ब्रह्मोवाच ॥ एतस्मिन्नंतरे तत्र ददर्श रथमुत्तमम् ॥ अद्भुतं शोभितं शश्वद्विश्वकर्मविनिर्मितम् ॥१॥

brahmovAca ॥ etasminnaMtare tatra dadarza rathamuttamam ॥ adbhutaM zobhitaM zazvadvizvakarmavinirmitam ॥1॥

शतचक्रं सुविस्तीर्णं मनोयायि मनोहरम् ॥ प्रस्थापितं च पार्वत्या वेष्टितं पार्षदैर्वरैः ॥२॥

zatacakraM suvistIrNaM manoyAyi manoharam ॥ prasthApitaM ca pArvatyA veSTitaM pArSadairvaraiH ॥2॥

समारोहत्ततोऽनंतो हृदयेन विदूयता ॥ कार्त्तिकः परम ज्ञानी परमेशानवीर्यजः ॥३॥

samArohattato'naMto hRdayena vidUyatA ॥ kArttikaH parama jJAnI paramezAnavIryajaH ॥3॥

तदैव कृत्तिकाः प्राप्य मुक्तकेश्यश्शुचाऽऽतुराः ॥ उन्मत्ता इव तत्रैव वक्तुमारेभिरे वचः ॥४॥

tadaiva kRttikAH prApya muktakezyazzucA''turAH ॥ unmattA iva tatraiva vaktumArebhire vacaH ॥4॥

कृत्तिका ऊचुः ॥ विहायाऽस्मान् कृपासिन्धो गच्छसि त्वं हि निर्दयः ॥ नायं धर्मो मातृवर्गान् पालितो यत् सुतस्त्यजेत् ॥ ५ ॥

kRttikA UcuH ॥ vihAyA'smAn kRpAsindho gacchasi tvaM hi nirdayaH ॥ nAyaM dharmo mAtRvargAn pAlito yat sutastyajet ॥ 5 ॥

स्नेहेन वर्द्धितोऽस्माभिः पुत्रोऽस्माकं च धर्मतः ॥ किं कुर्मः क्व च यास्यामो वयं किं करवाम ह ॥६॥

snehena varddhito'smAbhiH putro'smAkaM ca dharmataH ॥ kiM kurmaH kva ca yAsyAmo vayaM kiM karavAma ha ॥6॥

इत्युक्त्वा कृत्तिकास्सर्वाः कृत्वा वक्षसि कार्त्तिकम्॥ द्रुतं मूर्च्छामवापुस्तास्सुतविच्छेदकारणात्॥७॥

ityuktvA kRttikAssarvAH kRtvA vakSasi kArttikam॥ drutaM mUrcchAmavApustAssutavicchedakAraNAt॥7॥

ताः कुमारो बोधयित्वा अध्यात्मवचनेन वै ॥ ताभिश्च पार्षदैस्सार्द्धमारुरोह रथं मुने ॥८॥

tAH kumAro bodhayitvA adhyAtmavacanena vai ॥ tAbhizca pArSadaissArddhamAruroha rathaM mune ॥8॥

दृष्ट्वा श्रुत्वा मंगलानि बहूनि सुखदानि वै ॥ कुमारः पार्षदैस्सार्द्धं जगाम पितृमन्दिरम् ॥९॥

dRSTvA zrutvA maMgalAni bahUni sukhadAni vai ॥ kumAraH pArSadaissArddhaM jagAma pitRmandiram ॥9॥

दक्षेण नंदियुक्तश्च मनोयायिरथेन च ॥ कुमारः प्राप कैलासं न्यग्रोधाऽक्षयमूलके॥2-4-5-१०॥

dakSeNa naMdiyuktazca manoyAyirathena ca ॥ kumAraH prApa kailAsaM nyagrodhA'kSayamUlake॥2-4-5-10॥

तत्र तस्थौ कृत्तिकाभिः पार्षदप्रवरैः सह॥ कुमारश्शांकरिः प्रीतो नानालीलाविशारदः ॥११॥

tatra tasthau kRttikAbhiH pArSadapravaraiH saha॥ kumArazzAMkariH prIto nAnAlIlAvizAradaH ॥11॥

