ब्रह्मोवाच ॥ इति ते वर्णितस्तात देवदानव सेनयोः ॥ संग्रामस्तुमुलोऽतीव तत्प्रभ्वो शृणु नारद ॥ १ ॥

brahmovAca ॥ iti te varNitastAta devadAnava senayoH ॥ saMgrAmastumulo'tIva tatprabhvo zRNu nArada ॥ 1 ॥

एवं युद्धेऽतितुमुले देवदानवसंक्षये ॥ तारकेणैव देवेन्द्रश्शक्त्या रमया सह॥२॥

evaM yuddhe'titumule devadAnavasaMkSaye ॥ tArakeNaiva devendrazzaktyA ramayA saha॥2॥

सद्यः पपात नागाश्च धरण्यां मूर्च्छितोऽभवत्॥ परं कश्मलमापेदे वज्रधारी सुरेश्वरः ॥३॥

sadyaH papAta nAgAzca dharaNyAM mUrcchito'bhavat॥ paraM kazmalamApede vajradhArI surezvaraH ॥3॥

तथैव लोकपास्सर्वेऽसुरैश्च बलवत्तरैः ॥ पराजिता रणे तात महारणविशारदैः ॥ ४ ॥

tathaiva lokapAssarve'suraizca balavattaraiH ॥ parAjitA raNe tAta mahAraNavizAradaiH ॥ 4 ॥

अन्येऽपि निर्जरा दैत्यैर्युद्ध्यमानाः पराजिताः ॥ असहंतो हि तत्तेजः पलायनपरायणाः ॥ ५ ॥

anye'pi nirjarA daityairyuddhyamAnAH parAjitAH ॥ asahaMto hi tattejaH palAyanaparAyaNAH ॥ 5 ॥

जगर्जुरसुरास्तत्र जयिनस्सुकृतोद्यमाः ॥ सिंहनादं प्रकुर्वन्तः कोलाहलपरायणाः ॥६॥

jagarjurasurAstatra jayinassukRtodyamAH ॥ siMhanAdaM prakurvantaH kolAhalaparAyaNAH ॥6॥

एतस्मिन्नंतरे तत्र वीरभद्रो रुषान्वितः ॥ आससाद गणैर्वीरैस्तारकं वीरमानिनम् ॥७॥

etasminnaMtare tatra vIrabhadro ruSAnvitaH ॥ AsasAda gaNairvIraistArakaM vIramAninam ॥7॥

निर्जरान् पृष्ठतः कृत्वा शिवकोपोद्भवो बली॥ तत्सम्मुखो बभूवाथ योद्धुकामो गणाग्रणीः ॥८॥

nirjarAn pRSThataH kRtvA zivakopodbhavo balI॥ tatsammukho babhUvAtha yoddhukAmo gaNAgraNIH ॥8॥

तदा ते प्रमथास्सर्वे दैत्याश्च परमोत्सवाः॥ युयुधुस्संयुगेऽन्योन्यं प्रसक्ताश्च महारणे ॥९॥

tadA te pramathAssarve daityAzca paramotsavAH॥ yuyudhussaMyuge'nyonyaM prasaktAzca mahAraNe ॥9॥

त्रिशूलैर्ऋष्टिभिः पाशैः खड्गैः परशुपट्टिशैः ॥ निजघ्नुस्समरेऽन्योन्यं रणे रणविशारदाः ॥2-4-8-१०॥

trizUlairRSTibhiH pAzaiH khaDgaiH parazupaTTizaiH ॥ nijaghnussamare'nyonyaM raNe raNavizAradAH ॥2-4-8-10॥

तारको वीरभद्रेण स त्रिशूलाहतो भृशम् ॥ पपात सहसा भूमौ क्षणं मूर्छापरिप्लुतः ॥ ११ ॥

tArako vIrabhadreNa sa trizUlAhato bhRzam ॥ papAta sahasA bhUmau kSaNaM mUrchApariplutaH ॥ 11 ॥

उत्थाय स द्रुतं वीरस्तारको दैत्यसत्तमः ॥ लब्धसंज्ञो बलाच्छक्त्या वीरभद्रं जघान ह ॥१२॥

utthAya sa drutaM vIrastArako daityasattamaH ॥ labdhasaMjJo balAcchaktyA vIrabhadraM jaghAna ha ॥12॥

वीरभद्रस्तथा वीरो महातेजा हि तारकम् ॥ जघान त्रिशिखेनाशु घोरेण निशितेन तम् ॥१३॥

vIrabhadrastathA vIro mahAtejA hi tArakam ॥ jaghAna trizikhenAzu ghoreNa nizitena tam ॥13॥

