मेनोवाच ॥ निरीक्षिष्यामि प्रथमं मुने तं गिरिजापतिम् ॥ कीदृशं शिवरूपं हि यदर्थे तप उत्तमम्॥१॥

menovAca ॥ nirIkSiSyAmi prathamaM mune taM girijApatim ॥ kIdRzaM zivarUpaM hi yadarthe tapa uttamam॥1॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्यज्ञानपरा सा च दर्शनार्थं शिवस्य च ॥ त्वया मुने समं सद्यश्चन्द्रशालां समागता ॥ २ ॥

brahmovAca ॥ ityajJAnaparA sA ca darzanArthaM zivasya ca ॥ tvayA mune samaM sadyazcandrazAlAM samAgatA ॥ 2 ॥

शिवोऽपि च तदा तस्यां ज्ञात्वाहंकारमात्मनः ॥ प्राह विष्णुं च मान्तात लीलाकृत्वाद्भुताम्प्रभुः ॥ ३ ॥

zivo'pi ca tadA tasyAM jJAtvAhaMkAramAtmanaH ॥ prAha viSNuM ca mAntAta lIlAkRtvAdbhutAmprabhuH ॥ 3 ॥

शिव उवाच ॥ मदाज्ञया युवान्तातौ सदेवौ च पृथक्पृथक् ॥ गच्छतं हि गिरिद्वारं वयं पश्चाद्व्रजेमहि ॥ ४ ॥

ziva uvAca ॥ madAjJayA yuvAntAtau sadevau ca pRthakpRthak ॥ gacchataM hi giridvAraM vayaM pazcAdvrajemahi ॥ 4 ॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्याकर्ण्य हरिस्सर्वानाहूयोवाच तन्मयाः ॥ सुरास्सर्वे तथैवाशु गमनं चक्रुरुत्सुकाः ॥ ५ ॥

brahmovAca ॥ ityAkarNya harissarvAnAhUyovAca tanmayAH ॥ surAssarve tathaivAzu gamanaM cakrurutsukAH ॥ 5 ॥

स्थितां शिरोगृहे मेनां मुने विश्वेश्वर त्वया ॥ तथैव दर्शयामास हृद्विभ्रंशो यथा भवेत् ॥६॥

sthitAM zirogRhe menAM mune vizvezvara tvayA ॥ tathaiva darzayAmAsa hRdvibhraMzo yathA bhavet ॥6॥

एतस्मिन्समये मेना सेनां च परमां शुभाम् ॥ निरीक्षन्ती मुने दृष्ट्वा सामान्यं हर्षिताऽभवत् ॥ ७ ॥

etasminsamaye menA senAM ca paramAM zubhAm ॥ nirIkSantI mune dRSTvA sAmAnyaM harSitA'bhavat ॥ 7 ॥

प्रथमं चैव गन्धर्वास्सुन्दरास्सुभगास्तदा ॥ आयाताश्शुभवस्त्राढ्या नानालंकारभूषिताः ॥८॥

prathamaM caiva gandharvAssundarAssubhagAstadA ॥ AyAtAzzubhavastrADhyA nAnAlaMkArabhUSitAH ॥8॥

नानावाहनसंयुक्ता नानावाद्यपरा यणा ॥ पताकाभिर्विचित्राभिरप्सरोगणसंयुताः ॥९॥

nAnAvAhanasaMyuktA nAnAvAdyaparA yaNA ॥ patAkAbhirvicitrAbhirapsarogaNasaMyutAH ॥9॥

अथ दृष्ट्वा वसुं तत्र तत्पतिं परमप्रभुम् ॥ मेना प्रहर्षिता ह्यासीच्छिवोयमिति चाब्रवीत् ॥2-3-43-१०॥

atha dRSTvA vasuM tatra tatpatiM paramaprabhum ॥ menA praharSitA hyAsIcchivoyamiti cAbravIt ॥2-3-43-10॥

शिवस्य गणका एते न शिवोयं शिवापतिः ॥ इत्येवं त्वं ततस्तां वै अवोच ऋषिसत्तम ॥११॥

zivasya gaNakA ete na zivoyaM zivApatiH ॥ ityevaM tvaM tatastAM vai avoca RSisattama ॥11॥

