॥ ब्रह्मोवाच ॥ अथ शैलेश्वरः प्रीतो हिमवान्मुनि सत्तम ॥ स्वपुरं रचयामास विचित्रं परमोत्सवम् ॥१॥

॥ brahmovAca ॥ atha zailezvaraH prIto himavAnmuni sattama ॥ svapuraM racayAmAsa vicitraM paramotsavam ॥1॥

सिक्तमार्गं संस्कृतं च शोभितं परमर्द्धिभिः ॥ द्वारि द्वारि च रम्भादि मङ्गलं द्रव्यसंयुतम् ॥२॥

siktamArgaM saMskRtaM ca zobhitaM paramarddhibhiH ॥ dvAri dvAri ca rambhAdi maGgalaM dravyasaMyutam ॥2॥

प्रांगणं रचयामास रम्भास्तंभसमन्वितम् ॥ पट्टसूत्रैस्संनिबद्धरसालपल्लवान्वितम् ॥ ३ ॥

prAMgaNaM racayAmAsa rambhAstaMbhasamanvitam ॥ paTTasUtraissaMnibaddharasAlapallavAnvitam ॥ 3 ॥

मालतीमाल्यसंयुक्तं लसत्तोरणसुप्रभम् ॥ शोभितम्मंगलद्रव्यैश्चतुर्दिक्षु स्थितैश्शुभैः ॥ ४ ॥

mAlatImAlyasaMyuktaM lasattoraNasuprabham ॥ zobhitammaMgaladravyaizcaturdikSu sthitaizzubhaiH ॥ 4 ॥

तथैव सर्वं परया मुदान्वितश्चक्रे गिरीन्द्रस्स्वसुतार्थमेव॥ गर्गम्पुरस्कृत्य महाप्रभावं प्रस्तावयोग्यं च सुमंगलं हि ॥५॥

tathaiva sarvaM parayA mudAnvitazcakre girIndrassvasutArthameva॥ gargampuraskRtya mahAprabhAvaM prastAvayogyaM ca sumaMgalaM hi ॥5॥

आहूय विश्वकर्माणं कारयामास सादरम् ॥ मण्डपं च सुविस्तीर्णं वेदिकादिमनोहरम् ॥ ६ ॥

AhUya vizvakarmANaM kArayAmAsa sAdaram ॥ maNDapaM ca suvistIrNaM vedikAdimanoharam ॥ 6 ॥

अयुतेन सुरर्षे तद्योजनानां च विस्तृतम् ॥ अनेकलक्षणोपेतं नानाश्चर्य्यसमन्वितम् ॥ ७ । ।

ayutena surarSe tadyojanAnAM ca vistRtam ॥ anekalakSaNopetaM nAnAzcaryyasamanvitam ॥ 7 । ।

स्थावरं जंगमं सर्वं सदृशन्तैर्मनोहरम् ॥ सर्वतोऽद्भुतसर्वत्वं नानावस्तुचमत्कृतम् ॥८॥

sthAvaraM jaMgamaM sarvaM sadRzantairmanoharam ॥ sarvato'dbhutasarvatvaM nAnAvastucamatkRtam ॥8॥

जंगमं विजितन्तत्र स्थावरेण विशेषतः ॥ जंगमेन च तत्रासीज्जितं स्थावरमेव हि ॥९॥

jaMgamaM vijitantatra sthAvareNa vizeSataH ॥ jaMgamena ca tatrAsIjjitaM sthAvarameva hi ॥9॥

पयसा च जिता तत्र स्थलभूमिर्न चान्यथा ॥ जलं किं हि स्थलं किं हि न विदुः केऽपि कोविदाः ॥ 2-3-38-१० ॥

payasA ca jitA tatra sthalabhUmirna cAnyathA ॥ jalaM kiM hi sthalaM kiM hi na viduH ke'pi kovidAH ॥ 2-3-38-10 ॥

