॥ब्रह्मोवाच ॥ एतस्मिन्नंतरे तत्र गर्गाचार्य्यप्रणोदितः ॥ हिमवान्मेनया सार्द्धं कन्या दातुं प्रचक्रमे ॥ १ ॥

॥brahmovAca ॥ etasminnaMtare tatra gargAcAryyapraNoditaH ॥ himavAnmenayA sArddhaM kanyA dAtuM pracakrame ॥ 1 ॥

हैमं कलशमादाय मेना चार्द्धांगमाश्रिता ॥ हिमाद्रेश्च महाभागा वस्त्राभरणभूषिता ॥२॥

haimaM kalazamAdAya menA cArddhAMgamAzritA ॥ himAdrezca mahAbhAgA vastrAbharaNabhUSitA ॥2॥

पाद्यादिभिस्ततः शैलः प्रहृष्टः स्वपुरोहितः ॥ तं वंरं वरयामास वस्त्रचंदनभूषणैः ॥३॥

pAdyAdibhistataH zailaH prahRSTaH svapurohitaH ॥ taM vaMraM varayAmAsa vastracaMdanabhUSaNaiH ॥3॥

ततो हिमाद्रिणा प्रोक्ता द्विजास्तिथ्यादिकीर्तने॥ प्रयोगो भण्यतां तावदस्मिन्समय आगते ॥४॥

tato himAdriNA proktA dvijAstithyAdikIrtane॥ prayogo bhaNyatAM tAvadasminsamaya Agate ॥4॥

तथेति चोक्त्वा ते सर्वे कालज्ञा द्विजसत्तमाः ॥ तिथ्यादिकीर्तनं चक्रुः प्रीत्या परमनिर्वृताः ॥५॥

tatheti coktvA te sarve kAlajJA dvijasattamAH ॥ tithyAdikIrtanaM cakruH prItyA paramanirvRtAH ॥5॥

ततो हिमाचलः प्रीत्या शम्भुना प्रेरितो हृदा ॥ सूती कृतः परेशेन विहसञ्शम्भुमब्रवीत् ॥६॥

tato himAcalaH prItyA zambhunA prerito hRdA ॥ sUtI kRtaH parezena vihasaJzambhumabravIt ॥6॥

स्वगोत्रं कथ्यतां शम्भो प्रवरश्च कुलं तथा॥ नाम वेदं तथा शाखां मा कार्षीत्समयात्ययम् ॥७॥

svagotraM kathyatAM zambho pravarazca kulaM tathA॥ nAma vedaM tathA zAkhAM mA kArSItsamayAtyayam ॥7॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्याकर्ण्य वचस्तस्य हिमाद्रेश्शङ्करस्तदा ॥ सुमुखाविमुखः सद्योऽप्यशोच्यः शोच्यतां गतः॥ ८॥

brahmovAca ॥ ityAkarNya vacastasya himAdrezzaGkarastadA ॥ sumukhAvimukhaH sadyo'pyazocyaH zocyatAM gataH॥ 8॥

एवंविधस्सुरवरैर्मुनिभिस्तदानीं गन्धर्वयक्षगणसिद्धगणैस्तथैव॥ दृष्टो निरुत्तरमुखो भगवान्महेशोऽकार्षीस्तु हास्यमथ तत्र स नारदत्वम्॥९॥

evaMvidhassuravarairmunibhistadAnIM gandharvayakSagaNasiddhagaNaistathaiva॥ dRSTo niruttaramukho bhagavAnmahezo'kArSIstu hAsyamatha tatra sa nAradatvam॥9॥

वीणामवादयस्त्वं हि ब्रह्मविज्ञोऽथ नारद॥ शिवेन प्रेरितस्तत्र मनसा शम्भुमानसः॥2-3-48-१०॥

vINAmavAdayastvaM hi brahmavijJo'tha nArada॥ zivena preritastatra manasA zambhumAnasaH॥2-3-48-10॥

तदा निवारितो धीमान्पर्वतेन्द्रेण वै हठात् ॥ विष्णुना च मया देवैर्मुनिभिश्चाखिलैस्तथा॥११॥

tadA nivArito dhImAnparvatendreNa vai haThAt ॥ viSNunA ca mayA devairmunibhizcAkhilaistathA॥11॥