एवं श्रुत्वा तदा मेना विचारे तत्पराऽभवत् ॥ इतश्चाभ्यधिको यो वै स च कीदृग्भविष्यति ॥ १२॥

evaM zrutvA tadA menA vicAre tatparA'bhavat ॥ itazcAbhyadhiko yo vai sa ca kIdRgbhaviSyati ॥ 12॥

एतस्मिन्नन्तरे यक्षा मणिग्रीवादयश्च ये ॥ तेषां सेना तया दृष्टा शोभादिद्विगुणीकृता ॥ १३॥

etasminnantare yakSA maNigrIvAdayazca ye ॥ teSAM senA tayA dRSTA zobhAdidviguNIkRtA ॥ 13॥

तत्पतिं च मणिग्रीवं दृष्ट्वा शोभान्वितं हि सा ॥ अयं रुद्रश्शिवास्वामी मेना प्राहेति हर्षिता ॥ १४॥

tatpatiM ca maNigrIvaM dRSTvA zobhAnvitaM hi sA ॥ ayaM rudrazzivAsvAmI menA prAheti harSitA ॥ 14॥

नायं रुद्रश्शिवास्वामी सेवकोयं शिवस्य वै ॥ इत्यवोचोगपत्न्यै त्वं तावद्वह्निस्स आगतः ॥ १५॥

nAyaM rudrazzivAsvAmI sevakoyaM zivasya vai ॥ ityavocogapatnyai tvaM tAvadvahnissa AgataH ॥ 15॥

ततोऽपि द्विगुणां शोभां दृष्ट्वा तस्य च साब्रवीत् ॥ रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तदा नेति त्वमब्रवीः ॥ १६ ॥

tato'pi dviguNAM zobhAM dRSTvA tasya ca sAbravIt ॥ rudro'yaM girijAsvAmI tadA neti tvamabravIH ॥ 16 ॥

तावद्यमस्समायातस्ततोऽपि द्विगुणप्रभः॥ तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोऽयमिति हर्षिता ॥ १७ ॥

tAvadyamassamAyAtastato'pi dviguNaprabhaH॥ taM dRSTvA prAha sA menA rudro'yamiti harSitA ॥ 17 ॥

नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावन्निर्ऋतिरागतः ॥ बिभ्राणो द्विगुणां शोभां शुभः पुण्यजनप्रभुः ॥ १८ ॥

neti tvamabravIstAM vai tAvannirRtirAgataH ॥ bibhrANo dviguNAM zobhAM zubhaH puNyajanaprabhuH ॥ 18 ॥

तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोऽयमिति हर्षिता ॥ नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावद्वरुण आगतः ॥ १९॥।

taM dRSTvA prAha sA menA rudro'yamiti harSitA ॥ neti tvamabravIstAM vai tAvadvaruNa AgataH ॥ 19॥।

ततोऽपि द्विगुणां शोभां दृष्ट्वा तस्य च साब्रवीत् ॥ रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तद्वा नेति त्वमब्रवीः॥2-3-43-२० ॥

tato'pi dviguNAM zobhAM dRSTvA tasya ca sAbravIt ॥ rudro'yaM girijAsvAmI tadvA neti tvamabravIH॥2-3-43-20 ॥

तावद्वायुस्समायातस्ततोऽपि द्विगुणप्रभः ॥ तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोयमिति हर्षिता ॥ २१ ॥

tAvadvAyussamAyAtastato'pi dviguNaprabhaH ॥ taM dRSTvA prAha sA menA rudroyamiti harSitA ॥ 21 ॥

नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावद्धनद आगतः ॥ ततोऽपि द्विगुणां शोभां बिभ्राणो गुह्यकाधिपः ॥२२॥

neti tvamabravIstAM vai tAvaddhanada AgataH ॥ tato'pi dviguNAM zobhAM bibhrANo guhyakAdhipaH ॥22॥