क्वचित्सिंहाः कृत्रिमाश्च क्वचित्सारसपंक्तयः ॥ क्वचिच्छिखण्डिनस्तत्र कृत्रिमाश्च मनोहराः ॥ ॥ ११ ॥

kvacitsiMhAH kRtrimAzca kvacitsArasapaMktayaH ॥ kvacicchikhaNDinastatra kRtrimAzca manoharAH ॥ ॥ 11 ॥

क्वचित्स्त्रियः कृत्रिमाश्च नृत्यन्त्यः पुरुषैस्सह ॥ मोहयन्त्यो जनान्सर्वान्पश्यन्त्यः कृत्रिमास्तथा॥१२॥

kvacitstriyaH kRtrimAzca nRtyantyaH puruSaissaha ॥ mohayantyo janAnsarvAnpazyantyaH kRtrimAstathA॥12॥

क्वचित्सिंहाः कृत्रिमाश्च क्वचित्सारसपंक्तयः ॥ क्वचिच्छिखण्डिनस्तत्र कृत्रिमाश्च मनोहराः ॥ ॥ ११ ॥ तथा तेनैव विधिना द्वारपाला मनोहराः ॥ हस्तैर्धनूंषि चोद्धृत्य स्थावरा जंगमोपमाः ॥१३॥

kvacitsiMhAH kRtrimAzca kvacitsArasapaMktayaH ॥ kvacicchikhaNDinastatra kRtrimAzca manoharAH ॥ ॥ 11 ॥ tathA tenaiva vidhinA dvArapAlA manoharAH ॥ hastairdhanUMSi coddhRtya sthAvarA jaMgamopamAH ॥13॥

द्वारि स्थिता महालक्ष्मीः कृत्रिमा रचिताद्भुता॥ सर्वलक्षणसंयुक्ता गताः साक्षत्पयोर्णवात ॥१४॥

dvAri sthitA mahAlakSmIH kRtrimA racitAdbhutA॥ sarvalakSaNasaMyuktA gatAH sAkSatpayorNavAta ॥14॥

गजाश्चालङ्कृता ह्यासन्कृत्रिमा अकृतोपमाः ॥ तथाश्वाः न सादिभिश्चैव गजाश्च गजसादिभिः ॥ १५ ॥

gajAzcAlaGkRtA hyAsankRtrimA akRtopamAH ॥ tathAzvAH na sAdibhizcaiva gajAzca gajasAdibhiH ॥ 15 ॥

रथा रथिभिराकृष्टा महाश्चर्यसमन्विताः ॥ वाहनानि तथान्यानि पत्तयः कृत्रिमास्तथा ॥ १६ ॥

rathA rathibhirAkRSTA mahAzcaryasamanvitAH ॥ vAhanAni tathAnyAni pattayaH kRtrimAstathA ॥ 16 ॥

एवं विमोहनार्थन्तु कृतं वै विश्वकर्मणा ॥ देवानां च मुनीनां च तेन प्रीतात्मना मुने ॥१७॥

evaM vimohanArthantu kRtaM vai vizvakarmaNA ॥ devAnAM ca munInAM ca tena prItAtmanA mune ॥17॥

महाद्वारि स्थितौ नन्दी कृत्रिमश्च कृतो मुने ॥ शुद्धस्फटिकसंकाशो यथा नन्दी तथैव सः ॥१८॥

mahAdvAri sthitau nandI kRtrimazca kRto mune ॥ zuddhasphaTikasaMkAzo yathA nandI tathaiva saH ॥18॥

तस्योपरि महादिव्यम्पुष्पकं रत्नभूषितम् ॥ राजितं पल्लवैश्शुभ्रश्चामरैश्च सुशोभितम् ॥१९॥

tasyopari mahAdivyampuSpakaM ratnabhUSitam ॥ rAjitaM pallavaizzubhrazcAmaraizca suzobhitam ॥19॥