सोपि शक्त्या वीरभद्रं जघान समरे ततः ॥ तारको दितिजाधीशः प्रबलो वीरसंमतः ॥ १४ ॥

sopi zaktyA vIrabhadraM jaghAna samare tataH ॥ tArako ditijAdhIzaH prabalo vIrasaMmataH ॥ 14 ॥

एवं संयुद्ध्यमानौ तौ जघ्नतुश्चेतरेतरम् ॥ नानास्त्रशस्त्रैस्समरे रणविद्याविशारदौ ॥ १५ ॥

evaM saMyuddhyamAnau tau jaghnatuzcetaretaram ॥ nAnAstrazastraissamare raNavidyAvizAradau ॥ 15 ॥

तयोर्महात्मनोस्तत्र द्वन्द्वयुद्धमभूत्तदा ॥ सर्वेषां पश्यतामेव तुमुलं रोमहर्षणम् ॥ १६ ॥

tayormahAtmanostatra dvandvayuddhamabhUttadA ॥ sarveSAM pazyatAmeva tumulaM romaharSaNam ॥ 16 ॥

ततो भेरीमृदंगाश्च पटहानकगोमुखाः ॥ विनेदुर्विहता वीरैश्शृण्वतां सुभयानकाः॥१७॥

tato bherImRdaMgAzca paTahAnakagomukhAH ॥ vinedurvihatA vIraizzRNvatAM subhayAnakAH॥17॥

युयुधातेतिसन्नद्धौ प्रहारैर्जर्जरीकृतौ ॥ अन्योन्यमतिसंरब्धौ तौ बुधांगारकाविव ॥ १८ ॥

yuyudhAtetisannaddhau prahArairjarjarIkRtau ॥ anyonyamatisaMrabdhau tau budhAMgArakAviva ॥ 18 ॥

एवं दृष्ट्वा तदा युद्धं वीरभद्रस्य तेन च ॥ तत्र गत्वा वीरभद्रमवोचस्त्वं शिवप्रियः ॥ १९ ॥

evaM dRSTvA tadA yuddhaM vIrabhadrasya tena ca ॥ tatra gatvA vIrabhadramavocastvaM zivapriyaH ॥ 19 ॥

नारद उवाच ॥ वीरभद्र महावीर गणानामग्रणीर्भवान् ॥ निवर्तस्व रणादस्माद्रोचते न वधस्त्वया ॥ 2-4-8-२० ॥

nArada uvAca ॥ vIrabhadra mahAvIra gaNAnAmagraNIrbhavAn ॥ nivartasva raNAdasmAdrocate na vadhastvayA ॥ 2-4-8-20 ॥

एवं निशम्य त्वद्वाक्यं वीरभद्रो गणाग्रणीः ॥ अवदत्स रुषाविष्टस्त्वां तदा तु कृतांजलिः ॥ २१ ॥

evaM nizamya tvadvAkyaM vIrabhadro gaNAgraNIH ॥ avadatsa ruSAviSTastvAM tadA tu kRtAMjaliH ॥ 21 ॥

वीरभद्र उवाच ॥ मुनिवर्य महाप्राज्ञ शृणु मे परमं वचः ॥ तारकं च वधिष्यामि पश्य मेऽद्य पराक्रमम् ॥२२॥

vIrabhadra uvAca ॥ munivarya mahAprAjJa zRNu me paramaM vacaH ॥ tArakaM ca vadhiSyAmi pazya me'dya parAkramam ॥22॥

आनयंति च ये वीरास्स्वामिनं रणसंसदि ॥ ते पापिनो महाक्लीबा विनश्यन्ति रणं गताः ॥ २३ ॥

AnayaMti ca ye vIrAssvAminaM raNasaMsadi ॥ te pApino mahAklIbA vinazyanti raNaM gatAH ॥ 23 ॥

असद्गतिं प्राप्नुवन्ति तेषां च निरयो धुवम् ॥ वीरभद्रो हि विज्ञेयो न वाच्यस्ते कदाचन ॥२४॥

asadgatiM prApnuvanti teSAM ca nirayo dhuvam ॥ vIrabhadro hi vijJeyo na vAcyaste kadAcana ॥24॥

शस्त्रास्त्रैर्भिन्नगात्रा ये रणं कुर्वंति निर्भयाः ॥ इहामुत्र प्रशंस्यास्ते लभ्यन्ते सुखमद्भुतम् ॥ २५ ॥

zastrAstrairbhinnagAtrA ye raNaM kurvaMti nirbhayAH ॥ ihAmutra prazaMsyAste labhyante sukhamadbhutam ॥ 25 ॥

शृण्वन्तु मम वाक्यानि देवा हरिपुरोगमाः ॥ अतारकां महीमद्य करिष्ये स्वामिवर्जिताम् ॥२६॥

zRNvantu mama vAkyAni devA haripurogamAH ॥ atArakAM mahImadya kariSye svAmivarjitAm ॥26॥