तं दृष्ट्वा प्राह सा मेना रुद्रोऽयमिति हर्षिता ॥ नेति त्वमब्रवीस्तां वै तावदीशान आगतः॥२३॥

taM dRSTvA prAha sA menA rudro'yamiti harSitA ॥ neti tvamabravIstAM vai tAvadIzAna AgataH॥23॥

ततोऽपि द्विगुणां शोभां दृष्ट्वा तस्य च साब्रवीत् ॥ रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तदा नेति त्वमब्रवीः॥२४॥

tato'pi dviguNAM zobhAM dRSTvA tasya ca sAbravIt ॥ rudro'yaM girijAsvAmI tadA neti tvamabravIH॥24॥

तावदिन्द्रस्समायातस्ततोऽपि द्विगुणप्रभः ॥ सर्वामरवरो नानादिव्यभस्त्रिदिवेश्वरः ॥ २५ ॥

tAvadindrassamAyAtastato'pi dviguNaprabhaH ॥ sarvAmaravaro nAnAdivyabhastridivezvaraH ॥ 25 ॥

तं दृष्ट्वा शंकरस्सोऽयमिति सा प्राह मेनका ॥ शक्रस्सुरपतिश्चायं नेति त्वं तदाब्रवीः ॥२६॥

taM dRSTvA zaMkarasso'yamiti sA prAha menakA ॥ zakrassurapatizcAyaM neti tvaM tadAbravIH ॥26॥

तावच्चन्द्रस्समायातश्शोभा तद्द्विगुणा दधत ॥ दृष्ट्वा तं प्राह रुद्रोऽयं तां तु नेति त्वमब्रवीः ॥ २७ ॥

tAvaccandrassamAyAtazzobhA taddviguNA dadhata ॥ dRSTvA taM prAha rudro'yaM tAM tu neti tvamabravIH ॥ 27 ॥

तावत्सूर्यस्समायातश्शोभा तद्द्विगुणा दधत् ॥ दृष्ट्वा तं प्राह सा सोयन्तांतु नेति त्वमब्रवीः ॥२८॥

tAvatsUryassamAyAtazzobhA taddviguNA dadhat ॥ dRSTvA taM prAha sA soyantAMtu neti tvamabravIH ॥28॥

तावत्समागतास्तत्र भृग्वाद्याश्च मुनीश्वराः ॥ तेजसो राशयस्सर्वे स्वशिष्यगणसंयुताः ॥२९॥

tAvatsamAgatAstatra bhRgvAdyAzca munIzvarAH ॥ tejaso rAzayassarve svaziSyagaNasaMyutAH ॥29॥

तन्मध्ये चैव वागीशं दृष्ट्वा सा प्राह मेनका ॥ रुद्रोऽयं गिरिजास्वामी तदा नेति त्वमब्रवीः ॥2-3-43-३० ॥

tanmadhye caiva vAgIzaM dRSTvA sA prAha menakA ॥ rudro'yaM girijAsvAmI tadA neti tvamabravIH ॥2-3-43-30 ॥

तावद्ब्रह्मा समायातस्तेजसां गशिरुत्तमः ॥ सर्षिवर्य्यसुतस्साक्षाद्धर्मपुंज इव स्तुतः ॥३ १ ॥

tAvadbrahmA samAyAtastejasAM gaziruttamaH ॥ sarSivaryyasutassAkSAddharmapuMja iva stutaH ॥3 1 ॥

दृष्ट्वा सा तं तदा मेना महाहर्षवती मुने ॥ सोऽयं शिवापतिः प्राह तां तु नेति त्वमब्रवीः ॥३२॥

dRSTvA sA taM tadA menA mahAharSavatI mune ॥ so'yaM zivApatiH prAha tAM tu neti tvamabravIH ॥32॥

एतस्मिन्नन्तरे तत्र विष्णुर्देवस्समागतः॥ सर्वशोभान्वितः श्रीमान्मेघश्यामश्चतुर्भुजः ॥३३॥

etasminnantare tatra viSNurdevassamAgataH॥ sarvazobhAnvitaH zrImAnmeghazyAmazcaturbhujaH ॥33॥