न निवृत्तोऽभवस्त्वं हि स यदा शङ्करेच्छया ॥ इति प्रोक्तोऽद्रिणा तर्हि वीणां मा वादयाधुना ॥१२॥

na nivRtto'bhavastvaM hi sa yadA zaGkarecchayA ॥ iti prokto'driNA tarhi vINAM mA vAdayAdhunA ॥12॥

सुनिषिद्धो हठात्तेन देवर्षे त्वं यदा बुध ॥ प्रत्यवोचो गिरीशं तं सुसंस्मृत्य महेश्वरम् ॥१३॥

suniSiddho haThAttena devarSe tvaM yadA budha ॥ pratyavoco girIzaM taM susaMsmRtya mahezvaram ॥13॥

नारद उवाच ॥ त्वं हि मूढत्वमापन्नो न जानासि च किञ्चन ॥ वाच्ये महेशविषयेऽतीवासि त्वं बहिर्मुखः ॥१४॥

nArada uvAca ॥ tvaM hi mUDhatvamApanno na jAnAsi ca kiJcana ॥ vAcye mahezaviSaye'tIvAsi tvaM bahirmukhaH ॥14॥

त्वया पृष्ठो हरस्साक्षात्स्वगोत्रकथनं प्रति ॥ समयेऽस्मिँस्तदत्यन्तमुपहासकरं वचः ॥१५॥

tvayA pRSTho harassAkSAtsvagotrakathanaM prati ॥ samaye'smi~stadatyantamupahAsakaraM vacaH ॥15॥

अस्य गोत्रं कुलं नाम नैव जानन्ति पर्वत ॥ विष्णुब्रह्मादयोऽपीह परेषां का कथा स्मृता ॥१६॥

asya gotraM kulaM nAma naiva jAnanti parvata ॥ viSNubrahmAdayo'pIha pareSAM kA kathA smRtA ॥16॥

यस्यैकदिवसे शैल ब्रह्मकोटिर्लयं गता ॥ स एव शङ्करस्तेद्य दृष्टः कालीतपोबलात ॥ १७ ॥

yasyaikadivase zaila brahmakoTirlayaM gatA ॥ sa eva zaGkarastedya dRSTaH kAlItapobalAta ॥ 17 ॥

अरूपोऽयं परब्रह्म निर्गुणः प्रकृतेः परः ॥ निराकारो निर्विकारो मायाधीशः परात्परः ॥१८॥

arUpo'yaM parabrahma nirguNaH prakRteH paraH ॥ nirAkAro nirvikAro mAyAdhIzaH parAtparaH ॥18॥

अगोत्रकुलनामा हि स्वतन्त्रो भक्तवत्सलः ॥ तदिच्छया हि सगुणस्सुतनुर्बहुनामभृत् ॥ १९ ॥

agotrakulanAmA hi svatantro bhaktavatsalaH ॥ tadicchayA hi saguNassutanurbahunAmabhRt ॥ 19 ॥

सुगोत्री गोत्रहीनश्च कुलहीनः कुलीनकः ॥ पार्वतीतपसा सोऽद्य जामाता ते न संशयः ॥2-3-48-२०॥

sugotrI gotrahInazca kulahInaH kulInakaH ॥ pArvatItapasA so'dya jAmAtA te na saMzayaH ॥2-3-48-20॥

लीलाविहारिणा तेन मोहितं च चराचरम् ॥ नो जानाति शिवं कोऽपि प्राज्ञोऽपि गिरिसत्तम ॥२१॥

lIlAvihAriNA tena mohitaM ca carAcaram ॥ no jAnAti zivaM ko'pi prAjJo'pi girisattama ॥21॥

लिंगाकृतेर्महेशस्य केन दृष्टं न मस्तकम्॥ विष्णुर्गत्वा हि पातालं तदेनं नापविस्मितः ॥२२॥

liMgAkRtermahezasya kena dRSTaM na mastakam॥ viSNurgatvA hi pAtAlaM tadenaM nApavismitaH ॥22॥

किंबहूक्त्या नगश्रेष्ठ शिवमाया दुरत्यया॥ तदधीनास्त्रयो लोका हरिब्रह्मादयोपि च ॥२३॥

kiMbahUktyA nagazreSTha zivamAyA duratyayA॥ tadadhInAstrayo lokA haribrahmAdayopi ca ॥23॥

