महादैत्यं त्रैलोक्यं सुखिनं कुरु ॥ ६ ॥

zakraM pazya tathA viSNuM vyAkulaM ca surAn gaNAn॥ evaM jahi mahAdaityaM trailokyaM sukhinaM kuru ॥ 6 ॥

अनेन विजितश्चेन्द्रो लोकपालैः पुरा सह ॥ विष्णुश्चापि महावीरो तर्जितस्तपसो बलात्॥७॥

anena vijitazcendro lokapAlaiH purA saha ॥ viSNuzcApi mahAvIro tarjitastapaso balAt॥7॥

त्रैलोक्यं निर्जितं सर्वमसुरेण दुरात्मना॥ इदानीं तव सान्निध्यात्पुनर्युद्धं कृतं च तैः॥८॥

trailokyaM nirjitaM sarvamasureNa durAtmanA॥ idAnIM tava sAnnidhyAtpunaryuddhaM kRtaM ca taiH॥8॥

तस्मात्त्वया निहंतव्यस्तारकः पापपूरुषः ॥ अन्यवध्यो न चैवायं मद्वराच्छंकरात्मज॥९॥

tasmAttvayA nihaMtavyastArakaH pApapUruSaH ॥ anyavadhyo na caivAyaM madvarAcchaMkarAtmaja॥9॥

॥ब्रह्मोवाच॥ इति श्रुत्वा मम वचः कुमारः शंकरात्मजः ॥ विजहास प्रसन्नात्मा तथास्त्विति वचोऽब्रवीत् ॥2-4-9-१०॥

॥brahmovAca॥ iti zrutvA mama vacaH kumAraH zaMkarAtmajaH ॥ vijahAsa prasannAtmA tathAstviti vaco'bravIt ॥2-4-9-10॥

विनिश्चित्यासुरवधं शांकरिस्स महा प्रभुः ॥ विमानादवतीर्याथ पदातिरभवत्तदा॥११॥

vinizcityAsuravadhaM zAMkarissa mahA prabhuH ॥ vimAnAdavatIryAtha padAtirabhavattadA॥11॥

पद्भ्यां तदासौ परिधावमानो रेजेऽतिवीरः शिवजः कुमारः॥ करे समादाय महाप्रभां तां शक्तिं महोल्कामिव दीप्तिदीप्ताम्॥१२॥

padbhyAM tadAsau paridhAvamAno reje'tivIraH zivajaH kumAraH॥ kare samAdAya mahAprabhAM tAM zaktiM maholkAmiva dIptidIptAm॥12॥

दृष्ट्वा तमायातमतिप्रचंडमव्याकुलं षण्मुखमप्रमेयम्॥ दैत्यो बभाषे सुरसत्तमान्स कुमार एष द्विषतां प्रहंता॥१३॥

dRSTvA tamAyAtamatipracaMDamavyAkulaM SaNmukhamaprameyam॥ daityo babhASe surasattamAnsa kumAra eSa dviSatAM prahaMtA॥13॥

अनेन साकं ह्यहमेकवीरो योत्स्ये च सर्वानहमेव वीरान्॥ गणांश्च सर्वानपि घातयामि सलोकपालान्हरिनायकांश्च॥१४॥

anena sAkaM hyahamekavIro yotsye ca sarvAnahameva vIrAn॥ gaNAMzca sarvAnapi ghAtayAmi salokapAlAnharinAyakAMzca॥14॥

इत्येवमुक्त्वा स तदा महाबलः कुमारमुद्दिश्य ययौ च योद्धुम् ॥ जग्राह शक्तिं परमाद्भुतां च स तारको देववरान्बभाषे॥१५ ॥

ityevamuktvA sa tadA mahAbalaH kumAramuddizya yayau ca yoddhum ॥ jagrAha zaktiM paramAdbhutAM ca sa tArako devavarAnbabhASe॥15 ॥

॥ तारक उवाच ॥ कुमारो मेऽग्रतश्चाद्य भवद्भिश्च कथं कृतः ॥ यूयं गतत्रपा देवा विशेषाच्छक्रमेश्वरौ ॥ १६ ॥

॥ tAraka uvAca ॥ kumAro me'gratazcAdya bhavadbhizca kathaM kRtaH ॥ yUyaM gatatrapA devA vizeSAcchakramezvarau ॥ 16 ॥

पुरैताभ्यां कृतं कर्म विरुद्धं वेदमार्गतः ॥ तच्छृणुध्वं मया प्रोक्तं वर्णयामि विशेषतः ॥१७॥

puraitAbhyAM kRtaM karma viruddhaM vedamArgataH ॥ tacchRNudhvaM mayA proktaM varNayAmi vizeSataH ॥17॥