तदा सर्वे सुरगणा ऋषयः सिद्धचारणाः ॥ विष्णुना ब्रह्मणा सार्द्धं समाचख्युस्तदागमम्॥१२॥

tadA sarve suragaNA RSayaH siddhacAraNAH ॥ viSNunA brahmaNA sArddhaM samAcakhyustadAgamam॥12॥

तदा दृष्ट्वा च गांगेयं ययौ प्रमुदितश्शिवः । अन्यैस्समेतो हरिणा ब्रह्मणा च सुरर्षिभिः ॥१३॥

tadA dRSTvA ca gAMgeyaM yayau pramuditazzivaH । anyaissameto hariNA brahmaNA ca surarSibhiH ॥13॥

शंखाश्च बहवो नेदुर्भेरी तूर्याण्यनेकशः ॥ उत्सवस्तु महानासीद्देवानां तुष्टचेतसाम् ॥१४॥

zaMkhAzca bahavo nedurbherI tUryANyanekazaH ॥ utsavastu mahAnAsIddevAnAM tuSTacetasAm ॥14॥

तदानीमेव तं सर्वे वीरभद्रादयो गणाः ॥ कुर्वन्तः स्वन्वयुः केलिं नानातालधरस्वराः ॥ १५ ॥

tadAnImeva taM sarve vIrabhadrAdayo gaNAH ॥ kurvantaH svanvayuH keliM nAnAtAladharasvarAH ॥ 15 ॥

स्तावकाः स्तूयमानाश्च चक्रुस्ते गुणकीर्त्तनम् ॥ जयशब्दं नमश्शब्दं कुर्वाणाः प्रीतमानसाः॥ १६ ॥

stAvakAH stUyamAnAzca cakruste guNakIrttanam ॥ jayazabdaM namazzabdaM kurvANAH prItamAnasAH॥ 16 ॥

द्रष्टुं ययुस्तं शरजं शिवात्मजमनुत्तमम् ॥१७॥

draSTuM yayustaM zarajaM zivAtmajamanuttamam ॥17॥

पार्वती मंगलं चक्रे राजमार्गं मनोहरम् ॥ पद्मरागादिमणिभिस्संस्कृतं परितः पुरम् ॥१८॥

pArvatI maMgalaM cakre rAjamArgaM manoharam ॥ padmarAgAdimaNibhissaMskRtaM paritaH puram ॥18॥

पतिपुत्रवतीभिश्च साध्वीभिः स्त्रीभिरन्विता ॥ लक्ष्म्यादित्रिंशद्देवीश्च पुरः कृत्वा समाययौ॥१९॥

patiputravatIbhizca sAdhvIbhiH strIbhiranvitA ॥ lakSmyAditriMzaddevIzca puraH kRtvA samAyayau॥19॥

रम्भाद्यप्सरसो दिव्यास्स स्मिता वेषसंयुताः ॥ संगीतनर्तनपरा बभूवुश्च शिवाज्ञया ॥2-4-5-२०॥

rambhAdyapsaraso divyAssa smitA veSasaMyutAH ॥ saMgItanartanaparA babhUvuzca zivAjJayA ॥2-4-5-20॥

ये तं समीक्षयामासुर्गागेयं शंकरोपमम् ॥ ददृशुस्ते महत्तेजो व्याप्तमासीज्जगत्त्रये ॥२१॥

ye taM samIkSayAmAsurgAgeyaM zaMkaropamam ॥ dadRzuste mahattejo vyAptamAsIjjagattraye ॥21॥

तत्तेजसा वृतं बालं तप्तचामीकरप्रभम् ॥ ववंदिरे द्रुतं सर्वे कुमारं सूर्यवर्चसम् ॥ २२ ॥

tattejasA vRtaM bAlaM taptacAmIkaraprabham ॥ vavaMdire drutaM sarve kumAraM sUryavarcasam ॥ 22 ॥

जहुर्षुर्विनतस्कंधा नमश्शब्दरतास्तदा ॥ परिवार्योपतस्थुस्ते वामदक्षिणमागताः ॥२३॥

jahurSurvinataskaMdhA namazzabdaratAstadA ॥ parivAryopatasthuste vAmadakSiNamAgatAH ॥23॥

