॥ ब्रह्मोवाच ॥ संज्ञां लब्धा ततस्सा च मेना शैलप्रिया सती ॥ विललापातिसंक्षुब्धा तिरस्कारमथाकरोत् ॥ १ ॥

॥ brahmovAca ॥ saMjJAM labdhA tatassA ca menA zailapriyA satI ॥ vilalApAtisaMkSubdhA tiraskAramathAkarot ॥ 1 ॥

तत्र तावत्स्वपुत्राँश्च निनिन्द खलिता मुहुः ॥ प्रथमं सा ततः पुत्री कथयामास दुर्वचः ॥ २ ॥

tatra tAvatsvaputrA~zca nininda khalitA muhuH ॥ prathamaM sA tataH putrI kathayAmAsa durvacaH ॥ 2 ॥

॥ मेनोवाच॥ मुने पुरा त्वया प्रोक्तं वरिष्यति शिवा शिवम् ॥ पश्चाद्धिमवतः कृत्यं पूजार्थं विनिवेशितम् ॥ ३ ॥

॥ menovAca॥ mune purA tvayA proktaM variSyati zivA zivam ॥ pazcAddhimavataH kRtyaM pUjArthaM vinivezitam ॥ 3 ॥

ततो दृष्टं फलं सत्यं विपरीतमनर्थकम् ॥ मुनेऽधमाहं दुर्बुद्धे सर्वथा वञ्चिता त्वया ॥४॥

tato dRSTaM phalaM satyaM viparItamanarthakam ॥ mune'dhamAhaM durbuddhe sarvathA vaJcitA tvayA ॥4॥

पुनस्तया तपस्तप्तं दुष्करं मुनिभिश्च यत् ॥ तस्य लब्धं फलं ह्येतत्पश्यतां दुःखदायकम् ॥ ५ ॥

punastayA tapastaptaM duSkaraM munibhizca yat ॥ tasya labdhaM phalaM hyetatpazyatAM duHkhadAyakam ॥ 5 ॥

किं करोमि क्व गच्छामि को मे दुःखं व्यपोहताम् ॥ कुलादिकं विनष्टं मे विहितं जीवितं मम ॥ ६ ॥

kiM karomi kva gacchAmi ko me duHkhaM vyapohatAm ॥ kulAdikaM vinaSTaM me vihitaM jIvitaM mama ॥ 6 ॥

क्व गता ऋषयो दिव्याः श्मश्रूणि त्रोटयाम्यहम् ॥ तपस्विनी च या पत्नी सा धूर्ता स्वयमागता ॥ ७ ॥

kva gatA RSayo divyAH zmazrUNi troTayAmyaham ॥ tapasvinI ca yA patnI sA dhUrtA svayamAgatA ॥ 7 ॥

केषाञ्चैवापराधेन सर्वं नष्टं ममाधुना ॥ इत्युक्त्वा वीक्ष्य च सुतामुवाच वचनं कटु ॥८॥

keSAJcaivAparAdhena sarvaM naSTaM mamAdhunA ॥ ityuktvA vIkSya ca sutAmuvAca vacanaM kaTu ॥8॥

किं कृतं ते सुते दुष्टे कर्म दुःखकरं मम ॥ हेम दत्त्वा त्वयानीतः काचो वै दुष्टया स्वयम् ॥९॥

kiM kRtaM te sute duSTe karma duHkhakaraM mama ॥ hema dattvA tvayAnItaH kAco vai duSTayA svayam ॥9॥

हित्वा तु चन्दनं भूयो लेपितः कर्दमस्त्वया ॥ हंसमुड्डीय काको वै गृहीतो हस्तपञ्जरे ॥ 2-3-44-१० ॥

hitvA tu candanaM bhUyo lepitaH kardamastvayA ॥ haMsamuDDIya kAko vai gRhIto hastapaJjare ॥ 2-3-44-10 ॥

हित्वा ब्रह्मजलं दूरे पीतं कूपोदकं त्वया ॥ सूर्यं हित्वा तु खद्योतो गृहीतो यत्नतस्त्वया ॥ ११ ॥

hitvA brahmajalaM dUre pItaM kUpodakaM tvayA ॥ sUryaM hitvA tu khadyoto gRhIto yatnatastvayA ॥ 11 ॥

तण्डुलांश्च तथा हित्वा कृतं वै तुषभक्षणम् ॥ प्रक्षिप्याज्यं तथा तैलं कारण्डं भुक्तमादरात् ॥ १२ ॥

taNDulAMzca tathA hitvA kRtaM vai tuSabhakSaNam ॥ prakSipyAjyaM tathA tailaM kAraNDaM bhuktamAdarAt ॥ 12 ॥

सिंहसेवां तथा मुक्त्वा शृगालस्सेवितस्त्वया ॥ ब्रह्मविद्यां तथा मुक्त्वा कुगाथा च श्रुता त्वया ॥ १३ ॥

siMhasevAM tathA muktvA zRgAlassevitastvayA ॥ brahmavidyAM tathA muktvA kugAthA ca zrutA tvayA ॥ 13 ॥