तस्मात्त्वया शिवा तात सुविचार्य प्रयत्नतः ॥ न कर्तव्यो विमर्शोऽत्र त्वेवंविधवरे मनाक् ॥२४॥

tasmAttvayA zivA tAta suvicArya prayatnataH ॥ na kartavyo vimarzo'tra tvevaMvidhavare manAk ॥24॥

ब्रह्मोवाच॥ इत्युक्त्वा त्वं मुने ज्ञानी शिवेच्छाकार्यकारकः ॥ प्रत्यवोचः पुनस्तं वै शैलेद्रं हर्षयन्गिरा ॥२५॥

brahmovAca॥ ityuktvA tvaM mune jJAnI zivecchAkAryakArakaH ॥ pratyavocaH punastaM vai zailedraM harSayangirA ॥25॥

नारद उवाच ॥ शृणु तात महाशैल शिवाजनक मद्वचः ॥ तच्छ्रुत्वा तनयां देवीं देहि त्वं शंकराय हि ॥ २६ ॥

nArada uvAca ॥ zRNu tAta mahAzaila zivAjanaka madvacaH ॥ tacchrutvA tanayAM devIM dehi tvaM zaMkarAya hi ॥ 26 ॥

सगुणस्य महेशस्य लीलया रूप धारिणः ॥ गोत्रं कुलं विजानीहि नादमेव हि केवलम् ॥२७॥

saguNasya mahezasya lIlayA rUpa dhAriNaH ॥ gotraM kulaM vijAnIhi nAdameva hi kevalam ॥27॥

शिवो नादमयः सत्त्यं नादश्शिवमयस्तथा ॥ उभयोरन्तरं नास्ति नादस्य च शिवस्य च ॥२८॥

zivo nAdamayaH sattyaM nAdazzivamayastathA ॥ ubhayorantaraM nAsti nAdasya ca zivasya ca ॥28॥

सृष्टौ प्रथमजत्वाद्धि लीलासगुणरूपिणः ॥ शिवान्नादस्य शैलेन्द्र सर्वोत्कृष्टस्ततस्स हि ॥ २९ ॥

sRSTau prathamajatvAddhi lIlAsaguNarUpiNaH ॥ zivAnnAdasya zailendra sarvotkRSTastatassa hi ॥ 29 ॥

अतो हि वादिता वीणा प्रेरितेन मयाद्य वै ॥ सर्वेश्वरेण मनसा शङ्करेण हिमालय ॥2-3-48-३०॥

ato hi vAditA vINA preritena mayAdya vai ॥ sarvezvareNa manasA zaGkareNa himAlaya ॥2-3-48-30॥

ब्रह्मोवाच ॥ एतच्छ्रुत्वा तव मुने वचस्तत्तु गिरिश्वरः ॥ हिमाद्रिस्तोषमापन्नो गतविस्मयमानसः ॥३१॥

brahmovAca ॥ etacchrutvA tava mune vacastattu girizvaraH ॥ himAdristoSamApanno gatavismayamAnasaH ॥31॥

अथ विष्णुप्रभृतयस्सुराश्च मुनयस्तथा ॥ साधुसाध्विति ते सर्वे प्रोचुर्विगतविस्मयाः ॥३२॥

atha viSNuprabhRtayassurAzca munayastathA ॥ sAdhusAdhviti te sarve procurvigatavismayAH ॥32॥

महेश्वरस्य गांभीर्यं ज्ञात्वा सर्वे विचक्षणाः ॥ सविस्मया महामोदान्विताः प्रोचुः परस्परम्॥३३॥

mahezvarasya gAMbhIryaM jJAtvA sarve vicakSaNAH ॥ savismayA mahAmodAnvitAH procuH parasparam॥33॥

यस्याज्ञया जगदिदं च विशालमेव जातं परात्परतरो निजबोधरूपः ॥ शर्वः स्वतन्त्रगतिकृत्परभावगम्यस्सोऽसौ त्रिलोकपतिरद्य च नस्सुदृष्टः ॥३४॥

yasyAjJayA jagadidaM ca vizAlameva jAtaM parAtparataro nijabodharUpaH ॥ zarvaH svatantragatikRtparabhAvagamyasso'sau trilokapatiradya ca nassudRSTaH ॥34॥