अहं विष्णुश्च शक्रश्च तथा देवादयोऽखिलाः ॥ दण्डवत्पतिता भूमौ परिवार्य्य कुमारकम् ॥२४॥

ahaM viSNuzca zakrazca tathA devAdayo'khilAH ॥ daNDavatpatitA bhUmau parivAryya kumArakam ॥24॥

एतस्मिन्नन्तरे शंभुर्गिरिजा च मुदान्विता ॥ महोत्सवं समागम्य ददर्श तनयं मुदा ॥२५॥

etasminnantare zaMbhurgirijA ca mudAnvitA ॥ mahotsavaM samAgamya dadarza tanayaM mudA ॥25॥

पुत्रं निरीक्ष्य च तदा जगदेकबंधुः प्रीत्यान्वितः परमया परया भवान्या ॥ स्नेहान्वितो भुजगभोगयुतो हि साक्षात्सर्वेश्वरः परिवृतः प्रमथैः परेशः २६॥

putraM nirIkSya ca tadA jagadekabaMdhuH prItyAnvitaH paramayA parayA bhavAnyA ॥ snehAnvito bhujagabhogayuto hi sAkSAtsarvezvaraH parivRtaH pramathaiH parezaH 26॥

अथ शक्तिधरः स्कन्दौ दृष्ट्वा तौ पार्वतीशिवौ ॥ अवरुह्य रथात्तूर्णं शिरसा प्रणनाम ह ॥२७॥

atha zaktidharaH skandau dRSTvA tau pArvatIzivau ॥ avaruhya rathAttUrNaM zirasA praNanAma ha ॥27॥

उपगुह्य शिवः प्रीत्या कुमारं मूर्ध्नि शंकरः ॥ जघ्रौ प्रेम्णा परमेशानः प्रसन्नः स्नेहकर्तृकः ॥२८॥

upaguhya zivaH prItyA kumAraM mUrdhni zaMkaraH ॥ jaghrau premNA paramezAnaH prasannaH snehakartRkaH ॥28॥

उपगुह्य गुहं तत्र पार्वती जातसंभ्रमा ॥ प्रस्नुतं पाययामास स्तनं स्नेहपरिप्लुता ॥२९॥

upaguhya guhaM tatra pArvatI jAtasaMbhramA ॥ prasnutaM pAyayAmAsa stanaM snehapariplutA ॥29॥

तदा नीराजितो देवैस्सकलत्रैर्मुदान्वितैः ॥ जयशब्देन महता व्याप्तमासीन्नभस्तलम् ॥ 2-4-5-३० ॥

tadA nIrAjito devaissakalatrairmudAnvitaiH ॥ jayazabdena mahatA vyAptamAsInnabhastalam ॥ 2-4-5-30 ॥

ऋषयो ब्रह्मघोषेण गीतेनैव च गायकाः ॥ वाद्यैश्च बहवस्तत्रोपतस्थुश्च कुमारकम् ॥३१॥

RSayo brahmaghoSeNa gItenaiva ca gAyakAH ॥ vAdyaizca bahavastatropatasthuzca kumArakam ॥31॥

स्वमंकमारोप्य तदा महेशः कुमारकं तं प्रभया समुज्ज्वलम् ॥ बभौ भवानीपतिरेव साक्षाच्छ्रियाऽन्वितः पुत्रवतां वरिष्ठः ॥३२॥

svamaMkamAropya tadA mahezaH kumArakaM taM prabhayA samujjvalam ॥ babhau bhavAnIpatireva sAkSAcchriyA'nvitaH putravatAM variSThaH ॥32॥

कुमारः स्वगणैः सार्द्धमाजगाम शिवालयम् ॥ शिवाज्ञया महोत्साहैस्सह देवैर्महासुखी ॥ ३३ ॥

kumAraH svagaNaiH sArddhamAjagAma zivAlayam ॥ zivAjJayA mahotsAhaissaha devairmahAsukhI ॥ 33 ॥

दंपती तौ तदा तत्रैकपद्येन विरेजतुः ॥ विवंद्यमानावृषिभिरावृतौ सुरसत्तमैः ॥ ३४ ॥

daMpatI tau tadA tatraikapadyena virejatuH ॥ vivaMdyamAnAvRSibhirAvRtau surasattamaiH ॥ 34 ॥