गृहे यज्ञविभूतिं हि दूरीकृत्य सुमंगलाम् ॥ गृहीतश्च चिताभस्म त्वया पुत्रि ह्यमंगलम् ॥ १४ ॥

gRhe yajJavibhUtiM hi dUrIkRtya sumaMgalAm ॥ gRhItazca citAbhasma tvayA putri hyamaMgalam ॥ 14 ॥

सर्वान् देववरांस्त्यक्त्वा विष्ण्वादीन्परमेश्वरान् ॥ कृतं त्वया कुबुद्ध्या वै शिवार्थं तप ईदृशम् ॥ १५ ॥

sarvAn devavarAMstyaktvA viSNvAdInparamezvarAn ॥ kRtaM tvayA kubuddhyA vai zivArthaM tapa IdRzam ॥ 15 ॥

धिक्त्वा च तव बुद्धिश्च धिग्रूपं चरितं तव ॥ धिक् चोपदेशकर्त्तारं धिक्सख्यावपि ते तथा ॥ १६ ॥

dhiktvA ca tava buddhizca dhigrUpaM caritaM tava ॥ dhik copadezakarttAraM dhiksakhyAvapi te tathA ॥ 16 ॥

आवां च धिक्तथा पुत्री यौ ते जन्मप्रवर्तकौ ॥ धिक्ते नारद बुद्धिञ्च सप्तर्षींश्च सुबुद्धिदान् ॥ १७ ॥

AvAM ca dhiktathA putrI yau te janmapravartakau ॥ dhikte nArada buddhiJca saptarSIMzca subuddhidAn ॥ 17 ॥

धिक्कुलं धिक्क्रियादाक्ष्यं सर्वं धिग्यत्कृतं त्वया ॥ गृहन्तु धुक्षितं त्वेतन्मरणं तु ममैव हि ॥ १८ ॥

dhikkulaM dhikkriyAdAkSyaM sarvaM dhigyatkRtaM tvayA ॥ gRhantu dhukSitaM tvetanmaraNaM tu mamaiva hi ॥ 18 ॥

पार्वतानामयं राजा नायातु निकटे मम ॥ सप्तर्षयस्स्वयं नैव दर्शयन्तु मुखम्मम ॥ १९ ॥

pArvatAnAmayaM rAjA nAyAtu nikaTe mama ॥ saptarSayassvayaM naiva darzayantu mukhammama ॥ 19 ॥

साधितं किञ्च सर्वैस्तु मिलित्वा घातितं कुलम् ॥ वन्ध्याहं न कथं जाता गर्भो न गलितः कथम् ॥ 2-3-44-२० ॥

sAdhitaM kiJca sarvaistu militvA ghAtitaM kulam ॥ vandhyAhaM na kathaM jAtA garbho na galitaH katham ॥ 2-3-44-20 ॥

अथो न वा मृता चाहं पुत्रिका न मृता कथम् ॥ रक्षसाद्य कथं नो वा भक्षिता गगने पुनः ॥२१॥

atho na vA mRtA cAhaM putrikA na mRtA katham ॥ rakSasAdya kathaM no vA bhakSitA gagane punaH ॥21॥

छेदयामि शिरस्तेऽद्य किं करोमि कलेवरैः ॥ त्यक्त्वा त्वां च कुतो यायां हाहा मे जीवितं हतम् ॥२२॥

chedayAmi ziraste'dya kiM karomi kalevaraiH ॥ tyaktvA tvAM ca kuto yAyAM hAhA me jIvitaM hatam ॥22॥

॥ब्रह्मोवाच॥ इत्युक्त्वा पतिता सा च मेना भूमौ विमूर्छिता ॥ व्याकुला शोकरोषाद्यैर्न गता भर्तृसन्निधौ॥२३॥

॥brahmovAca॥ ityuktvA patitA sA ca menA bhUmau vimUrchitA ॥ vyAkulA zokaroSAdyairna gatA bhartRsannidhau॥23॥

हाहाकारो महानासीत्त स्मिन्काले मुनीश्वर ॥ सर्वे समागतास्तत्र क्रमात्तत्सन्निधौ सुराः ॥२४॥

hAhAkAro mahAnAsItta sminkAle munIzvara ॥ sarve samAgatAstatra kramAttatsannidhau surAH ॥24॥

पुरा देवमुने चाहमागतस्तु स्वयं तदा ॥ मां दृष्ट्वा त्वं वचस्ता वै प्रावोच ऋषिसत्तम ॥२५॥

purA devamune cAhamAgatastu svayaM tadA ॥ mAM dRSTvA tvaM vacastA vai prAvoca RSisattama ॥25॥