कोटिकन्दर्प्यलावण्यः पीताम्बरधरस्स्वराट्॥ राजीवलोचनश्शान्तः पक्षीन्द्रवरवाहनः॥ ॥३४॥

koTikandarpyalAvaNyaH pItAmbaradharassvarAT॥ rAjIvalocanazzAntaH pakSIndravaravAhanaH॥ ॥34॥

शंखादिलक्षणैर्युक्तो मुकुटादिविभूषितः॥ श्रीवत्सवक्षा लक्ष्मीशो ह्यप्रमेय प्रभान्वितः॥३५॥

zaMkhAdilakSaNairyukto mukuTAdivibhUSitaH॥ zrIvatsavakSA lakSmIzo hyaprameya prabhAnvitaH॥35॥

तं दृष्ट्वा चकिताक्ष्यासीन्महाहर्षेण साब्रवीत्॥ सोऽयं शिवापतिः साक्षाच्छिवो वै नात्र संशयः ॥३६॥

taM dRSTvA cakitAkSyAsInmahAharSeNa sAbravIt॥ so'yaM zivApatiH sAkSAcchivo vai nAtra saMzayaH ॥36॥

अथ त्वं मेनकावाक्यमाकर्ण्योवाच ऊतिकृत्॥ नायं शिवापतिरयं किन्त्वयं केशवो हरिः ॥३७॥

atha tvaM menakAvAkyamAkarNyovAca UtikRt॥ nAyaM zivApatirayaM kintvayaM kezavo hariH ॥37॥

शंकरोखिलकार्य्यस्य ह्यधिकारी च तत्प्रियः ॥ अतोऽधिको वरो ज्ञेयस्स शिवः पार्वतीपतिः ॥३८॥

zaMkarokhilakAryyasya hyadhikArI ca tatpriyaH ॥ ato'dhiko varo jJeyassa zivaH pArvatIpatiH ॥38॥

तच्छोभां वर्णितुं मेने मया नैव हि शक्यते ॥ स एवाखिलब्रह्माण्डपतिस्सर्वेश्वरः स्वराट् ॥ ३९ ॥

tacchobhAM varNituM mene mayA naiva hi zakyate ॥ sa evAkhilabrahmANDapatissarvezvaraH svarAT ॥ 39 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्याकर्ण्य वचस्तस्य मेना मेने च तां शुभाम् ॥ महाधनां भाग्यवती कुलत्रयसुखावहाम् ॥2-3-43-४०॥

॥ brahmovAca ॥ ityAkarNya vacastasya menA mene ca tAM zubhAm ॥ mahAdhanAM bhAgyavatI kulatrayasukhAvahAm ॥2-3-43-40॥

उवाच च प्रसन्नास्या प्रीतियुक्तेन चेतसा ॥ स्वभाग्यमधिकं चापि वर्णयन्ती मुहुर्मुहुः॥४१॥

uvAca ca prasannAsyA prItiyuktena cetasA ॥ svabhAgyamadhikaM cApi varNayantI muhurmuhuH॥41॥

मेनोवाच ॥ धन्याहं सर्वथा जाता पार्वत्या जन्मनाधुना ॥ धन्यो गिरीश्वरोप्यद्य सर्वं धन्यतमं मम ॥ ४२ ॥

menovAca ॥ dhanyAhaM sarvathA jAtA pArvatyA janmanAdhunA ॥ dhanyo girIzvaropyadya sarvaM dhanyatamaM mama ॥ 42 ॥

येये दृष्ट्वा मया देवा नायकास्सुप्रभान्विताः ॥ एतेषां यः पतिस्सोऽत्र पतिरस्या भविष्यति ॥ ४३ ॥

yeye dRSTvA mayA devA nAyakAssuprabhAnvitAH ॥ eteSAM yaH patisso'tra patirasyA bhaviSyati ॥ 43 ॥

अस्याः किं वर्ण्यते भाग्यमपि वर्षशतैरपि ॥ वर्णितुं शक्यते नैव तत्प्रभुप्राप्तिदर्शनात ॥४४॥

asyAH kiM varNyate bhAgyamapi varSazatairapi ॥ varNituM zakyate naiva tatprabhuprAptidarzanAta ॥44॥