अथ ते पर्वतश्रेष्ठा मेर्वाद्या जातसंभ्रमाः॥ ऊचुस्ते चैकपद्येन हिमवन्तं नगेश्वरम् ॥३५॥

atha te parvatazreSThA mervAdyA jAtasaMbhramAH॥ Ucuste caikapadyena himavantaM nagezvaram ॥35॥

पर्वता ऊचुः ॥ कन्यादाने स्थीयतां चाद्य शैलनाथोक्त्या किं कार्यनाशस्तवेव ॥ सत्यं ब्रूमो नात्र कार्यो विमर्शस्तस्मात्कन्या दीयतामीश्वराय ॥३६॥

parvatA UcuH ॥ kanyAdAne sthIyatAM cAdya zailanAthoktyA kiM kAryanAzastaveva ॥ satyaM brUmo nAtra kAryo vimarzastasmAtkanyA dIyatAmIzvarAya ॥36॥

ब्रह्मो वाच ॥ तच्छुत्वा वचनं तेषां सुहृदां स हिमालयः ॥ स्वकन्यादानमकरोच्छिवाय विधिनोदितः ॥ ३७ ॥

brahmo vAca ॥ tacchutvA vacanaM teSAM suhRdAM sa himAlayaH ॥ svakanyAdAnamakarocchivAya vidhinoditaH ॥ 37 ॥

इमां कन्यां तुभ्यमहं ददामि परमेश्वर ॥ भार्यार्थे परिगृह्णीष्व प्रसीद सकलेश्वर ॥ ३८ ॥

imAM kanyAM tubhyamahaM dadAmi paramezvara ॥ bhAryArthe parigRhNISva prasIda sakalezvara ॥ 38 ॥

तस्मै रुद्राय महते मंत्रेणानेन दत्तवान् ॥ हिमाचलो निजां कन्यां पार्वतीं त्रिजगत्प्रसूम् ॥ ३९॥

tasmai rudrAya mahate maMtreNAnena dattavAn ॥ himAcalo nijAM kanyAM pArvatIM trijagatprasUm ॥ 39॥

इत्थं शिवाकरं शैलं शिवहस्तेनिधाय च ॥ मुमोदातीव मनसि तीर्णकाममहार्णवः ॥2-3-48-४०॥

itthaM zivAkaraM zailaM zivahastenidhAya ca ॥ mumodAtIva manasi tIrNakAmamahArNavaH ॥2-3-48-40॥

वेदमंत्रेण गिरिशो गिरिजाकरपङ्कजम् ॥ जग्राह स्वकरेणाशु प्रसन्नः परमेश्वरः ॥४१॥

vedamaMtreNa girizo girijAkarapaGkajam ॥ jagrAha svakareNAzu prasannaH paramezvaraH ॥41॥

क्षितिं संस्पृश्य कामस्य कोदादिति मनुं मुने॥ पपाठ शङ्करः प्रीत्या दर्शयँल्लौकिकीं गतिम् ॥४२॥

kSitiM saMspRzya kAmasya kodAditi manuM mune॥ papATha zaGkaraH prItyA darzaya~llaukikIM gatim ॥42॥

महोत्सवो महानासीत्सर्वत्र प्रमुदावहः ॥ बभूव जयसंरावो दिवि भूम्यन्तरिक्षके ॥४३॥

mahotsavo mahAnAsItsarvatra pramudAvahaH ॥ babhUva jayasaMrAvo divi bhUmyantarikSake ॥43॥

साधुशब्दं नमः शब्दं चक्रुस्सर्वेऽति हर्षिताः॥ गंधर्वास्सुजगुः प्रीत्या ननृतुश्चाप्सरोगणाः ॥४४॥

sAdhuzabdaM namaH zabdaM cakrussarve'ti harSitAH॥ gaMdharvAssujaguH prItyA nanRtuzcApsarogaNAH ॥44॥