तत्र विष्णुश्छली दोषी ह्यविवेकी विशे षतः ॥ बलिर्येन पुरा बद्धश्छलमाश्रित्य पापतः ॥१६॥

tatra viSNuzchalI doSI hyavivekI vize SataH ॥ baliryena purA baddhazchalamAzritya pApataH ॥16॥

तेनैव यत्नतः पूर्वमसुरौ मधुकैटभौ ॥ शिरौहीनौ कृतौ धौर्त्याद्वेदमार्गो विवर्जितः ॥१९॥

tenaiva yatnataH pUrvamasurau madhukaiTabhau ॥ zirauhInau kRtau dhaurtyAdvedamArgo vivarjitaH ॥19॥

मोहिनीरूपतोऽनेन पंक्तिभेदः कृतो हि वै ॥ देवासुरसुधापाने वेदमार्गो विगर्हितः ॥ 2-4-9-२० ॥

mohinIrUpato'nena paMktibhedaH kRto hi vai ॥ devAsurasudhApAne vedamArgo vigarhitaH ॥ 2-4-9-20 ॥

रामो भूत्वा हता नारी वाली विध्वंसितो हि सः ॥ पुनर्वैश्रवणो विप्रौ हतो नीतिर्हता श्रुतेः ॥२१॥

rAmo bhUtvA hatA nArI vAlI vidhvaMsito hi saH ॥ punarvaizravaNo viprau hato nItirhatA zruteH ॥21॥

पापं विना स्वकीया स्त्री त्यक्ता पापरतेन यत् ॥ तत्रापि श्रुतिमार्गश्च ध्वंसितस्स्वार्थहेतवे ॥२२॥

pApaM vinA svakIyA strI tyaktA pAparatena yat ॥ tatrApi zrutimArgazca dhvaMsitassvArthahetave ॥22॥

स्वजनन्याश्शिरश्छिन्नमवतारे रसाख्यके॥ गुरुपुत्रापमानश्च कृतोऽनेन दुरात्मना॥२३॥

svajananyAzzirazchinnamavatAre rasAkhyake॥ guruputrApamAnazca kRto'nena durAtmanA॥23॥

कृष्णो भूत्वान्यनार्यश्च दूषिताः कुलधर्मतः ॥ श्रुतिमार्गं परित्यज्य स्वविवाहाः कृतास्तथा ॥२४॥

kRSNo bhUtvAnyanAryazca dUSitAH kuladharmataH ॥ zrutimArgaM parityajya svavivAhAH kRtAstathA ॥24॥

पुनश्च वेदमार्गो हि निंदितो नवमे भवे॥ स्थापितं नास्तिकमतं वेदमार्गविरोधकृत्॥२५॥

punazca vedamArgo hi niMdito navame bhave॥ sthApitaM nAstikamataM vedamArgavirodhakRt॥25॥

एवं येन कृतं पापं वेदमार्गं विसृज्य वै ॥ स कथं विजयेद्युद्धे भवेद्धर्मवतांवरः ॥२६॥

evaM yena kRtaM pApaM vedamArgaM visRjya vai ॥ sa kathaM vijayedyuddhe bhaveddharmavatAMvaraH ॥26॥

भ्राता ज्येष्ठश्च यस्तस्य शक्रः पापी महान्मतः ॥ तेन पापान्यनेकानि कृतानि निजहेतुतः ॥ २७ ॥

bhrAtA jyeSThazca yastasya zakraH pApI mahAnmataH ॥ tena pApAnyanekAni kRtAni nijahetutaH ॥ 27 ॥

निकृत्तो हि दितेर्गर्भस्स्वार्थ हेतोर्विशेषतः ॥ धर्षिता गौतमस्त्री वै हतो वृत्रश्च विप्रजः ॥ २८ ॥

nikRtto hi ditergarbhassvArtha hetorvizeSataH ॥ dharSitA gautamastrI vai hato vRtrazca viprajaH ॥ 28 ॥

विश्वरूपद्विजातेर्वै भागिनेयस्य यद्गुरोः ॥ निकृत्तानि च शीर्षाणि तदध्वाध्वंसितश्श्रुतेः ॥ २९ ॥

vizvarUpadvijAtervai bhAgineyasya yadguroH ॥ nikRttAni ca zIrSANi tadadhvAdhvaMsitazzruteH ॥ 29 ॥