ब्रह्मोवाच ॥ इत्यवादीच्च सा मेना प्रेमनिर्भरमानसा ॥ तावत्समागतो रुद्रोऽद्भुतोतिकारकः प्रभुः ॥४५॥

brahmovAca ॥ ityavAdIcca sA menA premanirbharamAnasA ॥ tAvatsamAgato rudro'dbhutotikArakaH prabhuH ॥45॥

अद्भुतात्मागणास्तात मेनागर्वापहारकाः ॥ आत्मानं दर्शयन् मायानिर्लिप्तं निर्विकारकम् । । ४६॥

adbhutAtmAgaNAstAta menAgarvApahArakAH ॥ AtmAnaM darzayan mAyAnirliptaM nirvikArakam । । 46॥

तमागतमभिप्रेत्य नारद त्वं मुने तदा ॥ मेनामवोचः सुप्रीत्या दर्शयंस्तं शिवापतिम् ॥४७॥

tamAgatamabhipretya nArada tvaM mune tadA ॥ menAmavocaH suprItyA darzayaMstaM zivApatim ॥47॥

॥ नारद उवाच ॥ अयं स शंकरस्साक्षाद्दृश्यतां सुन्दरि त्वया ॥ यदर्थे शिवया तप्तं तपोऽति विपिने महत् ॥ ४८ ॥

॥ nArada uvAca ॥ ayaM sa zaMkarassAkSAddRzyatAM sundari tvayA ॥ yadarthe zivayA taptaM tapo'ti vipine mahat ॥ 48 ॥

॥ ब्रह्मोवाच ॥ इत्युक्त्वा हर्षिता मेना तं ददर्श मुदा प्रभुम् ॥ अद्भुताकृतिमीशानमद्भुतानुगमद्भुतम् ॥ ४९ ॥

॥ brahmovAca ॥ ityuktvA harSitA menA taM dadarza mudA prabhum ॥ adbhutAkRtimIzAnamadbhutAnugamadbhutam ॥ 49 ॥

तावदेव समायाता रुद्रसेना महाद्भुता ॥ भूतप्रेतादिसंयुक्ता नानागणसमन्विता ॥ 2-3-43-५० ॥

tAvadeva samAyAtA rudrasenA mahAdbhutA ॥ bhUtapretAdisaMyuktA nAnAgaNasamanvitA ॥ 2-3-43-50 ॥

वात्यारूपधराः केचित्पताकामर्मरस्वना ॥ वक्रतुंडास्तत्र केचिद्विरूपाश्चापरे तथा ॥ ५१ ॥

vAtyArUpadharAH kecitpatAkAmarmarasvanA ॥ vakratuMDAstatra kecidvirUpAzcApare tathA ॥ 51 ॥

करालाः श्मश्रुलाः केचित्केचित्खञ्जा ह्यलोचनाः ॥ दण्डपाशधराः केचित्केचिन्मुद्गरपाणयः ॥ ५२ ॥

karAlAH zmazrulAH kecitkecitkhaJjA hyalocanAH ॥ daNDapAzadharAH kecitkecinmudgarapANayaH ॥ 52 ॥

विरुद्धवाहनाः केचिच्छृंगनादविवादिनः ॥ डमरोर्वादिनः केचित्केचिद्गोमुखवादिनः ॥ ५३ ॥

viruddhavAhanAH kecicchRMganAdavivAdinaH ॥ DamarorvAdinaH kecitkecidgomukhavAdinaH ॥ 53 ॥

अमुखा विमुखाः केचित्केचिद्बहुमुखा गणाः ॥ अकरा विकराः केचित्केचिद्बहुकरा गणाः ॥५४॥

amukhA vimukhAH kecitkecidbahumukhA gaNAH ॥ akarA vikarAH kecitkecidbahukarA gaNAH ॥54॥