नारद उवाच ॥ यथार्थं सुंदरं रूपं ना ज्ञातं ते शिवस्य वै ॥ लीलयेदं धृतं रूपं न यथार्थं शिवेन च ॥।२६॥

nArada uvAca ॥ yathArthaM suMdaraM rUpaM nA jJAtaM te zivasya vai ॥ lIlayedaM dhRtaM rUpaM na yathArthaM zivena ca ॥।26॥

तस्मात्क्रोधं परित्यज्य स्वस्था भव पतिव्रते ॥ कार्य्यं कुरु हठं त्यक्त्वा शिवां देहि शिवाय च ॥ २७ ॥

tasmAtkrodhaM parityajya svasthA bhava pativrate ॥ kAryyaM kuru haThaM tyaktvA zivAM dehi zivAya ca ॥ 27 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ तदाकर्ण्य वचस्ते सा मेना त्वां वाक्यमब्रवीत्॥ उत्तिष्ठेतो गच्छ दूरं दुष्टाधमवरो भवान्॥२८॥

॥ brahmovAca ॥ tadAkarNya vacaste sA menA tvAM vAkyamabravIt॥ uttiSTheto gaccha dUraM duSTAdhamavaro bhavAn॥28॥

इत्युक्ते तु तया देव इन्द्राद्याः सकलाः क्रमात् ॥ समागत्य च दिक्पाला वचनं चेदमब्रुवन् ॥२९॥

ityukte tu tayA deva indrAdyAH sakalAH kramAt ॥ samAgatya ca dikpAlA vacanaM cedamabruvan ॥29॥

॥ देवा ऊचुः॥ हे मेने पितृकन्ये हि शृण्वस्मद्वचनम्मुदा ॥ अयं वै परमः साक्षाच्छिवः परसुखावहः ॥2-3-44-३०॥

॥ devA UcuH॥ he mene pitRkanye hi zRNvasmadvacanammudA ॥ ayaM vai paramaH sAkSAcchivaH parasukhAvahaH ॥2-3-44-30॥

कृपया च भवत्पुत्र्यास्तपो दृष्ट्वातिदुस्सहम् ॥ दर्शनं दत्तवाञ्छम्भुर्वरं सद्भक्तवत्सलः ॥ ३१ ॥

kRpayA ca bhavatputryAstapo dRSTvAtidussaham ॥ darzanaM dattavAJchambhurvaraM sadbhaktavatsalaH ॥ 31 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ अथोवाच सुरान्मेना विलप्याति मुहुर्मुहुः ॥ न देया तु मया कन्या गिरिशायोग्ररूपिणे ॥३२॥

॥ brahmovAca ॥ athovAca surAnmenA vilapyAti muhurmuhuH ॥ na deyA tu mayA kanyA girizAyograrUpiNe ॥32॥

किमर्थन्तु भवन्तश्च सर्वे देवाः प्रपञ्चिताः ॥ रूपमस्याः परन्नाम व्यर्थीकर्तुं समुद्यतः ॥३३॥

kimarthantu bhavantazca sarve devAH prapaJcitAH ॥ rUpamasyAH parannAma vyarthIkartuM samudyataH ॥33॥

इत्युक्ते च तया तत्र ऋषयस्सप्त एव हि ॥ ऊचुस्ते वच आगत्य वसिष्ठाद्या मुनीश्वर ॥ ३४ ॥

ityukte ca tayA tatra RSayassapta eva hi ॥ Ucuste vaca Agatya vasiSThAdyA munIzvara ॥ 34 ॥

सप्तर्षयः ऊचुः ॥ कार्य्यं साधयितुम्प्राप्ताः पितृकन्ये गिरिप्रिये ॥ विरुद्धं चात्र उक्तार्थे कथम्मन्यामहे वयम् ॥३५॥

saptarSayaH UcuH ॥ kAryyaM sAdhayitumprAptAH pitRkanye giripriye ॥ viruddhaM cAtra uktArthe kathammanyAmahe vayam ॥35॥

ब्रह्मोवाच ॥ अयं वै परमो लाभो दर्शनं शंकरस्य यत् ॥ दानपात्रं स ते भूत्वागतस्तव च मंदिरम् ॥। ३६ ॥

brahmovAca ॥ ayaM vai paramo lAbho darzanaM zaMkarasya yat ॥ dAnapAtraM sa te bhUtvAgatastava ca maMdiram ॥। 36 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा तैस्ततो मेना मुनिवाक्यं मृषाकरोत् ॥ प्रत्युवाच च रुष्टा सा तानृषीञ्ज्ञानदुर्बला ॥३७॥

॥ brahmovAca ॥ ityuktvA taistato menA munivAkyaM mRSAkarot ॥ pratyuvAca ca ruSTA sA tAnRSIJjJAnadurbalA ॥37॥