हिमाचलस्य पौरा हि मुमुदु श्चाति चेतसि ॥ मंगलं महदासीद्वै महोत्सवपुरस्सरम् ॥४५॥

himAcalasya paurA hi mumudu zcAti cetasi ॥ maMgalaM mahadAsIdvai mahotsavapurassaram ॥45॥

अहं विष्णुश्च शक्रश्च निर्जरा मुनयोऽखिलाः ॥ हर्षिता ह्यभवंश्चाति प्रफुल्लवदनाम्बुजाः ॥ ४६ ॥

ahaM viSNuzca zakrazca nirjarA munayo'khilAH ॥ harSitA hyabhavaMzcAti praphullavadanAmbujAH ॥ 46 ॥

अथ शैलवरस्सोदात्सुप्रसन्नो हिमाचलः ॥ शिवाय कन्यादानस्य साङ्गतां सुयथोचिताम् ॥ ४७ ॥

atha zailavarassodAtsuprasanno himAcalaH ॥ zivAya kanyAdAnasya sAGgatAM suyathocitAm ॥ 47 ॥

ततो वन्धुजनास्तस्य शिवां सम्पूज्य भक्तितः ॥ ददुश्शिवाय सद्द्रव्यं नानाविधिविधानतः ॥ ४८ ॥

tato vandhujanAstasya zivAM sampUjya bhaktitaH ॥ daduzzivAya saddravyaM nAnAvidhividhAnataH ॥ 48 ॥

हिमालयस्तुष्टमनाः पार्वतीशि वप्रीतये ॥ नानाविधानि द्रव्याणि ददौ तत्र मुनीश्वर ॥४९॥

himAlayastuSTamanAH pArvatIzi vaprItaye ॥ nAnAvidhAni dravyANi dadau tatra munIzvara ॥49॥

कौतुकानि ददौ तस्मै रत्नानि विविधानि च ॥ चारुरत्नविकाराणि पात्राणि विविधानि च ॥ 2-3-48-५० ॥

kautukAni dadau tasmai ratnAni vividhAni ca ॥ cAruratnavikArANi pAtrANi vividhAni ca ॥ 2-3-48-50 ॥

गवां लक्षं हयानां च सज्जितानां शतं तथा ॥ दासीनामनुरक्तानां लक्षं सद्द्रव्यभूषितम् ॥५१॥

gavAM lakSaM hayAnAM ca sajjitAnAM zataM tathA ॥ dAsInAmanuraktAnAM lakSaM saddravyabhUSitam ॥51॥

नागानां शतलक्षं हि रथानां च तथा मुने ॥ सुवर्णजटितानां च रत्नसारविनिर्मितम् ॥ ५२ ॥

nAgAnAM zatalakSaM hi rathAnAM ca tathA mune ॥ suvarNajaTitAnAM ca ratnasAravinirmitam ॥ 52 ॥

इत्थं हिमालयो दत्त्वा स्वसुतां गिरिजां शिवाम् ॥ शिवाय परमेशाय विधिनाऽऽप कृतार्थताम् ॥ ५३ ॥

itthaM himAlayo dattvA svasutAM girijAM zivAm ॥ zivAya paramezAya vidhinA''pa kRtArthatAm ॥ 53 ॥

अथ शैलवरो माध्यंदिनोक्तस्तोत्रतो मुदा ॥ तुष्टाव परमेशानं सद्गिरा सुकृताञ्जलिः ॥ ५४ ॥

atha zailavaro mAdhyaMdinoktastotrato mudA ॥ tuSTAva paramezAnaM sadgirA sukRtAJjaliH ॥ 54 ॥

ततो वेदविदा तेनाज्ञप्ता मुनिगणास्तदा ॥ शिरोऽभिषेकं चक्रुस्ते शिवायाः परमोत्सवाः ॥ ५५ ॥

tato vedavidA tenAjJaptA munigaNAstadA ॥ ziro'bhiSekaM cakruste zivAyAH paramotsavAH ॥ 55 ॥

देवाभिधानमुच्चार्य्य पर्य्यक्षणविधिं व्यधुः ॥ महोत्सवस्तदा चासीन्महानन्दकरो मुने ॥ ५६ ॥

devAbhidhAnamuccAryya paryyakSaNavidhiM vyadhuH ॥ mahotsavastadA cAsInmahAnandakaro mune ॥ 56 ॥