वामपार्श्वे गजौ द्वौ च शुद्धकाश्मीरसन्निभौ ॥ चतुर्दन्तो षष्टिवर्षौ भेदमानौ महाप्रभौ ॥2-3-38-२०॥

vAmapArzve gajau dvau ca zuddhakAzmIrasannibhau ॥ caturdanto SaSTivarSau bhedamAnau mahAprabhau ॥2-3-38-20॥

तथैवार्कनिभौ तेन कृतौ चाश्वौ महाप्रभौ ॥ चामरालंकृतौ दिव्यौ दिव्यालङ्कारभूषितौ ॥ २१ ॥

tathaivArkanibhau tena kRtau cAzvau mahAprabhau ॥ cAmarAlaMkRtau divyau divyAlaGkArabhUSitau ॥ 21 ॥

दंशिता वररत्नाढ्या लोकपालास्तथैव च ॥ सर्वे देवा यथार्थं वै कृता वै विश्वकर्मणा ॥२२॥

daMzitA vararatnADhyA lokapAlAstathaiva ca ॥ sarve devA yathArthaM vai kRtA vai vizvakarmaNA ॥22॥

तथा हि ऋषयस्सर्वे भृग्वाद्याश्च तपोधनाः ॥ अन्ये ह्युपसुरास्तद्वत्सिद्धाश्चान्येऽपि वै कृताः ॥२३॥

tathA hi RSayassarve bhRgvAdyAzca tapodhanAH ॥ anye hyupasurAstadvatsiddhAzcAnye'pi vai kRtAH ॥23॥

विष्णुश्च पार्षदैस्सर्वैर्गरुडाख्यैस्समन्वितः ॥ कृत्रिमो निर्मितस्तद्वत्परमाश्चर्यरूपवान् ॥ २४ ॥

viSNuzca pArSadaissarvairgaruDAkhyaissamanvitaH ॥ kRtrimo nirmitastadvatparamAzcaryarUpavAn ॥ 24 ॥

तथैवाहं सुतैवेदैस्सिद्धैश्च परिवारितः ॥ कृत्रिमो निर्मितस्तद्वत्पठन्सूक्तानि नारद ॥२५॥

tathaivAhaM sutaivedaissiddhaizca parivAritaH ॥ kRtrimo nirmitastadvatpaThansUktAni nArada ॥25॥

ऐरावतगजारूढश्शक्रस्स्वदलसंयुतः ॥ कृत्रिमो निर्मितस्तद्वत्परिपूर्णेन्दुसंनिभः ॥ २६ ॥

airAvatagajArUDhazzakrassvadalasaMyutaH ॥ kRtrimo nirmitastadvatparipUrNendusaMnibhaH ॥ 26 ॥

किं बहूक्तेन देवर्षे सर्वो वै विश्वकर्मणा ॥ हिमागप्रेरितेनाशु क्लृप्तस्सुरसमाजकः ॥ २७ ॥

kiM bahUktena devarSe sarvo vai vizvakarmaNA ॥ himAgapreritenAzu klRptassurasamAjakaH ॥ 27 ॥

एवंभूतः कृतस्तेन मण्डपो दिव्यरूपवान् ॥ अनेकाश्चर्यसम्भूतो महान्देवविमोहनः ॥ २८ ॥

evaMbhUtaH kRtastena maNDapo divyarUpavAn ॥ anekAzcaryasambhUto mahAndevavimohanaH ॥ 28 ॥

अथाज्ञप्तो गिरीशेन विश्वकर्मा महामतिः ॥ निवासार्थं सुरादीनां तत्तल्लोकाम् हि यत्नतः ॥२९॥

athAjJapto girIzena vizvakarmA mahAmatiH ॥ nivAsArthaM surAdInAM tattallokAm hi yatnataH ॥29॥

तत्रैव च महामञ्चाः सुप्रभाः परमाद्भुताः ॥ रचितास्सुखदा दिव्या स्तेषां वै विश्वकर्मणा ॥2-3-38-३०॥

tatraiva ca mahAmaJcAH suprabhAH paramAdbhutAH ॥ racitAssukhadA divyA steSAM vai vizvakarmaNA ॥2-3-38-30॥