मेनोवाच ॥ शस्त्राद्यैर्घातयिष्येहं न हास्ये शंकरायताम् ॥ दूरं गच्छत सर्वे हि नागन्तव्यं मदन्तिके ॥३८॥

menovAca ॥ zastrAdyairghAtayiSyehaM na hAsye zaMkarAyatAm ॥ dUraM gacchata sarve hi nAgantavyaM madantike ॥38॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा विररामाशु सा विलप्यातिविह्वला ॥ हाहाकारो महानासीत्तत्र तद्वृत्ततो मुने ॥ ३९ ॥

brahmovAca ॥ ityuktvA virarAmAzu sA vilapyAtivihvalA ॥ hAhAkAro mahAnAsIttatra tadvRttato mune ॥ 39 ॥

ततो हिमालयस्तत्राजगामातिसमाकुलः ॥ ताञ्च बोधयितुं प्रीत्या प्राह तत्त्वञ्च दर्शयन् ॥ 2-3-44-४० ॥

tato himAlayastatrAjagAmAtisamAkulaH ॥ tAJca bodhayituM prItyA prAha tattvaJca darzayan ॥ 2-3-44-40 ॥

हिमालय उवाच ॥ शृणु मेने वचो मेऽद्य विकलाऽसि कथम्प्रिये ॥ के के समागता गेहं कथं चैतान्विनिन्दसि ॥४१॥

himAlaya uvAca ॥ zRNu mene vaco me'dya vikalA'si kathampriye ॥ ke ke samAgatA gehaM kathaM caitAnvinindasi ॥41॥

शंकरं त्वं च जानासि रूपं दृष्ट्वासि विह्वला ॥ विकटं तस्य शंभोस्तु नानारूपाभिधस्य हि ॥ ४२ ॥

zaMkaraM tvaM ca jAnAsi rUpaM dRSTvAsi vihvalA ॥ vikaTaM tasya zaMbhostu nAnArUpAbhidhasya hi ॥ 42 ॥

स शंकरो मया ज्ञातस्सर्वेषां प्रतिपालकः ॥ पूज्यानां पूज्य एवासौ कर्तानुग्रहनिग्रहान् ॥ ४३ ॥

sa zaMkaro mayA jJAtassarveSAM pratipAlakaH ॥ pUjyAnAM pUjya evAsau kartAnugrahanigrahAn ॥ 43 ॥

हठं न कुरु मुञ्च त्वं दुःखं प्राणप्रियेऽनघे ॥ उत्तिष्ठारं तथा कार्यं कर्तुमर्हसि सुव्रते ॥ ४४ ॥

haThaM na kuru muJca tvaM duHkhaM prANapriye'naghe ॥ uttiSThAraM tathA kAryaM kartumarhasi suvrate ॥ 44 ॥

यद्वै द्वारगतश्शंभुः पुरा विकटरूपधृक् ॥ नानालीलाञ्च कृतवाञ्चेतयामि च तामिमाम् ॥ ४५ ॥

yadvai dvAragatazzaMbhuH purA vikaTarUpadhRk ॥ nAnAlIlAJca kRtavAJcetayAmi ca tAmimAm ॥ 45 ॥

तन्माहात्म्यं परं दृष्ट्वा कन्यां दातुं त्वया मया ॥ अंगीकृतं तदा देवि तत्प्रमाणं कुरु प्रिये॥४६॥

tanmAhAtmyaM paraM dRSTvA kanyAM dAtuM tvayA mayA ॥ aMgIkRtaM tadA devi tatpramANaM kuru priye॥46॥

ब्रह्मोवाच॥ इत्युक्त्वा सोऽद्रिनाथो हि विरराम ततो मुने ॥ तदाकर्ण्य शिवामाता मेनोवाच हिमालयम् ॥ ४७ ॥

brahmovAca॥ ityuktvA so'drinAtho hi virarAma tato mune ॥ tadAkarNya zivAmAtA menovAca himAlayam ॥ 47 ॥

मेनोवाच ॥ मद्वचः श्रूयतां नाथ तथा कर्तुं त्वमर्हसि ॥ गृहीत्वा तनुजां चैनां बद्ध्वा कण्ठे तु पार्वतीम् ॥ ४८ ॥

menovAca ॥ madvacaH zrUyatAM nAtha tathA kartuM tvamarhasi ॥ gRhItvA tanujAM cainAM baddhvA kaNThe tu pArvatIm ॥ 48 ॥

अधः पातय निःशंकं दास्ये तां न हराय हि ॥ तथैनामथवा नाथ गत्वा वै सागरे सुताम् ॥ ४९ ॥

adhaH pAtaya niHzaMkaM dAsye tAM na harAya hi ॥ tathainAmathavA nAtha gatvA vai sAgare sutAm ॥ 49 ॥

निमज्जय दयां त्यक्त्वा ततोऽद्रीश सुखी भव ॥ यदि दास्यसि पुत्री त्वं रुद्राय विकटात्मने ॥ तर्हि त्यक्ष्याम्यहं स्वामिन्निश्चयेन कलेवरम् ॥ 2-3-44-५० ॥

nimajjaya dayAM tyaktvA tato'drIza sukhI bhava ॥ yadi dAsyasi putrI tvaM rudrAya vikaTAtmane ॥ tarhi tyakSyAmyahaM svAminnizcayena kalevaram ॥ 2-3-44-50 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्ते च तदा तत्र वचने मेनया हठान् ॥ उवाच वचनं रम्यं पार्वती स्वयमागता ॥५१॥