कुमारः क्रीडयामास शिवोत्संगे मुदान्वितः ॥ वासुकिं शिवकंठस्थं पाणिभ्यां समपीडयत् ॥ ३५ ॥

kumAraH krIDayAmAsa zivotsaMge mudAnvitaH ॥ vAsukiM zivakaMThasthaM pANibhyAM samapIDayat ॥ 35 ॥

प्रहस्य भगवाञ् शंभुश्शशंस गिरिजां तदा ॥ निरीक्ष्य कृपया दृष्ट्या कृपालुर्लीलयाकृतिम् ॥३६॥

prahasya bhagavAJ zaMbhuzzazaMsa girijAM tadA ॥ nirIkSya kRpayA dRSTyA kRpAlurlIlayAkRtim ॥36॥

मदस्मितेन च तदा भगवान्महेशः प्राप्तो मुदं च परमां गिरिजासमेतः ॥ प्रेम्णा स गद्गदगिरो जगदेकबंधुर्नोवाच किंचन विभुर्भुवनैकभर्त्ता॥ ३७ ॥

madasmitena ca tadA bhagavAnmahezaH prApto mudaM ca paramAM girijAsametaH ॥ premNA sa gadgadagiro jagadekabaMdhurnovAca kiMcana vibhurbhuvanaikabharttA॥ 37 ॥

अथ शंभुर्जगन्नाथो हृष्टो लौकिकवृत्तवान् ॥ रत्नसिंहासने रम्ये वासयामास कार्त्तिकम्॥३८॥

atha zaMbhurjagannAtho hRSTo laukikavRttavAn ॥ ratnasiMhAsane ramye vAsayAmAsa kArttikam॥38॥

वेदमंत्राभिपूतैश्च सर्वतीर्थोदपूर्णकैः ॥ सद्रत्नकुंभशतकैः स्नापया मास तं मुदा ॥ ३९ ॥

vedamaMtrAbhipUtaizca sarvatIrthodapUrNakaiH ॥ sadratnakuMbhazatakaiH snApayA mAsa taM mudA ॥ 39 ॥

सद्रत्नसाररचितकिरीटमुकुटांगदम्॥ वैजयन्ती स्वमालां च तस्मै चक्रं ददौ हरिः ॥2-4-5-४०॥

sadratnasAraracitakirITamukuTAMgadam॥ vaijayantI svamAlAM ca tasmai cakraM dadau hariH ॥2-4-5-40॥

शूलं पिनाकं परशुं शक्ति पाशुपतं शरम् ॥ संहारास्त्रं च परमां विद्यां तस्मै ददौ शिवः ॥४१॥

zUlaM pinAkaM parazuM zakti pAzupataM zaram ॥ saMhArAstraM ca paramAM vidyAM tasmai dadau zivaH ॥41॥

अदामहं यज्ञसूत्रं वेदांश्च वेदमातरम् ॥ कमण्डलुं च ब्रह्मास्त्रं विद्यां चैवाऽरिमर्दिनीम् ॥ ४२ ॥

adAmahaM yajJasUtraM vedAMzca vedamAtaram ॥ kamaNDaluM ca brahmAstraM vidyAM caivA'rimardinIm ॥ 42 ॥

गजेन्द्रं चैव वज्रं च ददौ तस्मै सुरेश्वरः ॥ श्वेतच्छत्रं रत्नमालां ददौ वस्तुं जलेश्वरः ॥४३॥

gajendraM caiva vajraM ca dadau tasmai surezvaraH ॥ zvetacchatraM ratnamAlAM dadau vastuM jalezvaraH ॥43॥

मनोयायिरथं सूर्यस्सन्नाहं च महाचयम् ॥ यमदंडं यमश्चैव सुधाकुंभं सुधानिधिः ॥४४॥

manoyAyirathaM sUryassannAhaM ca mahAcayam ॥ yamadaMDaM yamazcaiva sudhAkuMbhaM sudhAnidhiH ॥44॥

हुताशनो ददौ प्रीत्या महाशक्तिं स्वसूनवे ॥ ददौ स्वशस्त्रं निर्ऋतिर्वायव्यास्त्रं समीरणः ॥४५॥

hutAzano dadau prItyA mahAzaktiM svasUnave ॥ dadau svazastraM nirRtirvAyavyAstraM samIraNaH ॥45॥