कृत्वा बहूनि पापानि हरिश्शक्रः पुनःपुनः ॥ तेजोभिर्विहतावेव नष्टवीर्यौ विशेषतः ॥2-4-9-३०॥

kRtvA bahUni pApAni harizzakraH punaHpunaH ॥ tejobhirvihatAveva naSTavIryau vizeSataH ॥2-4-9-30॥

तयोर्बलेन नो यूयं संग्रामे जयमाप्स्यथ ॥ किमर्थं मूढतां प्राप्य प्राणांस्त्यक्तुमिहागताः ॥ ३१ ॥

tayorbalena no yUyaM saMgrAme jayamApsyatha ॥ kimarthaM mUDhatAM prApya prANAMstyaktumihAgatAH ॥ 31 ॥

जानन्तौ धर्ममेतौ न स्वार्थलंपटमानसौ ॥ धर्मं विनाऽमराः कृत्यं निष्फलं सकलं भवेत् ॥३२॥

jAnantau dharmametau na svArthalaMpaTamAnasau ॥ dharmaM vinA'marAH kRtyaM niSphalaM sakalaM bhavet ॥32॥

महाधृष्टाविमौ मेद्य कृतवंतौ पुरश्शिशुम् ॥ अहं बालं वधिष्यामि तयोस्सोऽपि भविष्यति ॥ ३३ ॥

mahAdhRSTAvimau medya kRtavaMtau purazzizum ॥ ahaM bAlaM vadhiSyAmi tayosso'pi bhaviSyati ॥ 33 ॥

किं बाल इतो यायाद्दूरं प्राणपरीप्सया ॥ इत्युक्तोद्दिश्य च हरी वीरभद्रमुवाच सः ॥ ३४ ॥

kiM bAla ito yAyAddUraM prANaparIpsayA ॥ ityuktoddizya ca harI vIrabhadramuvAca saH ॥ 34 ॥

पुरा हतास्त्वया विप्रा दक्षयज्ञे ह्यनेकशः ॥ तत्कर्मणः फलं चाद्य दर्शयिष्यामि तेऽनघ॥ ३९ ॥

purA hatAstvayA viprA dakSayajJe hyanekazaH ॥ tatkarmaNaH phalaM cAdya darzayiSyAmi te'nagha॥ 39 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्येवमुक्त्वा तु विधूय पुण्यं निजं स तन्निंदनकर्मणा वै ॥ जग्राह शक्तिं परमाद्भुतां च स तारको युद्धवतां वरिष्ठः ॥ ३६ ॥

brahmovAca ॥ ityevamuktvA tu vidhUya puNyaM nijaM sa tanniMdanakarmaNA vai ॥ jagrAha zaktiM paramAdbhutAM ca sa tArako yuddhavatAM variSThaH ॥ 36 ॥

तं बालान्तिकमायातं तारकासुरमोजसा ॥ आजघान च वज्रेण शक्रो गुहपुरस्सरः ॥ ३७ ॥

taM bAlAntikamAyAtaM tArakAsuramojasA ॥ AjaghAna ca vajreNa zakro guhapurassaraH ॥ 37 ॥

तेन वज्रप्रहारेण तारको जर्जरीकृतः॥ भूमौ पपात सहसा निंदाहतबलः क्षणम् ॥३८॥

tena vajraprahAreNa tArako jarjarIkRtaH॥ bhUmau papAta sahasA niMdAhatabalaH kSaNam ॥38॥

पतितोऽपि समुत्थाय शक्त्या तं प्राहरद्रुषा ॥ पुरंदरं गजस्थं हि पातयामास भूतले ॥३९॥

patito'pi samutthAya zaktyA taM prAharadruSA ॥ puraMdaraM gajasthaM hi pAtayAmAsa bhUtale ॥39॥

हाहाकारो महानासीत्पतिते च पुरंदरे ॥ सेनायां निर्जराणां हि तद्दृष्ट्वा क्लेश आविशत्॥2-4-9-४०॥

hAhAkAro mahAnAsItpatite ca puraMdare ॥ senAyAM nirjarANAM hi taddRSTvA kleza Avizat॥2-4-9-40॥

तारकेणाऽपि तत्रैव यत्कृतं कर्म दुःखदम् ॥ स्वनाशकारणं धर्मविरुदं तन्निबोध मे ॥४१॥

tArakeNA'pi tatraiva yatkRtaM karma duHkhadam ॥ svanAzakAraNaM dharmavirudaM tannibodha me ॥41॥

पतितं च पदाक्रम्य हस्ताद्वज्रं प्रगृह्य वै। पुनरुद्वज्रघातेन शक्रमाताडयद्भृशम्॥४२॥

patitaM ca padAkramya hastAdvajraM pragRhya vai। punarudvajraghAtena zakramAtADayadbhRzam॥42॥