॥ brahmovAca ॥ ityukte ca tadA tatra vacane menayA haThAn ॥ uvAca vacanaM ramyaM pArvatI svayamAgatA ॥51॥

पार्वत्युवाच ॥ मातस्ते विपरीता हि बुद्धिर्जाताऽशुभावहा ॥ धर्मावलम्बनात्त्वं हि कथन्धर्मं जहासि वै॥ ५२ ॥

pArvatyuvAca ॥ mAtaste viparItA hi buddhirjAtA'zubhAvahA ॥ dharmAvalambanAttvaM hi kathandharmaM jahAsi vai॥ 52 ॥

अयं रुद्रोऽपरस्साक्षात्सर्वप्रभव ईश्वरः । शम्भुस्सुरूपस्सुखदस्सर्वश्रुतिषु वर्णितः ॥५३॥

ayaM rudro'parassAkSAtsarvaprabhava IzvaraH । zambhussurUpassukhadassarvazrutiSu varNitaH ॥53॥

महेशश्शंकरश्चायं सर्वदेवप्रभुस्स्वराट् ॥ नानारूपाभिधो मातर्हरिब्रह्मादिसेवितः ॥ ५४ ॥

mahezazzaMkarazcAyaM sarvadevaprabhussvarAT ॥ nAnArUpAbhidho mAtarharibrahmAdisevitaH ॥ 54 ॥

अधिष्ठानं च सर्वेषां कर्ता हर्ता च स प्रभुः ॥ निर्विकारी त्रिदेवेशो ह्यविनाशी सनातनः ॥ ५५ ॥

adhiSThAnaM ca sarveSAM kartA hartA ca sa prabhuH ॥ nirvikArI tridevezo hyavinAzI sanAtanaH ॥ 55 ॥

यदर्थे देवतास्सर्वा आयाता किंकरीकृताः ॥ द्वारि ते सोत्सवाश्चाद्य किमतोऽन्यत्परं सुखम् ॥ ५६ ॥

yadarthe devatAssarvA AyAtA kiMkarIkRtAH ॥ dvAri te sotsavAzcAdya kimato'nyatparaM sukham ॥ 56 ॥

उत्तिष्ठातः प्रयत्नेन जीवितं सफलं कुरु । देहि मां त्वं शिवायास्मै स्वाश्रमं कुरु सार्थकम् ॥५७॥

uttiSThAtaH prayatnena jIvitaM saphalaM kuru । dehi mAM tvaM zivAyAsmai svAzramaM kuru sArthakam ॥57॥

देहि मां परमेशाय शंकराय जनन्यहो ॥ स्वीकुरु त्वमिमं मातर्विनयम्मे ब्रवीमि ते ॥५८॥

dehi mAM paramezAya zaMkarAya jananyaho ॥ svIkuru tvamimaM mAtarvinayamme bravImi te ॥58॥

चेन्न दास्यसि तस्मै मां न वृणेऽन्यमहं वरम् ॥ भागं लभेत्कथं सैंहं शृगालः परवंचकः ॥५९॥

cenna dAsyasi tasmai mAM na vRNe'nyamahaM varam ॥ bhAgaM labhetkathaM saiMhaM zRgAlaH paravaMcakaH ॥59॥

मनसा वचसा मातः कर्मणा च हरस्त्वयम् ॥ मया वृतो वृतश्चैव यदिच्छसि तथा कुरु ॥ 2-3-44-६० ॥

manasA vacasA mAtaH karmaNA ca harastvayam ॥ mayA vRto vRtazcaiva yadicchasi tathA kuru ॥ 2-3-44-60 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्याकर्ण्य शिवावाक्यं मेना शैलेश्वरप्रिया ॥ सुविलप्य महाक्रुद्धा गृहीत्वा तत्कलेवरम् ॥ ६१ ॥

brahmovAca ॥ ityAkarNya zivAvAkyaM menA zailezvarapriyA ॥ suvilapya mahAkruddhA gRhItvA tatkalevaram ॥ 61 ॥

मुष्टिभिः कूर्परैश्चैव दन्तान्धर्षयती च सा ॥ ताडयामास तां पुत्रीं विह्वलातिरुषान्विता ॥६२॥

muSTibhiH kUrparaizcaiva dantAndharSayatI ca sA ॥ tADayAmAsa tAM putrIM vihvalAtiruSAnvitA ॥62॥

ये तत्र ऋषयस्तात त्वदाद्याश्चापरे मुने ॥ तद्धस्तात्ताम्परिच्छिद्य नित्युर्दूरतरं ततः ॥६३॥

ye tatra RSayastAta tvadAdyAzcApare mune ॥ taddhastAttAmparicchidya nityurdUrataraM tataH ॥63॥