इत्युक्त्वा प्रमर्थैस्सार्द्धं वीरभद्रो हि शूलधृक् ॥ विचिंत्य मनसा शंभुं युयुधे तारकेण हि ॥ २७ ॥

ityuktvA pramarthaissArddhaM vIrabhadro hi zUladhRk ॥ viciMtya manasA zaMbhuM yuyudhe tArakeNa hi ॥ 27 ॥

वृषारूढैरनेकैश्च त्रिशूलवरधारिभिः ॥ महावीरस्त्रिनेत्रैश्च स रेजे रणसंगतः ॥ २८ ॥

vRSArUDhairanekaizca trizUlavaradhAribhiH ॥ mahAvIrastrinetraizca sa reje raNasaMgataH ॥ 28 ॥

कोलाहलं प्रकुर्वंतो निर्भयाश्शतशो गणाः ॥ वीरभद्रं पुरस्कृत्य युयुधुर्दानवैस्सह ॥ २९ ॥

kolAhalaM prakurvaMto nirbhayAzzatazo gaNAH ॥ vIrabhadraM puraskRtya yuyudhurdAnavaissaha ॥ 29 ॥

असुरास्तेऽपि युयुधुस्तारकासुरजीविनः ॥ बलोत्कटा महावीरा मर्दयन्तो गणान् रुषा ॥ 2-4-8-३० ॥

asurAste'pi yuyudhustArakAsurajIvinaH ॥ balotkaTA mahAvIrA mardayanto gaNAn ruSA ॥ 2-4-8-30 ॥

पुनः पुनश्चैव बभूव संगरो महोत्कटो दैत्यवरैर्गणानाम् ॥ प्रहर्षमाणाः परमास्त्रकोविदास्तदा गणास्ते जयिनो बभूवुः ॥३१॥

punaH punazcaiva babhUva saMgaro mahotkaTo daityavarairgaNAnAm ॥ praharSamANAH paramAstrakovidAstadA gaNAste jayino babhUvuH ॥31॥

गणैर्जितास्ते प्रबलैरसुरा विमुखा रणे॥ पलायनपरा जाता व्यथिता व्यग्रमानसाः ॥३२॥

gaNairjitAste prabalairasurA vimukhA raNe॥ palAyanaparA jAtA vyathitA vyagramAnasAH ॥32॥

एवं भ्रष्टं स्वसैन्यं तद्दृष्ट्वा तत्पालकोऽसुरः ॥ तारको हि रुषाविष्टो हंतुं देवगणान् ययौ ॥ ३३ ॥

evaM bhraSTaM svasainyaM taddRSTvA tatpAlako'suraH ॥ tArako hi ruSAviSTo haMtuM devagaNAn yayau ॥ 33 ॥

भुजानामयुतं कृत्वा सिंहमारुह्य वेगतः ॥ पातयामास तान्देवान्गणांश्च रणमूर्द्धनि ॥ ३४ ॥

bhujAnAmayutaM kRtvA siMhamAruhya vegataH ॥ pAtayAmAsa tAndevAngaNAMzca raNamUrddhani ॥ 34 ॥

स दृष्ट्वा तस्य तत्कर्म वीरभद्रो गणाग्रणीः ॥ चकार सुमहत्कोपं तद्वधाय महाबली ॥ ३५ ॥

sa dRSTvA tasya tatkarma vIrabhadro gaNAgraNIH ॥ cakAra sumahatkopaM tadvadhAya mahAbalI ॥ 35 ॥

स्मृत्वा शिवपदांभोजं जग्राह त्रिशिखं परम् ॥ जज्वलुस्तेजसा तस्य दिशः सर्वा नभस्तथा ॥ ३६ ॥

smRtvA zivapadAMbhojaM jagrAha trizikhaM param ॥ jajvalustejasA tasya dizaH sarvA nabhastathA ॥ 36 ॥

एतस्मिन्नन्तरे स्वामी वारयामास तं रणम् ॥ वीरबाहुमुखान्सद्यो महाकौतुकदर्शकः ॥ ३७ ॥

etasminnantare svAmI vArayAmAsa taM raNam ॥ vIrabAhumukhAnsadyo mahAkautukadarzakaH ॥ 37 ॥

तदाज्ञया वीरभद्रो निवृत्तोऽभूद्रणात्तदा ॥ कोपं चक्रे महावीरस्तारकोऽसुरनायकः ॥ ३८ ॥

tadAjJayA vIrabhadro nivRtto'bhUdraNAttadA ॥ kopaM cakre mahAvIrastArako'suranAyakaH ॥ 38 ॥

चकार बाणवृष्टिं च सुरोपरि तदाऽसुरः ॥ तप्तोऽह्वासीत्सुरान्सद्यो नानास्त्ररणकोविदः ॥ ३९ ॥

cakAra bANavRSTiM ca suropari tadA'suraH ॥ tapto'hvAsItsurAnsadyo nAnAstraraNakovidaH ॥ 39 ॥