गदां ददौ कुबेरश्च शूलमीशो ददौ मुदा ॥ नानाशस्त्राण्युपायांश्च सर्वे देवा ददुर्मुदा ॥४६॥

gadAM dadau kuberazca zUlamIzo dadau mudA ॥ nAnAzastrANyupAyAMzca sarve devA dadurmudA ॥46॥

कामास्त्रं कामदेवोऽथ ददौ तस्मै मुदान्वितः ॥ गदां ददौ स्वविद्याश्च तस्मै च परया मुदा ॥४७॥

kAmAstraM kAmadevo'tha dadau tasmai mudAnvitaH ॥ gadAM dadau svavidyAzca tasmai ca parayA mudA ॥47॥

क्षीरोदोऽमूल्यरत्नानि विशिष्टं रत्ननूपुरम्॥ हिमालयो हि दिव्यानि भूषणान्यंशुकानि च ॥ ४८ ॥

kSIrodo'mUlyaratnAni viziSTaM ratnanUpuram॥ himAlayo hi divyAni bhUSaNAnyaMzukAni ca ॥ 48 ॥

चित्रबर्हणनामानं स्वपुत्रं गरुडो ददौ ॥ अरुणस्ताम्रचूडाख्यं बलिनं चरणायुधम्॥४९॥

citrabarhaNanAmAnaM svaputraM garuDo dadau ॥ aruNastAmracUDAkhyaM balinaM caraNAyudham॥49॥

पार्वती सस्मिता हृष्टा परमैश्वर्यमुत्तमम् ॥ ददौ तस्मै महाप्रीत्या चिरंजीवित्वमेव च ॥2-4-5-५०॥

pArvatI sasmitA hRSTA paramaizvaryamuttamam ॥ dadau tasmai mahAprItyA ciraMjIvitvameva ca ॥2-4-5-50॥

लक्ष्मीश्च संपदं दिव्यां महाहारं मनोहरम् ॥ सावित्री सिद्धविद्यां च समस्तां प्रददौ मुदा ॥५१॥

lakSmIzca saMpadaM divyAM mahAhAraM manoharam ॥ sAvitrI siddhavidyAM ca samastAM pradadau mudA ॥51॥

अन्याश्चापि मुने देव्यो यायास्तत्र समागताः ॥ स्वात्मवत्सु ददुस्तस्मै तथैव शिशुपालिकाः ॥ ५२ ॥

anyAzcApi mune devyo yAyAstatra samAgatAH ॥ svAtmavatsu dadustasmai tathaiva zizupAlikAH ॥ 52 ॥

महामहोत्सवस्तत्र बभूव मुनिसत्तम ॥ सर्वे प्रसन्नतां याता विशेषाच्च शिवाशिवौ॥ ५३ ॥

mahAmahotsavastatra babhUva munisattama ॥ sarve prasannatAM yAtA vizeSAcca zivAzivau॥ 53 ॥

एतस्मिन्नंतरे काले प्रोवाच प्रहसन् मुदा॥ मुने ब्रह्मादिकान् देवान् रुद्रो भर्गः प्रतापवान्॥ ५४ ॥

etasminnaMtare kAle provAca prahasan mudA॥ mune brahmAdikAn devAn rudro bhargaH pratApavAn॥ 54 ॥

शिव उवाच ॥ हे हरे हे विधे देवास्सर्वे शृणुत मद्वचः ॥ ॥ सर्वथाहं प्रसन्नोस्मि वरान्वृणुत ऐच्छिकान् ॥ ५५ ॥

ziva uvAca ॥ he hare he vidhe devAssarve zRNuta madvacaH ॥ ॥ sarvathAhaM prasannosmi varAnvRNuta aicchikAn ॥ 55 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ तच्छ्रुत्वा वचनं शंभोर्मुनेविष्ण्वादयस्सुराः ॥ सर्वे प्रोचुः प्रसन्नास्या देवं पशुपतिं प्रभुम् ॥ ५६ ॥

॥ brahmovAca ॥ tacchrutvA vacanaM zaMbhormuneviSNvAdayassurAH ॥ sarve procuH prasannAsyA devaM pazupatiM prabhum ॥ 56 ॥