तान्वै तथा विधान्दृष्ट्वा भर्त्सयित्वा पुनः पुनः ॥ उवाच श्रावयन्ती सा दुर्वचो निखिलान्पुनः॥ ६४ ॥

tAnvai tathA vidhAndRSTvA bhartsayitvA punaH punaH ॥ uvAca zrAvayantI sA durvaco nikhilAnpunaH॥ 64 ॥

मेनोवाच ॥ किं मेना हि करिष्येऽहं दुष्टां ग्रहवतीं शिवाम् ॥ दास्याम्यस्यै गरन्तीव्रं कूपे क्षेप्स्यामि वा ध्रुवम् ॥६५॥

menovAca ॥ kiM menA hi kariSye'haM duSTAM grahavatIM zivAm ॥ dAsyAmyasyai garantIvraM kUpe kSepsyAmi vA dhruvam ॥65॥

छेत्स्यामि कालीमथवा शस्त्रास्त्रैर्भूरिखण्डशः ॥ निमज्जयिष्ये वा सिन्धौ स्वसुताम्पार्वतीं खलु ॥ ६६ ॥

chetsyAmi kAlImathavA zastrAstrairbhUrikhaNDazaH ॥ nimajjayiSye vA sindhau svasutAmpArvatIM khalu ॥ 66 ॥

अथवा स्वशरीरं हि त्यक्ष्याम्याश्वन्यथा ध्रुवम् ॥ न दास्ये शम्भवे कन्यां दुर्गां विकटरूपिणे ॥६७॥

athavA svazarIraM hi tyakSyAmyAzvanyathA dhruvam ॥ na dAsye zambhave kanyAM durgAM vikaTarUpiNe ॥67॥

वरोऽयं कीदृशो भीमोऽनया लब्धश्च दुष्टया ॥ कारितश्चोपहासो मे गिरेश्चापि कुलस्य हि ॥ ६८ ॥

varo'yaM kIdRzo bhImo'nayA labdhazca duSTayA ॥ kAritazcopahAso me girezcApi kulasya hi ॥ 68 ॥

न माता न पिता भ्राता न बन्धुर्गोत्रजोऽपि हि ॥ नो सुरूपं न चातुर्य्यं न गुहं वास्य किंचन ॥ ६९ ॥

na mAtA na pitA bhrAtA na bandhurgotrajo'pi hi ॥ no surUpaM na cAturyyaM na guhaM vAsya kiMcana ॥ 69 ॥

न वस्त्रं नाप्यलङ्कारास्सहायाः केऽपि तस्य न ॥ वाहनं न शुभं ह्यस्य न वयो न धनन्तथा ॥ 2-3-44-७० ॥

na vastraM nApyalaGkArAssahAyAH ke'pi tasya na ॥ vAhanaM na zubhaM hyasya na vayo na dhanantathA ॥ 2-3-44-70 ॥

न पावित्र्यं न विद्या च कीदृशः काय आर्तिदः ॥ किं विलोक्य मया पुत्री देयास्मै स्यात्सुमंगला ॥ ७१ ॥

na pAvitryaM na vidyA ca kIdRzaH kAya ArtidaH ॥ kiM vilokya mayA putrI deyAsmai syAtsumaMgalA ॥ 71 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्यादि सुविलप्याथ बहुशो मेनका तदा ॥ रुरोदोच्चैर्मुने सा हि दुःखशोकपरिप्लुता ॥ ७२ ॥

brahmovAca ॥ ityAdi suvilapyAtha bahuzo menakA tadA ॥ rurodoccairmune sA hi duHkhazokapariplutA ॥ 72 ॥

अथाहन्द्रुतमागत्याकथयम्मेनकां च ताम्॥ शिवतत्त्वं च परमं कुज्ञानहरमुत्तमम् ॥ ७३ ॥

athAhandrutamAgatyAkathayammenakAM ca tAm॥ zivatattvaM ca paramaM kujJAnaharamuttamam ॥ 73 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ श्रोतव्यम्प्रीतितो मेने मदीयं वचनं शुभम् ॥ यस्य श्रवणतः प्रीत्या कुबुद्धिस्ते विनश्यति ॥ ७४ ॥

brahmovAca ॥ zrotavyamprItito mene madIyaM vacanaM zubham ॥ yasya zravaNataH prItyA kubuddhiste vinazyati ॥ 74 ॥

शङ्करो जगतः कर्ता भर्ता हर्ता तथैव च ॥ न त्वं जानासि तद्रूपं कथन्दुःखं समीहसे ॥ ७५ ॥

zaGkaro jagataH kartA bhartA hartA tathaiva ca ॥ na tvaM jAnAsi tadrUpaM kathanduHkhaM samIhase ॥ 75 ॥

अनेकरूपनामा च नाना लीलाकरः प्रभुः ॥ सर्वस्वामी स्वतन्त्रश्च मायाधीशोऽविकल्पकः ॥ ७६ ॥

anekarUpanAmA ca nAnA lIlAkaraH prabhuH ॥ sarvasvAmI svatantrazca mAyAdhIzo'vikalpakaH ॥ 76 ॥