एवं तिरस्कृतं दृष्ट्वा शक्रविष्णुप्रतापवान् ॥ चक्रमुद्यस्य भगवांस्तारकं स जघान ह॥४३॥

evaM tiraskRtaM dRSTvA zakraviSNupratApavAn ॥ cakramudyasya bhagavAMstArakaM sa jaghAna ha॥43॥

चक्रप्रहाराभितो निपपात क्षितौ हि सः ॥ पुनरुत्थाय दैत्येन्द्रशक्त्या विष्णुं जघान तम्॥४४॥

cakraprahArAbhito nipapAta kSitau hi saH ॥ punarutthAya daityendrazaktyA viSNuM jaghAna tam॥44॥

तेन शक्तिप्रहारेण पतितो भुवि चाच्युतः॥ करो महानासीच्चुक्रुशुश्चाऽतिनिर्जराः॥४५॥

tena zaktiprahAreNa patito bhuvi cAcyutaH॥ karo mahAnAsIccukruzuzcA'tinirjarAH॥45॥

निमेषेण पुनर्विष्णुर्यावदुत्तिष्ठते स्वयम्॥ तावत्स वीरभद्रो हि तत्क्षणादागतोऽसुरम्॥४६॥

nimeSeNa punarviSNuryAvaduttiSThate svayam॥ tAvatsa vIrabhadro hi tatkSaNAdAgato'suram॥46॥

त्रिशूलं च समुद्यम्य वीरभद्रः प्रतापवान् ॥ तारकं दितिजाधीशं जघान प्रसभं बली ॥ ४७ ॥

trizUlaM ca samudyamya vIrabhadraH pratApavAn ॥ tArakaM ditijAdhIzaM jaghAna prasabhaM balI ॥ 47 ॥

तत्त्रिशूलप्रहारेण स पपात क्षितौ तदा ॥ पतितोऽपि महातेजास्तारकः पुनरुत्थितः ॥४८॥

tattrizUlaprahAreNa sa papAta kSitau tadA ॥ patito'pi mahAtejAstArakaH punarutthitaH ॥48॥

कृत्वा क्रोधं महावीरस्सकलासुरनायकः ॥ जघान परया शक्त्या वीरभद्रं तदोरसि ॥४९॥

kRtvA krodhaM mahAvIrassakalAsuranAyakaH ॥ jaghAna parayA zaktyA vIrabhadraM tadorasi ॥49॥

वीरभद्रोऽपि पतितो भूतले मूर्छितः क्षणम् ॥ तच्छक्त्या परया क्रोधान्निहतो वक्षसि धुवम् ॥ 2-4-9-५० ॥

vIrabhadro'pi patito bhUtale mUrchitaH kSaNam ॥ tacchaktyA parayA krodhAnnihato vakSasi dhuvam ॥ 2-4-9-50 ॥

सगणश्चैव देवास्ते गंधर्वोरगराक्षसाः ॥ हाहाकारेण महता चुक्रुशुश्च मुहुर्मुहुः ॥५१॥

sagaNazcaiva devAste gaMdharvoragarAkSasAH ॥ hAhAkAreNa mahatA cukruzuzca muhurmuhuH ॥51॥

निमेषमात्रात्सहसा महौजास्स वीरभद्रो द्विषतां निहंता॥ त्रिशूलमुद्यम्य तडित्प्रकाशं जाज्वल्यमानं प्रभया विरेजे ॥५२॥

nimeSamAtrAtsahasA mahaujAssa vIrabhadro dviSatAM nihaMtA॥ trizUlamudyamya taDitprakAzaM jAjvalyamAnaM prabhayA vireje ॥52॥

स्वरोचिषा भासितदिग्वितानं सूर्येन्दुबिम्बाग्निसमानमंडलम् ॥ महाप्रभं वीरभयावहं परं कालाख्यमत्यंतकरं महोज्ज्वलम् ॥५३॥

svarociSA bhAsitadigvitAnaM sUryendubimbAgnisamAnamaMDalam ॥ mahAprabhaM vIrabhayAvahaM paraM kAlAkhyamatyaMtakaraM mahojjvalam ॥53॥

यावत्त्रिशूलेन तदा हंतुकामो महाबलः ॥ वीरभद्रोऽसुरं यावत्कुमारेण निवारितः ॥ ५४ ॥

yAvattrizUlena tadA haMtukAmo mahAbalaH ॥ vIrabhadro'suraM yAvatkumAreNa nivAritaH ॥ 54 ॥