अनेत्रा बहुनेत्राश्च विशिराः कुशिरास्तथा ॥ अकर्णा बहुकर्णाश्च नानावेषधरा गणाः ॥ ५५ ॥

anetrA bahunetrAzca vizirAH kuzirAstathA ॥ akarNA bahukarNAzca nAnAveSadharA gaNAH ॥ 55 ॥

इत्यादिविकृताकारा अनेके प्रबला गणाः ॥ असंख्यातास्तथा तात महावीरा भयंकराः ॥ ५६ ॥

ityAdivikRtAkArA aneke prabalA gaNAH ॥ asaMkhyAtAstathA tAta mahAvIrA bhayaMkarAH ॥ 56 ॥

अंगुल्या दर्शयँस्त्वं तां मुने रुद्रगणाँस्ततः ॥ हरस्य सेवकान्पश्य हरं चापि वरानने ॥ ५७ ॥

aMgulyA darzaya~stvaM tAM mune rudragaNA~stataH ॥ harasya sevakAnpazya haraM cApi varAnane ॥ 57 ॥

असंख्यातान् गणान् दृष्ट्वा भूतप्रेतादिकान् मुने ॥ तत्क्षणादभवत्सा वै मेनका त्राससंकुला ॥ ५८ ॥

asaMkhyAtAn gaNAn dRSTvA bhUtapretAdikAn mune ॥ tatkSaNAdabhavatsA vai menakA trAsasaMkulA ॥ 58 ॥

तन्मध्ये शंकरं चैव निर्गुणं गुणवत्तरम् ॥ वृषभस्थं पञ्चवक्त्रं त्रिनेत्रं भूतिभूषितम् ॥ ५९ ॥

tanmadhye zaMkaraM caiva nirguNaM guNavattaram ॥ vRSabhasthaM paJcavaktraM trinetraM bhUtibhUSitam ॥ 59 ॥

कपर्दिनं चन्द्रमौलिं दशहस्तं कपालि नम् ॥ व्याघ्रचर्मोत्तरीयञ्च पिनाकवरपाणिनम् ॥ 2-3-43-६० ॥

kapardinaM candramauliM dazahastaM kapAli nam ॥ vyAghracarmottarIyaJca pinAkavarapANinam ॥ 2-3-43-60 ॥

शूलयुक्तं विरूपाक्षं विकृताकारमाकुलम् ॥ गजचर्म वसानं हि वीक्ष्य त्रेसे शिवाप्रसूः ॥ ६१ ॥

zUlayuktaM virUpAkSaM vikRtAkAramAkulam ॥ gajacarma vasAnaM hi vIkSya trese zivAprasUH ॥ 61 ॥

चकितां कम्पसंयुक्तां विह्वलां विभ्रमद्धियम् ॥ शिवोऽयमिति चांगुल्या दर्शयँस्तां त्वमब्रवीः ॥ ६२ ॥।

cakitAM kampasaMyuktAM vihvalAM vibhramaddhiyam ॥ zivo'yamiti cAMgulyA darzaya~stAM tvamabravIH ॥ 62 ॥।

त्वदीयं तद्वचः श्रुत्वा वाताहतलता इव ॥ सा पपात द्रुतम्भूमौ मेना दुःखभरा सती ॥ ६३ ॥

tvadIyaM tadvacaH zrutvA vAtAhatalatA iva ॥ sA papAta drutambhUmau menA duHkhabharA satI ॥ 63 ॥

किमिदं विकृतं दृष्ट्वा वञ्चिताहं दुराग्रहे ॥ इत्युक्त्वा मूर्च्छिता तत्र मेनका साऽभवत्क्षणात् ॥ ६४ ॥

kimidaM vikRtaM dRSTvA vaJcitAhaM durAgrahe ॥ ityuktvA mUrcchitA tatra menakA sA'bhavatkSaNAt ॥ 64 ॥

अथ प्रयत्नैर्विविधैस्सखीभिरुपसेविता ॥ लेभे संज्ञां शनै मेना गिरीश्वरप्रिया तदा ॥ ६५ ॥

atha prayatnairvividhaissakhIbhirupasevitA ॥ lebhe saMjJAM zanai menA girIzvarapriyA tadA ॥ 65 ॥