इति विज्ञाय मेने त्वं शिवान्देहि शिवाय वै ॥ कुहठन्त्यज कुज्ञानं सर्वकार्यविनाशनम् ॥ ७७ ॥

iti vijJAya mene tvaM zivAndehi zivAya vai ॥ kuhaThantyaja kujJAnaM sarvakAryavinAzanam ॥ 77 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्ता सा मया मेना विलपन्ती मुहुर्मुहुः ॥ लज्जां किंचिच्छनैस्त्यक्त्वा मुने मां वाक्यमब्रवीत् ॥७८॥

brahmovAca ॥ ityuktA sA mayA menA vilapantI muhurmuhuH ॥ lajjAM kiMcicchanaistyaktvA mune mAM vAkyamabravIt ॥78॥

मेनोवाच ॥ किमर्थन्तु भवान्ब्रह्मन्रूपमस्य महावरम् ॥ व्यर्थीकरोति किमियं हन्यतां न स्वयं शिवा ॥ ७९ ॥

menovAca ॥ kimarthantu bhavAnbrahmanrUpamasya mahAvaram ॥ vyarthIkaroti kimiyaM hanyatAM na svayaM zivA ॥ 79 ॥

न वक्तव्यं च भवता शिवाय प्रतिदीयताम् ॥ न दास्येऽहं शिवायैनां स्वसुताम्प्राणवल्लभाम् ॥ 2-3-44-८० ॥

na vaktavyaM ca bhavatA zivAya pratidIyatAm ॥ na dAsye'haM zivAyainAM svasutAmprANavallabhAm ॥ 2-3-44-80 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्ते तु तदा सिद्धाः सनकाद्या महामुने ॥ समागत्य महाप्रीत्या वचनं हीदमब्रुवन् ॥ ८१ ॥

brahmovAca ॥ ityukte tu tadA siddhAH sanakAdyA mahAmune ॥ samAgatya mahAprItyA vacanaM hIdamabruvan ॥ 81 ॥

सिद्धा ऊचुः ॥ अयम्वै परमस्साक्षाच्छिवः परसुखावहः ॥ कृपया च भवत्पुत्र्यै दर्शनन्दत्तवान्प्रभुः ॥ ८२ ॥

siddhA UcuH ॥ ayamvai paramassAkSAcchivaH parasukhAvahaH ॥ kRpayA ca bhavatputryai darzanandattavAnprabhuH ॥ 82 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ अथोवाच तु तान्मेना विलप्य च मुहुर्मुहुः ॥ न देया तु मया सम्यग्गिरिशायोग्ररूपिणे ॥ ८३ ॥

॥ brahmovAca ॥ athovAca tu tAnmenA vilapya ca muhurmuhuH ॥ na deyA tu mayA samyaggirizAyograrUpiNe ॥ 83 ॥

किमर्थन्तु भवन्तश्च सर्वे सिद्धाः प्रपञ्चिनः ॥ रूपमस्याः परं नाम व्यर्थीकर्त्तुं समुद्यताः ॥ ८४ ॥

kimarthantu bhavantazca sarve siddhAH prapaJcinaH ॥ rUpamasyAH paraM nAma vyarthIkarttuM samudyatAH ॥ 84 ॥

इत्युक्ते च तया तत्र मुनेऽहं चकितोऽभवम् ॥ सर्वे विस्मयमापन्ना देवसिद्धर्षिमानवाः॥८५॥

ityukte ca tayA tatra mune'haM cakito'bhavam ॥ sarve vismayamApannA devasiddharSimAnavAH॥85॥

एतस्मिन्समये तस्या हठं श्रुत्वा दृढं महत्॥ द्रुतं शिवप्रियो विष्णुस्समागत्याऽब्रवीदिदम्॥८६॥

etasminsamaye tasyA haThaM zrutvA dRDhaM mahat॥ drutaM zivapriyo viSNussamAgatyA'bravIdidam॥86॥

विष्णुरुवाच॥ पितॄणां च प्रिया पुत्री मानसी गुणसंयुता॥ पत्नी हिमवतस्साक्षाद्ब्रह्मणः कुलमुत्तमम् ॥८७॥

viSNuruvAca॥ pitRRNAM ca priyA putrI mAnasI guNasaMyutA॥ patnI himavatassAkSAdbrahmaNaH kulamuttamam ॥87॥

सहायास्तादृशा लोके धन्या ह्यसि वदामि किम् ॥ धर्मस्याधारभूतासि कथं धर्मं जहासि हि ॥८८॥

sahAyAstAdRzA loke dhanyA hyasi vadAmi kim ॥ dharmasyAdhArabhUtAsi kathaM dharmaM jahAsi hi ॥88॥