कुमारेण हतो ह्येष तारको भविता प्रभो ॥ तदर्थमेव संजातमिदं चरितमुत्तमम् ॥ ५७ ॥

kumAreNa hato hyeSa tArako bhavitA prabho ॥ tadarthameva saMjAtamidaM caritamuttamam ॥ 57 ॥

तस्मादद्यैव यास्यामस्तारकं हन्तुमुद्यता ॥ आज्ञां देहि कुमाराय स तं हंतुं सुखाय नः ॥ ५८ ॥

tasmAdadyaiva yAsyAmastArakaM hantumudyatA ॥ AjJAM dehi kumArAya sa taM haMtuM sukhAya naH ॥ 58 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ तथेति मत्वा स विभुर्दत्तवांस्तनयं तदा ॥ देवेभ्यस्तारकं हंतुं कृपया परिभावितः ॥ ५९ ॥

॥ brahmovAca ॥ tatheti matvA sa vibhurdattavAMstanayaM tadA ॥ devebhyastArakaM haMtuM kRpayA paribhAvitaH ॥ 59 ॥

शिवाज्ञया सुरास्सर्वे ब्रह्मविष्णुमुखास्तदा ॥ पुरस्कृत्य गुहं सद्यो निर्जग्मुर्मिलिता गिरेः ॥2-4-5-६०॥

zivAjJayA surAssarve brahmaviSNumukhAstadA ॥ puraskRtya guhaM sadyo nirjagmurmilitA gireH ॥2-4-5-60॥

बहिर्निस्सृत्य कैलासात्त्वष्टा शासनतो हरेः ॥ विरेचे नगरं रम्यमद्भुतं निकटे गिरेः ॥ ६१ ॥

bahirnissRtya kailAsAttvaSTA zAsanato hareH ॥ virece nagaraM ramyamadbhutaM nikaTe gireH ॥ 61 ॥

तत्र रम्यं गृहं दिव्यमद्भुतं परमो ज्ज्वलम् ॥ गुहार्थं निर्ममे त्वष्टा तत्र सिंहासनं वरम् ॥६२॥

tatra ramyaM gRhaM divyamadbhutaM paramo jjvalam ॥ guhArthaM nirmame tvaSTA tatra siMhAsanaM varam ॥62॥

तदा हरिस्सुधीर्भक्त्या कारयामास मंगलम् ॥ कार्त्तिकस्याभिषेकं हि सर्वतीर्थजलैस्सुरैः ॥ ६३ ॥

tadA harissudhIrbhaktyA kArayAmAsa maMgalam ॥ kArttikasyAbhiSekaM hi sarvatIrthajalaissuraiH ॥ 63 ॥

सर्वथा समलंकृत्य वासयामास संग्रहम् ॥ कार्त्तिकस्य विधिं प्रीत्या कारयामास चोत्सवम् ॥ ६४ ॥

sarvathA samalaMkRtya vAsayAmAsa saMgraham ॥ kArttikasya vidhiM prItyA kArayAmAsa cotsavam ॥ 64 ॥

ब्राह्मांडाधिपतित्वं हि ददौ तस्मै मुदा हरिः ॥ चकार तिलकं तस्य समानर्च सुरैस्सह ॥ ६५ ॥

brAhmAMDAdhipatitvaM hi dadau tasmai mudA hariH ॥ cakAra tilakaM tasya samAnarca suraissaha ॥ 65 ॥

प्रणम्य कार्त्तिकं प्रीत्या सर्वदेवर्षिभिस्सह ॥ तुष्टाव विविधस्स्तोत्रैः शिवरूपं सनातनम्॥६६॥

praNamya kArttikaM prItyA sarvadevarSibhissaha ॥ tuSTAva vividhasstotraiH zivarUpaM sanAtanam॥66॥

वरसिंहासनस्थो हि शुशुभेऽतीव कार्तिकः ॥ स्वामिभावं समापन्नो ब्रह्मांडस्यासि पालकः ॥ ६७ ॥

varasiMhAsanastho hi zuzubhe'tIva kArtikaH ॥ svAmibhAvaM samApanno brahmAMDasyAsi pAlakaH ॥ 67 ॥