एवं कृत्वा महत्कर्म तारकोऽसुरपालकः ॥ सर्वेषामपि देवानामशक्यो बलिनां वरः ॥2-4-8-४०॥

evaM kRtvA mahatkarma tArako'surapAlakaH ॥ sarveSAmapi devAnAmazakyo balinAM varaH ॥2-4-8-40॥

एवं निहन्यमानांस्तान् दृष्ट्वा देवान् भयाकुलान् ॥ कोपं कृत्वा रणायाशु संनद्धोऽभवदच्युतः ॥४१॥

evaM nihanyamAnAMstAn dRSTvA devAn bhayAkulAn ॥ kopaM kRtvA raNAyAzu saMnaddho'bhavadacyutaH ॥41॥

चक्रं सुदर्शनं शार्ङ्गं धनुरादाय सायुधः ॥ अभ्युद्ययौ महादैत्यं रणाय भगवान् हरिः ॥४२॥

cakraM sudarzanaM zArGgaM dhanurAdAya sAyudhaH ॥ abhyudyayau mahAdaityaM raNAya bhagavAn hariH ॥42॥

ततस्समभवद्युद्धं हरितारकयोर्महत् ॥ लोमहर्षणमत्युग्रं सर्वेषां पश्यतां मुने ॥४३॥

tatassamabhavadyuddhaM haritArakayormahat ॥ lomaharSaNamatyugraM sarveSAM pazyatAM mune ॥43॥

गदामुद्यम्य स हरिर्जघानासुरमोजसा ॥ द्विधा चकार तां दैत्यस्त्रिशिखेन महाबली ॥ ४४ ॥

gadAmudyamya sa harirjaghAnAsuramojasA ॥ dvidhA cakAra tAM daityastrizikhena mahAbalI ॥ 44 ॥

ततस्स क्रुद्धो भगवान्देवानामभयंकरः ॥ शार्ङ्गच्युतैश्शरव्यूहैर्जघानासुरनायकम् ॥ ४६ ॥

tatassa kruddho bhagavAndevAnAmabhayaMkaraH ॥ zArGgacyutaizzaravyUhairjaghAnAsuranAyakam ॥ 46 ॥

सोऽपि दैत्यो महावीरस्तारकः परवीरहा ॥ चिच्छेद सकलान्बाणान्स्वशरैर्निशितैर्द्रुतम् ॥ ४६ ॥

so'pi daityo mahAvIrastArakaH paravIrahA ॥ ciccheda sakalAnbANAnsvazarairnizitairdrutam ॥ 46 ॥

अथ शक्त्या जघानाशु मुरारिं तारकासुरः ॥ भूमौ पपात स हरिस्तत्प्रहारेण मूर्च्छितः ॥४७॥

atha zaktyA jaghAnAzu murAriM tArakAsuraH ॥ bhUmau papAta sa haristatprahAreNa mUrcchitaH ॥47॥

जग्राह स रुषा चक्रमुत्थितः क्षणतोऽच्युतः ॥ सिंहनादं महत्कृत्वा ज्वलज्ज्वालासमाकुलम् ॥४८॥

jagrAha sa ruSA cakramutthitaH kSaNato'cyutaH ॥ siMhanAdaM mahatkRtvA jvalajjvAlAsamAkulam ॥48॥

तेन तञ्च जघानासौ दैत्यानामधिपं हरिः ॥ तत्प्रहारेण महता व्यथितो न्यपतद्भुवि ॥४९॥

tena taJca jaghAnAsau daityAnAmadhipaM hariH ॥ tatprahAreNa mahatA vyathito nyapatadbhuvi ॥49॥

पुनश्चोत्थाय दैत्येन्द्रस्तारकोऽसुरनायकः ॥ चिच्छेद त्वरितं चक्रं स्वशक्त्यातिबलान्वितः ॥2-4-8-५०॥

punazcotthAya daityendrastArako'suranAyakaH ॥ ciccheda tvaritaM cakraM svazaktyAtibalAnvitaH ॥2-4-8-50॥

पुनस्तया महाशक्त्या जघानामरवल्लभम् ॥ अच्युतोऽपि महावीरा नन्दकेन जघान तम् ॥५१॥

punastayA mahAzaktyA jaghAnAmaravallabham ॥ acyuto'pi mahAvIrA nandakena jaghAna tam ॥51॥

एवमन्योन्यमसुरो विष्णुश्च बलवानुभौ ॥ युयुधाते रणे भूरि तत्राक्षतबलौ मुने ॥ ५२ ॥

evamanyonyamasuro viSNuzca balavAnubhau ॥ yuyudhAte raNe bhUri tatrAkSatabalau mune ॥ 52 ॥