तथाप्तसप्तलोकं वै विरेचे क्षणतोऽद्भुतम् ॥ दीप्त्या परमया युक्तं निवासार्थं स्वयम्भुवः ॥३१॥

tathAptasaptalokaM vai virece kSaNato'dbhutam ॥ dIptyA paramayA yuktaM nivAsArthaM svayambhuvaH ॥31॥

तथैव विष्णोस्त्वपरं वैकुण्ठाख्यं महोज्ज्वलम् ॥ विरेचे क्षणतो दिव्यं नानाश्चर्यसमन्वितम् ॥३२॥

tathaiva viSNostvaparaM vaikuNThAkhyaM mahojjvalam ॥ virece kSaNato divyaM nAnAzcaryasamanvitam ॥32॥

अमरेशगृहन्दिव्यं तथैवाद्भुतमुत्तमम्॥ विरेचे विश्वकर्मासौ सर्वैश्वर्यसमन्वितम् ॥३३॥

amarezagRhandivyaM tathaivAdbhutamuttamam॥ virece vizvakarmAsau sarvaizvaryasamanvitam ॥33॥

गृहाणि लोकपालानां विरेचे सुन्दराणि च ॥ तद्वत्स प्रीतितो दिव्यान्यद्भुतानि महान्ति च ॥ ३४ ॥

gRhANi lokapAlAnAM virece sundarANi ca ॥ tadvatsa prItito divyAnyadbhutAni mahAnti ca ॥ 34 ॥

अन्येषाममराणां च सर्वेषां क्रमशस्तथा ॥ सदनानि विचित्राणि रचितानि च तेन वै ॥३५॥

anyeSAmamarANAM ca sarveSAM kramazastathA ॥ sadanAni vicitrANi racitAni ca tena vai ॥35॥

विश्वकर्मा महाबुद्धिः प्राप्तशम्भुमहावरः ॥ विरेचे क्षणतः सर्वं शिवतुष्ट्यर्थमेव च ॥ ३६ ॥

vizvakarmA mahAbuddhiH prAptazambhumahAvaraH ॥ virece kSaNataH sarvaM zivatuSTyarthameva ca ॥ 36 ॥

तथैव चित्रं परमं महोज्ज्वलं महाप्रभन्देववरैस्सुपूजितम् ॥ गिरीशचिह्नं शिवलोकसंस्थितं सुशोभितं शम्भुगृहं चकार ॥ ३७ ॥

tathaiva citraM paramaM mahojjvalaM mahAprabhandevavaraissupUjitam ॥ girIzacihnaM zivalokasaMsthitaM suzobhitaM zambhugRhaM cakAra ॥ 37 ॥

एवम्भूता कृता तेन रचना विश्वकर्मणा ॥ विचित्रा शिवतुष्ट्यर्थं पराश्चर्या महोज्ज्वला ॥ ३८ ॥

evambhUtA kRtA tena racanA vizvakarmaNA ॥ vicitrA zivatuSTyarthaM parAzcaryA mahojjvalA ॥ 38 ॥

एवं कृत्वाखिलं चेदं व्यवहारं च लौकिकम् ॥ पर्य्यैक्षिष्ट मुदा शम्भ्वागमनं स हिमाचलः ॥ ३९ ॥

evaM kRtvAkhilaM cedaM vyavahAraM ca laukikam ॥ paryyaikSiSTa mudA zambhvAgamanaM sa himAcalaH ॥ 39 ॥

इति प्रोक्तमशेषेण वृत्तान्तम्प्रमुदावहम् ॥ हिमालयस्य देवर्षे किम्भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ 2-3-38-४० ॥

iti proktamazeSeNa vRttAntampramudAvaham ॥ himAlayasya devarSe kimbhUyaH zrotumicchasi ॥ 2-3-38-40 ॥