देवैश्च ऋषिभिश्चैव ब्रह्मणा वा मया तथा ॥ विरुद्धं कथ्यते किं नु त्वयैव सुविचार्यताम् ॥।८९॥।

devaizca RSibhizcaiva brahmaNA vA mayA tathA ॥ viruddhaM kathyate kiM nu tvayaiva suvicAryatAm ॥।89॥।

शिवत्वं न च जानासि निर्गुणस्य गुणस्स हि॥ विरूपस्स सुरूपो हि सर्वसेव्यस्सतां गतिः ॥2-3-44-९०॥

zivatvaM na ca jAnAsi nirguNasya guNassa hi॥ virUpassa surUpo hi sarvasevyassatAM gatiH ॥2-3-44-90॥

तेनैव निर्मिता देवी मूलप्रकृतिरीश्वरी ॥ तत्पार्श्वे च तदा तेन निर्मितः पुरुषोत्तमः ॥९१॥

tenaiva nirmitA devI mUlaprakRtirIzvarI ॥ tatpArzve ca tadA tena nirmitaH puruSottamaH ॥91॥

ताभ्यां चाहं तथा ब्रह्मा ततश्च गुणरूपतः ॥ अवतीर्य स्वयं रुद्रो लोकानां हितकारकः ॥ ९२ ॥

tAbhyAM cAhaM tathA brahmA tatazca guNarUpataH ॥ avatIrya svayaM rudro lokAnAM hitakArakaH ॥ 92 ॥

ततो वेदास्तथा देवा यत्किंचिद्दृश्यते जगत् ॥ स्थावरं जंगमं चैव तत्सर्वं शकरादभूत् ॥९३॥

tato vedAstathA devA yatkiMciddRzyate jagat ॥ sthAvaraM jaMgamaM caiva tatsarvaM zakarAdabhUt ॥93॥

तद्रूपम्वर्णितं केन ज्ञायते केन वा पुनः ॥ मया च ब्रह्मणा यस्य ह्यतो लब्धश्च नैव हि ॥९४॥

tadrUpamvarNitaM kena jJAyate kena vA punaH ॥ mayA ca brahmaNA yasya hyato labdhazca naiva hi ॥94॥

आब्रह्मस्तम्बपर्यंतं यत्किञ्चिद्दृश्यते जगत् ॥ तत्सर्वं च शिवं विद्धि नात्र कार्या विचारणा ॥९५॥

AbrahmastambaparyaMtaM yatkiJciddRzyate jagat ॥ tatsarvaM ca zivaM viddhi nAtra kAryA vicAraNA ॥95॥

स एवेदृक्सुरूपेणावतीर्णो निजलीलया ॥ शिवातपः प्रभावाद्धि तव द्वारि समागतः ॥९६॥

sa evedRksurUpeNAvatIrNo nijalIlayA ॥ zivAtapaH prabhAvAddhi tava dvAri samAgataH ॥96॥

तस्मात्त्वं हिमवत्पत्नि दुःखं मुञ्च शिवम्भज ॥ भविष्यति महानन्दः क्लेशो यास्यति संक्षयम् ॥९७॥

tasmAttvaM himavatpatni duHkhaM muJca zivambhaja ॥ bhaviSyati mahAnandaH klezo yAsyati saMkSayam ॥97॥

ब्रह्मोवाच ॥ एवम्प्रबोधितायास्तु मेनकाया अभून्मुने ॥ तस्यास्तु कोमलं किंचिन्मनो विष्णुप्रबोधितम् ॥ ९८ ॥

brahmovAca ॥ evamprabodhitAyAstu menakAyA abhUnmune ॥ tasyAstu komalaM kiMcinmano viSNuprabodhitam ॥ 98 ॥

परं हठं न तत्याज कन्यान्दातुं हराय न ॥ स्वीचकार तदा मेना शिवमायाविमोहि ता ॥९९॥

paraM haThaM na tatyAja kanyAndAtuM harAya na ॥ svIcakAra tadA menA zivamAyAvimohi tA ॥99॥

उवाच च हरिं मेना किञ्चिद्बुद्ध्वा गिरिप्रिया ॥ श्रुत्वा विष्णुवचो रम्यं गिरिजाजननी हि सा॥2-3-44-१००॥

uvAca ca hariM menA kiJcidbuddhvA giripriyA ॥ zrutvA viSNuvaco ramyaM girijAjananI hi sA॥2-3-44-100॥

यदि रम्यतनुस्स स्यात्तदा देया मया सुता ॥ नान्यथा कोटिशो यत्नैर्वच्मि सत्यन्दृढं वचः ॥१०१॥

yadi ramyatanussa syAttadA deyA mayA sutA ॥ nAnyathA koTizo yatnairvacmi satyandRDhaM vacaH ॥101॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा वचनं मेना तूष्णीमास दृढव्रता ॥ शिवेच्छाप्रेरिता धन्या तथा याखिलमोहिनी ॥ १०२ ॥

brahmovAca ॥ ityuktvA vacanaM menA tUSNImAsa dRDhavratA ॥ zivecchApreritA dhanyA tathA yAkhilamohinI ॥ 102 ॥